ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Քննության առնվեց Դավիթ Հարությունյանի դիմումը՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157 հոդվածով նախատեսված կարգով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Հրապարակվեց խորհրդի կազմը:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց նիստից առաջ Դիմողի և Դիմողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված դիմումը և արձանագրվեց, որ դիմումը քննվում է գրավոր ընթացակարգով, կողմերին հրավիրելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, այդպիսի անհրաժեշտություն առաջանալու դեպքում կողմերի մասնակցության հարցը լրացուցիչ կքննարկվի։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը:11

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։12

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում՝ միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը:13

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։14

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը 24.09.2024 թվականին Խորհրդին ներկայացված «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդությամբ, պատշաճ իրավաբանական օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված խնդրել է պարզաբանել՝

1. Ներկայումս իրականացվող քննության արդյունքում ի՞նչպիսի դատական ակտ/ակտեր/ կարող են կայացվել։ Արդյո՞ք Խորհուրդն իրականացնում է վերանայման վարույթ և դեռևս պետք է կայացվի վերանայման դիմումը բավարարելու կամ մերժելու մասին որոշում, թե խորհրդի գնահատմամբ վերանայումն ավարտված է և արդեն իսկ իրականացվում է Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ իրականացված կարգապահական վարույթի բովանդակային քննություն ՀՀ ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումների վերացման նպատակով։

2. Հայցվող հարցերի պատասխանները ի՞նչպիսի հնարավոր դատական ակտի(երի) կայացման համար են ծառայեցվելու:

3. խորհուրդը, հայցվող հարցերի պատասխանների ներկայացման ժամկետներ, մասնավորապես 10-օրյա ժամկետ տրամադրելով, արդյո՞ք առաջնորդվում է նախկին պրակտիկայով, այսինքն` հաշվարկում չի ներառում աշխատանքային օրերը, թե՞ ոչ:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի քննություն:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի վերաբերյալ Լիազոր մարմնի կողմից դիրքորոշում Խորհրդում չի ստացվել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի կողմից 04.10.2024 թվականին ներկայացված պատասխանի15 քննություն:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դավիթ Հարությունյանի Դիմումի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի հիմքով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ հարցի քննությունը ավարտվեց:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհուրդը հեռացավ խորհրդակցական սենյակ որոշում կայացնելու, որոշման կայացման օրվա մասին կտեղեկացվի լրացուցիչ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Նիստը հայտարարվեց փակված:

Խորհրդի նիստը նախագահող՝ ստորագրություն/ Արմեն Դանիելյան

Քարտուղար՝ /ստորագրություն/ Թամարա Ղուկասյան

(տևողության մասին նշում չկա)։

21. Այսպիսով` ըստ նիստերի 07.10.2024թվականի արձանագրության Արմեն Դանիելյանը ստորագրել է նշված արձանագրությունը, որևէ տևողություն չի նշել, սակայն, ըստ արձանագրության հետազոտել է շուրջ 500 էջից ավելի ծավալ ունեցող փաստաթղթեր, որոնց վերաբերյալ կայացրել է որոշումներ (տվյալ դեպքում չի կարող ընդունելի համարվել ԲԴԽ-ի կողմից ենթադրվող այն հնարավոր հիմնավորումը, որ այդ նյութերին ԲԴԽ անդամները ծանոթացել են նախապես, քանի որ այդ նյութերի ճնշող մեծամասնությունը՝ ավելի քան 400 էջից բաղկացած փաստաթղթերը մուտքագրվել են ԲԴԽ գրասենյակ այդ նիստից րոպեներ առաջ):

21.1. Միայն դատական նիստերի կամ ընդհանրապես նմանատիպ արձանագրությունների ժամերը չնշելը, եթե նույնիսկ անտեսենք ամբողջ վերոգրյալը, ինքնին փաստում է երաշխիքների բացակայությամբ օրենքի պահանջների անտեսմամբ կատարված այնպիսի գործողության մասին, որը ինքնին կասկածահարույց է անկողմնակալ դիտորդի տեսանկյունից` առավել ևս պրոֆեսիոնալ իրավաբանների շրջանում։

Վարչական դատավարության օրենսգրքի 129-րդ հոդվածը` Դատական նիստի արձանագրությանը ներկայացվող պահանջների մասին, սահմանում է

1. Դատական նիստերն արձանագրվում են։

2. Դատական նիստի արձանագրման ձևի և բովանդակության, այն վարելու կարգի, արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններ ներկայացնելու վրա տարածվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան կանոնները։

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը սահմանում է,

1. Դատական նիստի պարզ թղթային արձանագրությունում նշվում են՝

1. դատական նիստի տարին, ամիսը, ամսաթիվը և վայրը,

2) դատական նիստն սկսելու և ավարտելու ժամը,

(...):

21.2. Միայն օրենքով սահմանված նվազագույն պահանջների նման խախտումը բավարար փաստարկ է նշելու, որ բազմամյա և փորձառու դատավորի կողմից դրանք կատարելն ունեցել է դիտավորություն։

22. 2026 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, նշանակված դատական նիստը սկսել է ժամանակին,16 հնարավոր է ավարտված լինի ժամը 11:25-ին, քանի որ շենքի երրորդ հարկի պատուհանից դեպի բակ նայող ԲԴԽ դատավոր անդամ Արթուր Աթաբեկյանը բարևներով է փոխանակվել Դավիթ Հարությունյանից հարցազրույց վերցնող լրագրողների հետ, իսկ նույն օրը` ժամը 12.00-սահմաններում «դատական կազմի» որոշ անձինք դուրս են եկել ԲԴԽ շենքից, մի մասը ենթադրաբար չի էլ վերադարձել։ Դատական նիստը չի ընդմիջվել. Նշում չկա այդ մասին։

Ընդ որում` դատական նիստը՝ ծանուցագրում նշված ժամին` ժամը 11.00-ին սկսված լինելու մասին ապացույց17 է, թե դիմողի մոտ առկա ու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, տեսաձայնագրությունները, թե դեպարտամենտից ստացված պատասխանը:

23. Այլ խոսքով` դիմողը բացարկի համատեքստում ավելի վաղ հակված է եղել կարծելու, որ ամբողջ գործընթացը կրել է ձևական բնույթ, վարույթի վերանայումը կամ չվերանայելու մասին որոշմանը նախորդող դատավարական գործողությունները զուտ պատրանքային են եղել, ԲԴԽ անդամները չեն կարդացել գործի նյութերը, դրանք գտնվել են բացառապես ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցի տիրապետության տակ, նա է կազմել և զուտ ստորագրման տվել արձանագրություններն ու որոշումները, որպեսզի մյուսներն անգործությամբ հնարավորություն ստանան շրջանցել ու անտեսեն օրինական ուժ ստացած ու վերջնական դատական ակտի պահանջները, այդուհանդերձ ԲԴԽ-ի այն արձանագրումների հաշվառմամբ, որ իրավիճակը պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով, կարելի է փաստել, որ խախտումները (իրականությունը չհամապատասխանող տեղեկությունների զեղչմամբ՝ արձանագրության կազմումը, Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում չիրականացնելը, ստվերային, արդարադատության մասին տպավորությունները փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, ՍԴ Որոշման անտեսումը՝ կատարելով Սահմանադրությանը հակասող մեկնաբանությունների կատարումը` և անձի Սահմանադրական իրավունքների ոչ իրավաչափ միջամտությունը) կատարվել են համակատարմամբ, գործողությամբ ու հատկապես դատական նիստը նախագահող ու արձանագրությունը ստորագրած (կազմած) Արմեն Դանիելյանն է եղել հիշյալ գործընթացի պատասխանատուն և/կամ իրականացնողը։

24. Հիշատակված արձանագրության տակ Արմեն Դանիելյանի ստորագրությունը՝ անկողմնակալ դիտորդի մոտ չի կարող առաջացնել տպավորություն, եթե ոչ համոզմունք նրա անկողմնակալության վերաբերյալ։

25. Եթե նույնիսկ ընդունենք, թե Արմեն Դանիելյանը նշված գործողությունները չի կատարել սեփական նախաձեռնությամբ կամ արձանագրությունը սխալ կամ թերի է կազմվել այլ անձի կողմից, ապա արդյոք հնարավոր է փարատել նրա կողմից գործողությամբ կամ անգործությամբ, ստորագրության զետեղման պայմաններում այն կասկածները, որ կոնկրետ ինքը կողմի` Դավիթ Հարությունյանի գործով դրսևորել է այնպիսի վարքագիծ, որը վկայում է նրա կողմնակալության և ոչ անաչառ լինելու մասին։

26. Նկատի ունենալով, որ վարույթը դեռևս չի ավարտվել և իր բնույթով հաստատապես ներառելու է ոչ միայն արդեն բարձրացված, այլ նաև հետագա փուլերում ծագող այլ հարցերի քննարկում, իսկ Արմեն Դանիելյանը՝ նկարագրված գործողությունների (և/կամ անգործության) պայմաններում դեռևս ԲԴԽ կազմում է, ապա նրա մասնակցությունն օբյեկտիվորեն կարող է առնվազն խնդրահարույց լինել անաչառության տեսակետից:

27. Մասնավորապես` գտնում եմ, որ բարձրացված հարցերը, նկարագրված խախտումները՝ թերևս այս փուլում պետք է ընդունվեն առնվազն՝ ինքնաբացարկի համատեքստում։ Կողմերի համար չի կարող դատարանի կազմում ընդունելի լինել այն դատավորի առկայությունը, ում գործողությունները ունեցել են նմանատիպ դրսևորումներ:

28. Թեև վերոգրյալի պայմաններում՝ բնավ կանխորոշող չէ, սակայն Արմեն Դանիելյանը նաև այս գործով բացարկի է ենթակա, քանի որ նա ականատես է եղել այն հանգամանքներին, որոնք վիճարկվում են գործի քննության ընթացքում. Արմեն Դանիելյանը, լինելով քրեական գործեր քննող դատավոր Դավիթ Հարությունյանի հետ մասնակցել է 2022 թվականաի՝ նոյեմբերի 25-27-ը՝ Դիլիջանում տեղի ունեցած իրադարձություններին, ականատես է եղել Կարեն Անդրեասյանի խոսքերին «բարեփոխումների ճանապարհին սեպ խրողներին՝ հեռացնելու, օրենսդրական նախաձեռնությունների քվեարկությանը, դատավորների հանդեպ՝ նախագծերով «անազնվության» դրսևորումներին, նրա էլ փոստին՝ պետք է ԲԴԽ նախագահի հանձնարարությամբ ուղարկած լինեն այդ մասին ապացույցներ և այլն: Նշվածը, ինչպես նշվեց կանխորոշող չէ։

29. Ելնելով ամբողջ վերոգրյալից, նկատի ունենալով, որ առնվազն անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով Խորհրդի անդամ Արմեն Դանիելյանի՝ անաչառության մեջ, Խորհրդին՝ խնդրում եմ բավարարել սույն միջնորդությունը և ընդունել նրա բացարկը»:

16.02.2026 թվականին Դավիթ Հարությունյանը Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությամբ հայտնել է, որ.

«1. 24.05.2023թ. ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողը միջնորդություն (այսուհետ՝ միջնորդություն) է ներկայացրել ՀՀ բարձրագույն դատական խորհուրդ (այսուհետ՝ Խորհուրդ)՝ Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ:

2. 03.07.2023թ. Խորհուրդը կայացրել է թիվ ԲԴԽ-57-04-16 որոշումը, ըստ որի դադարեցվել են Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները։

3. Դավիթ Հարությունյանը 2024թվականի հունվարի 3-ին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան:

5. Սահմանադրական դատարանը 21.05.2024թվականի մայիսի 21-ին կայացրել է ՍԴՈ-1729 որոշումը:

Ըստ Սահմանադրական դատարանի որոշման բառացի արձանագրումների (...)

Դատական նիստի դռնփակ լինելը չպետք է քողարկող միջոց հանդիսանա «ստվերային արդարադատության» իրականացման համար։

(...)

Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Խորհրդի կողմից Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի վիճարկվող 6-րդ մասին տրված մեկնաբանությունը չի համապատասխանում նշված նորմի սահմանադրաիրավական նշանակությանն ու բովանդակությանը և այդպիսով չի ապահովում՝ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված դատական վարույթի հրապարակայնության սահմանափակման պահանջները՝ հանգեցնելով Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ գործի հրապարակային քննության իրավունքի խախտման։

Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի 6-րդ մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ «արդարադատության շահ» ձևակերպումը վերաբերում է Բարձրագույն դատական խորհրդում քննվող կոնկրետ կարգապահական գործով արդարադատության արդյունավետ և անխոչընդոտ իրականացմանը:

(...)

Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալը հավասարապես վերաբերելի է նաև դատավորների կարգապահական վարույթներին, որոնք առանձնանում են ոչ միայն սուբյեկտային կազմի և գործունեության ոլորտի յուրահատկություններով, այլև հանրային շահի բարձր գործակցով:

 Խորհրդի սահմանադրաիրավական դատարանների և դատավորների անկախության երաշխավորումն է։ Խորհուրդը առաքելության կիզակետը Սահմանադրությամբ օժտված պատասխանատվության ենթարկելու և դատավորների լիազորությունները դատավորներին կարգապահական դադարեցնելու սահմանադրաիրավական բացառիկ մենաշնորհով, որի շրջանակներում հանդես է գալիս որպես դատարան:

Այդ համատեքստում, Խորհուրդը՝ յուրաքանչյուր դեպքում պետք է կարգապահական վարույթի շրջանակներում դատավորի նկատմամբ ցուցաբերի վերջինիս բարձր կարգավիճակին համարժեք վերաբերմունք։ Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելությունը պետք է իր պատշաճ կենսագործումը գտնի դատավորի անկախության և հեղինակության ապահովման, մասնագիտական արժանապատվության և արդարադատության շահերի գերակայության գիտակցման համատեքստում։

(...)

Ամբողջացնելով սույն սահմանադրաիրավական վեճի պատկերը՝ Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վիճարկվող դրույթի նմանօրինակ մեկնաբանման և կիրառման հետևանքով ոչ իրավաչափ կերպով սահմանափակվել է Դատավորի՝ շահերի ներկայացվածության երաշխավորման իրավունքը, ինչպես նաև սահմանափակվել է Դատավորի լսված լինելու իրավունքը, ինչի վկայությունն է խնդրո առարկա սանկցիայի կիրառման հետևանքով առաջացած՝ նրա կողմից իր դիրքորոշումը, առնվազն եզրափակիչ խոսքի միջոցով ներկայացնելու անհնարինությունը: Այս համատեքստում Սահմանադրական դատարանը շեշտադրում է, որ խնդրո առարկա դատական սանկցիայի կիրառումը բոլոր դեպքերում չպետք է հանգեցնի անձի լսված լինելու իրավունքի չեզոքացման:

Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթի շրջանակներում՝ «դատական նիստերի դահլիճից հեռացում» դատական սանկցիան կարող է կիրառվել այն պայմաններում, երբ Խորհուրդը կգործադրի բոլոր հնարավոր և անհրաժեշտ ջանքերը՝ դահլիճից հեռացվող դատավորի լսված լինելու իրավունքն ապահովելու համար:

(...)

Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով:

(...)

Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

6. Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի օգոստոսի 20-ին դիմել է ԲԴԽ-ին՝ Սահմանադրական որոշման հիման վրա խնդրելով Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով վերանայել Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը:

7. 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած նիստի ընթացքում Խորհրդի նախագահ Կարեն Անդրեասյանը պնդել է 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը, որը Խորհրդի անդամների կողմից քննարկման արդյունքում բավարարվել է: Նիստը նախագահողի պարտականությունները ստանձնել է Խորհրդի տարիքով անդամ Արմեն Դանիելյանը, մասնակցությամբ Խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի:

Գործով զեկուցող է նշանակվել ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցը:

8. Արթուր Աթաբեկյանը մասնակցել է նախկինում տեղի ունեցած երկու վարույթներին: Ի թիվս այլոց` դատավոր Արթուր Աթաբեկյանը ստորագրել է որոշումների տակ կամ կայացրել է որոշումներ, որոնցում զետեղված են եղել ոչ միայն սխալ դատողություններ, եզրահանգումներ իրավական նորմերի հակասահմանադրական մեկնաբանություններ և կիրառում, այլև իրականությանն ակնհայտորեն չհամապատասխանող տվյալներ, տեղեկություններ։

Սկզբնական վարույթի ընթացքում Ա.Աթաբեկյանն անգործությամբ թույլ է տվել ԲԴԽ նախագահին՝ հանելու իր կողմից հնչած հարցերը, դիրքորոշումները` ենթարկվելով՝ վերջինիս օրենքից չբխող պահանջներին: Վերջինիս՝ ներկայությամբ փաստաբաններին՝ ընթացող նիստին չթույլատրելու գործընթացում ևս դրսևորել է առնվազն անգործություն։

9. ԲԴԽ նախագահ Արթուր Աթաբեկյանին ավելի վաղ հայտնվել է բացարկի միջնորդություն՝ մասնավորապես` հաշվի առնելով դատավոր Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ ունեցած կանխակալ վերաբերմունքը, առնվազն 2023թվականին և 2024թվականին դատավորի նկատմամբ իրականացվող կարգապահական վարույթի շրջանակներում թույլ տված սահմանադրական իրավունքների ոտնահարման, անօրինական գործողություններին մասնակցության փաստերի համատեքստում, որոնք առնվազն անկողմնակալ դիտորդի մոտ չեզոքացնում էին նրա վերաբերյալ անկողմնակալության կամ անաչառության մասին կարծքիները:

Ի թիվս այլոց` դատավոր Արթուր Աթաբեկյանը ստորագրել է որոշումների տակ, կամ կայացրել է որոշումներ, որոնցում զետեղված են եղել ոչ միայն սխալ դատողություններ ու իրավական եզրահանգումներ, այլև իրականությանն ակնհայտորեն չհամապատասխանող տվյալներ, տեղեկություններ:

10. 2024թվականին՝ մյուսների հետ շարունակելով ստվերային արդարադատության զուգորդմամբ՝ ձևական դատավարության իրականացումը և Սահմանադրական դատարանի որոշման պահանջները չկատարելու, նախկինում թույլ տված խախտումները կոծկելու նկատառումներից և/կամ այլ շարժառիթներից ելնելով, մասնավորապես 2024թվականի հոկտեմբերի 7-ին տեղի ունեցած դատական նիստի արձանագրությունում զետեղված իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների հիման վրա կայացրել է հերթական անօրինական որոշումը կամ ստորագրել է դրա տակ։

11. Ի սկզբանե կանխավարկածը եղել է նրանում, որ Արթուր Աթաբեկյանը ծանոթ չի եղել գործի նյութերին, սակայն այն վերջինս հավաստիացրել է, որ անձամբ ծանոթ է եղել: Մասնավորապես` նյութերում առկա չէ գեթ մեկ ապացույց, տվյալ, տեղեկություն այն մասին, որ վերջինս կամ ԲԴԽ որևէ այլ անդամ արխիվից պահանջել կամ ծանոթացել է 2023թվականի վարույթի նյութերին:

Ընթացիկ վարույթում ԲԴԽ-ն, ի դեմս նախագահի, դատական նիստում պարբերաբար հակադարձել ու բանավոր հավաստիացում է ներկայացրել այն մասին, որ գործի նյութերին խորհրդի անդամները ծանոթ են եղել և ապացույցի բացակայությունը դրա մասին վկայող հիմք չէ։

12. Արթուր Աթաբեկյանը մյուսների հետ միջոցներ չի ձեռնարկել ՍԴ օրինական ուժի մեջ մտած և վերջնական դատական ակտը կատարելու ուղղությամբ. այդ թվում նաև նախկինում ներկայացված հիմնավորումների ներքո տեղի ունեցող քննությամբ ԲԴԽ մյուս անդամների հետ միասին ստեղծել են արդար դատաքննության իրավունքի իրացման պատրանք, և ակնհայտորեն միտված չեն եղել դիմողի` ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումները վերացնելուն։

13. Արդյունքում` ԲԴԽ գործող նախագահը 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին հակասահմանադրական մեկնաբանություններով կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին` անտեսելով Սահմանադրական դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած վերջնական` 21.05.2024 թվականի մայիսի 21-ին կայացրած ՍԴՈ-1729 որոշումը։

Մասնավորապես` ԲԴԽ-ն չի իրականացրել` Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում, ստվերային արդարադատության մասին տպավորությունները՝ փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, անտեսել է ՍԴ Որոշումը` իրականացնելով դրանից չբխող մեկնաբանություններ:

14. Դեռ ավելին` 2024թվականին Դավիթ Հարությունյանին թույլատրել են կամ նշել են, որ նա զրկված չէ կողմին` արդարադատության նախարարին, հարցեր տալու հնարավորությունից: Սակայն, ըստ ընդունված գրավոր ընթացակարգի, ինչպես նաև դիմողի միջնորդության (պահանջի, հատուկ նշման) հարցերը պետք է հասցեագրվեր նախարարին, ստացվեր պատասխան ու հետ վերադարձվեր, տրամադրվեր դիմողին` դիրքորոշում ձևավորելու համար (տես միջնորդության` 2-րդ էջի հատուկ նշումը, նաև նախավերջին պարբերությունները):

Մինչդեռ` դիմողի պահանջն ու իրենց իսկ կողմից սահմանված գրավոր ընթացակարգն ուղղակի անտեսելով, Դավիթ Հարությունյանի հարցերը ԲԴԽ-ն չի վերահասցեագրել նախարարին՝ մասնավորապես դատական նիստերի արձանագրությունում նշելով, թե իբր նախարարից պատասխան չի ստացվել։ Գործի նյութերում միջնորդությունը վերահասցեագրելու, նախարարի կողմից ստանալու ապացույց առկա չէ։

Ավելին` եթե նույնիսկ ընդունենք, թե իբր դիմողի հատուկ նշմանը հակառակ և իրենց իսկ սահմանած գրավոր ընթացակարգի կանոններին հակառակ, հենց դիմողն էր պարտավոր ուղարկել հարցերը նախարարություն, ապա ԲԴԽ-ի կողմից այդ պայմաններում ևս չեն ձեռնարկվել միջոցներ պարզելու նշված հանգամանքը. Օրինակ` արդյոք առկա է դիմողի կողմից նախարարին ծրար ուղարկելու էլեկտրոնային կամ փոստային կտրոն, նախարարության կողմից գրությունն առձեռն ստանալու մասին ապացույց, կամ արդյոք չպետք է նախարարից ընդհանրապես պահանջվեր դիրքորոշում այն մասին, թե արդյոք ստացել է հարցերը կամ արդյոք պատասխանելու ցանկություն, պարտականություն ունի, թե` ոչ:

Վերջապես արդյոք դիմողն էր պարտավոր նախարարից հարցերի պատասխան ստանար գրավոր, դռնփակ ընթացակարգի պայմաններում, թե ոչ: Բնականաբար նշվածն անգամ ողջամիտ չի կարող համարվել։

Այլ կերպ` եթե անտեսենք վերոգրյալն ու ընդունենք, թե ԲԴԽ-ն հակված է եղել իրականացնելու լիարժեք, բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննություն, ապա արդյոք նախարարության դիրքորոշումը էական չի եղել. կամ արդյոք չպետք է հայցվեր դիրքորոշման բացակայության պատճառը:

Ինչևէ, հարկ է նշել ավելին և փաստել, որ լիազոր մարմինը` փոխնախարարը, 2026 թվականի հունվարի 26-ի դատական նիստում հաստատել է, որ նման փաստաթուղթ նախարարությունը չի ստացել։

Եզրափակիչ որոշումը ստորագրած ԲԴԽ դատավոր և ոչ դատավոր անդամները որոշման մեջ բնականաբար չեն ներառել նախարարի պատասխանները. դրանք նախարարին՝ հասցեագրված չեն եղել, որով ըստ էության հնարավորություն են ստացել ավարտել վարույթը և հեռանալ խորհրդակցական սենյակ վերջնական` հակասահմանադրական մեկնաբանություններով որոշումը կայացնելու:

15. Դավիթ Հարությունյանը կրկին դիմել է Սահմանադրական դատարան, որը 2025 թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է ՍԴՈ-1791 որոշումը, որի եզրափակիչ մասի համաձայն`

1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի վերաբերյալ որոշումը Սահմանադրական դատարանի որոշման՝ որպես նոր հանգամանքի հիմքով՝ ըստ էության վերանայելը (որոշումը վերացնելը և նոր որոշում կայացնելը) Բարձրագույն դատական խորհրդի պարտադիր լիազորությունն է:

2. «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝ Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով՝ նկատի ունենալով, որ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը Դիմողի նկատմամբ կիրառվել է սույն որոշման մեջ նշված մեկնաբանությունից տարբերվող մեկնաբանությամբ:

3. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

16. Դավիթ Հարությունյանը 28.10.2025 թվականին դիմում է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհրդին՝ նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումները վերանայելու մասին:

17. Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ «Նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 և 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումները վերանայելու դիմումը քննարկելու վերաբերյալ» 12.12.2025 թվականի թիվ ԲԴԽ-83-Ո-Կ-16 որոշմամբ նոր հանգամանքի հիմքով վերանայվել՝ վերացվել են Բարձրագույն դատական խորհրդի 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 և 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումները և որոշվել է նոր որոշման կայացման նպատակով Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության քննության համար նշանակել Բարձրագույն դատական խորհրդի նիստ:

18. Դիմողը համապատասխան հերթականությամբ ներկայացրել է բացարկի միջնորդություններ դատավոր և ոչ դատավոր անդամներին, դրանք չեն բավարարվել, գրավոր որոշումներ, պատճառաբանություններ կողմերին չեն հանձնվել, չեն տրամադրվել:

19. Ներկայացվել են իրավունքները, ընթացակարգն ամբողջ ծավալով պարզաբանելու միջնորդություններ, կարգապահական վարույթը կարճելու և այլ միջնորդություններ, սակայն բոլորը մերժվել են։

20. 2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ից մինչ 2026թվականի հունվարի 29-ը տեղի ունեցած դատական նիստերում Դավիթ Հարությունյանը և նրա ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը ներկայացրել է ավելի քան 15 միջնորդություն, որից 9-ը բացարկի վերաբերյալ էր, 3-ը վարույթի կարճման, ՍԴ դիմելու և այլ միջնորդություններ։ Այնուհետև բացարկի միջնորդություններ են ներկայացվել նաև Երանուհի Թումանյանցին ու Արմեն Դանիելյանին, որոնք ևս մերժվել են։

Որևէ միջնորդության վերաբերյալ կայացված գրավոր որոշում չի տրամադրվել կողմերին, հնչել են մերժման ու հետաձգման բանավոր հիմնավորումներ:

21. Խորհրդից ավելի վաղ դատական նիստում հայցվել է պարզաբանում. թե արդյոք նախորդ բացարկները հնարավոր է մերժված լինեն, մասնավորապես այն պատճառով, թե դրանք գրավոր չեն ներկայացվել, կամ հնարավոր է արդյոք որ դրանք մերժված լինեն այն պատճառաբանությամբ, որը նախատեսված է ՀՀ դատական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 5-րդ մասով («Դատավորը պարտավոր չէ ինքնաբացարկ հայտնել կամ ընդունել բացարկը, եթե դատական ակտ կայացնելու համար չի կարող ստեղծվել արդարադատության մեկ այլ մարմին»):

Նախագողը` ԲԴԽ նախագահը, այդ կապակցությամբ փաստել է.

Պարոն Հարությունյան, Ձեզ, ձեր հարցը հասկացել եմ պատճառաբանությունները, որ ներկայացվել են միայն դրանք են և լրացուցիչ պատճառաբանություններ, հիմնավորումներ որոշման մեջ չեն զետեղվելու: Լինելու են դրա շրջանակում, միգուցե բառային արտահայտության փոփոխություն կամ որևէ ձևակերպում լինի, բայց որպես այդպիսին պատճառաբանությունը նա է, ինչ ներկայացվել է»:

22. Արմեն Դանիելյանին ավելի վաղ հայտնված բացարկը (տես նիստերի արձանագրություն) մերժվել է հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Խորհրդի նախագահ։ Խորհուրդը որոշեց Արմեն Դանիելյանին ներկայացված բացարկի միջնորդությունը մերժել` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ միջնորդությամբ չվկայակոչվեց այնպիսի փաստարկ կամ հանգամանք, որով պայմանավորված անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել Արմեն Դանիելյանի սույն գործով անաչառության հետ, միջնորդությամբ չհիմնավորվեց նաև Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ կանխակալ վերաբերմունք ունենալու հանգամանքը (տես նիստերի արձանագրություն):

23. 2025թվականի հունվարի 29-ին բացարկի 2-րդ միջնորդություն է ներկայացվել ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցին՝ ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանի կողմից` այն պատճառաբանությամբ, որ մասնավորապես,

(....)

Դատական նիստում Դավիթ Հարությունյանի դիմումի բովանդակության հրապարակումից անմիջապես հետո, մինչ Խորհրդի նախագահի կողմից դիրքորոշման արտահայտումը, Խորհրդի անդամ Ե.Թումանյանցը, դիմելով նախագահողին, մասնավորապես նշել է. «պարոն նախագահող, Ձեր թույլտվությամբ ես չմասնակցեմ այս քննարկմանը` հաշվի առնելով, որ որոշակի չափով ինձ է վերաբերվում հարցը, ես ուղղակի դուրս մնամ պրոցեսից քննարկման, շնորհակալություն»։

Խորհրդի անդամ Ե.Թումանյանցի կողմից վերոնշյալ հայտարարությունը ինքնին վկայում է, որ վերջինս գիտակցում է իր անմիջական առնչությունը քննարկման առարկայի հետ, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ իր նախկին հրապարակային խոսքը և գործողությունները կարող են ազդել իր անաչառության ընկալման (տեսանելիության) վրա տվյալ վարույթի շրջանակներում։

(...)

Խորհրդի անդամ Ե.Թումանյանցի կողմից դատավոր Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ հրապարակային կերպով արված գնահատականները, այդ թվում՝ վերջինիս փաստացի նույնականացումը «զտման» կամ «վեթինգի» գործընթացի հետ, իրականացվել են Խորհրդի արդեն իսկ վերացված որոշումների հիմքով և արտահայտել են ոչ միայն փաստական դիրքորոշում, այլ նաև արժեքային գնահատական՝ ուղղված դատավորի անձին և մասնագիտական հեղինակությանը։

Նման հրապարակային դիրքորոշումը, առավել դեպարտամենտի միջոցներով պատրաստված և պաշտոնական հարթակում բարձր դատական տեսանելիությամբ տարածված տեսանյութում, օբյեկտիվ դիտորդի համար անխուսափելիորեն ձևավորում է այն տպավորությունը, որ Խորհրդի տվյալ անդամը Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ արդեն իսկ ունի ձևավորված կարծիք, որը չի կարող չազդել միջնորդության նոր քննության վրա։

(...)

23.1. Բացարկի միջնորդության մյուս հիմքը, որը ներկայացրել է Դավիթ Հարությունյանը, կայացել է հետևյալում.

«Միանում եմ փաստաբանի միջնորդությանը և զուտ հավելեմ, որ այն վարքագիծը, որը դրսևորել Թումանյանցը, մասնավորապես արված հայտարարությունն անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է առաջացնել, եթե ոչ կողմնակալության, ապա առնվազն արդարադատության իրականացումից հրաժարվելու մասին տպավորություն։ Հաշվի առնելով նախկինում նշվածները, նախկինում բացարկի միջնորդության հիմքում ընկած հանգամանքները, ինչպես նաև փաստաբանի նշածները, գտնում եմ, որ ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Թումանյանցը պետք է ինքնաբացարկ հայտնի: Հավելեմ նաև հետևյալը. Այն հիմքով, որը ավելի վաղ չէի ներկայացրել, մասնավորապես նախորդ վարույթի ընթացքում, երբ Թումանյանցը եղել է զեկուցող, վերջինս ենթադրում եմ ինքն է տիրապետել գործի նյութերին, իր տրամադրության տակ են եղել, այդ վարույթի շրջանակներում ԲԴԽ կողմից ինձ հնարավորություն է տրվել գրավոր հարցեր ուղղել նախարարին, ես այդ հարցերը գրավոր ուղղել էի այն նշումով, որ ես հարցերը տրամադրում եմ ԲԴԽ-ի միջոցով դրանք նախարարին վերահասցեագրելու, պատասխանները ստանալու և ինձ ներկայացնելու համար, մինչդեռ տիկին Թումանյանցի կազմած փաստաթղթերում, ինչպես նաև հետագայում ԲԴԽ համապատասխան որոշման մեջ, որը վերաբերում էր նախորդ որոշումը չվերանայելուն, արձանագրված էր, թե իբր նախարարությունից կամ նախարարից որևէ պատասխան չի ստացվել։

Ավելի պարզ ասեմ. Ես գրությունը հասցեագրում եմ ԲԴԽ-ի միջոցով, հստակ նշում եմ, որ պետք է ԲԴԽ-ն, քանի որ գրավոր ընթացակարգով է իրականացնում, հարցերը վերահասցեագրի նախարարությանը, սակայն իր նախկին գործընկերներին չցանկանալով (ենթադրում եմ) ուղղել հարցերը, ուղղակի նշում է կատարել, որ այդ հարցերի պատասխան չի ստացվել, այնինչ ընդհանրապես նախարարությանն այդ հարցերը, հարցաշարը չի ուղարկվել չհամապատասխանող նշումներ են կատարվել նաև վերջնական որոշման մեջ այդպիսի իրականությունը արձանագրելով, թե նախարարությունը պատասխան չի տրամադրել կամ նախարարությունից չի ստացվել այն պայմաններում, երբ ԲԴԽ-ն, ենթադրում եմ զեկուցող դատավորն այդ հարցերը չի ուղարկել նախարարությանը։

Միանում եմ փաստաբանիս միջնորդությանը։»

24. Խորհուրդը հեռացել է խորհրդակցական սենյակ, վերադարձել է` ուղղելով լրացուցիչ հարցեր, հեռացել խորհրդակցական սենյակ և որոշումը հրապարակել է 2026թվականի հունվարի 29-ին:

Ըստ հրապարակված պատճառաբանության.

(...)

Այսպիսով` պարոն Հարությունյանի կողմից հիմքով ներկայացրած բացարկի միջնորդությունը խորհուրդը որոշեց մերժել` այն հիմնավորմամբ, որ պարոն Հարությունյանի կողմից նկարագրված իրավիճակն ու գործողությունները կապված են այն վարույթի հետ, որով քննության արդյունքներով կայացված որոշումն արդեն իսկ վերանայված և վերացված է։ Այնուամենայնիվ` խորհուրդը անհրաժեշտ է համարում պարզաբանել և արձանագրում է, որ այդ իրավիճակը պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով։

Բացարկի մյուս հիմքի մասով, որ ներկայացվել էր Դավիթ Հարությունյանի ներկայացուցչի կողմից, նույնպես գտնում եմ, որ ենթակա է մերժման, հիմք ընդունելով հետևյալը, որ բացարկի միջնորդության քննարկման արդյունքում ակնհայտ դարձավ, որ Երանուհի Թումանյանցի հայտարարությունը վերաբերել է Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացրած դիմումի քննարկման ընթացակարգին ըստ էության, մասնավորապես խորհրդի ոչ որպես դատարան հանդիսանալով պայմանավորված հարցի քննությանը, ինչպիսի պայմաններում Երանուհի Թումանյանցի գործողություններն ու այդ նիստում հայտարարությունը չի կարող անկողմնակալ դիտորդի մոտ կասկած հարուցել՝ Երանուհի Թումանյանցի անաչառության վերաբերյալ, հետևաբար նաև հիմք հանդիսանալ բացարկի միջնորդությունը բավարարելու համար։

24.1. Այսպիսով` խորհրդի մերժման պատճառաբանությունից կարելի է արձանագրել նախ և առաջ հետևյալը.

Այն հանգամանքը, որ նկարագրված իրավիճակն գործողությունները՝ կապված են այն վարույթի հետ, որով քննության արդյունքներով կայացված որոշումն արդեն իսկ վերանայված և վերացված է, ապա կողմը չի վիճարկում, այլև շեշտում է, որ հենց որոշման վերացումը խորհրդի կողմից փաստում է դրա անօրինական լինելը, դեռ ավելին որպես մասնակցությունը բացառող էական հանգամանք է նախկինում խախտում թույլ տված դատավորը չի կարող լինել իր գործով դատավոր։

Բացի այդ Խորհրդի արձանագրումից հնարավոր է կատարել հետևյալ եզրահանգումները, մասնավորաբար`

ա) «իրավիճակը», փաստը տեղի է ունեցել, սակայն այն պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով. պայմանավորված է Կարեն Անդրեասյանի պահպանված ազդեցությամբ

բ) «իրավիճակը», փաստը տեղի է ունեցել, սակայն այն ոչ թե կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով է պայմանավորված, այլև այն կատարվել է համակատարմամբ այլ ԲԴԽ անդամների մասնակցությամբ

գ) «իրավիճակը», փաստը տեղի է ունեցել, սակայն այն ոչ թե կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով է պայմանավորված, այլ պայմանավորված է, օրինակ, նրա անգործությամբ, քանի որ դատական նիստը նախագահողը եղել է Արմեն Դանիելյանը և նա է կազմել ու ստորագրել դատական նիստերի արձանագրությունը` նշելով, որ նախարարից պատասխան չի ստացվել։

դ) այլ տարբերակներ, որոնք չեն բացառում Երանուհի Թումանյանցի և Արմեն Դանիելյանի գործողությունները կամ անգործությունը նիստերի արձանագրությունում իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների զետեղման համար, որը նաև հնարավորություն է տվել կայացնել հակասահմանադրական մեկնաբանությամբ` հետագայում իրենց իսկ կողմից վերացված որոշումը, որի կայացմանն ու նախորդող գործողություններին մասնակցել է նաև Արթուր Աթաբեկյանը:

25. Բացի այդ Արմեն Դանիելյանը, որպես նախագահող, ԲԴԽ անդամ ստորագրել է 2024թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, տեղի ունեցած դատական նիստերի արձանագրությունը։

Ըստ արձանագրության`

«Նախագահությամբ Ա.Դանիելյանի

Մասնակցությամբ խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Քննության առնվեց Դավիթ Հարությունյանի դիմումը «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157 հոդվածով նախատեսված կարգով Խորհրդի 03:07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց խորհրդի կազմը:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց նիստից առաջ Դիմողի և Դիմողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված դիմումը և արձանագրվեց, որ դիմումը քննվում է գրավոր ընթացակարգով, կողմերին հրավիրելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, այդպիսի անհրաժեշտություն առաջանալու դեպքում կողմերի մասնակցության հարցը լրացուցիչ կքննարկվի։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։18

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց (տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։19

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում՝ միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։20

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը:21

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ

Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց (տևողություն նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը 24.09.2024 թվականին Խորհրդին ներկայացված «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդությամբ պատշաճ իրավաբանական օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված խնդրել է պարզաբանել՝

1. Ներկայումս իրականացվող քննության արդյունքում ի՞նչպիսի դատական ակտ/ակտեր/ կարող են կայացվել։ Արդյո՞ք Խորհուրդն իրականացնում է վերանայման վարույթ և դեռևս պետք է կայացվի վերանայման դիմումը բավարարելու կամ մերժելու մասին որոշում, թե՞ խորհրդի գնահատմամբ վերանայումն ավարտված է և արդեն իսկ իրականացվում է Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ իրականացված՝ կարգապահական վարույթի բովանդակային քննություն ՀՀ ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումների վերացման նպատակով։

2. Հայցվող հարցերի պատասխանները ի՞նչպիսի հնարավոր դատական ակտի(երի) կայացման համար են ծառայեցվելու:

3. խորհուրդը, հայցվող հարցերի պատասխանների ներկայացման ժամկետներ, մասնավորապես 10-օրյա ժամկետ տրամադրելով, արդյո՞ք առաջնորդվում է նախկին պրակտիկայով, այսինքն՝ հաշվարկում չի ներառում աշխատանքային օրերը, թե՞ ոչ։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ

«Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում՝ տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում՝ երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի քննություն։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի վերաբերյալ Լիազոր մարմնի կողմից դիրքորոշում Խորհրդում չի ստացվել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի կողմից 04.10.2024 թվականին ներկայացված պատասխանի22 քննություն:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դավիթ Հարությունյանի Դիմումի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի հիմքով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ հարցի քննությունը ավարտվեց:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհուրդը հեռացավ խորհրդակցական սենյակ որոշում կայացնելու, որոշման կայացման օրվա մասին կտեղեկացվի լրացուցիչ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Նիստը հայտարարվեց փակված։

Խորհրդի նիստը նախագահող՝ /ստորագրություն/ Արմեն Դանիելյան

Քարտուղար՝ /ստորագրություն/ Թամարա Ղուկասյան

(տևողության մասին նշում չկա)։

26. Այսպիսով` ըստ նիստերի 07.10.2024թվականի արձանագրության Արմեն Դանիելյանը ստորագրել է նշված արձանագրությունը, որևէ տևողություն չի նշել, սակայն, ըստ արձանագրության հետազոտել է շուրջ 500 էջից ավելի ծավալ ունեցող փաստաթղթեր, որոնց վերաբերյալ կայացրել է որոշումներ (տվյալ դեպքում չի կարող ընդունելի համարվել ԲԴԽ-ի կողմից ենթադրվող այն հնարավոր հիմնավորումը, որ այդ նյութերին ԲԴԽ անդամները ծանոթացել են նախապես, քանի որ այդ նյութերի ճնշող մեծամասնությունը՝ ավելի քան 400 էջից բաղկացած փաստաթղթերը մուտքագրվել են ԲԴԽ գրասենյակ այդ նիստից րոպեներ առաջ):

Նշված` վերոգրյալ գործընթացին մասնակցել է նաև Արթուր Աթաբեկյանը:

 27. Միայն դատական նիստերի կամ ընդհանրապես նմանատիպ արձանագրությունների ժամերը չնշելը, եթե նույնիսկ անտեսենք ամբողջ վերոգրյալը, ինքնին փաստում է երաշխիքների բացակայությամբ օրենքի պահանջների անտեսմամբ կատարված այնպիսի գործողության մասին, որը ինքնին կասկածահարույց է անկողմնակալ դիտորդի տեսանկյունից` առավել ևս պրոֆեսիոնալ իրավաբանների շրջանում։

Վարչական դատավարության օրենսգրքի 129-րդ հոդվածը` Դատական նիստի արձանագրությանը ներկայացվող պահանջների մասին, սահմանում է

1. Դատական նիստերն արձանագրվում են։

2. Դատական նիստի արձանագրման ձևի և բովանդակության, այն վարելու կարգի, արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններ ներկայացնելու վրա տարածվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան կանոնները։

1. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը սահմանում

1. Դատական նիստի պարզ թղթային արձանագրությունում նշվում են`

1) դատական նիստի տարին, ամիսը, ամսաթիվը և վայրը,

2) դատական նիստն սկսելու և ավարտելու ժամը,

(...):

21.2. Միայն օրենքով սահմանված նվազագույն պահանջների նման խախտումը բավարար փաստարկ է նշելու, որ բազմամյա և փորձառու դատավորի կողմից դրանք կատարելն ունեցել է դիտավորություն:

28. 2026 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, նշանակված դատական նիստը սկսել է ժամանակին,23 հնարավոր է ավարտված լինի ժամը 11:25-ին, քանի որ շենքի երրորդ հարկի պատուհանից դեպի բակ նայող ԲԴԽ դատավոր անդամ Արթուր Աթաբեկյանը՝ բարևներով է փոխանակվել Դավիթ Հարությունյանից հարցազրույց վերցնող լրագրողների հետ, իսկ նույն օրը` ժամը 12.00-սահմաններում «դատական կազմի» որոշ անձինք դուրս են եկել ԲԴԽ շենքից, մի մասը ենթադրաբար չի էլ վերադարձել: Դատական նիստը չի ընդմիջվել, նշում չկա այդ մասին:

Ընդ որում` դատական նիստը ծանուցագրում նշված ժամին` ժամը 11.00-ին սկսված լինելու մասին ապացույց24 է, թե դիմողի մոտ առկա ու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, տեսաձայնագրությունները, թե դեպարտամենտից ստացված պատասխանը։

29. Այլ խոսքով` դիմողը բացարկի համատեքստում ավելի վաղ հակված է եղել կարծելու, որ ամբողջ գործընթացը կրել է ձևական բնույթ, վարույթի վերանայումը կամ չվերանայելու մասին որոշմանը նախորդող դատավարական գործողությունները զուտ պատրանքային են եղել, ԲԴԽ անդամները չեն կարդացել գործի նյութերը, դրանք գտնվել են բացառապես ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցի տիրապետության տակ, նա է կազմել և զուտ ստորագրման տվել արձանագրություններն ու որոշումները, որպեսզի մյուսներն անգործությամբ հնարավորություն ստանան շրջանցել ու անտեսեն օրինական ուժ ստացած ու վերջնական դատական ակտի պահանջները, այդուհանդերձ ԲԴԽ-ի այն արձանագրումների հաշվառմամբ, որ իրավիճակը պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով, կարելի է փաստել, որ խախտումները տեղեկությունների զեղչմամբ արձանագրության կազմումը, Սահմանադրական (իրականությունը չհամապատասխանող դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում չիրականացնելը, ստվերային արդարադատության մասին տպավորությունները փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, ՍԴ Որոշման անտեսումը` կատարելով Սահմանադրությանը հակասող մեկնաբանությունների կատարումը` և անձի Սահմանադրական իրավունքների ոչ իրավաչափ միջամտությունը) կատարվել են համակատարմամբ, գործողությամբ ու հատկապես դատական նիստը նախագահող ու արձանագրությունը ստորագրած (կազմած) Արմեն Դանիելյանն է եղել հիշյալ գործընթացի պատասխանատուն և/կամ իրականացնողը: Մասնակցություն է ունեցել նաև Արթուր Աթաբեկյանը:

30. Հիշատակված արձանագրության տակ Արմեն Դանիելյանի ստորագրությունը, իսկ Արթուր Աթաբեկյանի կողմից նաև վերջնական որոշման ստորագրումը անկողմնակալ դիտորդի մոտ չի կարող առաջացնել տպավորություն, եթե համոզմունք, նրա անկողմնակալության վերաբերյալ. Արթուր Աթաբեկյանը այս վարույթով չի կարող լինել անկողմնակալ և անաչառ: Առնվազն կաշկանդված է նախկինում պարբերաբար թույլ տված սխալներով:

31. Եթե նույնիսկ ընդունենք, թե նշված անձինք գործողությունները չեն կատարել սեփական նախաձեռնությամբ կամ արձանագրությունը սխալ կամ թերի է կազմվել այլ անձի կողմից, ապա արդյոք հնարավոր է փարատել նրանց կողմից գործողությամբ կամ անգործությամբ, ստորագրության զետեղման պայմաններում այն կասկածները, որ կոնկրետ նրանք` այդ թվում նաև Արթուր Աթաբեկյանը կողմի` Դավիթ Հարությունյանի գործով դրսևորել է այնպիսի վարքագիծ, որը վկայում է նրա կողմնակալության և ոչ անաչառ լինելու մասին։ Բնականաբար կասկածները փարատելու ողջամիտ հնարավորությունը բացակայում է։

32. Նկատի ունենալով, որ վարույթը դեռևս չի ավարտվել և իր բնույթով հաստատապես ներառելու է ոչ միայն արդեն բարձրացված, այլ նաև հետագա փուլերում ծագող այլ հարցերի քննարկում, իսկ Արթուր Աթաբեկյանը նկարագրված գործողությունների (և/կամ անգործության) պայմաններում դեռևս ԲԴԽ կազմում է ապա նրա մասնակցությունն օբյեկտիվորեն շարունակում է առնվազն խնդրահարույց լինել անաչառության տեսակետից:

33. Մասնավորապես` գտնում եմ, որ բարձրացված հարցերը, նկարագրված խախտումները թերևս այս փուլում պետք է ընդունվեն առնվազն՝ ինքնաբացարկի համատեքստում: Կողմերի համար չի կարող դատարանի կազմում ընդունելի լինել այն դատավորի առկայությունը, ում գործողությունները ունեցել են նմանատիպ դրսևորումներ:

34. Դեռ ավելին` Արթուր Աթաբեկյանը, որպես ԲԴԽ նախագահ, ընթացիկ վարույթի շրջանակներում` «նոր քննության» ժամանակ, շարունակել է կողմի` Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ դրսևորել կանխակալ վերաբերմունք, պարբերաբար ընդհատել է նրա խոսքը, փաստարկներին տվել կանխակալ գնահատականներ և այլն:

35. Արթուր Աթաբեկյանի` դատական նիստը նախագահողի գործողությունների առումով անկողմնակալ դիտորդի մոտ խորացնում են կողմնակալության մասին դատողությունները:

36. Դավիթ Հարությունյանը, նկատի ունենալով ավելի վաղ ընդունած ԲԴԽ մոտեցումները, առանց գրավոր nւ բավարար պատճառաբանությունների որոշումների կայացումն ու դրանք չտրամադրելը, իրավունքների լիարժեք պարզաբանումներ չտրամադրելը, դրսևորել է հանդուրժողական վերաբերմունք հաշվի առնելով նաև ինստիտուտի դերն ու նրա նկատմամբ ունեցած հարգանքը, ձեռնպահ է մնացել կրկին բացարկ ներկայացնելու հնարավորությունից, իրավունքից։

37. 2026 թվականի փետրվարի 2-ին Դավիթ Հարությունյանի միջնորդությամբ տեղի է ունեցել դռնփակ քննարկում, որի ընթացքում ներկայացվել են փաստաթղթեր ու դրանց մասին վերլուծություններ, որոնցով հիմնավորվում է նախկին նախարարի ու ԲԴԽ նախագահի անձնական, ֆինանսական սերտաճվածությունը, ինչը գործի լուծման համար ունի էական նշանակություն` հաշվի առնելով հատկապես շահերի բախման կապակցությամբ վարույթի կարճման միջնորդության ներկայացումը և դրա կապակցությամբ՝ ԲԴԽ որոշումը` դրա լուծման վերաբերյալ որոշման կայացումը հետաձգելու մասին:

37.1. Այլ կերպ ԲԴԽ-ն դեռևս պետք է գնահատական տա վարույթը նախաձեռնած նախարարի ու նախկին ԲԴԽ նախագահի փոխկապակցվածության հարցին, ու լուծի կարճման, վարույթի օրինականության հարցը, իսկ այդ քննարկման ընթացքում ներկայացվել են առանցքային ապացույցներն ու դրանց մասին վերլուծությունը։

37.2. Մինչդեռ` դատական նիստի առանցքային ապացույցների ներկայացման ու դրանց մասին վերլուծությունը չի արձանագրվել։

37.3. Մասնավորապես` դռնփակ նիստի մեկնարկից առաջ` ընդմիջման ընթացքում, ԲԴԽ նախագահը, դիմելով Դավիթ Հարությունյանին, հարցրել է, թե արդյոք արձանագրում է դատական նիստը սեփական միջոցներով, թե ոչ` պահանջելով անջատել նրա ձայնագրող սարքերը, ինչը կողմը կատարել է նախագահողի պահանջով։

Ըստ նիստերի արձանագրության՝

Ժամը` 14:48.17-ին

Դ.Հարությունյան- Բա ես էլ, էդ հնարավորությունից զրկվե՞մ, այսինքն էդ միջնորդությունը չներկայացնեմ էս երեք տարիներ անընդմեջ, ինչա թե էդ կապերը կան։

Ա.Աթաբեկյան- Ի՞նչ միջնորդություն չներկայացնեք:

Դ.Հարությունյան - Էս միջնորդության մասին ա խոսքը։

Ա.Աթաբեկյան- Էդ միջնորդությունը ներկայացրել եք, լսել ենք Ձեզ

Դ.Հարությունյան- Էդ ծավալի, ծավալի մասին ա խոսքը:

Ա.Աթաբեկյան Հա ծավալ ուզում եք ի՞նչ, 10 օր միջնորդություն ներկայացնեք։

Դ.Հարությունյան- Չէ 10 օր, չէ էդ ծավալի, կոնկրետ փաստարկների

Ա.Աթաբեկյան- Հա, ծավալի, կոնկրետ փաստարկն ասում եք...

Դ.Հարությունյան - Եթե...

Ա.Աթաբեկյան- Ձեր համար ուրիշ հարցեր... այդ էդ ինչի մասին որ խոսում եք, որը որ գտնում եք, որ էական նշանակություն ունեցող փաստարկ ա, ստեղ դրան վերաբերող բան կա։

Դ.Հարությունյան – Մասնակի

Ա.Աթաբեկյան- Մասնակի։

Դ.Հարությունյան- Այո:

Ա.Աթաբեկյան- Հիմա ես, օրինակ, համարում եմ, որ Ձեր էդ փաստարկը, որ ասեցիք, ես ու խորհրդի անդամները համարում են, ուշադրությամբ, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև էս նիստի, (ժամը 14:49:05-ին Աթաբեկյանը, ընդհատելով դիմում է Դավիթ Հարությունյանին` պահանջելով անջատել բարձրախոսը ու շարունակում իր խոսքը)

«Ձերը անջատեք ասեմ»

անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի արձանագրությունն էլ նորից կլսենք, Ձեր փաստարկն էլ ուշադրություն կդարձնենք, վերջում էլ, թերևս են իմ ենթադրմամբ՝ ողջամտորեն Ձեր համար էն ամենակարևորը ասեցիք ո՞նք կարելի ա մի տնից մարդիկ լինեն, չակերտների մեջ իհարկե, ոնց որ Դուք ասեցիք, ու ասում եք դրա վերաբերյալ ստեղ փաստաթուղթ ունեք, ճի՞շտ ա: Հիմա ես ասում եմ օրինակ էդ հաստատ, հաստատապես իմացեք, որ այդ էդ փաստարկը, էս փաստաթղթի հետ, համոզված եղեք. որ մենք գնահատման առարկա կդարձնենք:

Նույն րոպեին` վայրկյաններ անց` ժամը 14:49-ին, Դավիթ Հարությունյանը շարունակել է խոսքը` վկայակոչելով ԲԴԽ նախագահի և ԱՆ նախարարի համատեղ սեփականության, անձնական կյանքի, միասին նույն հասցեում դուռ ու լուսամուտ բացելու, օրինականացնելու, համատեղ հասցեներ ստանալու դիմումների և որոշումների վկայակոչումը:

Մասնավորապես` ապացույցների վկայակոչման պահին` ժամը 14:49:50-ին, երբ նշում էր հստակ ապացույցը` «Երևանի քաղաքապետի 2018 թվականի մայիսի .....») ձայնագրությունն ընդհատվում է, և այն վերսկսում է մեկ րոպե անց՝ 14:50:47-ին, Արթուր Աթաբեկյանի խոսքերով` «Հիմա ձեզ հասկացա, ձեր նշած ապացույցները հատ-հատ գնահատելու ենք»։

38. Դատական նիստի արձանագրումը տեղի է ունեցել համակարգչային եղանակով, և կողմի խոսքերը` ապացույցների ներկայացման ու վերլուծության ժամանակ, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում էր նախկին ԲԴԽ նախագահի և ԱՆ նախարարի համատեղ սեփականության, անձնական կյանքի, միասին նույն հասցեում դուռ ու լուսամուտ բացելու, օրինականացնելու, համատեղ հասցեներ ու եկամուտներ ստանալու դիմումների և որոշումների վկայակոչմանը, չեն արձանագրվել:

39. Նշված փաստերը համադրելով նախկին ԲԴԽ նախագահի` ներկայիս անդամների` մասնավորապես նաև Արթուր Աթաբեկյանի նկատմամբ ունեցած ազդեցության հանգամանքով, առնվազն հիմնավոր, ողջամիտ կասկած է առաջանում, որ ձայնագրությունը մոնտաժվել է և/կամ չի արձանագրվել ի սկզբանե նիստը նախագահողի կողմից (գործողությամբ` հրահանգ, թողտվություն և այլն):

Դատական նիստի արձանագրման և կողմի դատավարական իրավունքի նորմերի խախտմանը կամ սխալ կիրառմանը վերաբերելի` քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (նաև քրեական դատավարությունում) մասնավորապես 365-րդ հոդվածը նկարագրված խախտումը դասում է դատական ակտի անվերապահ բեկանման հիմքերի շարքում։

(...)

2. Դատական ակտը բոլոր դեպքերում ենթակա է բեկանման, եթե`

1) դատարանը գործը քննել է ոչ օրինական կազմով, այդ թվում՝ այնպիսի դատավորի կողմից, ով պարտավոր էր ինքնաբացարկ հայտնել.

(...)

6) գործից բացակայում է դատական նիստի արձանագրությունը.

7) դատական նիստի արձանագրումը կատարվել է այնպիսի թերություններով, որոնք անհնար են դարձնում բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների առկայությունը կամ բացակայությունը պարզելը.

(...)

9) դատական ակտը չունի պատճառաբանական մաս

(...)

3. Անկախ բողոքի հիմքերից և հիմնավորումներից` դատական ակտը ենթակա է բեկանման, եթե առկա են սույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 7-րդ, 9-րդ և 11- րդ կետերով սահմանված` դատական ակտի անվերապահ բեկանման հիմքերը։

40. Եթե նույնիսկ ընդունենք, թե նշվածը կարող է ունենալ տեխնիկական հիմքեր, և/կամ նիստն արձանագրողը դատական նիստի քարտուղարն է, սակայն, միայն այն հանգամանքը, որ նախագահողը սկզբում պահանջում է չձայնագրել, հետո պահանջում է անջատել Դավիթ Հարությունյանի բարձրախոսը, որից հետո հիշատակված վայրկյանին՝ անջատում է սեփականը ու այն միացնում ավելի ուշ` վերլուծության ավարտից հետո կամ այն ընդհատելուց հետո, ինքնին անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է առաջացնել ԲԴԽ նախագահի գործողություններում դիտավորության, հետևաբար` նաև շարունակական կամ հենց տեղում դրսևորված կողմնակալության մասին տպավորություն:

41. Ընդ որում հատկանշական են ԲԴԽ նախագահի և անդամների նույն նիստում արված արձանագրումները

ա) ժամը 14:52:23-ին Կ.Թումանյան- Քանի որ դռնփակ նիստում ա, ես մի հարց ունեմ էլի։ Պարոն Հարությունյան, Ձեր, էս Ձեր էս գործի խնդիրներն ինչ սկսվել ա, համենայնդեպս ինչ ներկայացվել ա, ամբողջ դատական նիստի ձայնագրությունը, որը տեղի ունեցել ա, հավատացնում եմ Ձեզ, վայրկյան-վայրկյան, մի քանի բան հետ տալով, մի քանի բան կրկին լսելով, ուսումնասիրել եմ, ուսումնասիրել եմ նաև Ձեր ամբողջ լրատվամիջոցներին տրված մեկնաբանությունները, Ձեր ելույթները, դիրքորոշումները։ Ես ուզում եմ էդ տպավորությունը չստանամ, բայց տպավորություն ա, որ Դուք խնդիր ունեք Անդրեասյանի հետ, դռնփակ ենք ուղակի ասում, կամ ինքը Ձեզ հետ, կամ Դուք իրա հետ:

բ) Ա.Աթաբեկյան- Հիմա ես օրինակ համարում եմ, որ Ձեր էդ փաստարկը, որ ասեցիք, ես ու խորհրդի անդամները, ուշադրությամբ, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի, Ձերը անջատեք ասեմ, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի արձանագրությունն էլ նորից կլսենք, Ձեր փաստարկն էլ ուշադրություն կդարձնենք, վերջում էլ, թերևս են իմ ենթադրմամբ ողջամտորեն Ձեր համար էն ամենակարևորը ասեցիք ո՞նք կարելի ա մի տնից մարդիկ լինեն, չակերտների մեջ իհարկե, ոնց որ Դուք ասեցիք, ու ասում եք, դրա վերաբերյալ ստեղ փաստաթուղթ ունեք, ճի՞շտ ա: Հիմա ես ասում եմ օրինակ էդ հաստատ, հաստատապես իմացեք, որ այդ էդ փաստարկը, էս փաստաթղթի հետ, համոզված եղեք, որ մենք գնահատման առարկա կդարձնենք։

41.1. Հենց վերը նշված կետում ԲԴԽ անդամների խոսքերը, ըստ որի վայրկյան առ վայրկյան լսում են նիստերի արձանագրությունները, մի քանի բան հետ են տալիս, նորից լսում ու փաստարկները գնահատում, ևս ինքնին հիմք է տալիս հայտնելու համոզմունք առ այն, որ վերջիններս լսել են նաև այս դատական նիստի արձանագրությունը, սակայն, եթե նույնիսկ ընդունենք, ենթադրենք թե իբր տեղի է ունեցել «խոտան», ապա հետագայում` հաջորդող առնվազն երկու դատական նիստերում այդ մասին չեն հայտնել ու չեն արձանագրել, ինչը ևս վկայում է նրա մասին, որ գործողությունը տեղի է ունեցել դիտավորությամբ:

42.2. Ավելին, եթե ընդունենք ԲԴԽ նախագահի արձանագրումը, որ իրենք պետք է գնահատեն փաստաթղթերն փատարկները, ապա փաստարկի ինքնին չարձանագրելը գրկելու է այդ հնարավորությունից թե իրենց, թե հետագայում այլ հնարավոր ընթացակարգերով սույն գործի հանգամանքների վերանայման ժամանակ:

Միջնորդության պահանջը.

Ելնելով ամբողջ վերոգրյալից, հաշվի առնելով թե նախկինում ներկայացված ու նոր հիմքերը ինչպես առանձին, այնպես էլ միասին որ առնվազն անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով Խորհրդի նախագահ Արթուր Աթաբեկյանի անաչառության մեջ։

Խորհրդին խնդրում եմ, միջնորդում եմ բավարարել սույն միջնորդությունը և ընդունել նրա բացարկը»։

03.02.2026 թվականին Դավիթ Հարությունյանը ներկայացրել է ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին միջնորդություն հայտնելով, որ.

«I. Գործի դատավարական համառոտ նախապատմությունը․

1․ ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 20.04.2023 թվականի թիվ 31-Ա որոշմամբ Դավիթ Հարությունյանի (այսուհետ նաև` Դատավոր) նկատմամբ հարուցվել է կարգապահական վարույթ:

1.1.Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը 2011-2023թթ. եղել է դատավոր, դատավորների միության անդամ, 2022թվականի սեպտեմբերից ընտրվել է դատավորների ընդհանուր ժողովի գնահատման հանձնաժողովի անդամ, իսկ լիազորությունների դադարեցման պահին եղել է նույն հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնակատարը:

1.2. Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը երբեք կարգապահական պատասխանատվության չէր ենթարկվել, նրա վերաբերյալ հարուցված վարույթ չի եղել:

1.3. Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը պաշտոնավարման ընթացքում պարբերաբար գրավոր կարծիքներ է հայտնել դատական համակարգին վերաբերող նախագծերի մասին, այդ թվում նաև` հրապարակային:

Մինչև բարձրագույն դատական խորհուրդ դիմելը վարույթի ընթացքը.

2․ Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու ֆորմալ առիթն է հանդիսացել զանգվածային լրատվության միջոցի 07.04.2023թ. հրապարակումը, որի առթիվ ՀՀ արդարադատության նախարարի մամուլի քարտուղարը 14.04.2023թ. (ըստ գործի նյութերի) ներկայացրել է զեկուցագիր:

2.1. Որոշումը պարունակող փաթեթը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Ավան» նստավայր է մուտքագրվել ապրիլի 25-ին:

2.2. Ուղեկցական գրությամբ առաջարկվել է որոշումը ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում արդարադատության նախարարին ներկայացնել գրավոր բացատրություններ: Փաթեթը Դատավորին փաստացի տրամադրվել է միայն ապրիլի 26-ի աշխատանքային օրվա ավարտին՝ ժամը 17.00-ից հետո. Դատավորն ապրիլի 25-26-ը Աղվերանում մասնակցել է «Պիլոտային վերապատրաստում, դատական արհեստի և դատավորի դերի վերաբերյալ» միջազգային գործընկերների մասնակցությամբ քննարկմանը:

2.3. Դատավորը մայիսի 5-8-ը գտնվել է նախապես ամիսներ առաջ պլանավորված արձակուրդում` արտերկրում:

2.4. Մայիսի 8-ից 14-ը «Ավան» նստավայրը իրականացրել է հերթապահություն, քննվել անհապաղ քննարկման ենթակա տասնյակ միջնորդություններ:

2.5. Մայիսի 31-ից հունիսի 4-ը դատավորը մասնակցել է ամիսներ առաջ պլանավորված EAJ` «Դատավորների Եվրոպական Միության» Աթենքում կայանալիք տարեկան համաժողովին, ուր հանդես է եկել զեկույցով, որը վերաբերել է մասնավորապես նաև դատավորների նկատմամբ անկախությունը սահմանափակող կարգապահական վարույթներին, խոսքի ազատությանը և այլն:

2.6. Վերոգրյալը, ինչպես նաև ընթացիկ աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունն անհնարին են դարձրել Դատավորի՝ նախարարության կողմից առաջարկված ժամկետում իրավունքներն իրացնելու լիարժեք հնարավորությունը, ինչի պատճառով դատավորը, ներկայացնելով պատճառաբանություններ, ապացույցներ ծանրաբեռնվածության մասին, միջնորդել է զուտ տրամադրել հավելյալ ժամկետ, մինչդեռ նախարարը, չքննարկելով, չանդրադառնալով միջնորդություններին, չպարզաբանելով որևէ գործողություն, 24.05.2023թ. կայացվել է թիվ 42-Ա որոշումը՝ Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությամբ Բարձրագույն դատական խորհրդին դիմելու մասին» (այսուհետ՝ նաև Միջնորդություն):

2.7. Մասնավորապես՝ դատավորը փաստական տվյալների, ապացույցների հիման վրա նախարարին հայտնել է, և նրանք եղել են տեղեկացված, որ նախարարն ու նրա լավագույն ընկեր ու տնտեսական, ֆինանսական շահերով փոխկապակցված ԲԴԽ նախագահը որոշումներն ընդունում են համատեղ կամ մեկը մյուսի վրա ազդելու, փոխկապակցվածության, միմյանց լրացնելու արդյունքում և նմանատիպ վարույթները դատական իշխանության, դատավորների անկախության սահմանադրական երաշխիքների դեմ ոտնձգություն է ու նպատակը, ի թիվս այլոց, նաև այլ գործիքների կիրառմամբ, դատավորների խոսքի ազատության սահմանափակման, անկախ արդյունքից դատական համակարգում վախի ու ահաբեկման մթնոլորտ տարածելու («chilling effect») միտում է պարունակում, նախարարը չունի նմանատիպ վարույթներ հարուցելու ինստիտուցիոնալ և, հատկապես, իր անձով պայմանավորված լեգիտիմ իրավասություն:

2.7.1. Միևնույն ժամանակ հորդորել է Նախարարին «մտադրություններն ու լիազորությունները» իրագործել անձամբ (որոշումները կայացնել իր ձեռամբ, ԲԴԽ ներկայանալ անձամբ)` չօգտագործելով ենթակայության տակ գտնվող հարգարժան իրավաբաններին (տեղակալներ, վարչության պետ, խորհրդական, մամուլի քարտուղար և այլն):

Անձամբ ԲԴԽ ներկայանալու կամ մինչ այդ գրավոր պարզաբանումներ ներկայացնելու խնդրանքը պայմանավորված է եղել, մասնավորապես, օրենքի պահանջով, ինչպես նաև Վարույթի կապակցությամբ կարևոր հարցերի պատասխաններ ներկայացնելու այլ անձանց կողմից դրանց վերաբերյալ պատասխաններ չունենալու հանգամանքով.

2.8. ԲԴԽ-ում սկսվելիք վարույթին պատրաստվելու համար Նախարարին նախապես ներկայացվել է մի քանի հարցեր.

«Ա) Կիսաբաց և հրապարակային հաստատված աղբյուրների, փաստերի համաձայն՝ վարույթի առանցքային դերակատարները՝ ԲԴԽ նախագահի ու Նախարարի միջև առկա է անձնական, ընդհանուր գույքային, ֆինանսական անքակտելի, շահերի բախում կամ առավելապես դրանց հատում, ինչը բացառում է այդ սուբյեկտներ մասնակցությունը նույն դատավարությունում, չեզոքացնում է անկողմնակալության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ փաստարկ, որն էլ առաջարկվում է հնարավորության դեպքում փարատել: Բացի այդ խնդիրը կայանում է նրանում, որ առկա տեղեկությունները, փաստերը հնարավորություն չեն ընձեռում գործընթացը դիտարկել զուտ իրավական հարթության մեջ, քանի որ նշված գործընթացները՝ վարույթների հարուցում, կարճում, ԲԴԽ միջնորդությամբ դիմել, պատասխանատվության ենթարկել փոխհամաձայնեցված են, թիրախային ու միտված չեն արդարադատության շահի սպասարկմանը, ինչն էլ զրկում է գլոբալ երևույթները, գործընթացները շրջանցելու և բացառապես Վարույթով բարձրացված հարցերին տեխնիկական պատասխան կամ բացատրություն ներկայացնելու հնարավորությունից:

Բ) Նախարարի պաշտոնավարմանը և դրան անմիջապես նախորդող ժամանակաշրջանի հրապարակային նաև սահմանափակ հրապարակային խոսքի իրականության հետ առնչությունը, բովանդակությունը, որը վերաբերում է դատավորների նկատմամբ վարույթների հարուցման, պաշտոնավարման դադարեցման ամբողջ գործընթացներին:

Գ) Նախարարի ու ԲԴԽ նախագահի համատեղ ու անհատական դերակատարումը մեկ տարվա փորձ ունեցող ավելի քան 17 մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող և ժամանակավոր քրեական հետապնդման տակ գտնվող դատավորների պաշտոնավարման դադարեցման (աշխատավարձի վճարման պայմաններում) հարցում (օրինակ, քննարկել մի հարց, ուղարկել այլ նախագիծ, Ազգային ժողով մուտքագրել լրիվ այլ բովանդակությամբ նախագիծ՝ մատուցելով, թե իբր այն քննարկվել ու կազմվել է դատավորների հետ կամ նրանց կողմից և այլն):

Դ) Դատավորների անկախությունն ու լեգիտիմ շահերն անտեսող՝ ԲԴԽ նախագահի ու այլ անձանց ազդարարած «բացարձակ կոնսենսուս» կամ «10:0» բանաձևի շրջանակներում (տես՝ օրինակ, հայտնի՝ Դիլիջանի ու Ջերմուկի հավաքներ) նախարարի մասնակցությունը, գործողությունները (օրինակ, ԲԴԽ լիազորությունների ընդլայնում, դատավորների անկախության ու այլ սահմանադրական երաշխիքների սահմանափակում, պաշտոնավարման դադարեցում և այլն):

2.8.1. Վերոգրյալի հաշվառմամբ Նախարարին առաջարկվել է իր պահանջած բացատրությունը, պատասխանը ներկայացնելու պարզ հնարավորության իրացման համար տրամադրել Վարույթի ամբողջական, իսկական նյութերը.

«Մասնավորապես՝

 Տրամադրվել է բացառապես կից գրությունը, 7 էջից բաղկացած որոշումը, 2 էջից՝ առանց մակագրության զեկուցագիրը և մեկ կրիչ.

Ուղարկված կրիչն ունեցել է ստեղծման ամսաթիվ «19.04.2023», իսկ ձևափոխման ամսաթիվ նշված է «14.04.2023» կամ հայտնել, թե ով և ինչ պայմաններում է ստեղծել կրիչը: Մամուլի քարտուղարը նախարարի պարտականությունները կատարողին ուղարկել է միայն զեկուցագիրը՝ տեսանյութի հղմամբ:

Տրամադրել մամուլի քարտուղարի զեկուցագրի մակագրության օրինակը՝ լինի առանձին թղթային, թե էլեկտրոնային համակարգով արվածը:

Տրամադրել Որոշման էլեկտրոնային տարբերակը:

2.8.2. Բովանդակային առումով առաջարկվել է նաև պարզաբանել Վարույթի ենթադրյալ խախտման հիմքն ու բովանդակությունը, մասնավորապես՝ պարզաբանել, թե ով է սղագրել հարցազրույցը, նյութը, ինչից է Վարույթի հեղինակը ենթադրել, թե Դատավորը կասկածի տակ է դրել չորս դատավորի վերաբերյալ ԲԴԽ դատական ակտերը, Դատավորի որ խոսքերից է վարկաբեկվել ԲԴԽ-ն, ինչով է վտանգվում դատական իշխանության հեղինակությունը ու նվազում հանրության վստահությունը դատական իշխանության նկատմամբ և վերաբերելի խոսքերի հեղինակների, հնչեցրած ու գործողություններ կատարած նախորդ այլ անձանց հրապարակային խոսքն ու գործողությունները ուսումնասիրվել է նախարարության կողմից, թե ոչ և այլն (տես որոշման 5-6-րդ էջեր):

2.8.3. Դատավորը, մասնավորապես, նշել է, որ ժամկետ պահանջելը պայմանավորված է բացառապես լիարժեք դիրքորոշում ներկայացնելու հնարավորություն ստանալով (ինչը մինչ այս բոլոր այլ դատավորների վերաբերյալ վարույթներով տրամադրվել է), արհեստական ձգձգելու, խնդիրներ առաջացնելու որևէ միտում բնականաբար չի ունեցել, ներկայացվելու է լիարժեք ու բովանդակային պատասխան:

Սրան ի պատասխան՝ արդարադատության նախարարի անունից մեկ այլ պաշտոնատար անձ 2023թ մայիսի 16-ի Ե-0268 գրությունն է հասցեագրել («Ավան» նստավայր է մուտքագրվել 2023թվականի մայիսի 17-ին՝ կեսօրից հետո).

(…)

Ի պատասխան Ձեր 12.05.2023 թվականի (արդարադատության նախարարությունում 15.05.2023 թվականին ստացված) գրության (այսուհետ՝ Գրություն)՝ հայտնում ենք, որ թեև դրանով ներկայացված են սույն թվականի ապրիլի 20-ից մինչև հունիսի 4-ն ընկած ժամանակահատվածում որոշակի օրերի ծանրաբեռնվածության վերաբերյալ տեղեկություններ, որոնք, ըստ Ձեզ, կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ բացատրություն ներկայացնելու համար, այնուամենայնիվ, Գրության շրջանակներում ներկայացված չէ որևէ տեղեկություն սույն թվականի ապրիլի 27-ից մայիսի 4-ը, ինչպես նաև մայիսի 15-ից մայիսի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում Ձեր կողմից բացատրություն ներկայացնելու խոչընդոտող հանգամանքների վերաբերյալ, որպիսի ժամանակահատվածը, Լիազոր մարմնի գնահատմամբ, ամբողջությամբ բավարար է սույն վարույթի շրջանակներում բացատրություն ներկայացնելու իրավունքը լիարժեք իրացնելու համար:

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, ինչպես նաև Գրությամբ մատնանշված տեղեկությունները՝ առաջարկվում է 7-օրյա ժամկետում (մինչև 22.05.2023 թվականը) Լիազոր մարմնին ներկայացնել գրավոր բացատրություններ:

Դրանից հետո ի պատասխան վերջին գրության, դատավորը նշել է.

(...)

«Չկրկնելով նախորդ գրությամբ բարձրացրած հարցերն ու պահանջս, (ինչը պնդում եմ նաև այժմ), նշել էի, որ, մասնավորապես, լիարժեք դիրքորոշում ներկայացնելու, իրավունքս իրացնելու հնարավորություն ստանալու համար ինձ անհրաժեշտ է ժամկետ, որը զուտ օրենքով նախատեսված ժամկետից պակաս ժամկետ է:

Պարզաբանում եմ, որ 2 ամսյա օրենքով սահմանված ժամկետը նախ և առաջ վերաբերում է միանձնյա գործող դատավորին, տրված է վերջինիս՝ իրավունքները երաշխավորելու, իրացնելու հնարավորության համար, այլ ոչ թե՝ նախարարին ու նախարարության մեծաքանակ աշխատակազմին: Այսինքն՝ այդ ժամկետը օրենքով տրամադրվել է ենթադրյալ կարգապահական խախտում թույլ տված և վարույթային հետապնդման մեջ գտնվող դատավորին՝ պաշտպանվելու՝ նյութեր հավաքելու, փաստաբան վարձելու, համաձայնություն ձեռք բերելու, բուն պարտականություններից դուրս ժամանակ հատկացնելու և դիրքորոշում կազմելու համար, այլ ոչ թե նախարարին ու նրա՝ հենց այդ գործառույթների իրականացնելու, որոշում կազմելու համար գործող աշխատակազմին 2 ամսում ընդամենը մեկ որոշում գրելու համար. Կանխավարկածն էլ կայանում է նրանում, որ նախարարն ու աշխատակազմը պրոֆեսիոնալներ են ու նրանց համար բավարար է մի քանի օրը, հատկապես երբ որոշումները ըստ էության ձևաթղթային են, իսկ չհասցնելու դեպքում ունի ժամկետը երկարացնելու լիազորություն, առավել ևս առկա էր դատավորի համաձայնություն-միջնորդությունը:

Մինչդեռ՝ այս անգամ էլ Նախարարից (պարտականությունները մեկ այլ կատարողի անունից) ստացվել է գրության պատասխան՝ հետևյալ տառացի բովանդակությամբ.

(…)

Անդրադառնալով Գրությամբ բարձրացված հարցադրումներին՝ անհրաժեշտ է նշել, որ Լիազոր մարմինը դրանց կանդրադառնա «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 147-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված՝ ընդունվող որոշման շրջանակներում՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատավորի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 147-րդ հոդվածի 4-րդ մասով ամրագրված իրավունքների շրջանակը չի նախատեսում վարույթի ընթացքում բարձրացված հարցադրումներին պարզաբանում կամ պատասխան ստանալու որևէ ընթացակարգ:

(...):

2.8.4. Մինչև նախարարից պատասխան ստանալը՝ մայիսի 17-ի կեսօրը, տրամաբանական ու ողջամիտ ակնկալիքը, նույնիսկ ոչ լեգիտիմ ու անձնական շարժառիթներով նախաձեռնված վարույթի պայմաններում, կայացել է նրանում, որ կբավարարվի զուտ տեխնիկական բնույթ կրող օրենքով սահմանված ժամկետի տրամադրման միջնորդությունը և, հետևաբար նաև այդ պատճառով նշված օրերին Վարույթով դատավորը չի զբաղվել, իսկ տվյալ պահին ստացվում է, որ դիրքորոշում ներկայացնելու համար տրամադրում են ընդամենը 3-4 աշխատանքային օր՝ սահմանելով ժամկետ մինչև մայիսի 22-ը:

Դատավորի` նախարարին հասցեագրված գրության մեջ նշվել է. «Հարկադրված եմ ի պատասխան նշել, որ ընդհանրապես պետական կառավարման համակարգի, առավել ևս դատական համակարգի հետ դրական առնչություն ունեցած կամ այլ շարժառիթներով չառաջնորդվող անձինք հատկապես տեխնիկական հարցերով առաջնորդվում են բարեխղճության կանխավարկածով, հատկապես Հայաստանի Հանրապետության դատավորների հետ հարաբերություններում:

Այլ կերպ՝ համընդհանուր ընդունելի փաստերը, պնդումները չփաստարկված կերպով կասկածի տակ դնելը վայել չէ:

Նախորդ գրությամբ չբացառելով կամայականությունը՝ առաջարկել էի նաև անհրաժեշտության դեպքում տրամադրել խոսքերս հավաստող ապացույցները, սակայն առանց պահանջի նշվել է, թե ներկայացվել է միայն որոշակի օրերի մասին տեղեկություն, այդ պատճառով էլ, երևի, սահմանվել է կամայական ժամկետ:

Այդուհանդերձ՝ թեև բոլորի համար էլ պարզ է, չեմ զլանա ուղարկել դատավարական, անձնական գաղտնիք չպարունակող տեղեկությունները, որոնք փաստում են ծանրաբեռնվածությունն ու նախկինում ներկայացրածս.»

(...)

«Վերոգրյալը, թերևս, հիմնական պարտականություններից բխող կամ զուգահեռ նախապես պլանավորվածների մի մասն էր, չէր նշվել ու բնականաբար ողջամտորեն ենթադրում էր ու պարզ է, որ դատավորները առօրյայում, նույնիսկ հերթապահությունից դուրս էլ աշխատում են գերծանրաբեռնված գրաֆիկով, ինչի մասին բնականաբար հավելյալ փաստելու անհրաժեշտություն չկար: Այդուհանդերձ, եթե նույնիսկ ընդունեք, թե արձակուրդը, դատավորների միության անդամի պարտականությունների կատարումը, ուսումնական հավաքներին, սեմինարների մասնակցությունը, ոչ աշխատանքային օրերի հանգստի իրավունքը նախարարության համար ընդունելի և/կամ բավարար չէ ու դա նախարարությանը հայտնի չէ, համահասանելի «datalex.am» կայքը կրկին խափանված է և նախարարությունը կասկած ունենալու դեպքում զրկված է այն ստուգելու հնարավորությունից ու առաջնորդվում է դիմացինի՝ դատավորի՝ անբարեխիղճ գործելու կանխավարկածով, ապա ուղարկում եմ, ինչպես ձեր գրությունում է նշված, («Գրության շրջանակներում ներկայացված չէ որևէ տեղեկություն սույն թվականի ապրիլի 27-ից մայիսի 4-ը» և «մայիսի 15-ից հունիսի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում Ձեր կողմից բացատրություն ներկայացնելուն խոչընդոտող հանգամանքների վերաբերյալ»), ժամանակահատվածի՝ ամիսներ կամ շաբաթներ առաջ նշանակված դատական նիստերի վերաբերյալ տեղեկությունները:

Մասնավորապես՝ ուղարկում եմ ապրիլի 21-ի դրությամբ դատավորի աշխատանքային օրացույցի պատճենը (ձեռագիր գրառումներն աշխատանքային են): Գրաֆիկը կարող եք համադրել «datalex.am» կայքի հետ:

Օրացուցային գրաֆիկից, չնշվածներից զատ հիշողությամբ նշեմ, որ, օրինակ, ապրիլի 27-ին՝ աշխատանքային ժամից հետո՝ մինչև գիշերը, քննարկվել է թիվ ԵԴ/1067/06/22 կալանքի ժամկետի երկարացման՝ այլ դատավորի կողմից քննելու անհնարինությամբ պայմանավորված և Դատավորին մակագրված միջնորդությունը, հրապարակվել ու տրամադրվել է որոշումը:

Գրաֆիկում նշվածներից զատ ու նաև հնարավոր է նշվածներից Դատարանը երեկոյան ժամերին՝ աշխատաժամանակի ավարտից հետո, հեռացել է խորհրդա-կցական/առանձին սենյակ, կայացրել է նաև ավարտական, վերջնական դատական ակտեր, օրինակ՝ թիվԵԴ1/0121/06/23, թիվԵԴ1/0124/06/23 (ակտը հրապարակվել ու տրամադրվել է գիշերը՝ ժամը 03.00-ին), թիվԵԴ/0035/01/23 և այլն, որոնցով աշխատանքներն իրականացվել են գիշերային ժամերին:

Աշխատանքային ժամն ավարտվելուն նախորդող հատվածում Դատարանը խորհրդակցական/առանձին սենյակներում է եղել նաև թիվ ԵԴ/0126/01/22 և ԵԴ/0341/01/19 քրեական գործերով:

Ընդ որում՝ թիվ ԵԴ/0126/01/22 քրեական գործով Դատարանը խորհրդակցական սենյակ է հեռացել ապրիլի 28-ին՝ ուրբաթ՝ ժամը 16:15-ին, իսկ ակտը հրապարակվել է առաջին իսկ աշխատանքային օրը՝ մայիսի 2-ի առավոտյան:

Մայիսի 19-ին դատարանի նախագահի թիվ 128-Ա հրամանի համաձայն՝ Ավան նստավայրը ներգրավվել է լրացուցիչ հերթապահության մեջ դատավորին մակագրվել են կալանքի անհապաղ քննության ենթակա միջնորդություններ:

Երկու շաբաթը մեկ՝ ուրբաթ օրերին, նախնական օպերատիվ ձեռք բերվող պայմանավորվածություններով (մասնավորապես՝ զինծառայողի կարգավիճակի, մարտական, սահմանային պաշտպանությանը ներգրավվածության պատճառով), մասնավորապես, առանց օրացույցում նշելու տեղի է ունենում, նշանակվում են թիվ ՍԴ1/0027/01/21 գործով դատական նիստերը՝ 20 և ավելի դատավարության մասնակիցների ներգրավմամբ:

Նույն օրը՝ մայիսի 19-ին՝ աշխատանքային ժամն ավարտվելուց առաջ, ենթադրվում է, որ թիվ ԵԴ/1190/01/22 վարույթով՝ առանձնապես ծանր հանցագործության վերաբերյալ գործով դատարանը պետք է հեռանա առանձին սենյակ վերդիկտ կայացնելու, որը հրատարակվելու է մեղադրյալին՝ առաջին իսկ աշխատանքային օրը՝ երկուշաբթի՝ մայիսի 22-ին՝ դատարան ներկայացնելուն պես:

Ընդհանրապես՝ 100-ից ավելի գործեր ունենալու դեպքում գործնականում դժվար է յուրաքանչյուրի հանգամանքները հիշել և նիստից առաջ հնարավորության դեպքում դրանք վերանայվում են, նախապատրասական աշխատանքներ են ենթադրում, իսկ խորհրդակցական սենյակի առանձնահատկություններից է այն, որ դատավորը, օրինակ, կրկին վերանայում է գործի նյութերը, ակտ կազմում (երբեմն ուսումնասիրում գրականություն, նախադեպեր, նախկինում կայացրած համանման որոշումներ և այլն) ու այլ գործառույթներով զբաղվելու իրավունք օրենքով չունի:

Ի հավելումը նշեմ, որ Երևանում տևական ժամանակ պաշտոնավարող դատավորներն ունեն աննախադեպ ծանրաբեռնվածություն, ինչն ավելի է ուժգնացել հունվարից հետո բազմիցս հիշատակված՝ գործող քրեական մինչդատական մասնագիտացման դատավորներին նաև Ձեր համակատարմամբ անօրինական պաշտոնավարման դադարեցումից հետո, ինչի արդյունքում նաև դատավորները սկսեցին իրենց վարույթում քննվող գործերին զուգահեռ քննել մինչդատական վարույթ: Մասնավորապես՝ վարույթումս այս պահին քննվում է 250-ից ավելի դատական գործ, վարույթ:

Վերոգրյալը ոչ միայն Դատավորի, այլև Երևանի քրեական դատարանի բոլոր դատավորների նշված ու նման օրերին աշխատանքի, ծանրաբեռնվածության սովորական օրինակներ են, ինչը իրավաբանի կողմից կասկածի տակ դնելը, եթե առաջնորդվենք բարեխղճության կանխավարկածով, կարող է վկայել, որ կասկածողներն ուղղակի իրականում լավ ծանոթ չեն դատավորի աշխատանքին, ինչի կապակցությամբ չեմ խորշում Վարույթից դուրս հրավիրել նստավայր գործնական այցելության, դատավորի աշխատանքի գործնական առանձնահատկություններին ծանոթանալու համար: Ընդ որում՝ տարիներ շարունակ արդյունավետ պրակտիկա են անցնում թե դպրոցականներ, թե ուսանողներ, և հատկապես պրոֆեսիոնալ իրավաբաններ, դատավորի թեկնածուներ:

Անդրադառնալով գրության մեջ նշված ձևակերպմանը, թե առկա չեն հանգամանքներ, որ բացատրությունը ներկայացնելու համար կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ և, եթե ի նկատի եք ունեցել, թե դա պետք է տեղի ունենա այլ պարտականությունների, այլ 100-ավոր անձանց վերաբերյալ գործերը արհեստական հետաձգելու, դատական ակտերի վրա աշխատելու փոխարեն, պարտականությունները չկատարելու կամ նույնիսկ հանգստի իրավունքը ստորադասելու հաշվին, ապա ուղղակի նշեմ, որ իմ վարույթում գտնվող որևէ գործի լուծում, ճակատագիր կամ պարտականություն բնավ նվազ կարևոր չէ Ձեր անօրինական ու ինքնաստեղծ Վարույթից:

Հաշվի առնելով նաև նախկինում այլ վարույթներով դրսևորած վարքագիծը, այսքան մանրամասնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ հետայսու այլ վարույթներով կամ ընդհանրապես դատավորների հետ շփվելիս «լիազոր մարմինը» ցուցաբերի զգուշավորություն ու առավելագույն հարգանք. Դատավորները լիազոր մարմնի կամ էլ իրենց մտերիմների ենթակաները չեն, ի տարբերություն իրենց չեն գտնվում ղեկավար-ենթակա հարաբերության ու գիտակցության մեջ կամ էլ քննիչ ու մեղադրյալ հարաբերություններ չեն:

Ամփոփելով՝ նշեմ, որ գրությամբ նշված միջնորդությունները, առաջարկությունները, որոնք անխտիր վերահաստատում, պնդում եմ, ավելի վաղ ներկայացնելիս գործի լուծման օբյեկտիվ ակնկալիք չեմ ունեցել և չունեմ, այդուհանդերձ նույնիսկ այս պայմաններում չեմ էլ մտածել, թե տարական տեխնիկական ժամկետ ստանալու օրենքով նախատեսված պահանջի իրացումը կարող է «խնդրարկու» դիտվել «Lիազոր մարմնի կողմից», հետևաբար այն ներկայացրել եմ՝ նաև իրավունքի իրացման պատշաճ հնարավորության համար:

(...)

Պահանջներիս, որոնք առավելապես տեխնիկական են, պատշաճ անդրադառնալու չնչին ակնկալիքով կրկին հորդորում եմ նախարարին գոնե այսուհետ հանդես գալ իր անունից:

(...):

Միջնորդություններս, նաև տեխնիկական ժամկետ տալու պահանջն անտեսելով, կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ Միջնորդությունն ուղարկել են բարձրագույն դատական խորհուրդ: »

2.8.5. Ամփոփելով «2.8-2.85»-րդ կետերում նշվածը` 2023թ. մայիսի 12-ին և 19-ին դատավորի կողմից նախարարություն է ներկայացվել երկու գրություն, որով վերջինս խնդրել է տրամադրել ողջամիտ ժամկետ վարույթի ամբողջ նյութերին ծանոթանալու և իր պաշտպանությունը կազմակերպելու համար, ինչպես նաև խնդրել է պարզաբանել թե իր հրապարակային խոսքի որ հատվածն է դիտարկվել, որպես դատավորի վարքագծի կանոնի խախտում, ինչպես նաև խնդրել է հայտնել նախարարի և ԲԴԽ նախագահի միջև շահերի բախման մասի դիրքորոշում, տեղեկություն:

Ներկայացված միջնորդությունը բովանդակային առումով մերժվել են, Դիմումատուին չի պարզաբանվել նրա խոսքի ազատության սահմանափակման տվյալ դրսևորմամբ հետապնդվող իրավաչափ նպատակը և այլն:

3. ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողը 24.05.2023թ. թիվ 42-Ա որոշմամբ Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությամբ դիմել է Բարձրագույն դատական խորհրդին:

Վարույթի քննությունը ԲԴԽ-ում և դրա հետագա ընթացքը

3.1. 2023թ. հունիսի 19-ին Նախարարը, չունենալով օրենքով նախատեսված լիազորություն, միջնորդել, իսկ ԲԴԽ-ն Խորհրդի բանավոր արձանագրային որոշմամբ վարույթի քննությունը շարունակվել է դռնփակ ռեժիմով:

3.2. Չի կայացվել պատճառաբանված որոշում, որով հասանելի դարձվեին հետապնդվող իրավաչափ նպատակի վերաբերյալ հիմնավորումները դատավարության կողմերի, ինչպես նաև հանրության համար։ Այս որոշումը կայացվել է նախարարության կողմից հարուցված միջնորդության բավարարման արդյունքում, որի քննարկման գործընթացը մասամբ տեղի է ունեցել Դիմումատուի և իր ներկայացուցիչների բացակայությամբ։ Խորհրդի նախագահը, պատասխանելով Դիմումատուին, նշել է, թե համապատասխան պատճառաբանությունները կարձանագրվեն վերջնական՝ դեռևս կայացվելիք որոշմամբ, եթե այդպիսի անհրաժեշտությունն առաջ գա ըստ Խորհրդի։ Խորհրդի կողմից չի պարզաբանվել թե ի՞նչ է ենթադրում դռնփակությունը, չեն պարզաբանվել դատավարության մասնակիցների իրավունքները, օրինակ՝ դատական նիստերից հետո լրատվամիջոցների հարցերին պատասխանելիս վարույթի նյութեր հանրայնացնելու թույլատրելիության հարցի վերաբերյալ։ Դատավորին և նրա փաստաբաններին ցանկացել են ստորագրել տալ օրենքով չնախատեսված արձանագրության ներքո` տվյալները չհրապարակելու վերաբերյալ:

Միայն վերջնական դատական ակտի պատճառաբանական մասից է պարզվել, որ վարույթի քննությունը դռնփակ ռեժիմով անցկացնելը հետապնդել է արդարադատության շահի ապահովման նպատակ։

3.3. Նույն օրը, 2023թ. հունիսի 19-ին Խորհրդի արձանագրային որոշումներով բավարարվել են Խորհրդի դատավոր անդամներ Նաիրա Հովսեփյանի ինքնաբացարկի և Արշակ Վարդանյանին ներկայացված բացարկ հայտնելու մասին միջնորդությունները։

3.3.1. Բացարկների մասին պատճառաբանությունները ոչ տեղում, ոչ էլ վերջնական որոշման մեջ չեն զետեղվել:

3.3.2. Խորհրդի նախագահին և անդամներին անհատապես ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունները մերժվել են։ Վերջնական դատական ակտում ամրագրվել է միայն Կարեն Անդրեասյանին ներկայացված միջնորդության մերժման պատճառաբանությունը։ Հատկանշական է, որ նախարարի ներկայացրած բացարկի միջնորդության պատճառաբանությունը, որը վերաբերել է դատավորի և ԲԴԽ դատավոր անդամ Արշակ Վարդանյանի ընկերական հարաբերություններին, ընդունելի չի համարվել ու չի գնահատվել մյուսների համատեքստում, օրինակ Նախարար-ԲԴԽ նախագահ ըներակական-ֆինանսական հարաբերությունների համատեքստում:

Կարգապահական վարույթի հետագա քննությունը շարունակվել է Խորհրդի չորս ոչ դատավոր անդամի, և երկու դատավոր անդամի մասնակցությամբ։

3.4. Խորհրդի կողմից թույլ տրվող խախտումների, ԲԴԽ նախագահի` կարգադրիչների միջոցով բռնություն, ուժ կիրառելու սպառնալիքների պատճառով Դիմումատուն հարկադրված հրաժարվել է ինքնուրույն, անձամբ պաշտպանվելու մտադրությունից և դիմել փաստաբանների օգնության։

Խորհրդի ևս մեկ արձանագրային որոշմամբ սահմանափակվել է Դատավորի ներկայացուցիչ ունենալու իրավունքը. սկզբում փաստաբան Միքայել Շխիմյանի ներգրավումը թույլատրվել է պայմանով, որ վերջինս չի հայցելու նյութերին ծանոթանալու ժամանակ:

Այնուհետև արձանագրվել է, որ կարող են ներգրավվել չորս փաստաբաններ` Միհրան Պողոսյանը, Երեմ Սարգսյանը, Հովհաննես Խուդոյանը և Լուսինե Մկրտչյանը, քանի որ նախարարությունը ներկայացված է չորս անձի կողմից:

Դատական նիստում կողմին պարտադրվել է կատարել փաստաբանների փոխարինում. 2023 թվականի հունիսի 20-ի դատական նիստի ընթացքում Խորհրդի պահանջով ներկայացուցիչներից մեկը դուրս է հրավիրվել դատական նիստերի դահլիճից, որպեսզի ներգրավված և փոքր-ինչ ուշացումով ներկայացած մյուս փաստաբանը կարողանա մասնակցել դատական նիստին։

3.4.1. Դատավորի և նրա փաստաբանների կողմից ներկայացվող միջնորդությունները կարգապահական վարույթի նյութերը ամբողջ ծավալով տրամադրելու և դրանց ծանոթանալու ողջամիտ ժամկետ հատկացնելու վերաբերյալ բավարարվել են մասնակի, այն է՝ կարգապահական վարույթի նյութերին ծանոթանալու համար տրամադրվել է մի քանի ժամ ժամանակ` ըստ էության թույլ չտալով, որ Դիմումատուն իրացնի իր պաշտպանության իրավունքն ամբողջությամբ։

3.4.2. Հարուցված կարգապահական վարույթով Խորհուրդը քննություն է իրականացրել 2023 թվականի հունիսի 19-ին, 20-ին, 22-ին և 23-ին նշանակված դատական նիստերով։ Դատական նիստերի ընթացքում քննարկման առարկա են դարձվել նախապատրաստական փուլին բնորոշ հարցեր, որից հետո «պաշտպանության կողմը» մասնակի իրականացրել է Նախարարության ներկայացուցիչներին հարցեր տալու իրավունքը։

3.4.3. 2023 թվականի հունիսի 26-ին Խորհրդի կողմից նշանակված է եղել հերթական դատական նիստ, որին մասնակցելու անհնարինության վերաբերյալ դիմումներ են ներկայացրել Դիմումատուի ներկայացուցիչները, ի թիվս այլնի նշելով, որ մասնակցելու են ՀՀ փաստաբանների պալատի կողմից կազմակերպվող վերապատրաստման դասընթացներին ու փաստաբանների նկատմամբ ոստիկանության բաժիններում բռնության կապակցությամբ գործադուլին։ Այս առումով հատկանշական է, որ ըստ «Փաստաբանության մասին» ՀՀ օրենքի 45.12-րդ հոդվածի երրորդ մասի՝ «Վերապատրաստման ընթացքում փաստաբանների` (…) դատական քննությանը չմասնակցելը համարվում է հարգելի, եթե փաստաբանը այդ մասին տեղյակ է պահել համապատասխան մարմնին»։

Խորհուրդը, սակայն, կայացրել է նշանակված դատական նիստը հետաձգելու մասին կողմի միջնորդությունը մերժելու մասին որոշում` անտեսելով oրենքի մեջբերված իմպերատիվ պահանջը, ըստ որի փաստաբանի բացակայությունը պետք է հարգելի համարվեր այն դեպքում, երբ վերջինս մասնակցում է վերապատրաստման դասընթացի։ Խորհուրդը կայացված որոշմամբ, մասնավորապես արձանագրել է, թե փաստաբանները տեղեկացված են եղել նշանակված դատական նիստի ժամանակի մասին, բայց չեն ներկայացել։

3.4.3. 2023 թվականի հունիսի 26-ի դատական նիստի ընթացքում` դատավորը հետևողականորեն պահանջել է Խորհրդից ապահովել իր պաշտպանության իրավունքի իրացումը։ Խորհրդի կողմից Դիմումատուի ներկայացվող պահանջների քննարկման ընթացքում վերջինիս շարունակական պահանջը գնահատվել է որպես անհարգալից վերաբերմունք և որոշում է կայացվել նրա նկատմամբ դատական սանկցիա կիրառելու և դատական նիստերի դահլիճից հեռացնելու մասին։

ԲԴԽ նախագահը հանել է Խորհրդի անդամների հարցերը, չի թողել վերջիններս հայտնեն, դիրքորոշում, առանձին դատավոր անդամի (Ք.Մկոյան) անվանել է ոչ ինքնուրույն, ոչ միայն չի հարցրել Խորհրդի մյուս անդամների կարծիքը, այլ կայացրել է միանձնյա որոշումներ և այլն:

Նախագահողը ԲԴԽ անդամների ներկայությամբ դատական նիստում դրսևորել է հեգնական վերաբերմունք, կամայականություններ է թույլ տվել` կողմին անհարկի պարտադրելով, նստել, կանգնել և այլն: Վարույթով քննության ենթակա հարցերի մասին կանխակալ դատողություններ է արել և այլն:

Լիովին պատկերացնելու համար հարկ է վերարտադրել դատական նիստերի արձանագրության կրիչը:

3.4.4. Մինչ Խորհրդի կողմից Դիմումատուի բացակայությամբ վարույթով քննության ավարտվելը, դատական նիստին մասնակցելու նպատակով ներկայացել են Դիմումատուի երկու փաստաբան, ում սակայն թույլ չեն տվել մասնակցել դատական նիստին` նշելով թե որոշակի ճշտումներ պետք է կատարվեն, իսկ այնուհետև հայտնել են, թե իբր կարգապահական վարույթով քննությունն ավարտվել է, այնինչ այն շարունակվելիս է եղել։

3.4.5. Մասնավորապես` Դատավորի նկատմամբ սանկցիայի կիրառումից հետո, կարգապահական վարույթի քննությունը տևել է շուրջ քսան րոպե այն պարագայում, երբ պաշտպանության կողմը չի իրացրել հարցեր տալու իր իրավունքն ամբողջությամբ, չի մասնակցել ապացույցների հետազոտմանը, չի իրացրել նվազագույն իրավունքները: Խորհուրդը ավարտել է կարգապահական վարույթով քննությունն առանց պաշտպանության կողմի դիրքորոշման ներկայացված լինելու, ելույթը լսելու, ապացույցներ ներկայացնելու հնարավորության:

3.4.6. Մինչ նիստն ավարտել ԲԴԽ նախագահը, տեղեկանալով փաստաբանների ժամանման մասին, հենց դատական նիստում քննարկել է մյուս ոչ դատավոր անդամ Վիգեն Քոչարյանի հետ ու կարգադրիչներին ցածրաձայն հրահանգել է արգելել մտնել դատական նիստերի դահլիճ, իսկ րոպեներ անց, բարձրաձայն ափսոսանք հայտնելով նրանց բացակայության կապակցությամբ, ավարտել է գործի քննությունը:

3.4.7. 2023 թվականի հունիսի 28-ին և հուլիսի 2-ին Դատավորի և վերջինիս փաստաբանների կողմից Խորհրդին են ներկայացվել կարգապահական վարույթը վերսկսելու մասին միջնորդություններ այն հիմնավորմամբ, որ «պաշտպանության կողմը» հնարավորություն չի ունեցել ներկայացնելու իր դիրքորոշումը վերագրվող խախտումների վերաբերյալ, որը էական նշանակություն կարող է ունենալ վերջնական ակտի կայացման տեսանկյունից, ներկայացվել է նաև ԲԴԽ նախագահի` փաստաբանների մուտքի արգելքը ներառող ձայնագրության օրինակները, որոնք հրապարակվել են նաև մամուլում:

3.5. 2023 թվականի հուլիսի 3-ին Խորհրդի կողմից հրապարակվել է Դատավորի կարգապահական վարույթով վերջնական դատական ակտը, որով նրա որպես Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր լիազորությունները դադարեցվել են։

3.5.1. 2023 թվականի հուլիսի 4-ին` դատավորի լիազորությունները ԲԴԽ կողմից դադարեցնելու որոշման միայն հաջորդ օրը Նախարարը պատասխանել է ավել վաղ առաջադրված հարցին` նշելով, թե դատավոր չհանդիսացող անձի հարցերին պատասխանելն առարկայազուրկ է:

Արձանագրենք, որ հարցերը վերաբերել են նախարարի և ԲԴԽ նախագահի միջև, ի թիվս այլոց, շահերի բախմանը կամ հատմանը և դրանք հղվել էին, թե մինչ վարույթը ԲԴԽ ուղարկելը, թե ընթացքում:

3.6. Դատավորը պահանջել է տրամադրել վերջնական որոշման օրինակը, դեպարտամենտից գրավոր 2023թվականի հուլիսի 24-ին պատասխանել են, որ այն կտրամադրվի սահմանված ժամկետում` պատրաստ լինելուն պես և որոշումը տրամադրվել է օրենքով սահմանված ժամկետի վերջին օրը` ԲԴԽ որոշումը ստորագրած անձանց բնօրինակ ստորագրություններով. ԲԴԽ որոշումը ստորագրվել կամ պատրաստվել է Դատավորին տրամադրելու օրը կամ դրա նախօրեին25: Որոշումը ստորագրված է եղել բնօրինակով26:

3.7. Որոշման մեջ բացակայել է որևէ հիմնավորում ընտրված պատասխանատվության տեսակի և վերագրվող խախտման համաչափության վերաբերյալ։ Խորհուրդը որպես Դատավորի դիրքորոշում կարգապահական վարույթի վերաբերյալ ընդունել է վերջինիս կողմից Նախարարին ուղղված երկու գրություն, որոնք, պարունակում են օրինակ՝ վերագրվող արարքի պարզաբանման խնդրանք և չեն պարունակում որևէ դիրքորոշում կարգապահական վարույթի առարկայի վերաբերյալ։

Դեռ ավելին` դատական ակտում, որը ոչ միայն սխալ հիմնավորումներ են եղել, այլև արձանագրվել են իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ, փաստեր.

«(…)Մինչդեռ, դատական վարույթի ընթացքում Դատավորի և նրա որոշ ներկայացուցիչների վարքագիծը առավել քան մտահոգիչ էր և ուղղակիորեն միտված էր դատական իշխանության հեղինակազրկմանը և վարկաբեկմանը:

(…)

Մինչդեռ, Դատավորի, ինչպես նաև նրա որոշ ներկայացուցիչների կողմից ոչ միայն չեն պահպանվել վարքագծի կանոնները, այլև որոշ դեպքերում վերջիններիս գործողություններն այնպիսի դրսևորումներ են ունեցել, որ անընդունելի են հասարակության մեջ և չեն համապատասխանում անգամ սոցիալական նորմերի կանոններին:

(…):

4․ Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի հունվարի 3-ին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան:

5. Սահմանադրական դատարանը 21.05.2024 թվականի մայիսի 21-ին կայացրել է ՍԴՈ-1729 որոշումը:

Ըստ Սահմանադրական դատարանի որոշման բառացի արձանագրումների.

(…)

Դատական նիստի դռնփակ լինելը չպետք է քողարկող միջոց հանդիսանա «ստվերային արդարադատության» իրականացման համար։

(…)

Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Խորհրդի կողմից Սահմանա-դրական օրենքի 90-րդ հոդվածի վիճարկվող 6-րդ մասին տրված մեկնաբանությունը չի համապատասխանում նշված նորմի սահմանադրաիրավական նշանակությանն ու բովանդակությանը և այդպիսով չի ապահովում Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ դատական վարույթի հրապարակայնության սահմանափակման պահանջները՝ հանգեցնելով Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ գործի հրապարակային քննության իրավունքի խախտման:

Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի 6-րդ մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ «արդարադատության շահ» ձևակերպումը վերաբերում է Բարձրագույն դատական խորհրդում քննվող կոնկրետ կարգապահական գործով արդարադատության արդյունավետ և անխոչընդոտ իրականացմանը:

(…)

Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալը հավասարապես վերաբերելի է նաև դատավորների կարգապահական վարույթներին, որոնք առանձնանում են ոչ միայն սուբյեկտային կազմի և գործունեության ոլորտի յուրահատկություններով, այլև հանրային շահի բարձր գործակցով։

Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելության կիզակետը դատարանների և դատավորների անկախության երաշխավորումն է։ Խորհուրդը Սահմանադրությամբ օժտված է դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու և դատավորների լիազորությունները դադարեցնելու սահմանադրաիրավական բացառիկ մենաշնորհից, որի շրջանակներում հանդես է գալիս որպես դատարան:

Այդ համատեքստում, Խորհուրդը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է կարգապահական վարույթի շրջանակներում դատավորի նկատմամբ ցուցաբերի վերջինիս բարձր կարգավիճակին համարժեք վերաբերմունք։ Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելությունը պետք է իր պատշաճ կենսագործումը գտնի դատավորի անկախության և հեղինակության ապահովման, մասնագիտական արժանապատվության և արդարադատության շահերի գերակայության գիտակցման համատեքստում։

(…)

Ամբողջացնելով սույն սահմանադրաիրավական վեճի պատկերը՝ Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վիճարկվող դրույթի նմանօրինակ մեկնաբանման և կիրառման հետևանքով ոչ իրավաչափ կերպով սահմանափակվել է Դատավորի՝ շահերի ներկայացվածության երաշխավորման իրավունքը, ինչպես նաև սահմանափակվել է Դատավորի լսված լինելու իրավունքը, ինչի վկայությունն է խնդրո առարկա սանկցիայի կիրառման հետևանքով առաջացած՝ նրա կողմից իր դիրքորոշումը, առնվազն եզրափակիչ խոսքի միջոցով ներկայացնելու անհնարինությունը: Այս համատեքստում Սահմանադրական դատարանը շեշտադրում է, որ խնդրո առարկա դատական սանկցիայի կիրառումը բոլոր դեպքերում չպետք է հանգեցնի անձի լսված լինելու իրավունքի չեզոքացման:

Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթի շրջանակներում «դատական նիստերի դահլիճից հեռացում» դատական սանկցիան կարող է կիրառվել այն պայմաններում, երբ Խորհուրդը կգործադրի բոլոր հնարավոր և անհրաժեշտ ջանքերը՝ դահլիճից հեռացվող դատավորի լսված լինելու իրավունքն ապահովելու համար:

(…)

Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով:

(…)

Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

6. Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի օգոստոսի 20-ին դիմել է ԲԴԽ-ին՝ Սահմանադրական որոշման հիման վրա խնդրելով Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով վերանայել Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը:

7. 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած նիստի ընթացքում Խորհրդի նախագահ Կարեն Անդրեասյանը պնդել է 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը, որը Խորհրդի անդամների կողմից քննարկման արդյունքում բավարարվել է: Նիստը նախագահողի պարտականությունները ստանձնել է Խորհրդի տարիքով անդամ Արմեն Դանիելյանը, մասնակցությամբ Խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի:

Գործով զեկուցող է նշանակվել ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցը:

8. Արմեն Դանիելյանը ոչ միայն տարիքով, այլև` առավել փորձառու դատավորն է եղել ԲԴԽ կազմի, 10 ամյակների ստաժով պրոֆեսիոնալ դատավոր է:

9. Արմեն Դանիելյանի նախագահությամբ իրականացված վարույթի գործի նյութերում առկա չէ գեթ մեկ ապացույց, տվյալ, տեղեկություն այն մասին, որ վերջինս կամ ԲԴԽ որևէ այլ անդամ արխիվից պահանջել կամ ծանոթացել է 2023 թվականի վարույթի նյութերին:

ԲԴԽ-ն, ըստ էության, դատական նիստում կարելի է ասել հակադարձել կամ ենթադրյալ բանավոր հավաստիացում ներկայացրել այն մասին, որ գործի նյութերին խորհրդի անդամները ծանոթ են եղել և ապացույցի բացակայությունը դրա մասին վկայող հիմք չէ:

10. ԲԴԽ-ն, միջոցներ չի ձեռնարկել ՍԴ օրինական ուժի մեջ մտած և վերջնական դատական ակտը կատարելու ուղղությամբ. այդ թվում նաև` նախկինում ներկայացված հիմնավորումների ներքո տեղի ունեցող քննությամբ ԲԴԽ մյուս անդամների հետ միասին ստեղծել են արդար դատաքննության իրավունքի իրացման պատրանք, և ակնհայտորեն միտված չեն եղել դիմողի` ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումները վերացնելուն:

11. Արդյունքում` ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին հակասահմանադրական մեկնաբանություններով կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին` անտեսելով Սահմանադրական դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ու վերջնական` 21.05.2024թվականի մայիսի 21-ին կայացրած ՍԴՈ-1729 որոշումը:

Մասնավորապես` ԲԴԽ-ն չի իրականացրել` Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում, ստվերային արդարադատության մասին տպավորությունները փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, անտեսել է ՍԴ Որոշումը` իրականացնելով դրանից չբխող մեկնաբանություններ:

12. Դեռ ավելին` Դավիթ Հարությունյանին թույլատրել են կամ նշել են որ նա զրկված չէ կողմին` արդարադատության նախարարին, հարցեր տալու հնարավորությունից: Սակայն, ըստ ընդունված գրավոր ընթացակարգի, ինչպես նաև դիմողի միջնորդության (պահանջի, հատուկ նշման) հարցերը պետք է հասցեագրվեր նախարարին, ստացվեր պատասխան ու հետ վերադարձվեր, տրամադրվեր դիմողին` դիրքորոշում ձևավորելու համար (տես միջնորդության` 2-րդ էջի հատուկ նշումը):

Մինչդեռ` դիմողի պահանջն ու իրենց իսկ կողմից սահմանված գրավոր ընթացակարգն ուղղակի անտեսելով, Դավիթ Հարությունյանի հարցերը ԲԴԽ-ն չի վերահասցեագրել նախարարին` մասնավորապես դատական նիստերի արձանագրությունում նշելով, թե իբր նախարարից պատասխան չի ստացվել: Գործի նյութերում միջնորդությունը վերահասցեագրելու, նախարարի կողմից ստանալու ապացույց առկա չէ:

Դեռ ավելին` եթե նույնիսկ ընդունենք, թե իբր դիմողի հատուկ նշմանը հակառակ և իրենց իսկ սահմանած գրավոր ընթացակարգի կանոններին հակառակ, հենց դիմողն էր պարտավոր ուղարկել հարցերը նախարարություն, ապա ԲԴԽ-ի կողմից այդ պայմաններում ևս չեն ձեռնարկվել միջոցներ պարզելու նշված հանգամանքը. Օրինակ` արդյոք առկա է դիմողի կողմից նախարարին ծրար ուղարկելու էլեկտրոնային կամ փոստային կտրոն, նախարարության կողմից գրությունն առձեռն ստանալու մասին ապացույց, կամ արդյոք չպետք է նախարարից ընդհանրապես պահանջվեր դիրքորոշում այն մասին, թե արդյոք ստացել է հարցերը կամ արդյոք պատասխանելու ցանկություն, պարտականություն ունի, թե` ոչ: Վերջապես արդյոք դիմողն էր պարտավոր նախարարից հարցերի պատասխան ստանար գրավոր, դռնփակ ընթացակարգի պայմաններում: Բնականաբար հարցի պատասխանը բացասական է. ԲԴԽ-ի պարտականությունն է եղել իրականացնել նշված գործընթացը:

12.1. Բացի այդ ԲԴԽ-ն, Արմեն Դանիելյանի դե յուրե նախագահությամբ, ստորագրել է 2024թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, տեղի ունեցած դատական նիստերի արձանագրությունը:

Ըստ արձանագրության`

«Նախագահությամբ Ա.Դանիելյանի

Մասնակցությամբ խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Քննության առնվեց Դավիթ Հարությունյանի դիմումը՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157 հոդվածով նախատեսված կարգով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Հրապարակվեց խորհրդի կազմը:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Հրապարակվեց նիստից առաջ Դիմողի և Դիմողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված դիմումը և արձանագրվեց, որ դիմումը քննվում է գրավոր ընթացակարգով, կողմերին հրավիրելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, այդպիսի անհրաժեշտություն առաջանալու դեպքում կողմերի մասնակցության հարցը լրացուցիչ կքննարկվի:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը:27

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

 (տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը28:

 (տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում՝ միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը29:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը:30

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ:Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց: (տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը 24.09.2024 թվականին Խորհրդին ներկայացված «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդությամբ, պատշաճ իրավաբանական օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված խնդրել է պարզաբանել՝

1. Ներկայումս իրականացվող քննության արդյունքում ի՞նչպիսի դատական ակտ/ակտեր/ կարող են կայացվել։ Արդյո՞ք Խորհուրդն իրականացնում է վերանայման վարույթ և դեռևս պետք է կայացվի վերանայման դիմումը բավարարելու կամ մերժելու մասին որոշում, թե՞ խորհրդի գնահատմամբ վերանայումն ավարտված է և արդեն իսկ իրականացվում է Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ իրականացված կարգապահական վարույթի բովանդակային քննություն ՀՀ ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումների վերացման նպատակով:

2. Հայցվող հարցերի պատասխանները ի՞նչպիսի հնարավոր դատական ակտի(երի) կայացման համար են ծառայեցվելու:

3. խորհուրդը, հայցվող հարցերի պատասխանների ներկայացման ժամկետներ, մասնավորապես 10-օրյա ժամկետ տրամադրելով, արդյո՞ք առաջնորդվում է նախկին պրակտիկայով, այսինքն հաշվարկում չի ներառում աշխատանքային օրերը, թե՞ ոչ:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։

«Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի քննություն:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի վերաբերյալ Լիազոր մարմնի կողմից դիրքորոշում Խորհրդում չի ստացվել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի կողմից 04.10.2024 թվականին ներկայացված պատասխանի31 քննություն:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Դավիթ Հարությունյանի Դիմումի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի հիմքով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ հարցի քննությունը ավարտվեց:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Խորհուրդը հեռացավ խորհրդակցական սենյակ որոշում կայացնելու, որոշման կայացման օրվա մասին կտեղեկացվի լրացուցիչ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Նիստը հայտարարվեց փակված:

Խորհրդի նիստը նախագահող՝ /ստորագրություն/ Արմեն Դանիելյան

Քարտուղար՝ /ստորագրություն/ Թամարա Ղուկասյան

(տևողության, արձանագրության ավարտի ժամի մասին նշում չկա):

12.2. Այսպիսով` ըստ նիստերի 07.10.2024 թվականի արձանագրության Արմեն Դանիելյանը ստորագրել է նշված արձանագրությունը, որևէ տևողություն չի նշել, սակայն, ըստ արձանագրության հետազոտել է շուրջ 500 էջից ավելի ծավալ ունեցող փաստաթղթեր, որոնց վերաբերյալ կայացրել է որոշումներ (հատկանշական է, որ հիշյալ ապացույցների ճնշող մեծամասնությունը՝ ավելի քան 400 էջից բաղկացած փաստաթղթերը ԲԴԽ գրասենյակ է մուտքագրվել նիստից րոպեներ առաջ, իսկ այդ նիստի փաստացի տևողությունը փաստում է, որ վարույթի ընթացքը կանխորոշված է եղել):

12.3. Միայն դատական նիստերի կամ ընդհանրապես նմանատիպ արձանագրությունների ժամերը չնշելը, եթե նույնիսկ անտեսենք ամբողջ վերոգրյալը, ինքնին փաստում է երաշխիքների բացակայությամբ օրենքի պահանջների անտեսմամբ կատարված այնպիսի գործողության մասին, որը ինքնին կասկածահարույց է անկողմնակալ դիտորդի տեսանկյունից` առավել ևս պրոֆեսիոնալ իրավաբանների շրջանում:

Վարչական դատավարության օրենսգրքի 129-րդ հոդվածը` Դատական նիստի արձանագրությանը ներկայացվող պահանջների մասին, սահմանում է

1. Դատական նիստերն արձանագրվում են։

2. Դատական նիստի արձանագրման ձևի և բովանդակության, այն վարելու կարգի, արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններ ներկայացնելու վրա տարածվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան կանոնները։

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը սահմանում է,

1. Դատական նիստի պարզ թղթային արձանագրությունում նշվում են`

1) դատական նիստի տարին, ամիսը, ամսաթիվը և վայրը,

2) դատական նիստն սկսելու և ավարտելու ժամը,

(…):

21.2. Միայն օրենքով սահմանված նվազագույն պահանջների նման խախտումը բավարար փաստարկ է նշելու, որ բազմամյա և փորձառու դատավորի կողմից դրանք կատարելն ունեցել է դիտավորություն:

12.3. 2026 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11։00-ին, նշանակված դատական նիստը սկսել է ժամանակին32, հնարավոր է ավարտված լինի ժամը 11:25-ին, քանի որ շենքի երրորդ հարկի պատուհանից դեպի բակ նայող ԲԴԽ դատավոր անդամ Արթուր Աթաբեկյանը բարևներով է փոխանակվել Դավիթ Հարությունյանից հարցազրույց վերցնող լրագրողների հետ, իսկ նույն օրը` ժամը 12.00-սահմաններում «դատական կազմի» որոշ անձինք դուրս են եկել ԲԴԽ շենքից, մի մասը ենթադրաբար չի էլ վերադարձել: Դատական նիստը չի ընդմիջվել. նշում չկա այդ մասին:

Ընդ որում` դատական նիստը ծանուցագրում նշված ժամին` ժամը 11.00-ին սկսված լինելու մասին ապացույց33 է, թե դիմողի մոտ առկա ու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, տեսաձայնագրությունները, թե դեպարտամենտից ստացված պատասխանը34:

13. ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին։

14. Դավիթ Հարությունյանը կրկին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան:

15. Դատավորի դիմումի հիման վրա Սահմանադրական դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է ՍԴՈ-1791 որոշումը, որի եզրափակիչ մասի համաձայն`

1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի վերաբերյալ որոշումը Սահմանադրական դատարանի որոշման՝ որպես նոր հանգամանքի հիմքով ըստ էության վերանայելը (որոշումը վերացնելը և նոր որոշում կայացնելը) Բարձրագույն դատական խորհրդի պարտադիր լիազորությունն է:

2. «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝ Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով՝ նկատի ունենալով, որ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը Դիմողի նկատմամբ կիրառվել է սույն որոշման մեջ նշված մեկնաբանությունից տարբերվող մեկնաբանությամբ:

3. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

16. Դավիթ Հարությունյանը 28.10.2025 թվականին դիմում է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհրդին՝ նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումները վերանայելու մասին:

17. Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ «Նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 և 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումները վերանայելու դիմումը քննարկելու վերաբերյալ» 12.12․2025 թվականի թիվ ԲԴԽ-83-Ո-Կ-16 որոշմամբ նոր հանգամանքի հիմքով վերանայվել՝ վերացվել են Բարձրագույն դատական խորհրդի 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 և 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումները և որոշվել է նոր որոշման կայացման նպատակով Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության քննության համար նշանակել Բարձրագույն դատական խորհրդի նիստ:

18. Դիմողը համապատասխան հերթականությամբ ներկայացրել է բացարկի միջնորդություններ դատավոր և ոչ դատավոր անդամներին, դրանք չեն բավարարվել:

19. Ներկայացվել են իրավունքները, ընթացակարգերը ամբողջ ծավալով պարզաբանելու միջնորդություններ, կարգապահական վարույթը կարճելու միջնորդություն և այլ միջնորդություններ, սակայն բոլորը մերժվել են:

Միջնորդության, գործի համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը, ապացույցները և դրանց վերլուծությունը.

ա) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացը նախաձեռնած առանձին դերակատարների կենսագրական տվյալները` նյութական և այլ փոխկապակցվածության, շահերի բախման մասին վերլուծությունը սույն վարույթի համատեքստում.

1. 2021 թվականի օգոստոսի 3-ից մինչև 2022 թվականի հոկտեմբերի 5-ը Կարեն Անդրեասյանը հանդիսացել է ՀՀ արդարադատության նախարար։

2. 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ընտրվել է բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ` ժամանակային էական փոփոխության բացակայությամբ (առանց «cooling period»-ի):

3. 2022 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` հաջորդ օրը, ԲԴԽ անդամների կողմից ընտրվել է Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ:

4. 2022 թվականի հուլիսից-սեպտեմբեր` այսինքն ԲԴԽ պաշտոնավարումը ստանձնելուց օրեր առաջ, եղել է իշխող կուսակցության անդամ, կուսակցության Կենտրոն վարչական տարածքային կառույցի ղեկավար35:

5. 2024թվականի նոյեմբերի 18-ին ԲԴԽ նախագահի պաշտոնից հրաժարական է տվել վարչապետի խնդրանքով, իսկ ամիս առաջ հաստատել էր պաշտոնավարումը մինչև 2027թ. հասցնելու մտադրության մասին36:

6. 2025 թվականի օգոստոսի 30-ից Կարեն Անդրեասյանը հանդիսանում է ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցիչ37. Պաշտոնական նոր կենսագրության մեջ բացակայում է ԲԴԽ պաշտոնավարման որևէ տվյալ (պատճառը հնարավոր է տեխնիկական վրիպակ է կամ օրենսդրական արգելքի խնդիր. «Միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցչի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ Ներկայացուցիչը չի կարող սույն օրենքի 1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված ատյաններում վարել բանակցություններ կողմի և (կամ) վերջինիս ներկայացուցչի հետ կամ կազմակերպել կամ իրականացնել Հայաստանի Հանրապետության շահերի ներկայացումն այն գործով, որում ունի անձնական շահ կամ եղել է իբրև այդ գործով կողմի ներկայացուցիչ կամ փաստաբան կամ տրամադրել խորհրդատվություն կամ հանդես եկել որևէ այլ կարգավիճակով: Իսկ նույն օրենքի 1-ին հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ սույն օրենքի իմաստով՝ Ներկայացուցչի գործունեությունն ընդգրկում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան):

7. Դրան զուգահեռ նրա անմիջական ենթակայությամբ նախկինում երկար տարիների աշխատակից, նրա շնորհիվ կամ միասին, համաժամանակյա առաջխաղաղացումներ արձանագրած Երանուհի Թումանյանցը եղել է նաև արդարադատության փոխնախարար, ապա Կարեն Անդրեասյանի հետ նույն օրը դարձել ԲԴԽ անդամ, 2024թվականի վարույթով զեկուցող դատավոր, այժմ` ԲԴԽ անդամ:

8. Դրան զուգահեռ Գրիգոր Մինասյանը 2012-2022 թվականներին և այսօր հանդիսանում է «Էյ Էմ իրավաբանական ընկերություն» ՍՊԸ համասեփականատեր տնօրենը, որի համասեփականատեր (վարույթի հարուցման պահին նաև տնօրեն) է հանդիսանում նաև ԲԴԽ նախագահի մերձավոր ազգականը` կինը:

9. 2022թվականի հունվարից դեկտեմբեր Գրիգոր Մինասյանը Երանուհի Թումանյանցի հետ հանդիսացել է ՀՀ արդարադատության նախարար Կարեն Անդրեասյանի տեղակալ։

10. 2022թվականի դեկտեմբերի 26-ին Գրիգոր Մինասյանը նշանակվել է ՀՀ արդարադատության նախարար` պաշտոնավարելով մինչ 2024 թվականի հոկտեմբերի 2-ը38:

11. Անդրեասյանի և Մինասյանի միջև կապի մասին տեղեկությունները հաստատվում են ինչպես դատավոր Անտոնյանի գործով ՄԻԵԴ որոշմամբ, այնպես էլ հենց Անդրեասյանի հրապարակային խոսքով, ըստ որի՝ «Այո, Գրիգոր Մինասյանն իմ ընկերն է, մենք, իսկապես նաև եղել ենք գործընկերներ: Իմ վստահելի անձն է, ես կարող եմ վկայել, որ իմ և նրա, և նաև մեր բոլորի քաղաքական հայացքներն ու գաղափարները համընկնում են»39:

Դեռ ավելին` Կարեն Անդրեասյանը, անդրադառնալով Մինասյանին իր տեղակալ նշանակելու հարցին, շեշտել է, որ ռիսկեր չեն պարունակվում և ցանկացած պաշտոնյա, այդ թվում Մինասյանը, որևէ ձևով թերանալու դեպքում առաջինը կհեռանա պաշտոնից:

Պակաս ուշագրավ չէ դատավոր Ս.Անտոնյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու ԲԴԽ դատական նիստում այդ մասին ԲԴԽ նախագահի հայտարարությունն առ այն, որ իր և Նախարարի հարաբերությունները հանրահայտ փաստեր են:

12. Դատավորի վերաբերյալ սկզբնական փաստաթուղթը` զեկուցագիրը կազմել է արդարադատության նախարարության մամուլի քարտուղար Մարիամ Մելքումյանը, ով մինչ այդ հանդիսացել է Կարեն Անդրեասյանի (մերձավոր ազգականի) հետ փոխկապակցված կազմակերպության լրատվամիջոցի (shabat.am, այժմ` Shabat.news) խմբագիրը40: Փոխկապակցվածությունը հիմնավորվում է թե ԲԴԽ նախագահի ու նրա մերձավոր ազգականի հայտարարագրով, թե հանրամատչելի տեղեկատվությամբ նշված կազմակերպության գտնվելու վայրի առումով: Փոխկապացկվածությունը երևում է նաև Գրիգոր Մինասյանի հայտարարագրով, ըստ որի տարածքի վարձավճար է ստանում նշված կազմակերպությունից:

13. Դատավորի վերաբերյալ կարգապահական միջնորդությունը ԲԴԽ-ում նախարարության կողմից ներկայացնող` Գ.Մինասյանի խորհրդականը եղել է Արտյոմ Սուջյանը41, ով մինչ այդ աշխատել է նրանց պատկանող իրավաբանական ընկերությունում, իսկ այս պահին Կարեն Անդրեասյանի հետ նշանակվել է Միջազգային իրավական հարցերով ՀՀ ներկայացուցչի գրասենյակի ղեկավար:

14. Նախկին նախարար Գ.Մինասյանը (այսուհետ նաև` Նախարար) և նախկին Խորհրդի նախագահ Կ.Անդրեասյանի (այսուհետ նաև` ԲԴԽ նախագահ) մերձավոր ազգականը (Ե.Ա.-ն) հանդիսացել, հանդիսանում են միևնույն առևտրային կազմակերպության՝ «Էյ Էմ իրավաբանական ընկերություն» ՍՊԸ-ի (այսուհետ իրավաբանական գրասենյակ)` համապատասխանաբար՝ 60 %-ի և 40 %-ի բաժնետերեր: Ընդ որում, տվյալ ընկերության բաժնեմասը խորհրդի նախագահի կինը ձեռք է բերել դեռևս 2012 թվականի մայիսի 21-ին, նվիրատվության կարգով, նվիրատու Գրիգոր Մինասյանից (նախկին Նախարարից):

15. 2022 թվականին Նախարարը ստացել է աշխատավարձ, որը կազմում է 13 476 985 ՀՀ դրամ, մինչդեռ «ԷՅ ԷՄ իրավաբանական ընկերությունից» նույն տարում ստացել է 17 399 999 ՀՀ դրամ: Այսինքն` ընկերությունից, որի տնօրենը Կարեն Անդրեասյանի կինն է, նախարարը ստացել է ավելի շատ գումար, քան նրա աշխատավարձն է: Ինչպես պարզվել է հետագայում` 2024թվականին, դատավոր Հարությունյանի վարույթի քննության ժամանակահատվածում` 2023 թվականին, Գրիգոր Մինասյանը պետությունից աշխատավարձ է ստացել 20.9 մլն դրամ, իսկ Կարեն Անդրեասյանին համասեփականությամբ պատկանող ու ղեկավարած կազմակերպությունից` իրավաբանական ընկերությունից» որպես տարածքի վարձավճար 21.5 միլին դրամ ու 47.1 միլիոն դրամ նույն ընկերությունից որպես շահաբաժին42: «Կարեն Անդրեասյանի մերձավոր ազգականը, ըստ գույքի ու եկամուտների տարեկան հայտարարագրի՝ միայն 2023թ. ընթացքում նույն ընկերությունից որպես շահաբաժին ստացել է 31 մլն 412 հազ դրամ:

15.1. Համեմատության համար պետք է փաստել, որ 2022 թ. շահաբաժինը եղել է մոտ 4 մլն 117 հազ. դրամ: Խոշոր շահաբաժին ստացել է նաև ընկերության համասեփականատեր Գրիգոր Մինասյանը: Նա 2023թ. ստացել է 47 մլն 117 հազ. դրամ, իսկ 2022-ին՝ 6 մլն 175 հազ.»:

Այս առումով առավել ուշագրավ է ԲԴԽ նախագահի 2025թվականի հայտարարագիրը, ըստ որի, մասնավորապես աշխատանքից` ԲԴԽ-ից հրաժարականի դիմում ներկայացնելուց հետո աշխատավարձ է ստացել նույն իրավաբանական ընկերությունից և գումար է ստացել Նախարարի տարբեր գույքերի համասեփականատեր մեկ այլ անձից` իր մեկ այլ մերձավոր ազգականից:43

Վերոգրյալը հավելյալ ու կրկին անգամ խոսում է նրա մասին, որ նշված անձը թե մինչ պետական պաշտոն ստանձնելը և թե պաշտոնավարման ընթացքում (մասնակցելով կազմակերպության խնջույքներին) և թե պաշտոնավարումից հետո (այդտեղ գործի ընդունվելով ու աշխատավարձ ստանալով) անքակտելի կապված է նշված` նախկին նախարարի հետ համասեփականությամբ պատկանող իրավաբանական գրասենյակի, համատեղ գույքերի ու համատեղ եկամտի աղբյուրների հետ:

15.2. Պաշտոնավարման ընթացքի առումով ստացված եկամուտների մասով հարկ է նշել, որ ՀՀ գործող քաղաքացիական օրենսդրության համաձայն` ամուսնության ընթացքում ամուսինների ձեռք բերած գույքը հանդիսանում է նրանց համատեղ սեփականությունը, այսինքն՝ քննարկվող բաժնեմասից շահաբաժին (տնտեսական շահ) ստանալու իրավունքների նկատմամբ Խորհրդի նախագահ Կ.Անդրեասյանի կապն ամենևին էլ սահմանափակված չէ մեկ մերձավոր ազգականի՝ տվյալ ընկերության բաժնեմասի սեփականատեր հանդիսանալու և շահաբաժին ստանալու հանգամանքով, Նախարար Գ.Մինասյանի (կողմի) հետ Խորհրդի նախագահի (դատավորի) ընդհանուր տնտեսական շահը նաև անմիջական է, քանի որ կնոջ շահաբաժնի 50 %-ն ուղղակի Կ.Անդրեասյանի սեփականությունն է (կնոջ շահաբաժնի այդ մասի նկատմամբ նա օրենքի ուժով ունի սեփականության իրավունք):

Գրիգոր Մինասյանը և Կարեն Անդրեասյանը անձամբ կամ մերձավոր ազգականների միջոցով համատեղ տնօրինել են նաև այլ գույք:

15.3. 2023 թվականի հունիսի 27-ին, երբ ԲԴԽ-ն Դատավորի գործով եղել է խորհրդակցական սենյակում, մամուլի խոսնակ Մարիամ Մելքումյանը ֆեյսբուքյան էջում հայտնել է, որ հունիսի 23-ին, որը համընկնում է նաև մյուս դատավորների վերաբերյալ քննվող վարույթի ընթացքի հետ, Գ.Մինասյանը որոշել է լուծել նախկինում կնքված պայմանագիրը ու կնքել բաժնեմասի հավատարմագրային կառավարման նոր պայմանագիր: Հարկ է նկատել, որ դրանից օրեր առաջ այդ մասին բարձրաձայնվել էր դատական նիստում:

15.4. Ընդ որում, թե ում հետ է կնքել բաժնեմասի հավատարմագրային կառավարման նոր պայմանագիրը, Նախարարը պետք է պատասխաներ Դատավորի կողմից ԲԴԽ-ի առաջարկությամբ ու միջոցով հասցեագրված հարցերի շրջանակում, սակայն ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշման ու դրան նախորդող արձանագրություններում իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ է զետեղել` նշելով թե նախարարից հարցերի պատասխան չի ստացվել այն պայմաններում, երբ Դատավորի հարցերն ուղղակի չի վերահասցեագրել նախարարին ու այդ գործողությունների պատասխանատու է եղել, ի թիվս այլոց, Երանուհի Թումանյանցը:

15.5. Ավելի վաղ էլ` 2023 թվականի հուլիսի 4-ին նախարարը այդ հարցերը որակել էր առարկայազուրկ, քանի որ դատավորի լիազորությունները նախորդ օրն իր միջնորդությամբ դադարեցվել էին:

16. Թե Գրիգոր Մինասյանը և թե Կարեն Անդրեասյանը, գաղափարական, քաղաքական հայացքներ կիսելուց, ընկերներ լինելուց զատ, մերձավոր ազգականի կողմից ղեկավարած համատեղ սեփականություն հանդիսացող կազմակերպությունից ստացել են պետական աշխատավարձը մի քանի անգամ գերազանցող գումար, կիսել են շահույթ: Թե դրանից առաջ ու հետո անձամբ մերձավոր ազգականների միջոցով տնօրինել առանձնապես խոշոր չափերի գույք, միմյանց միջև իրականացրել գործարքներ` առաջացնելով ֆինանսական պարտավորվածություններ, որոնք ամբողջ ծավալով չեն բացահայտել` նշելով թե ֆինանսական համատեղ շահեր չունեն, դա մանիպուլյացիա է, Մինասյանը դա համարել է զրպարտություն, Կարեն Անդրեասյանը դա ուղղակի որակել է նաև որպես ընտանիքի անդամի աշխատանք և այլն:

17. Այդուհանդերձ տնտեսական, ֆինանսական անքակտելիության առումով թերևս առավել կարևորություն է ներկայացնում ոչ թե նախարարի ու ԲԴԽ նախագահի կողմից ներկայացված, հրապարակված տեղեկատվությունը, այլև` այլ, բաց ու կիսաբաց աղբյուրներում առկա տեղեկատվությունն այն մասին, որ ԲԴԽ նախագահի մեկ այլ մերձավոր ազգականն ու Գրիգոր Մինասյանը դիմել են պետական մարմինների տարբեր հասցեներում համատեղ դուռ ու լուսամուտ բացելու, հասցեներ շնորհելու և այլ խնդրանքներով, որոնք բավարարվել են: Ընդ որում` դա եղել է վերջիններիս պետական պաշտոններ զբաղեցնելու ընթացքում:44

18. Ստացվում է, որ Նախարարն ու ԲԴԽ նախագահը (քրեադատավարական տերմինաբանությամբ ասած` դատախազն ու դատավորը) միասին կամ մերձավոր ազգականների միջոցով տնօրինել են գույք, որը առերևույթ չի երևացել նրանց պաշտոնական հայտարարագրերով (ընդ որում խոսքը թաքցնելու մասին չէ, քանի որ այն հստակ հայտնաբերվում է պարզ համահասանելի էլեկտրոնային որոնողական համակարգերով) կամ համատեղ դուռ ու լուսամուտի թույլտվություն են ստացել, միմյանց հետ շահույթ բաշխել, որը կրկնապատիկներ գերազանցել է նրանց պետական աշխատավարձը, սակայն ԲԴԽ-ն, փոխարենն այդ հանրահայտ փաստերին անդրադառնար, (ինչպիսի բնորոշում (հանրահայտ փաստեր) այդ հարաբերություններին տվել է ԲԴԽ նախագահը դատավոր Սուրեն Անտոնյանի կարգապահական վարույթի ընթացքում ու բազմաթիվ բացարկներ են ստացվել դատավորներից այդ առումով), նույնիսկ հարցին վերաբերող ՄԻԵԴ որոշումից հետո սահմանափակվել է այդ «Դատախազի» ու «Դատավորի» հարաբերությունները զուտ «ընկերական» բնորոշմամբ:

19. Դեռ ավելին` ԲԴԽ-ն փոխարենը «Դատախազի» ու «Դատավորի»` իրենց հետ դատավարություններ իրականացնող «Դատավորի» հարցին անդրադառնար ու նախ և առաջ լուծեր դատարանի օրինական կազմի հարցն ու վարույթի օրինականության հարցը, հարուցված կարգապահական վարույթների շրջանակներում էական նշանակություն ունեցող իրավական հարցադրումն են համարել Դատավորների կողմից` «դատական իշխանության անկախության և անաչառության ապահովման, դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու, դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահության և իրավունքի գերակայության ապահովման հանրային շահերով պայմանավորված գործողությունների կատարումը կամ դրանց հակառակը»:

19.1. Այլ կերպ` ըստ ԲԴԽ-ի վերը նկարագրված ֆինանսական անքակտելի գործընկերներն ապահովել են դատական իշխանության անկախությունը և անաչառությունը, բարձր են պահել դատական իշխանության հեղինակությունը, ապահովել են դատական իշխանության անկախությունը և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահությունն ու իրավունքի գերակայության ապահովման հանրային շահերով պայմանավորված գործողությունների կատարումը, իսկ պատասխանատվության ենթարկված դատավորները պարզվում է, որ արել են դրա հակառակը` ենթարկվելով պատասխանատվության:

19.2. Այսինքն` ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհում, դատաիրավական հարուստ պատմություն ունեցող երկրներում` օրինակ45` Ֆրասնիայում, ԱՄՆ-ում ու ինչու չէ նաև Հայաստանում գործող բոլոր դատավարություններում, կարգավորումներով դատավորի և այլ դատավարության մասնակիցների ֆինանսական շահը ազդում է վարույթի օրինականության և բացարկման հարցի վրա, իսկ ԲԴԽ-ում դա տևական ժամանակ ու ցայսօր որակվում է զուտ «ընկերական հարաբերություն», իսկ տնտեսական սերտ փոխկապակցվածություն ունեցող ընկերների վարքագիծը բնորոշվում է զուտ հանրային շահով պայմանավորված:

19.2.1. Ներպետական օրենսդրության համաձայն` Օրենսգրքի 71-րդ հոդվածը սահմանում է, որ Դատավորը պարտավոր է ինքնաբացարկ հայտնել, եթե նա տեղյակ է այնպիսի հանգամանքների մասին, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող են ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով նրա անաչառության մեջ:

2-րդ մասը սահմանում է. «Ինքնաբացարկի հիմքերը ներառում են, ի թիվս այլնի, այն դեպքերը, երբ`

(...)

5) դատավորը գիտի կամ ողջամտորեն պետք է իմանա, որ նա անձամբ կամ նրա մերձավոր ազգականը տնտեսական շահ ունի` կապված վեճի էության կամ կողմերից մեկի հետ:

Այսինքն՝ «կապված վեճի էության հետ տնտեսական շահը» ինքնուրույն հիմք է, իսկ «կողմերից մեկի հետ ընդհանուր ֆինանսական(տնտեսական) շահը» մեկ այլ` ինքնուրույն, առանձին հիմք:

Նույն Օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանել է, թե որ դեպքերը չի ընդգրկում տնտեսական շահը, դրանք են՝

3. Սույն հոդվածի իմաստով` տնտեսական շահ հասկացությունը չի ընդգրկում`

1) ներդրումային կամ կենսաթոշակային ֆոնդի կամ այլ անվանական սեփականատիրոջ միջոցով բաց բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսեր կառավարելը, եթե դատավորը չգիտի այդ մասին,

2) բանկում ավանդ ունենալը, ապահովագրական կազմակերպությունում ապահովագրական պոլիս ունենալը, վարկային կամ խնայողական միության մասնակից հանդիսանալը, եթե գործի ելքի արդյունքով այդ կազմակերպության վճարունակությանն էական վտանգ չի սպառնա,

3) Հայաստանի Հանրապետության, համայնքի կամ Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված արժեթղթեր ունենալը:

19.2.2. Ընդ որում՝ եթե բավարար չէ ներպետական օրենսդրական կարգավորումները, ապա այս հարցի վերաբերյալ բազմաթիվ՝ նաև արտասահմանյան մեկնաբանություններ հնարավոր է գտնել համացանցի բաց աղբյուրներից. Բացարկի նշված հիմքը ուղղակիորեն վերարտադրված է միջազգային լավագույն փորձից՝ օրինակ՝ ԱՄՆ փաստաբանների միության (American Bar Association) վարքագծի կանոններից.

Դատավորը պարտավոր է բացարկ հայտնել, հեռանալ վարույթից, եթե անձամբ կամ որպես հավատարմատար, կամ դատավորի ամուսինը կամ անչափահաս զավակը, ով դատավորի ընտանիքի կազմում է, ունի տնտեսական շահեր վեճի առարկայի կամ դատավարությանը մասնակցող կողմերից մեկի հետ, կամ (որպես առանձին ևս մեկ հիմք) ենթակա բացարկման, եթե կա այլ շահ, որը կարող է ազդել դատավարության ելքի վրա: (Canon 3: A Judge Should Perform the Duties of the Office Fairly, Impartially and Diligently

(c) the judge knows that the judge, individually or as a fiduciary, or the judge’s spouse or minor child residing in the judge’s household, has a financial interest in the subject matter in controversy or in a party to the proceeding, or any other interest that could be affected substantially by the outcome of the proceeding;)

19.2.3. Ինչևէ, եթե անգլոամերիկյան օրենսդրությունը խորթ է, ապա դիմենք մայրցամաքային առաջադեմ, լավագույն փորձին՝ Ֆրանսիային:

Ֆրանսիայի՝ «Դատական կազմակերպման օրենսգրքի» L-111-6 հոդվածի համաձայն․

«Ելնելով որոշակի իրավասությունների հատուկ դրույթներից՝ դատավորը պարտավոր է ինքնաբացարկ հայտնել․

1․ Եթե նա կամ նրա ամուսինը անձնական շահ ունեն վեճի հետ․

2․ Եթե նա կամ նրա ամուսինը կողմերից մեկի պարտատեր, պարտապան, ենթադրյալ ժառանգորդ կամ նվիրատու է․

3․ Եթե նա կամ նրա ամուսինը կողմերից մեկի կամ նրա ամուսնու ազգականն է կամ ազգականը` մինչև չորրորդ աստիճանը ներառյալ․

4․ Եթե եղել է կամ կա դատավարություն իր կամ իր ամուսնու և կողմերից մեկի կամ նրա ամուսնու միջև․

5․ Եթե նա նախկինում գործը քննել է որպես դատավոր կամ արբիտր, կամ եթե նա խորհուրդ է տվել կողմերից մեկին․

6․ Եթե դատավորը կամ նրա ամուսինը պատասխանատու է կողմերից մեկի գույքի տնօրինման համար․

7․ Եթե դատավորի կամ նրա ամուսնու և կողմերից մեկի կամ նրա ամուսնու միջև առկա են ենթակայության հարաբերություններ․

8․ Եթե դատավորի և կողմերից մեկի միջև կա հայտնի բարեկամություն կամ թշնամություն․

9․ Եթե առկա է շահերի բախում, ապա 1958 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ 58-1270 որոշման 7-1 հոդվածի իմաստով դատական իշխանության կարգավիճակին վերաբերող օրգանական օրենքի համաձայն, կուսակցության մեջ մտնող հանրային նախարարության մագիստրատները կարող են վիճարկվել։»

Այսինքն՝ առաջադեմ օրինակելի փորձին ապավինելու դեպքում անգամ ստացվում է 8-9 կետից առնվազն կեսը՝ տվյալ դեպքի հետ համընկնում են: Այսինքն՝ եթե լինեինք Ֆրանսիայում կունենայինք առնվազն բացարկի 8 հիմքերից 4-ի համընկնում:

Այդուհանդերձ՝ թեև միջազգային փորձը, օրենսդրությունը, համեմատությունը ևս կարևոր է, սակայն մերը մեր ներպետական օրենսդրությունն է և այն բավարար ու հստակ չափով կարգավորել է նշված հարցերը: Միջազգային փորձին անդրադառնալը զուտ նպատակ է հետապնդում առավել ցայտուն ներկայացնել եղածը, քանի որ նշվածը ներպետական պրակտիկայում աննախադեպ երևույթ է, երբ ֆինանսական շահերով փոխկապակցված անձինք չեն ցանկացել ինքնաբացարկ հայտնել, հարուցել են կարգապահական վարույթներ, օրենսդրական փոփոխություններ նախաձեռնել, խուսափել արդարադատության ու պետական շահերը վտանգելուց, իսկ այդ մասին բարձրաձայնող կամ քննադատող անձանց համատեղ ենթարկել են պատասխանատվության:

19.3. Հիմա հարցը, խնդիրը, որը կրկին առաջադրված է ԲԴԽ-ի առջև հետևյալն է, եթե անձը ստացել է ու ստանալիս է եղել ավելի շատ գումար դատավարության մասնակցից, քան պետությունից, ապա ում օգտին պետք է գործի վերջինս: Երկրորդ հարցն այս պայմաններում նա է, թե ինչպես կարելի է բացառել շահերի բախումը:

Խնդիրն էլ ոչ թե տվյալ պահին բացարկի մեջ է, այլև` շահերի բախման պայմաններում կարգապահական վարույթի հարուցման ու դրա օրինականության գնահատման:

19.4. Տվյալ դեպքում կարգապահական վարույթների գործընթացը՝ դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթների հարուցում, մերժում, պատասխանատվության ենթարկել, և մյուսները, բնականաբար ինքնին ուղղակի և անհապաղ ֆինանսական շահ չի ապահովվում կողմերից որևէ մեկի կամ ԲԴԽ առանձին անդամի համար, սակայն տվյալ գործընթացում և որպես կանոն ուղղակիորեն գործ ունենք կողմերից մեկի՝ նախարարի և ԲԴԽ նախագահի գույքային, տնտեսական, ընդհանուր նույնիսկ հրապարակայնորեն ու պաշտոնապես հաստատված շահերի հետ, ինչը բացառում է նրանց մասնակցությունը նույն դատավարությունում. Բացարկի, ու հատկապես շահերի բախման համատեքստում հարուցված հայցի, վարույթի մերժման, կարճման անվերապահ հիմք է:

19.5. Բացի այդ` այն պայմաններում, երբ ԲԴԽ նախագահը, լինելով ճնշված, խոստանում է մինչև վերջին շունչը պայքարել դատավորի դեմ, հեռացնել նրան, ու նրա ընկերը (միաժամանակյա ֆինանսական, գաղափարական, քաղաքական, համատեղ տնեսություն կամ ակտիվներ վարող գործընկերը) այդ պայմաններում հայց է հարուցում ու ներկայացնում գործընկերոջը քննադատած, «ճնշած» դատավորի դեմ արդյոք գոնե անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող ենք բացառել շահերի բախման տպավորությունը:

19.5.1. Այլ խոսքով՝ նախարարն ու ԲԴԽ նախագահը ֆինանսական, տնտեսական անքակտելի գործընկերներ են, որոնց եկամտի, գույքի աղբյուրը անբաժանելի է, մեկը մյուսի համար ֆինանսական միջոցների, առաջխաղացման հիմնական աղբյուրն է և նրանց գործողությունների, շարժառիթների տարանջատում շահերի բախման տեսանկյունից հնարավոր չէ ողջամտորեն պատկերացնել:

19.6. Ամեն դեպքում, նույնիսկ անտեսենք ողջ վերոգրյալը, ապա ի հեճուկս նման հակառակ մոտեցումների, ՄԻԵԴ-ն այլ իրավական դիրքորոշում է հայտնել դատավոր Անտոնյանի գործով: Հատկանշական է, որ այդ գործով, որով ՄԻԵԴ-ը խախտում է ճանաչել, ԲԴԽ անդամ է եղել Երանուհի Թումանյանցը, և ԲԴԽ նախագահի բացարկի հարցի լուծողներից մեկը եղել է հենց վերջինս: Դեռ ավելին` ԲԴԽ-ն այն կազմով, որը հիմա առկա է (Ե.Թումանյանց, Ա.Աթաբեկյան, Ք.Մկոյան) դադարեցրել են թե դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները, թե դատավորներ Արտակ Բարսեղյանի, Տիգրան Պետրոսյանի, Ա.Խառատյանի լիազորությունները ու այդ գործերով կայացրել են որոշումներ` արձանագրելով, որ վերջին երեք դատավորները 10 և ավելի տարի առաջ խախտել են անձի հիմնարար իրավունքներ, դրանով իսկ հեղինակազրկել են դատական իշխանությունը, հետևաբար, ըստ ԲԴԽ-ի, նշված` փորձառու և հեղինակավոր վճռաբեկ դատարանի դատավորները իրավունք չունեին շարունակել գործունեությունը:

Այնինչ` նույն հանգամանքներով իրենց մոտեցումների վերաբերյալ արձանագրած ՄԻԵԴ խախտումը ոչ թե համակարգից հեռացվելու, այլևս նույնիսկ բացարկի կամ ինքնաբացարկի հիմք չեն համարում:

Ընդ որում ԲԴԽ-ն այդ դատավորների գործով հարց էր բարձրացրել (տես այդ որոշման 5.1.-5.2.), թե արդյոք տաս տարուց ավելի առաջ կայացված որոշումներով թույլ են տրվել օրենքների պահանջների ենթադրյալ խախտումներ, և արդյո՞ք այդ քաղաքացիական գործով Դատավորների կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումն Օրենսգրքի իմաստով կարող է գնահատվել, որպես էական կարգապահական խախտում, որն ակնհայտորեն պայմանավորված է դատական իշխանության անկախության և անաչառության ապահովման, դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահության և իրավունքի գերակայության հանրային շահերով:

ԲԴԽ-ն, բնականաբար այդ հարցերին տվել էր դրական պատասխան:

Այժմ, եթե նույն տեստն արվի կամ հարց տրվի այն ԲԴԽ-ի մասով, որը նշված անձանց հարաբերությունները որակում է զուտ ընկերական, թե արդյոք կատարել են խախտումներ և ԲԴԽ անդամների կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումն Օրենսգրքի իմաստով կարող է գնահատվել, որպես էական կարգապահական խախտում, որն ակնհայտորեն պայմանավորված է դատական իշխանության անկախության և անաչառության ապահովման, դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահության և իրավունքի գերակայության հանրային շահերով, ապա, թերևս գոնե Սահմանադրական դատարանի ոչ եզակի որոշումները հիմք ընդունելու դեպքում, ևս կստանանք դրական պատասխան:

Հիմա նաև այլ հարց է առաջանում. այն պայմաններում, որ նշված ԲԴԽ դատավոր և ոչ դատավոր անդամները ունեն դիրքորոշում, որ ԲԴԽ-ն դատարան է, իրենք էլ դատավորներ են, ապա ինչպես է ստացվում, որ իրենք խախտում են անձի (տվյալ դեպքում դիմողի` Դատավորի) հիմնարար իրավունքները, ու իրենք իրենց գործողություններում գոնե կարգապահական պատասխանատվության խնդիր չեն տեսնում:

Արդյոք առնվազն ինքնաբացարկի հիմքեր չեն տեսնում, երբ արձանագրված է, որ խախտել են անձի սահմանադրական հիմնարար իրավունքները` արդար դատաքննության անքակտելի բաղադրամասերից` մասնավորապես հրապարակայնության և լսված լինելու իրավունքը:

Ընդ որում, հարկ է ընդգծել, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումներում արձանագրվել է ոչ թե վիճարկվող օրենքների հակասահմանադրականություն կամ օրենքի բացի խնդիր, ինչը կարող էր կիրառողի մեղավորությունը որոշակիորեն բացառեր, այլ հստակ արձանագրված են, որ ԲԴԽ-ն պարբերաբար սխալ է մեկնաբանել ու կիրառել սահմանադրական և բոլոր կիրառելի օրենսգրքերում սահմանված` արդար դատաքննության հիշյալ սկզբունքները:

20. Վերոգրյալն առանձին փաստարկ է այն մասին, որ այս կազմով ԲԴԽ-ն, նախկինում դրսևորելով վերը նկարագրված վարքագիծը, առնվազն կաշկանդված է բարձրացվող հարցերին օբյեկտիվ գնահատականներ տալու հնարավորությունից, այլապես կհակասի իր իսկ պրակտիկային:

բ) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծությունը.

1. 2022 թվականի փետրվարի 10-ին Արդարադատության նախարարի պաշտոնում Կ.Ա.-ն կառավարության նիստին ազդարարել է ԲԴԽ-ի հետ նախաձեռնած` ԲԴԽ ձայների քվեարկության շեմի փոփոխությունը46, հայտնելով որ դա հնարավորություն է տալիս ազատվել «վատ» դատավորներից:

1.2. Մեկ օր հետո` 2022 թվականի փետրվարի 11-ին, Արդարադատության նախարար Կարեն Անդրեասյանը «Factor.am» լրատվական կայքում հարցազրույց է տվել47:

(...)

ժամը 20:08 - 25:24 րոպե

Կարեն Անդրեասյան- (…) որոշ արտահոսքեր լինում են, օրինակ` որ կան ձայների էդպիսի մեծ շեմեր նախատեսված, իսկ բարձրագույն դատական խորհրդում կան և ազնիվ և ոչ այդքան ազնիվ դատավորներ՝ ինչքան դու էդ շեմը բարձր էս անում՝ ավելի անհույս է դառնում, որ դու կկարողանաս արդարություն գտնես ԲԴԽ-ում:

Լրագրող- Խնդիրն այն է, որ դատավոր անդամները պաշտպանում են…

Կարեն Անդրեասյան- Դե ես հիմա չեմ ուզում էդպես ասեմ, դատավոր անդամներին խարանի տակ դնել, հիմա օրինակ իմ անձնական գնահատականով, ասենք, չորս դատավոր անդամ է այսօր գործում, գոնե մեկը շատ հաստատ ավելի լավն է, քան որոշ գիտնական անդամներ: Հիմա էստեղ գիտնական անդամ է, թե դատավոր անդամ է, ես կուզեի դրանից դուրս գայինք էս բանավեճից, որովհետև իսկապես շատ լավ, ազնիվ մարդիկ կան՝ և էնտեղ, և էնտեղ: Բայց, քանակի մեջ է: Իրենց, ասենք իննից, էսօրվա թվով, ունենալ յոթ կամ վեց ձայն՝ շատ ավելի բարդ է, շեմը և… նույնիսկ Վենետիկի հանձնաժողովն է ասել, որ էդ շեմը պետք չի, որ այդքան բարձր լինի, ի վերջո, երբ որ դու արդարության պտի հասնես՝ պետք չի դնել էնպիսի շեմ, որ մի հոգին, որը կարող է լինել բոլոր դատավորների հարազատը, ինքը որոշի արդարություն լինի ԲԴԽ-ում, թե՝ չէ: Մենք շանս ենք տվել, որպեսզի բարձրագույն դատական խորհրդում մեր քաղաքացիները արդարություն գտնեն, և դատավորական՝ վատ դատավորների կլանը էնտեղ էլ չիշխի, որովհետև, եթե բարձրագույն դատական խորհուրդն էլ դառնա վերջնականապես կոռումպացված և անարդար մարմին, ապա արդարության հույսը Հայաստանում կվերանա ի սպառ:

1.3. 2022 թվականի փետրվարի 16-ին Դավիթ Հարությունյանը հրապարակային քննադատության է ենթարկել նշված փոփոխությունները48(«Ընդունված օրենքը չեզոքացրել, վերացրել է դատավորների անկախության սահմանադրական երաշխիքը»)` համոզմունք հայտնելով, որ օրենսգրքում կատարած փոփոխություններն ու լրացումները երկար կյանք չեն ունենա, իսկ դրանց վերաբերյալ միջազգային կառույցների արձագանքները չեն ուշանա։ Հարցազրույցի բովանդակությունը հետևյալն է.

«Ուշ, թե շուտ այդ օրենքը կամ հակասահմանադրական կճանաչվի, կամ միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունները, որոնց հղում տալով այս փոփոխություններն արեցին, օրինակ Վենետիկի հանձնաժողովը, կստիպեն վերանայել դրանք։ Չեմ կարծում, որ Վենետիկի հանձնաժողովը խորհուրդ էր տվել գաղտնի կերպով առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ նման դրույթ նախատեսել ու օրենք ընդունել։ Ուղղակի բացառում եմ, որ Վենետիկի հանձնաժողովը նման օրենքի նման եղանակով ընդունմանը հավանություն տված լիներ։ Կարծում եմ, սա Վենետիկի հանձնաժողովին այլ իրավիճակի վերաբերյալ հայտնված դիրքորոշման նենգափոխում է։ Բացի այդ, անհատական, թե մեկ այլ դիմումի հիման վրա Սահմանադրական դատարանը վաղ թե շուտ կարձագանքի այս օրենքին:

(Արդեն ընդունված փոփոխություններով սահմանվել է, որ ԲԴԽ-ի՝ որպես դատարան հանդես գալու դեպքում իրավազորութունը (քվորումը) ապահովված է խորհրդի 6 անդամների ներկայության դեպքում, իսկ որոշումների ընդունման համար շեմը խորհրդի անդամների ընդհանուր թվի 2/3-ի փոխարեն իջեցվել է մինչև պարզ մեծամասնություն: Սա նշանակում էր, որ ցանկացած դատավորի կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու համար բավարար կլինի խորհրդի անդամների 5 կողմ քվե, գործող 6-ի, իսկ առանձին հարցերով՝ 7-ի փոխարեն։)

«Այս օրենքով չեզոքացվել, զրոյացվել է դատավորների անկախության լուրջ սահմանադրական երաշխիք։ Սահմանադրությամբ հստակ սահմանված էր այն շեմը, որը հաղթահարելու դեպքում էր միայն հնարավոր դատավորին ենթարկել պատասխանատվության, լիազորությունների դադարեցման և այլն։ Կատարված փոփոխությունները հնարավոր չէ որակել որպես ԲԴԽ լիազորությունների հստակեցում։ Ակնհայտ է, որ դատավորների անկախության սահմանադրական երաշխիքը չեզոքացվում կամ նվազեցվում է»,-նշեց դատավոր Դավիթ Հարությունյանը։

Մինչ խորհրդարան հասնելը, նախագծի հեղինակներն առաջարկվող փոփոխություններն ու լրացումները չեն քննարկել իրավաբանական համայնքի ներկայացուցիչների հետ. փաստաբանները, դատավորներն անտեղյակ են եղել:

(…)

«Եթե այդ փոփոխությունները քննարկվեին դատավորների հետ, ես առարկություն էի ներկայացնելու, քանի որ, իմ կարծիքով, այդ կարգավորումը չի կարող բխել Սահմանադրությունից։ Այն սահմանադրաիրավական երաշխիքի չեզոքացում կամ վերացում է»,-իր տեսակետը ներկայացրեց Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորը։ Ի պատասխան հարցին, թե ինչո՞ւ են արվել նման վիճահարույց փոփոխությունները, դատավորը մեջբերում է արդարադատության նախարար Կարեն Անդրեասյանի՝ փետրվարի 10-ին կառավարության նիստում հնչեցրած հայտարարությունը. «Սա արվում է վատ դատավորներին համակարգից դուրս բերելու համար»։

«Ոչ ոք չի թաքցնում նպատակը, եթե համադրում ենք պատգամավորների ու նախարարի հայտարարությունները, ստացվում է, որ այս օրենքի նպատակը ԲԴԽ լիազորությունների հստակեցման միջոցով դատավորներից ազատվելն է կամ նրանց պատասխանատվության ենթարկելը։ Ես հակված եմ հավատալ արդարադատության նախարարին ու նրա հնչեցրած խոսքին։ Իսկ թե ովքեր են վատ դատավորները, ստացվում է, որ ընտրելու է նախարարը»,-ասաց նա։ «Վատ» դատավորների շրջանակն արդեն ուրվագծված է։

ԲԴԽ-ում դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթների հարուցմանը հաջորդած քննարկումների արդյունքում դատավոր Հարությունյանը եկել է համոզման, նախ ընտրում են դատավորներին, ապա փնտրում են խախտումներ։ «Վերջին նիստին էի հետևում, հատկապես հարց ու պատասխանից պարզ դարձավ, որ ոչ թե խախտումների հիման վրա են հարուցված նյութերն ուղարկվում ԲԴԽ, այլ նախ ընտրում են դատավորներին, ապա փնտրում են, թե ինչ խախտում կարելի է նրանց վերագրել ու տանել ԲԴԽ։ Այսինքն, դատավորների ընտրությունը մեծ մասամբ թիրախավորված է»,-ընդգծեց նա։

(…):

1.4. ՀՀ Սահմանադրական դատարանը Կարեն Անդրեասյանի ազդարարումից, հարցազրույցներից և օրենսդրական փոփոխությունից 3 տարի անց դատավոր Արթուր Ստեփանյանի դիմումի հիման վրա 2025 թվականի ապրիլի 22-ին կայացված թիվ ՍԴՈ-1780 որոշմամբ49 արձանագրել է. «1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 94-րդ հոդվածի 6-րդ մասի առաջին նախադասությունը՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելիս նրա լիազորություններն էական կարգապահական խախտման հիմքով դադարեցնելու վերաբերյալ Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումների ընդունման համար այնպիսի կարգավորում նախատեսելու մասով, որի պայմաններում որոշումը կարող է ընդունվել Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամների ընդհանուր թվի կեսի, այսինքն՝ հինգ կողմ ձայներով, ճանաչել Սահմանադրության 49-րդ հոդվածին` 75-րդ հոդվածի հետ համակցության մեջ, 164-րդ հոդվածի 1-ին մասին, 174-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերին, 175-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետին և 2-րդ մասին հակասող»:

1.5. Այսինքն` Կարեն Անդրեասյանի և մյուսների նախաձեռնած փոփոխությունը Սահմանադրական դատարանը գնահատել է որպես դատավորների անկախությունը սահմանափակող ու Սահմանադրությանը հակասող.

Այսինքն` Դատավորի (Դավիթ Հարությունյանի) հրապարակային քննադատությունը եղել է առավել քան տեղին, իսկ ԲԴԽ Նախագահը կամ իր թիմը նախաձեռնած են եղել ու կյանքի կոչել հակասահմանադրական փոփոխություն:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

2. Ստորև ներկայացվում է սույն վարույթի անօրինականության ևս մեկ փաստարկ, ապացույցներ, որոնք հիմնավորում է վարույթի անօրինականությունը, ԲԴԽ նախագահ-նախարար շարժառիթները, շահերի բախումը,

Այսպես.

2021 թվականի սեպտեմբերի 2-ին «Ազատություն ռադիոկայանին» տված հարցազրույցում Կարեն Անդրեասյանը, պատասխանելով հաղորդավարի «Ի դեպ, երբ որ Դուք խոսում եք 40 դատավորների մասին, 40 թալանչիների... բայց Ալի Բաբայի մասին եք լռում: Ես ի՞նչ եմ ուզում հարցնել...» դիտարկմանը, այդ ժամանակ դեռևս հանդիսանալով արդարադատության նախարար՝ Կարեն Անդրեասյանը պատասխանել եք. «… Հիմա ես որպես նախարար արդեն էդքան խոսելու բան չունեմ անելու, այլ գործ ունեմ անելու։ Եվ ես պիտի իմ բաժին գործը անեմ, իմ բաժին խողովակը դնեմ, որ Ալի Բաբան և իր 40 դատավորները և իր մնացած 400 ավազակները կամաց գան, մտնեն էն խցերը, որ ես նրանց համար հիմա պետք է վերանորոգեմ...»:

2.2. Արդեն իսկ հիշատակված 2022 թվականի փետրվարի 11-ի «Factor.am» լրատվական կայքի հարցազրույց Կարեն Անդրեասյանը նաև նշել է.

Լրագրող- Պարոն նախարար, միգուցե այս խառնաշփոթը, մեղադրանքները տարբեր կողմերից գալիս են էն պատճառով, որ, սա էլ իմ կողմից քննադատություն ընդունեք, հստակ ծրագիր չի դրվում, որ ասենք, մեկ-երկու տարվա ընթացքում, դատական համակարգում համակարգից հանում ենք այն Ալի Բաբային և քառասուն ավազակներին, նրանց թիվը ինչքան էլ լինի, այսինքն՝ կոնկրետ ծրագիր չի դրվում, անցումային արդարադատություն պետք է արվեր, դեռ հանձնաժողով մեկ-երկու տարի առաջ պետք է ստեղծեր՝ էդպես էլ չգիտենք ինչ է լինում, վեթինգի մասին՝ հիմա արվում է, թե չի արվում…

Կարեն Անդրեասյան- Ռոբերտ ջան, ընդհատեմ, կներեք: Անարդար է Ձեր քննադատությունը, բացատրեմ՝ ինչու: Արվում է: Մենք արեցինք հսկայածավալ աշխատանք, նաև մասնագիտական մեծ հավաք, որտեղ հստակ դուրս բերեցինք ինչն է հնարավոր անել այսօրվա Սահմանադրությամբ, ինչն է հնարավոր անել Սահմանադրության փոփոխություններից հետո:

Լրագրող- Եվ ինչ պարզվեց:

Կարեն Անդրեասյան- Հայտարարություն ենք արել: Ցավոք սրտի մեր հայտարարությունները շատ քիչ են տարածվում նաև, որովհետև լրատվամիջոցների մեծ մասը մեր մասին՝ կամ վատը, կամ՝ ոչինչ: Այսինքն՝ էս տարածվածության մակարդակում շատ մեր ծրագրերի մասին, ցավոք սրտի, նույնիսկ Ձեր պես տեղյակ լրագրողները չեն տեղեկանում: Մյուս բանը, մենք հիմա սահմանադրական փոփոխությունների մեծ գործընթաց ենք սկսել, խորհուրդ և այլն ձևավորվել է, աշխատանքները գնում են նոր թափով: Ամբողջ ինձ անընդհատ հարցնում ենք՝ ինչն էք ուզում էնտեղ փոխել Սահմանադրության մեջ, առաջինը որ ասում եմ՝ հենց դա վեթինգի հնարավորություն ստեղծելը, որովհետև էսօրվա մեր Սահմանադրությունը այ են մեր երազած ձևով որ կստեղծվի, մի մարմին, որ արագ կմաքրի էդ քառասուն են վաթսուն են, թե իննսուն են, այդ էդ թիվը կորոշի ու կմաքրի՝ էդ թույլ չի տալիս էսօրվա Սահմանադրությունը:

Այսինքն` Կարեն Անդրեասյանի խոսքերից ուղղակիորեն բխում է, որ, ըստ նույնիսկ ըստ իրեն կամ իր իսկ հաստատմամբ ևս վեթինգը գործող Սահմանադրության պայմաններում հակասահմանադրական է, այդ նպատակով էլ աշխատում են փոփոխել Սահմանադրությունը ու ազատվելիք դատավորների ցուցակում ներառված են տասնյակ դատավորներ:

2.3. Մինչդեռ` այս պայմաններում Կարեն Անդրեասյանի հետ գործնական հարաբերություններով սերտաճած, Կարեն Անդրեասյանի օրենսդրական նախագծերի հավաքագրող կամ համակարգող ԲԴԽ անդամ Երանուհի Թումանյանցը (տես` նաև դատական նիստերի արձանագրությունը` վերջինիս հաստատումը նիստում, ինչպես նաև 2023 թվականի մարտի 18-ի ԲԴԽ նախագահի հրապարակային խոսքը) ով Դատավորի վերաբերյալ վարույթով 2024 թվականին հանդիսանում էր Զեկուցող ու հարցերը կազմող ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ, դատական դեպարտամենտի միջոցներով պատրաստված և 2024 թվականի հունվարի 12-ին հրապարակված` «Ուշացող արդարադատություն ու դատական կոռուպցիա. Երբ ու ոնց կլինի դրա վերջը» վերտառմամբ ֆիլմում (ԲԴԽ անդրանիկ տեսանյութում) խոսելով կոռուպցիայի ու վեթինգի մասին, դատավոր Դավիթ Հարությունյանի` գեղարվեստական ֆիլտրով («sketch») լուսանկարը օրագրից պոկվող էջերի շարքում պատկերելով նշել է, որ կոռուպցիայի ու վեթինգի առումով դատական կազմի փոփոխություններ են տեղի ունեցել որոշակի զտման աշխատանքների ու բնականոն սերնդափոխության ընթացքում50։

Դեռ ավելին` նշված տեսանյութը տեղադրվել և առնվազն շուրջ մեկ տարի կրել է հիշյալ ֆեյսբուքյան (facebook) էջի «featured» ֆունկցիայի միացմամբ, ինչը նշանակում է, որ այն հանդիսանում է նշված էջի հիմնական ուղերձը կամ առաջնային տեսանյութը` էջի այցելուների համար ապահովվելով բարձր կամ առաջնային տեսանելիություն: Մասնավորապես` էջը հավաքել է շուրջ 1800 հավանում (like), 94 մեկնաբանություն, 390 տարածում (share): Նույն տեսանյութը 2024 թվականի հունվարի 16-ից տեղադրվել է նաև ԲԴԽ` «datakan_ishkhanutyun» նույն անունը կրող ինստագրամյան (instagram) էջում` «Ուշացած Արդարություն, թե կոռուպցիա, էլ ինչ սպասել» վերնագրերի ներքո: Տեսանյութը տեղադրվել է նաև «Youtube» հարթակում` հավաքելով 3000-ից ավելի դիտում51:

Առերևույթ փաստվում է, որ Դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու օրը` հուլիսի 3-ին, վերջինս նշել է ընդամենը 41-ամյակը. բնականաբար բնականոն սերնդափոխության ենթակա տարիքի չի եղել:

Նվազ կարևոր չէ փաստը, որ ԲԴԽ անդամ Երանուհի Թումանյանցը, դեռևս որպես փոխնախարար, 2021 թվականի դեկտեմբերի 9-ին հրապարակված` «Ինչ է կատարվում արդարադատության նախարարությունում...» անվանումը կրող տեսահոլովակում նշել է. «Սոցիալական հարցումները մշտապես ցույց են տվել որ հանրության մոտ վստահելիությունը դատական իշխանության նկատմամբ գտնվում են շատ ցածր մակարդակում և վերջին շրջանում մշտապես քննարկման առարկա է դարձել վեթինգը»: 52

Այսինքն` Երանուհի Թումանյանցը իր հերթին` խմբի կազմում Դատավորի վարույթը հրապարակայնորեն դիտել, արձանագրել է որպես վեթինգ` այլ կերպ հակասահմանադրական գործընթաց, ինչպես որ այն բնորոշվել էր նաև Կարեն Անդրեասյանի կողմից:

3.4. Նույն պնդումը Կարեն Անդրեասյանը վերահաստատել է 2023 թվականի դեկտեմբերի 13-ին անձնական ֆեյսբուքյան էջում53, որը վերահրապարակվել է ԲԴԽ, դեպարտամենտի` «Դատական իշխանություն» էջում. «Այդքան քննարկված և պահանջված դատական վեթինգի շրջանակներում տեղի են ունեցել դատավորների հսկայածավալ ազատումներ և նշանակումներ: Այսպես՝ ներկայումս պաշտոնավարող 309 դատավորներից 200-ը նշանակվել են 2018 թվականի հեղափոխությունից հետո: «Վեթինգ»-ը ոչ այլ ինչ է, քան դատավորների բարեվարքության ստուգում և դատավորների կազմի նորացում: Վերջին տարիներին նոր նշանակված, ինչպես նաև առաջխաղացում ունեցած դատավորները, որոնք կազմում են գործող դատավորների շուրջ 60 տոկոսից ավելին, անցնել են բարեվարքության ստուգում: Բնականոն սերնդափոխության և զտման շրջանակներում 2018-2022 տարբեր հիմքերով դատական համակարգը լքել է 64 դատավոր, ևս 33 դատավոր հրաժեշտ է տվել պաշտոնին միայն 2023 թվականին»։

3.4.1. Հարկ է դիտարկել, որ Դատավորին խմբով մեղադրել են 20 և ավելի դատավորի ազատումը անօրինական դիտելու համար, դատավորի նկատմամբ հարուցել են վարույթ, ենթարկել պատասխանատվության, մինչդեռ նույն ինքը` Կարեն Անդրեասյանը 2023 թվականի դեկտեմբերին արձանագրել է, որ 2023թվականին հսկայածավալ ազատումներ են եղել և միայն 33 դատավորի ազատել են դատական վեթինգի արդյունքում` սերնդափոխության և զտման շրջանակներում: Բնականաբար 2023 թվականին կենսաթոշակի կամ սեփական դիմումով ազատվածների թիվն մեղմ ասած մոտ չէ 33-ի:

Այլ կերպ` ԲԴԽ նախագահը ևս վերահաստատել է, որ ազատումները հակասահմանադրական են` մասնավորապես հաշվի առնելով նաև վերջինիս կողմից տրված հրապարակային գնահատականը:

3.5. Արդեն իսկ հիշատակված 2022 թվականի փետրվարի 11-ի «Factor.am» լրատվական կայքի հարցազրույցում Կարեն Անդրեասյանը նաև նշել է.

«Ես մեր հասարակական կազմակերպությունների գործընկերների հետ պարբերաբար հանդիպումներ եմ ունենում, իրենց առաջարկում եմ տարբեր սցենարներ, տարբեր ծրագրեր, ամեն ծրագիրը, օրինակ՝ առաջին իմ ծրագիրը իրենք մերժեցին, երկրորդ ծրագրի վրա ենք աշխատում, հիմա գրել ենք օրենք, որը Վենետիկի հանձնաժողով ենք ուղարկել, որը միանգամից վեթինգի է ենթարկելու շատ ու շատ այն դատավորների, ովքեր ՄԻԵԴ-ի վճիռներով կոնկրետ խախտումներ են թույլ տվել: Սա վեթինգի ամեն լավ տարբերակն է, ես սպասում եմ Վենետիկի հանձնաժողովի եզրակացությանը:

Լրագրող- Միջազգայինները չասեն ինչու եք…

Կարեն Անդրեասյան- Սա միջազգային չի, սա մենք ենք, Վենետիկի հանձնաժողովի…

Լրագրող- Չէ, ՄԻԵԴ-ի որոշումների հիման վրա դա ավելի էսպես համոզիչ պետք է թվա:

Կարեն Անդրեասյան- Իհարկե, բայց սա մենք չենք անում, որ միջազգայինները տեսնեն, սա մենք անում ենք, որովհետև քաղաքակիրթ հասարակության մեջ ենք ապրում, և մենք ապրում ենք.. Վենետիկի հանձնաժողովը նաև մեր հանձնաժողովն է, ուղղակի Եվրոպայի իմաստությունն է էնտեղ հավաքված, առանց իրենց՝ սենց քայլեր անելը շատ վատ կարող է անդրադառնալ մեր ընդհանուր օրենսդրության զարգացման վրա: Հիմա մենք իրենց հետ աշխատում ենք: Մի շարք էսպիսի ծրագրեր կա, Ձեր մի հաղորդումը չի հերիքի, որպեսզի ես կարողանամ պատմել, բայց տեսեք թե ինչ է տեղի ունենում, երբ մենք աստիճանաբար ենք անում, ամեն օր հայտարարություններ ենք անում, տարածում ենք և այլն, սա չի մատուցվում, սրա փոխարեն Դուք լսում եք աղմուկ՝ «Յոթ դատավոր ստորագրեցին ընդդեմ արդարադատության նախարարի, որ նա տարել է կարգապահական պատասխանատվության» և մեկը չի հարցնում իսկ ինչի է դա վատ, արդյոք պետք է ստորագրեին, ինչ գործ ունեն դատավորները սկսեն քաղաքականությամբ զբաղվել և ճնշեն արդարադատության նախարարին: Ոչ մեկ էսպիսի հարցեր չի բարձրացնում և դրա փոխարեն կորում են մեր շատ նախաձեռնություններ, բայց էս ամեն ինչը էսքան տխուր չէ: Ի հեճուկս իրենց բոլոր հարայհրոցների, աղմուկների, բոլոր վարկաբեկումների, բոլոր էդ տեսարանների ու բոլոր կեղտոտ ու ոչ այդքան կեղտոտ մանիպուլյացիաների՝ մենք անելու ենք մեր գործը, և մինչև վերջին շունչը, քանի ես այդ պաշտոնի եմ, հասնելու եմ այնքան մաքրման, զտման՝ ինչքան հնարավոր է:

3.6. Ամփոփելով Կարեն Անդրեասյանի վերը նշված կետում արված հրապարակային հայտարարությունները` կարելի է կատարել հետևյալ պնդումները.

 ա) Կարեն Անդրեասյանը չբացահայտված շրջանակների հետ գաղտնի քննարկում է ծրագրեր դատավորներին վեթինգի ենթարկելու մասին, ինքն առաջարկել է ծրագրեր, որոնցից մեկը մերժվել է:

Այս առումով հարկ է նկատել, որ քաղաքակիրթ երկրներում դատական իշխանությանը վերաբերող ծրագրեր կարող են քննարկվել բացառապես ու նախ և առաջ դատական համակարգի ներկայացուցիչների հետ` նրանց կարծիքի հաշվառմամբ:

 բ) Կարեն Անդրեասյանը խմբի հետ կազմել է օրենքի նախագիծ, որն ուղարկել է Վենետիկի հանձնաժողով, ուր հավաքված է «Եվրոպայի իմաստությունը», որն իրեն հնարավորություն է տալու իրականացնել բազմաթիվ դատավորների վեթինգ, ում գործերով ՄԻԵԴ-ը խախտումներ է արձանագրել: Այսինքն` ըստ Կարեն Անդրեասյանի ՄԻԵԿ խախտումներ թույլ տված դատավորները ենթակա են վեթինգի, ազատման:

Այս առումով հարկ է նկատել, որ ԲԴԽ դահլիճում գտնվող անձանցից ՄԻԵԴ-ը արձանագրել է խախտումներ միայն ԲԴԽ անդամների քննած գործերով, օրինակ Երանուհի Թումանյանց, Քրիստինե Մկոյան, միգուցե Արմեն Դանիելյան): Այսինքն` ըստ ԲԴԽ նախկին նախագահի, ով Դատավորի (Դավիթ Հարությունյանի) վերաբերյալ վարույթ նախաձեռնողն է, վեթինգի են ենթակա ՄԻԵԿ խախտումներ թույլ տված դատավորները, սակայն վարույթը նախաձեռնել ու պատասխանատվության, «վեթինգի է ենթարկվել» այդպիսի խախտումներ երբևէ թույլ չտված Դատավորը:

Հարկ եմ համարում փաստել, որ այդ կարծիքը չի կիսում Դատավորը. Առնվազն այժմ եմ դա փաստում, իսկ ավելի վաղ այդ մասին գրավոր ու հրապարակային բազմաթիվ կարծիքներ է հայտնել:

Այդուհանդերձ պետք է փաստվի, որ սա ցույց է տալիս իրենց երկակի ստանդարտների ու կամայական մոտեցումների վառ դրսևորումը:

գ) Հաջորդը` Կարեն Անդրեասյանը նույն հարցազրույցով փաստել է, որ այդ նախագծի, իր իսկ խոսքերով իր` նախարարի դեմ, ստորագրել են յոթ դատավոր: Այդ դատավորներին վերջինս վերագրել է քաղաքական գործունեություն ծավալելու մեղադրանք:

դ) Կարեն Անդրեասյանը նույն հարցազրույցով փաստել է, որ այդ դատավորները ճնշում են իրեն որպես արդարադատության նախարար,

ե) Կարեն Անդրեասյանը նույն հարցազրույցով փաստել է, որ թեև դատավորներն իրեն ճնշում են, սակայն ինքն այդքան էլ տխուր չէ և ի հեճուկս իրեն ճնշողների` «բոլոր հարայհրոցների, աղմուկների, բոլոր վարկաբեկումների, բոլոր էդ տեսարանների ու բոլոր կեղտոտ ու ոչ այդքան կեղտոտ մանիպուլյացիաների» քանի դեռ ինքն ունի պաշտոն, իրենք (իսկ իր խոսքերով մեկից ավելի դերակատար` «մենք») մաքրելու են, զտելու են դրանց մինչև վերջին շունչը ինչքան որ կկարողանա: (իր խոսքերով «մենք անելու ենք մեր գործը, և մինչև վերջին շունչը, քանի ես այդ պաշտոնի եմ, հասնելու եմ այնքան մաքրման, զտման՝ ինչքան հնարավոր է):

Այստեղ հարկ է նկատել, որ «մենք» ասելով, չի կարող ի նկատի չունենալ իր թիմին` գաղափարակից, կոմերցիոն գործընկերոջը, իր տեղակալներին: Ավելի պարզ` «մենք»-ը չի նշանակում միայնակ:

3.7. Վերոգրյալ կետերում նշվածն ամփոփելով` հարց է առաջանում, թե ովքեր են այդ դատավորները, ովքեր ճնշել են արդարադատության նախարարին նման նախագիծ ներկայացնելու ու հակասահմանադրական գործընթացներ նախաձեռնելու, դատական իշխանության անկախությունը սահմանափակելու փորձերի համար, ում իրենք զտեն մաքրեն մինչև վերջին շունչը:

Հետևաբար` փաստերի, ապացույցների ժամանակագրական, բովանդակային համադրման արդյունքում փաստում ենք հետևյալը.

ա) 2022 թվականի փետրվարի 11-ի հարցազրույցին նախորդող ժամանակահատվածում ՄԻԵԴ կողմից խախտումներ թույլ տված դատավորներին պատժելու միակ նախագիծը եղել է Կարեն Անդրեասյանի կողմից 2021թվականին դեկտեմբերի 16-ի նամակով Վենետիկի հանձնաժողով ուղարկված «Դատական օրենսգրքի» Սահմանադրական օրենքի փոփոխությունների փաթեթը54:

բ) Կարծիք հայտնելու համար նշված Նախագիծն ու ուղեկցական նամակը բոլոր դատավորներին դեպարտամենտի միջոցով տրամադրվել է մասնավորապես 2021թվականի դեկտեմբերի 14-ին:

Ընդ որում` պետք է նշել, որ այդ ժամանակ դատավորներին վերաբերող նախագծերի մասին դեռևս կարծիքներ հարցնում էին, սակայն հատկանշական է, որ այդ նախագիծը ուղարկվել էր ոչ թե Կարեն Անդրեասյանի այլ նրա հետ փոխկապակցված` ավելի վաղ նշանակված մեկ այլ փոխնախարարի` նախարարի ժամանակավոր պաշտոնակատարի Քրիստինե Գրիգորյանի կողմից:

գ) Այդ դատավորները, ովքեր, ըստ Կարեն Անդրեասյանի իրեն ճնշել են, դեպարտամենտի և նախարարության պահանջով կազմել են կարծիք55 հետևյալ բովանդակությամբ.

ՀՀ արդարադատության նախարար

պարոն Կարեն Անդրեասյանին

Հարգելի՛ պարոն Անդրեասյան,

Դատարաններ է ուղարկվել արդարադատության նախարարության՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» սահմանադրական օրենքների նախագծերը (այսուհետ՝ Նախագիծ) և Նախագծի հիմնավորումը՝ խնդրելով հնարավորինս սեղմ ժամկետում ներկայացնել Նախագծերի վերաբերյալ դիտողություններն ու առաջարկությունները:

Նախագծերն ու նամակը դատավորներին է տրամադրվել մասնավորապես 2021թվականի դեկտեմբերի 14-ին:

Նախագծով առաջարկվում է մասնավորապես Օրենքի 86-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետը շարադրել նոր խմբագրությամբ՝

(…):

Նախագծի պատճառաբանությունների համատեքստում տեղին է կամ զուր չէ հիշեցնել ՀՀ Սահմանադրության 73-րդ հոդվածի կարգավորումը, որը հստակ սահմանում է. Անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն:

Նշվածը բավարար է, փաստելու, որ նախագիծը մեղմ ասած խնդրահարույց է սահմանադրականության տեսանկյունից, կարող է նպատակ հետապնդել ապօրինաբար՝ մասնավորապես՝ խտրական, օրենքի առջև հավասարության, իրավական որոշակիության ու օրենքի հետադարձ ուժի գործողության սկզբունքների անտեսմամբ դադարեցնել որոշակի խումբ դատավորների լիազորություններ:

Ընդհանուր առմամբ նշված նախագծի ընդունմամբ առավելապես կվտանգվի դատավորների ու դատական համակարգի անկախությունը:

Սահմանադրական կարգավորումն առավել քան բավարար է փաստելու Նախագծի անընդունելի լինելու հանգամանքը, ինչևէ, հարկ է անդրադառնալ նաև դրա հիմնավորումներին:

(…)

Այսպիսով՝ համոզված ենք, որ նշված փոփոխություններն ընդունվելու դեպքում կհանգեցնեն դատավորների նկատմամբ անհիմն վարույթների հարուցման, լիազորությունների դադարեցման և այլն, ինչն ուղղակիորեն վտանգում է դատարանների անկախությունը:

Միևնույն ժամանակ միանգամայն համաձայն ենք Նախագծի հեղինակի հետ այն մասով, որ դատավորների լիազորությունների դադարեցման և կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու՝ օրենսդրությամբ նախատեսված հիմքերի հստակեցման անհրաժեշտություն է առկա, Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածն անորոշ է, մասնավորապես, պարզ չէ թե նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմի խախտման փաստը ինչպես է հաստատված համարվում:

Այս առումով առաջարկում ենք ներկայացնել անհստակությունները կարգավորող նախագիծ, ինչպես նաև կարգապահական վարույթ հարուցելու սուբյեկտների շարքից հանել արդարադատության նախարարին՝ մասնավորապես ի կատարումն Հայաստանի Հանրապետության ստանձնած միջազգային պարտավորությունների և ի նպաստ դատական համակարգի անկախության ապահովման:

Նախագծի մասին կարծիքի հետ համամիտ դատավորների ստորագրությունները կցվում են.

Դատավոր` /ստորագրություն/ Դ.Հարությունյան

(…):

գ) Նշված Նախագծի մասին կարծիքը` ստորագրած ինը դատավորների ստորագրություններով անձամբ Դավիթ Հարությունյանի կողմից ուղարկվել է Արդարադատության նախարարություն, Սահմանադրական դատարան, դատական դեպարտամենտ:

Ուղեկցական գրությունը ունեցել է հետևյալ բովանդակությունը.

«Հարգելի՛ գործընկերներ, Ուղարկում եմ ՀՀ արդարադատության նախարարության՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրականօրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» սահմանադրական օրենքների նախագծերի մասին դատավորների կարծիքը։ Առդիր՝ կարծիքի հետ համամիտ դատավորների ստորագրությունները։ Հարգանքով՝ Դատավոր Դավիթ Հարությունյան»:

դ) Կարծիքի մասին պաշտոնական արձագանք չի ստացվել, չի նշվել, որ նույնիսկ այն ստացվել է և այլն:

ե) Հաշվի առնելով` Նախագծի կարևորությունը, պաշտոնական արձագանքի բացակայությունն ու դատական իշխանության վերահաս սպառնալիքները` նշված ու մյուս կարծիքը56 նույն բովանդակությամբ հրապարակվել է նաև մամուլում57:

Մյուս կարծիքը նույն ժամանակահատվածին է վերաբերել.

Մի շարք դատավորներ, որոնց թվում դատավոր Դավիթ Հարությունյանը, դիմել էին կրկին արդարադատության նախարարին58` հիմնվելով միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների դիրքորոշումների վրա, նշելով, որ Հայաստանի Հանրապետությունում Արդարադատության նախարարի նման գործելաոճն անհամատեղելի է ՀՀ Սահմանադրությամբ և Հայաստանի կողմից վավերացված միջազգային օրենսդրությամբ ամրագրված դատական իշխանության անկախության հետ, վտանգում է դատավորների ֆունկցիոնալ անձեռնմխելիությունը և կարող է գնահատվել որպես դատավորների նկատմամբ ազդեցության և ճնշում գործադրելու միջոց, որն անթույլատրելի է ժողովրդավարական հասարակությունում, ուստի անհրաժեշտություն կա օրենսդրական փոփոխությունների այդ հայտարարությամբ արձանագրված դատական իշխանության անկախության վտանգները չեզոքացնել:

Ընդ որում, նշված գրություններն ևս անձամբ դատավոր Դավիթ Հարությունյանի էլեկտրոնային փոստից ուղարկվել է արդարադատության նախարարության էլփոստին59։

 զ) Այս պայմաններում, երբ այդ կարծիքներում առկա չէ որևէ սպառնալիք, վիրավորանք և այլ բացասական հանգամանքներ, կամ թերևս միակ «սպառնալիքը» Նախագծում առկա կարծիքին է առ այն, որ դրանք հակասահմանադրական գործողություններ են կամ այդպիսիք կճանաչվեն, ապա հարց է առաջանում, թե ինչու է Նախարարը մեղադրել դատավորներին քաղաքականությամբ զբաղվելու և իրեն ճնշելու համար կամ ինչու են իրենք որոշել նրանց ազատել, վեթինգի ենթարկել մինչև վերջին շունչը:

 Պատասխանն աներկբա է. Կարեն Անդրեասյանն ու իր թիմը ճնշվել են օբյեկտիվ քննադատությունից, իսկ քննադատական խոսք հնչեցնողների նկատմամբ որոշել են պայքարել մինչև վերջին շունչը:

 է) Ընդ որում պետք է փաստել, որ այդ Նախագծի մասին կարծիքը ստորագրել էին բոլոր այն դատավորները, ովքեր դրան ծանոթացել էր, ստորագրել էին տասնյակ դատավորներ, մի մասին էլ չէր տրամադրվել նրանց չվտանգելու, հավելյալ չթիրախավորելու համար:

Պետք է նաև հրապարակային ներողություն խնդրեմ այն դատավորներից ում ստորագրությունները կցվել են այս կարծիքին ու նրանցից, ում ստորագրությունները ստացվել են, սակայն դրանք չեմ կցել:

Մասնավորապես` չի կցվել այն դատավորների ստորագրությունը, ովքեր ունեցել են ընթացիկ կարգապահական վարույթներ, տվյալ պահին արդեն իսկ եղել են առավել թիրախավորված:

 ը) Եղել է կանխատեսելի, որ Նախագծի իրական հեղինակների համար քննադատությունը տանելի չէ, սակայն` ոչ այդ չափ. հնարավոր չի եղել կանխատեսել, որ ստորագրած դատավորները հավելյալ կթիրախավորվեն, կմեղադրվեն քաղաքականությամբ զբաղվելու մեջ, նրանց դեմ պայքարելու ու մինչև վերջին շունչն ազատելու հրապարակային կոչեր կհնչեցվեն:

 3.8. Վերջապես կարող է նաև նեղ շրջանակների կամ անկողմնակալ դիտորդների, ոչ իրավաբանների մոտ հարց առաջանալ, թե արդյոք նշված կարծիքը, որը հայտնել էին դատավորները, եղել է տեղին, հիմնավորված, թե` ոչ:

 Նշված հարցին դատավորների կարծիքը գրելուց 3 ամիս անց, իսկ Կարեն Անդրեասյանի հարցազրույցից շուրջ 1 ամիս անց պատասխանել է Վենետիկի հանձնաժողովը, ուր նախարարը դիմել էր դեկտեմբերին` ակնկալելով իր բառերով «Եվրոպայի իմաստության» կարծիքը:

 Այսպես` Վենետիկի հանձնաժողովը 2022 թվականի մարտի 21-ին արձանագրել է60.

«(…)

89. Սակայն, եթե այս Նախագծային փոփոխությունները նախատեսվում է ընդունել, ապա պետք է լուծվեն մի շարք մտահոգություններ՝

(արձանագրված են բազմաթիվ թերություններ)

(…)

Օրենքի հետադարձ ուժի վերաբերյալ. պետք է ամբողջությամբ բացառել արձ ուժ ունեցող կարգավորումները, որպեսզի չստեղծվեն Հայաստանի դեմ նոր հնարավոր խնդիրներ, մարտահրավերներ ՄԻԵԴ-ում։

(...)»:

3.9. Այսինքն` Վենետիկի Հանձնաժողովը ևս Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության և ՄԻԵԿ համատեքստում արձանագրել է, որ Նախագիծը դիտվում է հակասահմանադրական, հղի է Հայաստանին մարտահրավերներ առաջադրելով ՄԻԵԴ որոշումների տեսքով:

3.10. Հետևաբար` նաև այս համատեքստում պետք է կրկին փաստել, որ դատավորների կարծիքը եղել է տեղին, հիմնավորված, ինչպես կարծիքում է նշվել, եղել է ի կատարումն Հայաստանի Հանրապետության ստանձնած միջազգային պարտավորությունների և ի նպաստ դատական համակարգի անկախության ապահովման:

Այնինչ` դատավորներին մեղադրել են հակառակին ձգտող նախարարին ճնշելու և քաղաքականությամբ զբաղվելու համար` խոստանալով մինչև վերջին շունչը պայքարել ու զրկել նրան առաքելության իրականացումից:

3.11. Վերոգրյալը բավարար փաստարկներ, ապացույցների համակցություն է պարունակում առ այն, որ Դատավորը ի սկզբանե եղել է թիրախավորված ԲԴԽ նախագահի, ԲԴԽ-ի ու արդարադատության նախարարի կողմից:

Այդուհանդերձ` այն հավելյալ հաստատվում է, Կարեն Անդրեասյանի, որպես ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցիչ, ՄԻԵԴ հասցեագրված գրությամբ, ըստ որի Դատավորը ԲԴԽ ուշադրության կենտրոնում հայտնվել է ավելի վաղ պարբերաբար տված հարցազրույցների կապակցությամբ:61

(«75. Մինչ կարգապահական վարույթի նախաձեռնվելը դիմողը ակտիվորեն և դիտավորյալ դրսևորել է հանրային վարքագիծ, որը գրավել է ԲԴԽ-ի ուշադրությունը։ Նա բազմիցս հարցազրույցներ է տվել և հրապարակային հայտարարություններ արել, որոնցում մեկնաբանել է ընթացիկ դատական գործերը և ԲԴԽ-ի գործունեությունը։ Այս գործողություններով դիմումատուն կարծես թե դիտավորյալ ձգտել է կարգապահական հետաքննություն»):

 Զուտ մի պարզ նկատառում՝ դատավորի վարքագծին ուշադրության արժանացնելը և կարգապահական հետաքննություն իրականացնելը ԲԴԽ-ի գործառույթների մեջ չի մտնում:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

4. Միևնույն ժամանակ` Դատավորի վարույթին նախորդող ժամանակաշրջանում Գ.Մինասյանը դեռևս որպես նախարարի պաշտոնակատար (Կ.Անդրեասյանի ԲԴԽ նախագահ դարձած ժամանակ) 2022 թվականի նոյեմբերի 24-ին` դիլիջանյան հանդիպման նախօրեին, իսկ այնուհետև՝ որպես նախարար 2023 թվականի մայիսի 5-ին հրապարակային հարցազրույցներում նշել է հետևյալը.(…) «եթե նույնիսկ մենք պարտվում ենք ԲԴԽ-ում, մնացած համակարգը զգաստանում է»:62

Մեկ այլ հարցազրույցում Գ.Մինասյանը նշել է. (...) «եթե խախտում ա արել, անպայման միջնորդությամբ գնում ենք ԲԴԽ, պատժում ենք դատավորին, անկախ նրանից ով ա դատավորը»(...):63

 Այսինքն` նախարարը բացահայտել է վարույթների նպատակը, այն է վախի մթնոլորտ սփռել, տարածել սարսափեցող ազդեցություն մյուս դատավորների համար, միևնույն ժամանակ նշել է, որ գնում են ԲԴԽ և պատժում են դատավորներին: Այսինքն` ոչ թե ԲԴԽ-ն քննարկում է դատավորների պատասխանատվության հարց կամ առավել ևս երաշխավորում է այն, այլև` նախարարի հետ միասին պատժում են դատավորին:

 4.1. Առավել հստակ կամ դիտարժան է նշվածը բնութագրել Կարեն Անդրեասյանը 2013 թվականի դեկտեմբերին հրապարակված` «ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի արտահերթ զեկույց արդար դատաքննության իրավունքի վերաբերյալ» զեկույցում.

(…)

«Կայացված դատական ակտերի համար իրենց լիազորությունների դադարեցման համատեքստում դատավորների խոցելիությունը, համադրված դատավորի համար որևէ արդյունավետ պաշտպանության միջոցի բացակայությամբ, դատական համակարգի վրա թողել է էական սառեցնող ազդեցություն (ի նկատի ունի՝ chilling effect):64 (ԱՄՆ պետքարտուղարություն, Մարդու իրավունքների զեկույց 2012թ., Հայաստան):

(…)

Արդարադատության խորհրդի կողմից՝ դատավորներին՝ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մեխանիզմը ներկայումս «ամենարդյունավետ» լծակն է դատավորներին կախյալ և ճնշված վիճակում պահելու համար: Այս մասին են վկայում փաստաբանների, դատախազների և դատավորների շրջանում իրականացված մեր հարցումները, ինչպես նաև Ամերիկյան իրավաբանների ընկերակցության «Իրավունքի գերակայության նախաձեռնության» կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը՝ ըստ որի ԱԽ կողմից դատավորների նկատմամբ կարգապահական պատասխանատվությունը կիրառվում է կամայականորեն՝ դատական ակտերի կայացման գործընթացի վրա ազդելու կամ առանձին դատավորների նկատմամբ հաշվեհարդարի իրականացման նպատակով։

Հատկանշական են Կարեն Անդրեասյանի գնահատականները, որը նա տվել է 2024թվականի հունիսի 24-ին ԱԺ-ում ճեպազրույցի ժամանակ որպես ԲԴԽ նախագահ: Նա նշել է, որ ՄԻՊ եղած ժամանակ եղել է անկաշկանդ ու բաց է խոսել, իսկ ԲԴԽ նախագահը կաշկանդված է:

4.2. Հիշեցնեմ Անդրեասյանի և Մինասյանի միջև շահերի բախման կամ առավել ճիշտ՝ տարբերի տեսակի շահերի անքակտելիության մասին վկայող տեղեկությունները, որոնք հաստատվել էին հենց Անդրեասյանի հրապարակային խոսքով, ըստ որի՝ «Այո, Գրիգոր Մինասյանն իմ ընկերն է, մենք, իսկապես նաև եղել ենք գործընկերներ: Ես կարող եմ վկայել, որ իմ և նրա, և նաև մեր բոլորի քաղաքական հայացքներն ու գաղափարները համընկնում են»:

4.3. 2022 թվականի նոյեմբերին և դեկտեմբերին Կարեն Անդրեասյանը նախաձեռնել է հավաք Հայաստանի բոլոր դատավորների մասնակցությամբ, դրան մասնակից է եղել նաև նախարար Գրիգոր Մինասյանը, ինչպես նաև պատգամավորներ ու այլ պաշտոնատար անձինք:

Մինչ հանդիպումը Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը առաջարկել է ւմւմ ներառել դատավորների անկախության, արդարադատության նախարարի կողմից կարգապահական վարույթներ հարուցելու լիազորության վերաբերյալ հարցեր, որոնք օրակարգում չեն ընդգրկվել, դրան հատկացվել է ընդամենը 10-15 րոպե:65

4.4. Քրեական մասնագիտացմամբ դատավորների հետ հանդիպման ժամանակ Կարեն Անդրեասյանը, ի թիվս այլ հարցերի, նշել է, թե առկա է «բացարձակ կոնսենսուս» օրենսդիր, գործադիր, և դատական համակարգի որոշ ատյանների հետ՝ շրջանցելով առաջին ատյանը, որպեսզի վերացվի մինչդատական վարույթը սպասարկող դատարանը և այդտեղ պաշտոնավարող դատավորները միանան նույն մասնագիտացման դատավորներին՝ պաշտոնավարելով որպես քրեական գործեր քննող դատավորներ:

Ի թիվս այլ դատավորների` նախաձեռնության կապակցությամբ բացասական դիրքորոշում է հայտնել դատավոր Դավիթ Հարությունյանը:

Կարեն Անդրեասյանը հարցը դրել է դատավորների քվեարկությանը, որի արդյունքում մեծամասնությունը դեմ է արտահայտվել նախաձեռնությանը, սակայն Կարեն Անդրեասյանը արձանագրել է նշվածը՝ ասելով, որ այդ հարցը կքննարկվի հետագայում նաև դատավոր Դավիթ Հարությունյանի մասնակցությամբ:

2022 թվականի նոյեմբերի 26-ին դատավոր Դավիթ Հարությունյանի և Կարեն Անդրեասյանի միջև համաժողովի դահլիճին կից նախասրահում դատավորների և նրա անվտանգության աշխատակցի աչքի առաջ տեղի է ունեցել առանձնազրույց, որի ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի, վերջինս նշել է, որ դատավորը «հանդիսանում է սեպ խրող» իր բարեփոխումների օրակարգում։ Դրան նախորդող օրը բացելով միջոցառումը Դիլիջանի «Գետափ» ռեստորանում` նշել էր, որ համակարգում «սեպ խրողներին» պետք է խնդրել դուրս գալ համակարգից, իսկ եթե դուրս չգան, ապա բոլորին դուրս կհանեն։ Հանդիպմանը մասնակցել է նաև նախարարը:

Դրան հաջորդած շաբաթվա ընթացքում քաղաքացիական մասնագիտացման դատավորների հետ նույն քաղաքում` հյուրանոցում հանդիպման ժամանակ ըստ էության նույն խոսքերը վերջինս հայտնել է դատավոր Զարուհի Նախշքարյանին, ում վերաբերյալ նախարար Մինասյանի հարուցած կարգապահական վարույթի հիման վրա լիազորությունները հետագայում դադարեցվել են ԲԴԽ որոշմամբ։ Ընդ որում՝ դատավոր Զարուհի Նախշքարյանը ևս այն դատավորների շարքում է եղել, ում հասցեին Կարեն Անդրեասյանը վիրավորական խոսքեր էր հնչեցրել` խոստանալով զտել, մաքրել:

Հարկ է նկատել, որ ի տարբերություն Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ վարույթի, Կարեն Անդրեասյանը Զարուհի Նախշքարյանի գործով ի սկզբանե` հենց առաջին դատական նիստում` 2023թվականի փետրվարի 21-ին, ինքնաբացարկ է հայտնել՝ հիմք ընդունելով դատավորի հետ ունեցած խոսակցությունը։66

2021 թվականի նոյեմբերի 28-ին դատավորներին ուղարկվել է, իբր վերջիններիս առաջարկների հիման վրա կազմված նախագիծ` առաջարկելով սեղմ ժամկետում ներկայացնել կարծիքներ:

Մասնավորապես՝ նախագծում նշվել էր, որ օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի և վերաքննիչ քրեական դատարանի մինչդատական քրեական վարույթի դատական երաշխիքների և օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդությունների քննության հետ կապված վարույթներով վերանայում իրականացնող առանձին դատավորները շարունակում են պաշտոնավարել որպես համապատասխանաբար առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի և վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորներ:

Բնականաբար նախագծում խոսք չի եղել առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի և վերաքննիչ քրեական դատարանի մինչդատական քրեական վարույթի դատական երաշխիքների և օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդությունների քննության հետ կապված վարույթներով վերանայում իրականացնող առանձին դատավորների պաշտոնավարումը դադարեցնելու մասին: Խոսքը եղել է, որ նրանք շարունակելու են պաշտոնավարել այլ դատարանների կազմում սովորական դատավորների կարգավիճակով:

Դատավոր Դավիթ Հարությունյանի կողմից նույն օրը՝ նոյեմբերի 28-ին, ներկայացվել է բացասական կարծիք՝ թե մինչդատականի և թե քրեական հետապնդման մեջ գտնվող դատավորների, անփոփոխելիության, անձեռնմխելիության սկզբունքներին նախագծի հակասության մասին67:

Փոփոխությամբ փաստացի առաջարկվել է վերացնել կամ լուծարել մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների վերաբերյալ վարույթները քննող քրեական մասնագիտացման առանձին դատավորների ինստիտուտը կամ այլ կերպ ասած՝ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնող դատարանը:

2023 թվականի նոյեմբերի 25-27-ը Դիլիջանում քրեական մասնագիտացման դատավորների արտագնա համաժողովի ընթացքում բերվել են տասնյակ առաջարկություններ ու հիմնավորումներ, որոնք փաստել են տվյալ պահին նման փոփոխություն անելու անթույլատրելիությունը:

Նման փոփոխություն անելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող միակ ծանրակշիռ փաստարկը եղել է մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնող դատարանի գերծանրաբեռնվածությունը, որն անվիճարկելի է եղել:

Անտեսելով վերոգրյալը` արդարադատության նախարարը Ազգային ժողով է ներկայացրել ամբողջովին այլ բովանդակությամբ նախագիծ՝ որով փաստացի դադարեցվել են 20-ից ավելի դատավորների պաշտոնավարում:

Ընդ որում` Ազգային ժողովին, կառավարությանը,68 իսկ հետագայում նաև հանրությանը արդարադատության նախարարությունը մատուցել է այն իրականությանը չհամապատասխանող միտքը, թե իբր նշված հարցերը քննարկվել և որոշվել են դատավորների կողմից ու դա հանդիսանում է դատավորների նախաձեռնությունը, ցանկությունը` այն պայմաններում, երբ Ազգային ժողով ուղարկված նախագիծը բնավ չի արտացոլել ու չի համընկել ոչ քննարկվածի, ոչ էլ կարծիքի համար ուղարկված նախագծի հետ (տես նախարարության կայքը, և դատավորներին ուղարկված քննարկված նախագիծը):

Ընդ որում՝ Նախարարության նշված նախագծով ընդլայնվել են ԲԴԽ լիազորությունները՝ վերջինիս շնորհելով ցուցակներից՝ նաև առաջխաղացման, դատավորներին կամայականորեն կամ առանց պատճառաբանության հանելու իրավասություն:

Այս տարիների ընթացքում` մինչ օրս ԲԴԽ-ն նշված փոփոխությունների արդյունքում առաջխաղացման ցուցակներից առանց որևէ պատճառաբանության հանել է տասնյակ դատավորների, ինչը ոչ միայն նշված դատավորների համար է առաջացնում բացասական հետևանքներ, այլև այն ուղղակի ցուցիչ է դատական համակարգի ու դատավորների անկախության, ինչն արձանագրված է բազմաթիվ միջազգային զեկույցներում, բնականաբար` բացասական լույսի ներքո:

Արդյունքում արդարադատության նախարար Մինասյանի ու Կարեն Անդրեասյանի 2022թվականի դեկտեմբերին նախաձեռնած ու իրականացված օրենսդրական փոփոխություններով, ինչը վերջինս դատավորների ժողովին անվանել է «Լույսի շող»69, դադարեցվել են մեկ տարվա փորձ ունեցող ավելի քան 17 մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատավորի պաշտոնավարում` վերջիններիս շնորհելով ռեզերվային դատավորի կարգավիճակ (տես՝ 2022 թ. դեկտեմբերի 27-ի ՀՕ-575-Ն օրենքը): Քրեական հետապնդման մեջ գտնվողներին էլ իրավունք է վերապահվել հայտնվել ռեզերվում միայն արդարացման դեպքում` դադարեցնելով նրանց լիազորությունները:

Մինչդատականի դատավորների պաշտոնավարման դադարեցման պաշտոնական պատրվակներից է եղել նշված անձանց մինչ դատավոր դառնալը ոչ լիարժեք, կարճատև ուսուցում անցնելը:

Հեղինակները դատավորների հետ քննարկումը որպես պատրվակ են օգտագործել ու ոչ ազնիվ վերաբերմունք են դրսևորել թե Ազգային ժողովի, թե հանրության, և թե դատավորների նկատմամբ։

Դեռ ավելին, նույն օրենքի փոփոխություններով ընդունվել է հատուկ կարգով որակավորման ստուգում անցկացնելու և առանց ուսանելու դատավոր դառնալու հնարավորություն: Այսինքն՝ մեկ տարուց ավելի փորձ ունեցող, սակայն կարճատև ուսուցում անցած դատավորների համար նախատեսվել է լրացուցիչ ուսանելու անհրաժեշտություն, ու պաշտոնավարման դադարեցում, իսկ փորձ չունեցող անձանց համար՝ դատավորի նշանակման հնարավորություն առանց տեսական ու պրակտիկ բավարար ուսուցում անցնելու անհրաժեշտության:

Ընդ որում՝ Կարեն Անդրեասյանի` նախարարի պաշտոնավարման ընթացքում՝ 2022 թվականի հուլիսի 21-ին, կառավարության որոշմամբ ընդունված «Դատական և իրավական բարեփոխումների 2022-2026թթ. ռազմավարությունում» մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատարանը ձեռքբերում էր դիտարկվել՝ համարելով իրապես անկախ, արդյունավետ, կոռուպցիայից և հովանավորչությունից զերծ դատական իշխանություն ունենալու բացարձակ առաջնահերթության համատեքստում:

Ավելին՝ անտեսվել էր հարցի վերաբերյալ Սահմանադրական դատարանի որոշումը, որով ևս արձանագրվել էր նշված դատավորների մասով պաշտոնավարման ու օրենքի վերաբերելի մասով Սահմանադրության համապատասխանության հարցը:

Ընդ որում` այդ դատարանի ստեղծումն անգամ ողջունվել էր PACE-ի կողմից` այն բնութագրվելով որպես անկախության ու կոռուպցիայի դեմ պայքարի ցուցիչ:70

Ընդ որում՝ կրկին հարկ է նշել, որ նշված փոփոխությունները հանրային քննարկման չեն դրվել, մի մասը ընդհանրապես չի ներկայացվել կամ քննարկվել դատավորների հետ, իսկ քննարկվածների մասով ստացվել են բացառապես բացասական կարծիքներ, մինչդեռ դատավորների անկախության ու անփոփոխելիության սկզբունքի հետ անհամատեղելի փոփոխությունները, սեփական լիազորություններն ընդլայնելու փաթեթը հանրությանը ԲԴԽ նախագահը ցանկացած առիթով փորձել է մատուցել որպես դատավորների հետ համատեղ քննարկված կամ ընդունած օրենքներ:

Այսինքն՝ ստացվել է մի իրավիճակ, երբ պաշտոնատար անձինք եղել են ոչ ազնիվ դատավորների, Ազգային ժողովի, Սահմանադրական Դատարանի, գործադիրի, հանրության և վերջիվերջո նույնիսկ իրենք իրենց իսկ հետ՝ մինչև անգամ անտեսելով սեփական համակատարմամբ ընդունած դատաիրավական բարեփոխումների ռազմավարությանը:

Ամփոփելով վերոգրյալը ստացվում է.

2022թ. նոյեմբերի 25-27 Դիլիջանում քրեական գործեր քննող դատավորների, ԲԴԽ-ի, արդարադատության նախարարի ու նախարարության աշխատակիցների, և այլ անձանց մասնակցությամբ տեղի է ունեցել քննարկում: Քննարկվել է նաև մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատավորների հարցը:

Կարեն Անդրեասյանը, հանդիպելով այլակարծության, կազմակերպել է քվեարկություն, որի արդյունքում իր տեսակետը, նշված դատարանի դատավորներին սովորական դատարաններ տեղափոխելու և այդ դատարանը վերացնելու հարցը հավանության չի արժանացել:

Այնուհետև Կարեն Անդրեասյանը նախարար Մինասյանի հետ միասին հանրությանը, կառավարությանը, Ազգային ժողովին է ներկայացրել նախագիծ, որի ընդունման արդյունքում դադարեցվել է ավելի քան 20 դատավորի պաշտոնավարում:

Ընդ որում` չքննարկված նախագիծը բոլորին ներկայացվել է, որպես դատավորների մեծամասնության կարծիք ու որոշում: Դա եղել է այն պայմաններում, երբ դատավորները ներկայացրել են բացառապես բացասական գրավոր կարծիքներ71։

Նշված` Գրիգոր Մինասյանի և Կարեն Անդրեասյանի համակատարմամբ իրականացրած փոփոխությունների արդյունքում միայն 2023 թվականի հունվարից մինչ ապրիլի 7-ը, այսինքն` Դավիթ Հարությունյանի կարգապահականի պատրվակ հանդիսացած հարցազրույցի օրը, տասնյակ միլիոններ և ավելի դրամի հասնող աշխատավարձ է տրվել դատավորներին, ովքեր, իրենց կամքին հակառակ, չեն աշխատել: Վերապատրաստման պատրվակով վերջիններս ուղարկվել են ռեզերվ, իսկ նրանց հաստիքներին նշանակվել են կրկին համապատասխան վերապատրաստում չանցած իրավաբաններ:

Արդյունքում մինչ օրս նման եղանակով վատնվել է կամ ծախսվել է, չաշխատող դատավորներին նրանց մեղքի լիակատար բացակայության պայմաններում վճարվել է 100 000 000 ՀՀ դրամը գերազանցող գումար72:

Պետք է շեշտել, որ այդ դատավորների մոտ բնականաբար որևէ տեսակի լիակատար բացակայություն է եղել, նրանք ևս փաստացի խաբված են եղել, քանի որ ի սկզբանե նրանց ասվել էր, թե պաշտոնավարելու են սովորական դատարաններում:

Մինչդեռ` նշված օրենքի ընդունման տեխնիկական պատասխանատուն կամ համակարգողը, ինչպես Կարեն Անդրեասյանն էր պնդել, Երանուհի Թումանյանցն է եղել, ով առնվազն երկու անգամ անօրինական որոշում է կայացրել այդ առիթով ասված Դատավորի խոսքերի համար:

Դատական նիստում Երանուհի Թումանյանցն ընդունել է, որ եղել է այդ օրենսդրական փոփոխությունների համակարգողը73, այն հաստատվում է նաև 2023թ. մարտին Կարեն Անդրեասյանի «Անի պլազա» հոթելում ասված հրապարակային խոսքով, ի թիվս այլոց նշելով, որ ԲԴԽ-ում հաշիվը 10:0 է` նկատի ունենալով իր համախոհների առկայությունը:

Չմոռանանք նշել նաև, որ Կարեն Անդրեասյանը նշված նախագիծն ընդունվելուց 3 ամիս հետո` 2023թվականի մարտին, դատավորների ժողովի ժամանակ, այն անվանել էր «Լույսի շող», իսկ նույն տարվա` 2023 թվականի դեկտեմբերին հայտնել էր, որ 33 դատավորի այդ նույն տարում ենթարկել է զտման, վեթինգի կամ բնականոն սերնդափոխությամբ հեռացրել են:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

5. Նույն` Դիլիջանի հանդիպումների, քննարկումների ընթացքում ԲԴԽ-ն նախաձեռնել է «խոսնակների ցանցի» ինստիտուտի ներդրումը, որը քննադատության է ենթարկվել Դատավորի կողմից, քանի որ պետք է սահմանափակվեր առանց ԲԴԽ-ի գիտության հարցազրույցներ տալը, դատական իշխանության անկախության սահմանափակման փորձերի մասին խոսելը: Այդ մասին արձանագրումներ կան նաև դատավորների եվրոպական միության (EAJ) 2023 թվականի հունիսին ընդունված բանաձևով74:

Գրավոր նախագիծ չի եղել, ամենը եղել է բանավոր քողարկված ցուցումների ենթատեքստում:

Մասնավորապես Դիլիջանում դատավորներին ասվել էր, որ դատարաններում պետք է մամուլի պատասխանատուներ նշանակվեն և ցանկացած հարցազրույց նրանց կամ ԲԴԽ-ի մամուլի խոսնակի միջոցով իրականացվի։

5.1. 2023 թվականի փետրվարի 27-ին Դատավորն այդ մասին բարձրաձայնել է հրապարակայնորեն տված հարցազրույցում` նշելով նաև, որ բոլոր գործընկերներով պետք է լծվենք ԲԴԽ-ի մեր դատավոր ընկերների պաշտպանությանը։ «Մենք հաճախ ակնկալում ենք, որ իրենք մեզ պետք է պաշտպանեն, բայց իրականում նախ և առաջ իրենք ունեն պաշտպանության կարիք»: 75

Դատավորը մանրամասնորեն անդրադարձել է նաև տասնյակ դատավորների լիազորությունների դադարեցման գործընթացին, խոսել է հանրությանը մոլորեցնելու ԲԴԽ-նախարար գործընթացի մասին:

Հատկանշական է, որ այդ ժամանակ որևէ վարույթ դատավորի վերաբերյալ չի հարուցվել, նրան չի վերագրվել ԲԴԽ-ին որպես դատարանի քննադատություն:

Դատավորը, անդրադառնալով նաև Զարուհի Նախշքարյանի լիազորությունների դադարեցման հարցին, նշել էր, որ իրական պատճառների մասին խոսելու իրավունք չունի. դեռևս չկա դատավոր Նախշքարյանի թույլտվությունը:

 5.2. 2023 թվականի մարտի 1-ին նշված հարցազրույցին հակադարձել է ԲԴԽ խոսնակը ֆեյսբուքյան գրառմամբ.76

«Հարգելի գործընկերներ, թյուրըմբռնումներից խուսափելու համար հարկ ենք համարում անդրադառնալ օրեր առաջ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավաuության քրեական դատարանի դատավոր Դավիթ Հարությունյանի հայտարարություններին:

Նախ՝ նշենք, որ խոսնակների ցանցի ստեղծումը ոչ թե դատավորներին լռեցնելու միջոց է, հանդիսանալու է հարթակ ապատեղեկատվության կանխման, հանրություն-դատարաններ կապի ամրապնդման համար: Ցանցի ստեղծումը նպատակ է հետապնդելու կանոնակարգել դատավորների շփումը լրատվամիջոցների հետ բոլոր այն դեպքերում, երբ դատավորն իր ելույթներով հանդես կգա դատական իշխանության անունից: Իսկ մյուս բոլոր դեպքերում, երբ դատավորը կցանկանա ներկայացնել իր անձնական դիրքորոշումը այս կամ այն հարցի վերաբերյալ, ազատ է դա կատարել ցանկացած եղանակով՝ ընդգծելով, որ ներկայացնում է սեփական համոզմունքներն ու կարծիքը:

Ի դեպ՝ այս կարգավորումը նոր չէ, այն գործում է դեռևս 2019 թվականից Բ-201 որոշմամբ, որտեղ նշված է, որ զանգվածային լրատվության միջոցներով դատավորները կարող են հանդես գալ մամուլի ծառայության միջոցով, խոսնակների ցանցի ստեղծումը կենթադրի ամեն դատարանում մեկական աշխատակից, որը լրագրողների հետ մշտական կապի մեջ կլինի նրանց հուզող հարցերի վերաբերյալ պարզաբանումներ տալու նպատակով, ինչպես նաև կհամագործակցի ԲԴԽ մամուլի ծառայության հետ՝ հրապարակման ենթակա տեղեկությունների ստեղծման, տարածման և կեղծ տեղեկությունների տարածումը կանխելու գործում:

Ինչ վերաբերում է վերջին օրենսդրական փոփոխություններին, հարկ ենք համարում տեղեկացնել, որ Դիլիջանում անցկացված հավաքների ընթացքում քննարկված թեմաները հավաքագրվել են մինչ այդ ԲԴԽ նախագահի հետ առանձին դատարանների դատավորների հետ հանդիպումների ժամանակ և դրանց լուծումները ոչ թե ԲԴԽ նախագահի միանձնյա որոշումների արդյունք են, այլ արդեն դիլիջանյան հավաքների ընթացքում օրենսդիր գործադիր և դատական համակարգի ներկայացուցիչների կողմից վեր հանված հրատապ լուծում պահանջող խնդիրների կարգավորմանն ուղղված քայլեր են, որոնք էականորեն կնպաստեն արդարադատության որակի բարձրացմանը:»

Այս առումով հարկ է նկատել, որ հենց վերոգրյալ խոսնակների ինստիտուտի նման կարգով ներդրումը և վերանշյալ կարգավորումն է խախտում դատավորների խոսքի ազատ արտահայտման իրավունքը, քանի որ, էլ ով, եթե ոչ դատավորը, ով դատական իշխանության միակ ու իրական կրողն է, իրավունք ունի խոսել դատական իշխանության անունից, և ոչ դատական դեպարտամենտը և նույնիսկ ոչ էլ ԲԴԽ-ն չեն կարող անել դա: Իսկ դատական իշխանությանը վերաբերող հարցերի մասին դատավորների կողմից բարձրաձայնելը ոչ թե իրավունք է, այլ հատկապես վերածվում է պարտականության, երբ առկա են դատական իշխանության անկախությանը սպառնացող վտանգներ, ինչի մասին արձանագրված է նաև թե մի շարք միջազգային հեղինակավոր փաստաթղթերում, թե ՄԻԵԴ որոշումներում:

Իսկ ընդհանրապես հարկ է նկատել և պարզաբանել, որ դատավորների ինքնակառավարման մարմինը դատավորների ընդհանուր ժողովն է, որի ժամանակ էլ խոսել է դատավորը և որի կապակցությամբ էլ նրան վերագրել են կարգապահական խախտումներ:

5.3. Այն հանգամանքը, որ մասնավորապես, նախագծերը ընդունվել են միանձնյա Կարեն Անդրեասյանի և իր թիմի կողմից` անտեսելով դատավորների կարծիքը և խոսնակի պնդումն իր հերթին իրականությանը չի համապատասխանում, այլ կերպ շրջանառվել է այլ բովանդակության նախագիծ, քննարկվել է դա, իսկ ԱԺ է ուղարկվել լրիվ այլ նախագիծ, որով դադարեցվել են դատավորների լիազորությունները, հիմնավորվում է դատական դեպարտամենտի 2022 թվականի նոյեմբերի 28-ի էլեկտրոնային նամակով ու կից ֆայլերով. 77

Բոլոր գործող դատավորներին ուղարկված նամակն ուներ հետևյալ բովանդակությունը.

«Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահի հանձնարարությամբ` ուղարկվում է. Ձեր դատարանների դատավորների հետ կայացած հանդիպումների ընթացքում ներկայացված առաջարկությունների կապակցությամբ կազմված օրենքների նախագծերը (դեկտեմբերյան փաթեթ)։

Խնդրում ենք հնարավոր սեղմ ժամկետում ներկայացնել Ձեր առաջարկները»:

Կից ֆայլն ու նամակի օրինակը կցվում են: Նշվածն առկա է բոլոր դատավորների էլեկտրոնային փոստերում:

5.3.1. Դատավորը 2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին ներկայացրել է նաև գրավոր առարկություն78, սակայն հետագայում` դե ֆակտո պարզվել է, որ ոչ բանավոր քննարկվածը, ոչ էլ դատավորներին ուղարկվածը չեն համապատասխանել միմյանց. Ամբողջը կրել է ձևական բնույթ:

 5.6. Այսպիսով` հիմնավորվում է, որ ԲԴԽ նախագահն ու իր թիմը մոլորեցրել են թե դատավորներին, թե ԱԺ-ին, թե Կառավարությանը և թե հանրությանը, իսկ այդ մասին բարձրաձայնած դատավորին հրապարակայնորեն մեղադրել են թյուր տեղեկություններ տարածելու մեջ, իսկ այնուհետ` ավելի ուշ` 2023 թվականի ապրիլի 7-ին, այդ մասին կրկին բարձրաձայնելու հիմնավորված կարծիքը պնդելու համար նախաձեռնել են կարգապահական վարույթ ու դադարեցրել նրա լիազորությունները:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

6. Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը, հանդիսանալով դատավորների ընդհանուր ժողովի գնահատման հանձնաժողովի անդամ, նախագահի պաշտոնակատար, դեմ է արտահայտվել նաև ԲԴԽ և նախարարության դեռևս դիլիջանյան հանդիպումներում ազդարարված փոփոխություններին` հաշվի առնելով դատական իշխանության անկախությունը սահմանափակող հերթական փորձը:

Այս առումով հարկ է ուղղակի փաստել, որ մինչ դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունների դադարեցումը վերջինս հանդիսացել նշված հանձնաժողովի անդամ, նախագահի պարտականությունների ժամանակավոր կատարող ու թե դիլիջանյան հանդիպման և թե այլ պայմաններում հայտնել է բացասական դիրքորոշումներ:

Դատավորը, որպես հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնակատար, հրավիրվել է ԲԴԽ խորհրդակցական սենյակ փորձագետների հետ հանդիպման, պահանջել է նախագծի հեղինակների ներկայությունն ու այդտեղ գտնվող մասամբ անհայտ անձանց կարգավիճակի մասին տեղեկություններ, չստանալով պատասխաններ, լքել է հանդիպման վայրը79:

Այս առումով հարկ է միայն փաստել, որ նախագիծը 2024 թվականին ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով: Ստացվել է բացասական կարծիք80` այն արձանագրումով, որ ցանկացած փոփոխության նշանակետում պետք է լինի դատավորների անկախությունը, հետևաբար այն չի կարող համարվել ընդունելի:

Սա ևս մեկ փաստարկ է, որը հիմնավորում է ԲԴԽ ու նախարարության դատական օրենսգրքում արված փոփոխությունների տրամաբանության մասին. այն է հնարավորինս սահմանափակել դատավորների անկախությունը:

Միևնույն ժամանակ հավելյալ փաստարկ է առ այն, որ հանձնաժողովի անդամն ունեցել է այլ կարծիք, որը խոչընդոտ է եղել իր ծրագրերին, իսկ ԲԴԽ-Նախարարությունը նշված փոփոխությունները երկարաժամկետ ու հետևողական փորձել են հրամցնել ու կյանքի կոչել (տես նախարարության, Կարեն `Անդրեասյանի անձնական էջի ու ԲԴԽ ֆեյսբուքյան էջի այդ մասին բազմաթիվ գրառումները):

է) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

7. Կարեն Անդրեասյանը Դիլիջանում 2022 թվականի նոյեմբերի 27-ին դատավոր Դավիթ Հարությունյանի և Կարեն Անդրեասյանի միջև համաժողովի դահլիճին կից նախասրահում դատավորների և նրա անվտանգության աշխատակցի աչքի առաջ տեղի է ունեցել առանձնազրույց, որի ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի, վերջինս նշել է, որ դատավորը «հանդիսանում է սեպ խրող» իր բարեփոխումների օրակարգում։

Դրան նախորդող օրը բացելով միջոցառումը` ռեստորանում բարձրախոսով նշել էր, որ իր բարեփոխումների ճանապարհին սեպ խրող դատավորներին պետք է խնդրել դուրս գալ համակարգից, իսկ եթե դուրս չգան, ապա բոլորին դուրս կհանեն։

Այս խոսակցությունը տեղի է ունեցել ավելի քան 70 դատավորների և այլ պաշտոնատար անձանց մասնակցությամբ: Դատական դեպարտամենտը իրականացրել է տեսանկարահանում:

Հաջորդ շաբաթ այլ` նաև քաղաքացիական մասնագիտացման դատավորների հետ նույն քաղաքում հանդիպման ժամանակ դատավոր Նախշքարյանին ասել է, ըստ էության նույն խոսքերը: Վերջինս հայտնել է դատավոր Զարուհի Նախշքարյանին, ում վերաբերյալ նախարար Մինասյանի հարուցած կարգապահական վարույթի հիման վրա լիազորությունները հետագայում դադարեցվել են ԲԴԽ որոշմամբ, որ թե իր և թե դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները դադարեցնելու է։

Քաղաքացիական մասնագիտացման դատավորների հետ հանդիպումից հետո կարգապահական վարույթներ են հարուցվել նաև դատավոր Արթուր Ստեփանյանի նկատմամբ և արդյունքում վերջինիս լիազորությունները ևս դադարեցվել են:

Ընդ որում` դատավորներ Զարուհի Նախշքարյանը և Արթուր Ստեփանյանը ևս այն դատավորների շարքում են եղել, որոնց հասցեին Կարեն Անդրեասյանը վիրավորական խոսքեր էր հնչեցրել կարծիք հայտնելու համար, նշել էր, որ ճնշվել է` խոստանալով զտել, մաքրել:

Հարկ է կրկին նկատել, որ ի տարբերություն Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ վարույթի, Կարեն Անդրեասյանը Զարուհի Նախշքարյանի գործով ի սկզբանե` հենց առաջին դատական նիստում` 2023թվականի փետրվարի 21-ին, ինքնաբացարկ է հայտնել՝ հիմք ընդունելով դատավորի հետ ունեցած խոսակցությունը (տես կից տեսանյութը)81։

2023 թվականի մարտի 3-4-ին Կարեն Անդրեասյանը դատարանների նախագահների հետ Զերմուկում հանդիպման ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի քննարկել է առաջիկա ԲԴԽ դատավոր անդամների ընտրության հարցը` իր նախաձեռնությամբ անդրադարձել է նաև Դատավոր Դավիթ Հարությունյանի թեկնածության հարցին` ժխտելով դրա հնարավորությունը:82

Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը պաշտոնապես դիմել է ԲԴԽ նախագահին պարզաբանումների պահանջով, սակայն մերժվել է նրա թեկնածությունը: Հավելյալ պարզաբանվել է, թե իբր Խորհուրդը գործնականում ևս որևէ կերպ ներգրավված չէ գործընթացում:

Դատավորը կրկին դիմել է խորհրդին` հայցելով պարզել դերակատարումը, սակայն կրկին դեպարտամենտն է պատասխանել` նշելով թե արդեն իսկ պարզաբանված է:83

Վերոգրյալը ևս մեկ փաստարկ է ճնշված պաշտոնյայի կողմից մինչև վերջին շունչը հակառակ ու հիմնավոր կարծիք հայտնող Դատավորին առաքելությունից զրկելու գործում:

Ընդ որում` սույն` վերը (7-րդ կետում) նշվածն առավել մանրամասն կփաստարկվի` ապացույցներ ներկայացնելու լիարժեք հնարավորություն ստանալու, դրանք հետազոտելու արդյունքում:

ը) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

8. 2023 թվականի ապրիլի 6-ին` ԲԴԽ դատավոր անդամի ընտրության նախօրեին`(«լռության օրը») Կարեն Անդրեասյանը ԲԴԽ կայքով, ԲԴԽ մամուլի պատասխանատուի միջոցով տարածել է հետևյալ հաղորդագրությունը84.

Ո՞վ և ինչո՞ւ է տարածում սուտ լուրեր Կարեն Անդրեասյանի հրաժարականի մասին.

Վաղը կայանալիք դատավորների ընդհանուր ժողովին ընդառաջ՝ առանձին անհատներ փորձում են սուտ տեղեկություններ տարածել (նաև իրենց մերձավոր լրատվամիջոցով), որ Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահը, իբր, պատրաստվում է հեռանալ պաշտոնից:

Վստահաբար, բոլոր տեղյակ և վերլուծող մարդիկ հասկանում են, որ նման տեղեկության տարածումը կարող է շահավետ լինել վաղը կայանալիք ԲԴԽ անդամի ընտրության միայն այն թեկնածուին, ով հույս ունի ընտրվել դատավորների հուսալքության հենքի վրա: Այսինքն` ոմանք կարծում են, որ իրենց հաղթանակի համար անհրաժեշտ է, որ դատավորները կորցնեն վերջին ամիսներին աստիճանաբար վերականգնվող հավատը: Հավատը` դատական համակարգում բարեփոխումների և դրական զարգացումների նկատմամբ:

Ուզում եմ վստահաբար տեղեկացնել, որ պարոն Անդրեասյանը չի պատրաստվում հեռանալ իր պաշտոնից և անկատար թողնել հրապարակայնորեն ներկայացրած բոլոր այն ծրագրերը, որոնք կնվազեցնեն դատավորների գերծանրաբեռնվածությունը, կբարելավեն դատավորների կենսապայմանները, կվերացնեն դատական ուշացումները և բոլոր հակաիրավական դրսևորումները»:

8.1. Դատավորը 2024 թվականի ապրիլի 7-ին տվել է կարգապահականի առիթ հանդիսացած հարցազրույցը:

Դատավորը, ի թիվս այլոց, խոսել է ԲԴԽ անդամ դատավորների ընտրությանը Կարեն Անդրեասյանի կողմից միջամտելու անթույլատրելիության, 20 և ավելի դատավորի լիազորություններն անօրինական դադարեցնելու մասին, ԲԴԽ որոշումները բացարձակ կոնսենսուսի կամ միաձայն կայացնելու և այլ հարցերի մասին:

Հարկ է արձանագրել նաև, որ փաստացի նախարարության ու ԲԴԽ-ի կողմից չի հերքվել ու անարձագանք է մնացել Կարեն Անդրեասյանի կողմից ապրիլի 7-ին տեղի ունեցած ընտրություններին միջամտության վերաբերյալ դատավորի քննադատությունը, չի հերքվել նույն օրը նրա և նախարարի անթույլատրելի` որպես դատավարական սուբյեկտների կապերի մասին քննադատությունը:

Ընդ որում` 2023 թվականի ապրիլի 7-ի ԲԴԽ դատավոր անդամի ընտրություններին բացահայտ ու հրապարակային միջամտությունից զատ, ընտրության միջամտությունը տեղի է ունեցել նաև քողարկված եղանակով. ԲԴԽ ենթակա մարմին հանդիսացող դատական դեպարտամենտն է պաշտոնապես որոշել ԲԴԽ-ում թափուր քվոտաների առաջացման ու առաջադրման հարցերը: Առաջադրվելու հնարավորություն, ծանուցումներ ստացել են ոչ բոլոր դատավոր անդամները: Արդյունքում ընտրվել է օրինակ ԲԴԽ ներկայիս նախագահ Ա.Աթաբեկյանը: (տես կից փաստաթղթեր):

8.2. Միևնույն ժամանակ այս համատեքստում հատկանշական է, որ դատավորների մեծամասնության կողմից մրցակցային պայմաններում ընտրված վերջին դատավոր անդամը եղել է Արշակ Վարդանյանը, ում ԲԴԽ-ն վարույթից հեռացրել է Դատավորի հետ ընկերական կապերի հիմքով, սակայն որևէ անդրադարձ չի արել այդ մասին որևէ որոշում մեջ, նույն մոտեցումն է դրսևորվել նաև դատավոր անդամ Նաիրա Հովսեփյանի պարագայում, սակայն Դատավորի բարձրացված նմանատիպ դեպքերի համար նույն ստանդարտը չի կիրառվել, ավելին՝ որևէ կերպ հաշվի չի առնվել նաև շահերի բախման իրավիճակները:

Միևնույն ժամանակ 2023 թվականի ապրիլի 7-ին, ընտրություններում պարտված թեկնածուն, ում պաշտպանել է Կարեն Անդրեասյանը, հետագայում նշանակվել է վճռաբեկ դատարանի դատավոր:

8.3. Դատավորը 2023 թվականի ապրիլի 13-ին մասնակցել է շվեդ գործընկերների նախաձեռնությամբ կազմակերպած խորհրդատավական ֆորումին, որին մասնակցել են ԲԴԽ անդամներ, դեպարտամենտի աշխատակիցներ, արդարադատության նախարարության ներկայացուցիչներ, հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, լրագրողներ, փաստաբաններ և այլ անձինք:

Քննարկման թեման խոսնակների ցանցի ստեղծումն է եղել, մասնավորապես ԲԴԽ-ի` «ԶԼՄ-ների հետ ԲԴԽ և դատարանների փոխհարաբերության կանոնները հաստատելու մասին» համապատասխան որոշման բարելավման հարցը:

Ըստ պաշտոնական սղագրության85 Դատավորի խոսքերը հետևյալն են. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Դավիթ Հարությունյանը շնորհակալություն հայտնեց շվեդ գործընկերներին՝ քննարկումը կազմակերպելու համար։ Նա ընդգծեց, որ, իր կարծիքով, Որոշումը պետք է կրի խորհրդատվական բնույթ և չի կարող պարտադիր լինել դատավորների համար։ Ըստ պարոն Հարությունյանի՝ եթե Որոշումը լինի պարտադիր, որոշակի խնդիրներ կառաջանան։ Սա առաջին հերթին կբերի այնպիսի խնդիրների, որոնց մասին արդեն նշել են լրագրողները, և երկրորդը՝ սա առիթ կհանդիսանա կարգապահական վարույթի հարուցման։ Սա մի կողմից հնարավորություն կտա սահմանափակել լրագրողների գործունեությունը, իսկ մյուս կողմից հնարավորություն կտա ճնշում գործադրել դատավորների վրա ու կարգապահական վարույթ հարուցել։

 Պարոն Հարությունյանը նշեց նաև դատարանների խոսնակ-ներկայացուցիչների ցանցի ստեղծման մասին։ Նա նշեց, որ նախաձեռնության համաձայն՝ դատավորները կարող են ուղղակի կապի մեջ լինել լրատվամիջոցների հետ, եթե ներկայացնում են միայն իրենց կարծիքը, իսկ մնացած բոլոր դեպքերում, երբ ներկայացնում են դատական իշխանության տեսակետը, դա պետք է անեն խոսնակի միջոցով։ Սակայն, ըստ պարոն Հարությունյանի, երբ ինքը հարցազրույց է տալիս լրագրողներին, նա իրեն չի պատկերացնում դատական համակարգից անջատ և, երբ խոսում է ի պաշտոնե՝ ներկայացնում է դատական համակարգը։ Նա ընդգծեց, որ դատավորները դատական իշխանության առաջնային ներկայացուցիչներն են, և նրանք կարող են հանդես գալ դատական համակարգի անունից։ Պարոն Հարությունյանը հույս հայտնեց, որ երբ Որոշման նախագիծը պատրաստ լինի, այն նույնպես պատշաճ կերպով կքննարկվի, որպեսզի դատավորները ներկայացնեն իրենց դիտողությունները:

8.3.1. Հարկ է նշել, որ 2023 թվականի վարույթի ընթացքում ԲԴԽ դատավոր անդամ Ք.Մկոյանը ցանկացել էր, ստանալ դատավորի կողմից ներկայացվող փաստաթուղթը, սակայն ԲԴԽ նախագահը նշել էր, որ նա ինքնուրույն չէ, իսկ Դատավորը պնդել էր որ յուրաքանչյուր դատավոր անկախ է և ինքնուրույն:

8.4. Քննարկումից ընդամենը օրեր անց` 2023 թվականի ապրիլի 20-ին կայացվել է դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու մասին որոշումը:

Այսինքն` վերոգրյալ փաստերի ժամանակային, բովանդակային համադրությունն ու գնահատականը հանգեցնում են այն եզրակացության, որ դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթը հարուցվել է մասնավորապես դատավորի կողմից ազատ խոսքի, ԲԴԽ-նախարարության` դատավորների անկախությունը սահմանափակելուն ուղղված գործողությունների քննադատության պատճառով:

թ) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

9. Հատկանշական է Կարեն Անդրեասյանի ԲԴԽ նխագահ ընտրվելուց հետո խորհրդի անդամ Գրիգոր Բեկմեզյանի հրաժարականը ու ֆեյսբուքյան` 2023 թվականի հոկտեմբերի գրառմամբ հայտարարությունը86:

Բեկմեզյանը, մասնավորապես նշել է. «Ինձ միշտ հույս է տվել նաև այն հանգամանքը, որ Խորհուրդը կոլեգիալ մարմին է, և մեկ կամ երկու անդամը չեն կարող որոշիչ ձայն ունենալ և բոլոր դեպքերում պարտադրել իրենց համար ցանկալի որոշումները»:

«Ցավոք, վերջին մեկ շաբաթվա գործընթացները, ներառյալ այսօրը, ինձ համար հիմնովին ապացուցեցին, որ Բարձրագույն դատական խորհրդի անկախության մասին իմ և Խորհրդի անդամների մեծամասնության պատկերացումները իրար չեն համապատասխանում։ Վերլուծելով վերջին մի քանի ամսվա իրադարձությունները, նաև վերջին մեկ շաբաթվա գործընթացները՝ համոզվեցի, որ Բարձրագույն դատական խորհուրդը այլևս այն խորհուրդը չէ, որը նախատեսված է Սահմանադրությամբ և Դատական օրենսգրքով»:

 Այսինքն` ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Բեկմեզյանը Կարեն Անդրեասյանի խորհրդի նախագահի պաշտոնում ընտրությունից հետո ևս փաստել է ԲԴԽ-ում կոլեգելիալության բացակայությունը և շեշտել է, որ մեկ կամ երկու անդամը որոշիչ ձայն ունեն ու պարտադրում են իրանց համար ցանկալի որոշումները:

9.1. Բեկմեզյանի հայտարարությանը հաջորդել է ԲԴԽ դատավոր անդամ Մեսրոպ Մակյանի 2023 թվականի մարտի 17-ի հարցազրույցը87, որում վերջինս նշել է. «Պարոն Բեքմեզյանին խնդրում եմ էդ հարցերը ուղղեք, բացարձակ որևէ ճգնաժամ բարձրագույն դատական խորհրդում չկա, ասեմ ավելին, կա բացարձակ կոնսենսուս: Եթե ուշադիր եք լինում, հատկապես վերջին շրջանում բոլոր որոշումները միանձնյա են լինում: Իհարկե դրա հետևում կա և բանավեճ, և անհամաձայնություն և բուռն քննարկումներ, բայց բոլորը գործընկերային շրջանակներում, որի արդյունքում ծնվում է այն ճիշտ որոշումը, որի տակ ստորագրում են բոլոր անդամները»:

Այսինքն` ԲԴԽ գործող դատավոր անդամը, ինչպես ոչ դատավոր անդամը, ևս շեշտել է, որ ԲԴԽ-ում հատկապես վերջին շրջանում (դրանից ամիսներ առաջ է Կարեն Անդրեասյանը ստանձնել ԲԴԽ նախագահի պաշտոնը) բոլոր որոշումները միանձնյա են կայացվում:

Այսպիսով` սրանով ևս փաստվում է, որ Կարեն Անդրեասյանի կողմից առանց քվեարկության ու մյուսների կարծիքը հաշվի առնելու կայացվում են միանձնյա ու նաև` պարտադրանքի արդյունքում: Այսինքն` Կարեն Անդրեասյանի ազդեցությունը կասկածից դուրս է ԲԴԽ-ում, իսկ առավել ցայտուն է այդ ազդեցությունը իր տնտեսական անքակտելի գործընկերոջ վրա, ում հետ բացի ֆինանսականից նաև կիսում են քաղաքական հայացքներն ու գաղափարները:

ժ) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացում տեղի ունեցած` էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

10. Սույն ենթագլխում հարկ է մեջբերել մի քանի փաստ, որը բավարար է, որպեսզի ցույց տրվի հարուցված վարույթի, դրան հաջորդող գործընթացների անօրինականությունը` դրանք անձնական կամ խմբային շարժառիթներով իրականացնելը: Ընդ որում` խոսքը ոչ թե դատական նիստում դատավորի նկատմամբ բռնության, ուժի գործադրման սպառնալիքների, անօրինական ու այլ դատավարական խախտումների մասին է, այլ առանձին և էական նշանակություն ունեցող փաստերի սույն միջնորդության համատեքստում:

(Հարկ է նշել նաև, որ ԲԴԽ նախագահի կողմից դատական նիստի ընթացքում Դիմումատուի հասցեին հնչեցված ուժի գործադրման սպառնալիքների և մյուս ոչ իրավաչափ գործողությունների կապակցությամբ 20.06.2023թ. Դիմումատուի կողմից ԲԴԽ է մուտքագրվել ԲԴԽ նախագահին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդություն, որը այդպես էլ քննարկման առարկա չի դարձվել։88 Այսինքն` ԲԴԽ մյուս անդամները չեն ունեցել կամք ու ցանկություն անգամ քննարկելու միջնորդությունն այն պայմաններում, երբ վերջինս ոտնձգել է ոչ միայն դատավորի, այլև իրենց նկատմամբ դրսևորած վարքագծի հարցը):

Մասնավորապես` խոսքը գնում է կարգապահական վարույթի անօրինականության մասին այն համատեքստում, որը հաստատվում է բացառապես` Կարեն Անդրեասյանի, Գրիգոր Մինասյանի խոսքերից և գործողություններից, նրանց համատեղ, շահերի բախման համատեքստում գործելու մեջ.

Օրինակներ`

ա) Կարեն Անդրեասյանը 2023 թվականի հունիսի 26-ի դատական նիստում հայտարարել է, որ Դատավորի` Դավիթ Հարությունյանի գործը երկրի կարևորության հարց է:

բ) Կարեն Անդրեասյանը 2024 թվականի հունիսի 13-ին Ազգային ժողովում տեղի ունեցած քննարկման ընթացքում Դատավորի գործից ու Սահմանադրական դատարանի որոշման մասին խոսելիս, ի թիվս այլ պնդումների, տարակուսանք է հայտնել որ իշխող կուսակցության պատգամավորները մտահոգվել են մի անձով, անկախ նրա ունեցած կապերից և կարգավիճակից: Սույն հայտարարության առանձնակի կարևորություն է ներկայացնում Օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համատեքստում:

գ) Նույն օրը նույն ԱԺ ամբիոնից ԲԴԽ նախագահ Կարեն Անդրեասյանը կրկնել է 2023 թվականի հունիսի 26-ի դատական նիստում հնչեցրած արձանագրումը` Դատավորի կարգապահական վարույթը բնորոշելով որպես «երկրի համար կարևորագույն գործ»:

դ) Երանուհի Թումանյանցը 2024 թվականի հունվարին հրապարակված տեսանյութում, իսկ Կարեն Անդրեասյանը 2023 թվականի ֆեյսբուքյան գրառմամբ (տես ավելի վաղ ներկայացված ապացույցները) Դատավոր Դավիթ Հարությունյանին առաքելությունից զրկելը, դատավորի պաշտոնից հեռացնելը որակել են վեթինգ,

ե) Կարեն Անդրեասյանը 2022 թվականի փետրվարի հարցազրույցում վեթինգը ձևակերպել է որպես հակասահմանադրական գործընթաց կամ այնպիսի գործընթաց, որի հնարավորությունը թույլ չի տալիս գործող Սահմանադրությունը,

զ) Նույնիսկ հիմնավոր կարծիք հայտնած Դատավորին քաղաքականությամբ զբաղվելու, իրեն ճնշելու մեղադրանք հնչեցնելու, և նրա դեմ մինչև վերջին շունչը պայքարելու խոստման անտեսման դեպքում, պետք է փաստել, որ վեթինգը օրենքով չնախատեսված գործընթաց է, որը պահանջում է քաղաքական ուղղվածություն, կամք և օրենսդրական փոփոխություններ, որոնք տեղի չեն ունեցել, հետևաբար վերջիններիս խոսքերից հետևում է, որ Դատավորին հեռացրել են քաղաքական կամ անձնական ճնշվածությունից դրդված վրեժխնդրության շարժառիթներով պայմանավորված

է) Դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները դադարեցնելուց հետո` 2 օր անց` հուլիսի 5-ին, նախարարը հարցազրույց է տվել «Ազատություն» ռադիոկայանին89, (կարգապահական վարույթը ԲԴԽ գնալուց առաջ էլ հանրային հեռուստաընկերությանը) դատավորին մեղադրել է 12 տարի կոմֆորտ ու գոհ աշխատելու, երկրում 30 տարի տեղի ունեցած անարդարությունների համար չմտահոգվելու, չբարձրաձայնելու և միայն իր կամ իր ընկերոջ հետ կապված վարույթների հետ կապված խոսելու մեջ ու դրան հակադարձել է իր լիազորությունները կիրառմամբ («(… )ապա թույլ տվեք գործեմ օրենքով»):

Այսինքն` նախարարը ևս փաստել է, ինչպես իր ֆինանսական գործընկերը, որ վարույթի նախաձեռնումը պայմանավորված է եղել կարգապահական վարույթների մասին` այլ կերպ Դատավորի ու մյուս դատավորների անկախության մասին խոսելու պատճառով:

ը) Կարեն Անդրեասյանն իր հերթին, որպես ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցիչ, ՄԻԵԴ հասցեագրված գրությամբ, պնդել է, որ Դատավորը ԲԴԽ ուշադրության կենտրոնում հայտնվել է ավելի վաղ բազմիցս տված հարցազրույցների և հայտարարությունների կապակցությամբ:

Վերոգրյալն էլ աներկբայորեն հաստատում է վարույթի հարուցման, ԲԴԽ ուղարկելու ու դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու շարժառիթները:

թ) Ընդ որում` ԲԴԽ նախագահի հանձնարարությամբ վարույթներ նախաձեռնելու, հարուցելու վառ ու հրապարակային օրինակ, նախադեպ է, երբ 2023 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Կ.Անդրեասյանը «Ձմեռ պապին» հասցեագրված սեփական սոցիալական ֆեյսբուքի էջում90 4-5 դատավորի կարգում է մեղավոր ամենահայտնի գործերով, այլ օգտատերերի արձագանքելով, պարտավորվելով «ուղղել սխալները»` պատասխանատվության ենթարկել դատավոր Ա.Դանիբեկյանին 2024 թվականի հունվարի 12-ին Հանրային հեռուստաընկերության եթերում ենթականերին հանձնարարել է պատրաստել տեսանյութ ու դրա հիման վրա կարգապահական վարույթ նախաձեռնել, որը նախարարն անշեղորեն իրականացրել է, իսկ ԲԴԽ-ն դրա հիման վրա դատավորին ենթարկել պատասխանատվության:

ժ) Այս համատեքստում հատկանշական է ԲԴԽ նախագահի կողմից միանձնյա որոշումների ընդունումը, որը ոչ միայն ԲԴԽ անդամների հայտարարություններով է փաստվում, այլև նիստերին մասնակցող դատավորների լիազորությունների առերևույթ սահմանափակմամբ: Օրինակ` 2023 թվականի հունիսի 23-ին և 26-ին տեղի ունեցած դատական նիստերի ընթացքում ԲԴԽ նախագահը չի թույլատրել, հանել է դատավոր անդամ Արթուր Աթաբեկյանի հարցը, ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցի հարցը, իսկ Քրիստինե Մկոյանի գործողությունները նիստում սահմանափակելով նրան բնորոշել է ոչ ինքնուրույն:

Ի հավելումն կարելի է նշել նաև, որ ԲԴԽ անդամները հրաժարվել են անգամ քննարկման առարկա դարձնել ԲԴԽ նախագահին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունը, ոչ թե պատժել, այլ ընդհանրապես քննարկել այն, ինչը խոսուն ապացույց է միանձնյա որոշումների կայացման, կաշկանդվածության մասին:

Այս համատեքստում հատկանշական է նաև Գրիգոր Մինասյանի վերոգրյալ` 2023 թվականի հուլիսի 5-ի հարցազրույցում արված այն հայտարարությունը, որ դեռ դատավորին պատասխանատվության ենթարկելու որոշումը չեն տեսել (2oր է անցած եղել հրապարակումից), սակայն կանխորոշել է դրա բովանդակությունը` դատավորին և նրա ներկայացուցիչներին վերագրելով իրականության հետ աղերս չունեցող գործողություններ: Սակայն, խնդիրը կայանում է նրանում, որ այդ դատողությունները ըստ էության նույնությամբ ներառվել են օրեր անց` հուլիսի 27-ին ստորագրված որոշման մեջ, ինչը կարող է խոսել պայմանավորվածությունների, ԲԴԽ որոշումների կայացման գործընթացում փոխհամաձայնեցման, շահերի ոչ թե բախման, այլ ուղղակի համընկման մասին:

Վերոգրյալ կետերն ինքնին վկայում են փոխհամաձայնեցված շահերով Դատավորի նկատմամբ իրականացված գործողությունների, այդ թվում վարույթի հարուցման անօրինականությունից սկսված և ավարտած դատավորին պատասխանատվության ենթարկելու մասին կայացված որոշումներից:

Առավել ևս, թերևս ավելորդ է խոսել այդ որոշումներին Սահմանադրական դատարանի կողմից տրված գնահատականների մասին` հատկապես ստվերային արդարադատության համատեքստում:

Եթե նույնիսկ անտեսենք բոլոր վերը թվարկված հանգամանքները, որ Կարեն Անդրեասյանը, լինելով ճնշված դատավորների կարծիքից, դեռևս 2022 թվականին հրապարակային խոստացել էր պայքարել նրանց դեմ ու հեռացնել համակարգից մինչև վերջին շունչը, եթե նույնիսկ անտեսենք վերոգրյալ բոլոր փաստական հանգամանքները, եթե նույնիսկ անտեսենք օրենքով սահմանված ինքնաբացարկի հիմքերը, ապա միայն այն հարցը, թե արդյոք նախարարի հետ զուտ տնտեսական կապը կարող էր ազդել որոշումների կայացման հարցում, թե ոչ, ապա պատասխանը միանշանակ դրական է. առնվազն այն փաստվել է ՄԻԵԴ-ի կողմից դատավոր Սուրեն Անտոնյանի գործով:

Այն որ Դատավորի նկատմամբ վարույթի հարուցումը և պատասխանատվության ենթարկելը նպատակ է հետապնդել լռեցնել թե նրանց, և թե տարածել վախի մթնոլորտ, հիմնավորվում է ոչ միայն վերը թվարկվածով, այլև այն փաստով, որ 2023 թվականի հուլիսի 3-ից հետո` ավելի քան 2 տարի որևէ դատավոր արդարադատության նախարարության կամ ԲԴԽ քննադատական ելույթ չի ունեցել, դատական իշխանության անկախությունը սահմանափակման որևէ հարցի մասին չի հրապարակային չի բարձրաձայնել, առնվազն նաև համապատասխան վարույթներ էլ չեն հարուցվել:

Մինչդեռ, 2023 թվականի հուլիսի 3-ից առաջ ազատ խոսքի արտահայտման ենթադրյալ չարաշահման վարույթներ են հարուցվել բազմաթիվ դատավորների վերաբերյալ, որոնք քննվել են ԲԴԽ-ում, տեղի է ունեցել լիազորությունների դադարեցում, մերժում և այլն:

Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրած` հիմնարար իրավունքների խախտում պարունակող ԲԴԽ որոշումը, որը վերացվել է Սահմանադրական դատարանի երկրորդ որոշմամբ, Խորհրդին կամ նրա անդամներին, նույնիսկ դատարան չհանդիսանալու, վարչական մարմին լինելու առումով վերածել է անքննադատելի մարմնի:

ԲԴԽ որոշումներով արձանագրել են այնպիսի դատողություններ, ըստ որի ստացվում է մի իրավիճակ, երբ նույնիսկ ԲԴԽ անդամը խոսի իր կատարած ապօրինության մասին, ու որևէ դատավոր այն քննադատում է, ապա կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության:

Իրավական փաստարկներն, հիմնավորումներն ու դրանց վերլուծությունը.

1. «Դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 153-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ ենթակետի համաձայն՝ դատավորն իրավունք ունի` հարցեր տալու ելույթ ունեցողին, առարկություններ ներկայացնելու, բացատրություններ տալու և միջնորդություններ անելու:

2. Դատական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատավորը պարտավոր է ինքնաբացարկ հայտնել, եթե նա տեղյակ է այնպիսի հանգամանքների մասին, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող են ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով նրա անաչառության մեջ:

3. Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ ինքնաբացարկի հիմքերը ներառում են, ի թիվս այլնի, այն դեպքերը, երբ` դատավորը կանխակալ վերաբերմունք ունի որպես կողմ հանդես եկող անձի, նրա ներկայացուցչի, փաստաբանի, դատավարության այլ մասնակիցների նկատմամբ.

4. «Մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք: Դատավճիռը հրապարակվում է դռնբաց նիստում, սակայն մամուլի ներկայացուցիչների և հանրության ներկայությունը կարող է չթույլատրվել ամբողջ դատաքննության կամ նրա մի մասի ընթացքում՝ ժողովրդավարական հասարակության մեջ բարոյականության, հասարակական կարգի կամ պետական անվտանգության շահերից ելնելով, երբ դա են պահանջում անչափահասների շահերը կամ կողմերի մասնավոր կյանքի պաշտպանությունը, կամ` այնքանով, որքանով դա, դատարանի կարծիքով, հատուկ հանգամանքների բերումով խիստ անհրաժեշտ է, եթե հրապարակայնությունը կխախտեր արդարադատության շահերը:

5. Բարձրագույն դատական խորհուրդը 13.07.2020 թվականի թիվ ԲԴԽ-39-Ո-Կ-11 որոշմամբ անդրադառնալով կարգապահական վարույթի կարճման մասին միջնորդություն ներկայացնելու հարցին նշել է՝

«Ինչ վերաբերում է որոշմամբ բարձրացված չորրորդ հարցին (արդյո՞ք ԴՕ-ն նախատեսում է կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վարույթում պաշտպանվող դատավորին, հղում կատարելով ԿՎ հարուցման ենթադրյալ ընթացակարգային խախտումներին, միջնորդել Բարձրագույն դատական խորհրդին կարճելու վարույթը), ապա Բարձրագույն դատական խորհուրդն արձանագրում է, որ երբ ողջամիտ համոզմունք ունենք, որ ՀՀ օրենսդրությունն իր համակարգային իրավակարգավորումներում թույլատրում և պաշտպանում է կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վարույթում պաշտպանվող դատավորի կողմից վարույթ հարուցող մարմնի ներկայացուցչին բացարկ հայտնելու իրավունքը, դա շարունակության մեջ ենթադրում է այն իրավունքը, որ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վարույթում պաշտպանվող դատավորը, հղում կատարելով ԿՎ հարուցման ենթադրյալ ընթացակարգային խախտումներին, կարող է միջնորդել Բարձրագույն դատական խորհրդին կարճելու վարույթը: Եվ սա այն տրամաբանության մեջ է, որ ԿՎ հարուցման ենթադրյալ ընթացակարգային խախտումներով, որոնցով ԿՎ փուլում անկանխակալ դիտորդի մոտ տպավորություն է ստեղծվել դատական իշխանության կողմնակալ իրացման, Բարձրագույն դատական խորհրդում իրականացվող կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վարույթն է այն սահմանադրաիրավական հարթակը, որտեղ պետք է քննարկվի դատական իշխանության անկախությունը վտանգող դրսևորումների գնահատումը»:

Դատական օրենսգրքի համակարգային վերլուծությունից հետևում է, որ կարգապահական վարույթ հարուցող մարմնի կողմին բացարկ հայտարարելու հստակ իրավական կարգավորում օրենսդրությամբ նախատեսված չէ։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով բացարկի ինստիտուտի նշանակությունը, ինչպես նաև Բարձրագույն դատական խորհրդի ձևավորված դատական պրակտիկան, գտնում ենք, որ այն դեպքերում, երբ անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է առաջանալ ողջամիտ կասկած վարույթ հարուցող մարմնի անաչառության կամ վարույթի հարուցման իրավաչափության վերաբերյալ, վերջինս պարտավոր է ինքնուրույն նախաձեռնությամբ հանդես գալ ինքնաբացարկի միջնորդությամբ: Նման վարքագիծ չդրսևորելու դեպքում առաջանում է վարույթի հարուցման ընթացակարգային խախտում։

6. Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ ներկայացնում ենք վարույթը կարճելու մասին միջնորդություն՝ կարգապահական վարույթի հարուցման ընթացակարգային խախտումների հիմքով, հետևյալ պատճառաբանությամբ․

Սույն գործով կարգապահական վարույթը հարուցվել է Գրիգոր Մինասյանի` որպես նախարար, լիազոր մարմնի պաշտոնավարման ընթացքում, որի հիման վրա էլ դադարեցվել են Դատավորի լիազորությունները։

Վերը նշված հանգամանքը առնվազն ողջամիտ կասկածներ է հարուցում վարույթ հարուցած մարմնի անաչառության վերաբերյալ:

Վերոգրյալ փաստերի պայմաններում հատկապես այս իրավիճակն անկողմնակալ դիտորդի մոտ տպավորություն է ստեղծում, որ վարույթը հարուցվել է Դատավորի կողմից պարբերաբար հնչեցրած քննադատության հետևանքով և Գրիգոր Մինասյանն ունեցել է իրավական և այլ շահագրգռվածություն վարույթ հարուցելու հարցում, քանի, ի թիվս այլոց դատավորը նախկինում քննադատել էր ինչպես իրենց մշակած օրենսդրական նախագծերն ու դատական իշխանության անկախության սահմանափակմանն ուղղված գործողություններն ու վարքագիծը, այնպես էլ իր մտերմիկ ընկերոջ Կարեն Անդրեասյանի գործողությունները։

7. Դեռ ավելին` հատկապես ու մասնավորապես 2023 թվականի ապրիլի 7-ին տված հարցազրույցում, որը կարգապահական վարույթի հարուցման հիմք է հանդիսացել, Դատավորը քննադատել է Գրիգոր Մինասյանի և Կարեն Անդրեասյանի ֆինանսական կապերի պայմաններում դրսևորած վարքագիծը, Կարեն Անդրեասյանի դատավոր անդամների ընտրության միջամտությունը և այլն, իսկ լիազոր մարմինը` նախարարությունը, տեխնիկապես նշվածն անտեսելով դատավորին վերագրել են այլ խախտումներ:

8. Նման հանգամանքներում դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու գործընթացը ընկալվում է ոչ թե որպես օբյեկտիվ և իրավաչափ ընթացակարգ, այլ որպես արձագանք դատավորի նախկինում արտահայտած քննադատություններին։ Նշվածն ինքնին վնասում է դատական իշխանության նկատմամբ հանրային վստահությանը և հարուցում է ողջամիտ կասկածներ վարույթ հարուցած մարմնի անաչառության ու անկախության վերաբերյալ։

9. Հարկ է վկայակոչել նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից «Անտոնյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով արձանագրումը, «փաստը մնում է փաստ, որ Կ.Ա.-ն և Գ.Մ.-ն եղել են ընկերներ, և ինչպես պնդել է դիմումատուն, և Կառավարությունը չի վիճարկել, նրանց ընտանիքները, ըստ երևույթին, ունեցել են եկամտի ընդհանուր աղբյուր, քանի որ, չնայած Գ.Մ.-ն այլևս չի պահպանել որևէ ազդեցություն Կ.Ա.-ի կնոջ հետ ունեցած բիզնեսում, նա դեռևս հանդիսացել է այդ ընկերության բաժնետոմսերի սեփականատերը (տե՛ս վերևում՝ 56-րդ պարբերությունը) և համապատասխանաբար Կ.Ա.-ի «բիզնես գործընկեր»-ը՝ թեկուզև Կ.Ա.-ի կնոջ փաստաբանական ընկերության միջոցով (տե՛ս վերևում՝ 14-րդ պարբերությունը): Կ.Ա.-ի հարցաքննությունից պարզ է դառնում նաև, որ իր և Գ.Մ.-ի ընկերական մտերմությունը հանգեցրել է վերջինիս որպես իր տեղակալի նշանակմանը՝ Արդարադատության նախարարի նախկին պաշտոնում եղած ժամանակ (նույն տեղում): Այդ բոլոր փաստերը վկայում են Կ.Ա.-ի և Գ.Մ.-ի շատ սերտ հարաբերությունների մասին, որոնք դուրս են գալիս մասնագիտական հարաբերությունների շրջանակներից որպես նախկին գործընկերներ (համեմատի՛ր և հակադրի՛ր Ստեկ-Ռիշը և այլք ընդդեմ Լիխտենշտեյնի [Steck-Riesch and Others v. Liechtenstein], թիվ 63151/00 գործը, § 48, 2005 թվականի մայիսի 19): Հետևաբար, Դատարանի կարծիքով, Գ.Մ.-ի (գործով կողմ հանդիսացող) և Կ.Ա.-ի (դատական գործառույթներ իրականացնող մարմնի անդամ) մտերմիկ հարաբերություններն այնպիսի բնույթ ունեին, որ դրանք կարող էին Կ.Ա.-ի անաչառության հետ կապված կասկածներ առաջացնել» (տե՛ս SUREN ANTONYAN v. ARMENIA գանգատ թիվ 20140/23 կետ 136):

Վերոգրյալից բացի Դատարանը նաև նշել է՝ «Սույն գործով սերտ հարաբերություններն այն ժամանակ նախագահող դատավոր Կ.Ա.-ի և արդարադատության նախարար Գ.Ա.-ի միջև (որոշ ֆինանսական և քաղաքական հետևանքներով) հատում էին նրանց՝ որպես նախկին գործընկերների ուղղակի ընկերական հարաբերությունների սահմանները, և այն կարող էր իրավաչափ մտավախություններ առաջացնել Կ.Ա.-ի անաչառության վերաբերյալ, երբ նա ԲԴԽ-ի կազմի անդամ էր։ Այնուամենայնիվ, Դատարանը չկարողացավ ցրել դիմումատուի կասկածները՝ Դատարանի նախագահի անաչառության վերաբերյալ: Դատարանը, այսպիսով, գտնում է, որ դիմումատուի կասկածները՝ կապված նախագահող դատավոր Կ.Ա.-ի անաչառության հետ, օբյեկտիվորեն արդարացված էին, և որ նրան չի տրամադրվել բավարար ընթացակարգային երաշխիքներ այս առումով։ Հաշվի առնելով վերը նշվածը՝ Դատարանի կողմից անհրաժեշտություն չի առաջանում որոշում կայացնել այն հարցի շուրջ, թե արդյոք Կ.Ա.-ն, ըստ դիմումատուի պնդման, ուղղորդել է ԲԴԽ-ի կազմին՝ ընդունելու որոշակի դիրքորոշում իր գործի վերաբերյալ» (տե՛ս վերևում՝ 17-րդ և 130-րդ պարբերությունները)» (տե՛ս SUREN ANTONYAN v. ARMENIA գանգատ թիվ 20140/23 կետ 142):

10. ՄԻԵԴ նշված նախադեպի լույսի ներքո ակնհայտ է, որ սույն գործով նույնպես Գրիգոր Մինասյանը կամ նրա անմիջական ենթական չէր կարող հանդես գալ որպես վարույթ հարուցող մարմին՝ հաշվի առնելով նաև իր և Կարեն Անդրեասյանի երկարամյա ընկերական, տնտեսական փոխկապակացվածության հարաբերությունները և մասնավորապես վերջինիս հրապարակային հայտարարությունները՝ քննադատող դատավորների նկատմամբ հնարավոր պատժիչ գործողությունների մասին։ Վարույթի անաչառությունը պահպանելու համար նա պարտավոր էր «իր ենթակայի ստեղծած զեկուցագիրը» գոնե վերահասցեագրել Դատավորների ընդհանուր ժողովի Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովին։

11. Համանման դիրքորոշում է արտահայտել Բարձրագույն դատական խորհուրդն իր ԲԴԽ-56-Ո-Կ-18 որոշմամբ: Խորհուրդը, մասնավորապես, նշել է՝ «Բարձրագույն դատական խորհուրդն այդպիսով ուղղակիորեն կիրառում է Սահմանադրության 175-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետով նախատեսված իր սահմանադրական լիազորությունը` լրացնելով ԴՕ-ում իր լիազորությունների և դրանց իրականացման կառուցակարգերի օրենսդրական բացը: Սույն գործով Բարձրագույն դատական խորհուրդն արձանագրում է, որ Դատավորի՝ իր գործի Բարձրագույն դատական խորհրդում արդարացի կերպով դատական քննության ենթարկվելու իրավունքի մաս է կազմում կարգապահական վարույթի հարուցման օրինականությունը, տվյալ դեպքում վարույթ հարուցող մարմնի կողմից վարույթ հարուցելու կամ վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշման համար տեսանելի անաչառության առկայությունը, մինչդեռ սույն գործով հարուցող մարմինը եղել է գործով կողմը, որի միջնորդությունը մերժվել է Դատավորի կողմից: Վերջին փաստը, Խորհրդի դիտարկմամբ, պատկանում է այնպիսի հանգամանքների թվին, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող են ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով վարույթ հարուցող մարմնի անաչառության մեջ: Դատավորի՝ սույն գործով արդար դատաքննության իրավունքի, այդ թվում՝ կարգապահական վարույթի հարուցման օրինականության իրավունքի վերականգնման միակ ձևը, սույն գործով կարգապահական վարույթի կարճումն է: Բարձրագույն դատական խորհուրդը գտնում է, որ իրավունքի վերականգնման այս ձևի իրացումը կարող էր կանխվել վարույթ հարուցած մարմնի կողմից կարգապահական վարույթ հարուցելու հարցի լուծումը նման իրավասությամբ օժտված մեկ այլ մարմնի, մասնավորապես, տվյալ դեպքում՝ Դատավորների ընդհանուր ժողովի էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովին փոխանցելով:

 Այլ խոսքերով, Բարձրագույն դատական խորհուրդը, հաշվի առնելով՝ մի կողմից, սահմանադրական իր առաքելությունը, իսկ մյուս կողմից՝ դրան, իբրև հասցեատիրոջը թղթակցող, այսինքն՝ Խորհրդի իրավական պաշտպանության ներքո գտնվող արդար դատաքննության առկա իրավունքը, գտնում է, որ չի կարող հրաժարվել իր սահմանադրական առաքելության իրացումից՝ որպես դրա հիմք վկայակոչելով պետական իշխանության մեկ այլ՝ օրենսդիր ճյուղի կողմից այդ իրավունքի իրացման համար այնպիսի մեխանիզմներ ստեղծված չլինելու հանգամանքը, որոնք օրենսդիրը սահմանել է իրավունքի այլ սուբյեկտների դեպքում»։

12. ՀՀ Սահմանադրության 175-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համաձայն՝ Բարձրագույն դատական խորհուրդը` լուծում է դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը:

13. Հետևաբար, հաշվի առնելով ԲԴԽ-56-Ո-Կ-18 որոշումը և ՀՀ Սահմանադրության 175-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետը, Բարձրագույն դատական խորհուրդը տվյալ գործով պետք է կարճի Արդարադատության նախարարի միջնորդությունը, քանի որ դրա քննությունը կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել անկողմնակալ դիտորդի մոտ՝ սույն գործով վարույթ հարուցած մարմնի անաչառության վերաբերյալ:

14. Հատկանշական է, որ Արդարադատություն ներկայիս նախարարը 14.08.2025 թվականին Խորհրդին ներկայացված դիրքորոշմամբ հայտնել է, որ նախկին միջնորդության մասով պնդում է նախկինում արտահայտած դիրքորոշումները: Այսինքն՝ ներկայիս նախարարը նշված միջնորդության վերաբերյալ նոր դիրքորոշում չի արտահայտել, ինչի արդյունքում փաստացի կրկին քննվում է նույն խնդրահարույց միջնորդությունը, որը ներկայացվել է շահագրգռվածությամբ, շահերի բախման պայմաններում։

15. Արդարադատության նախարարն անգամ որոշում է կայացրել իրավական շահագրգռվածության պայմաններում դիմումը չքննելու և այն վերահասցեագրելու վերաբերյալ: Այսպես՝ Սուրեն Անտոնյանը 30.06.2025 թվականին հաղորդում է ներկայացրել Արդարադատության նախարարություն, որին ի պատասխան Արդարադատության նախարարը նշել է՝ «Բարձրագույն դատական խորհրդում ստացվել է Դատավոր Սուրեն Անտոնյանի վերաբերյալ Բարձրագույն դատական խորհրդի 26.01.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-1-Ո-Կ-4 որոշումը Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով վերանայելու մասին", որի քննության շրջանակներում, որպես դատավարության կողմ Լիազոր մարմինն ունի պատասխան ներկայացնելու հնարավորություն այն հաշվառմամբ, որ ՄԻԵԴ-ի կողմից արձանագրված խախտման հիմքում ընկած դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդության քննության գործընթացում որպես վարույթ հարուցած մարմին հանդես է եկել Նախարարը: Նման պայմաններում, օբյեկտիվ ընկալմամբ, Նախարարը, ինչպես նախորդիվ, այնպես էլ այժմ՝ ունի իրավական որոշակի շահագրգռվածություն Դիմումի քննության ելքի առումով, ինչն արդարադատության նախարարի կողմից Դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու դեպքում անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած առաջացնել վերջինիս անկողմնակալության և հետևաբար՝ վարույթի հարուցման իրավաչափության առնչությամբ»: Արդարադատության նախարարը Սուրեն Անտոնյանի կողմից ներկայացված միջնորդությունը վերահասցեագրել է Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովին։

16. Վերոգրյալը ևս մեկ անգամ հաստատում է այն պնդումը, որ երբ ի հայտ է գալիս շահագրգռվածության, այդ թվում՝ իրավական շահագրգռվածության հարցը, շահերի բախումը, Լիազոր մարմինը չի կարող իրեն հասցեագրված հաղորդման հիման վրա միջնորդություն ներկայացնել Բարձրագույն դատական խորհրդին, այլ պարտավոր է այն վերահասցեագրել Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովին, քանի որ նման միջնորդության ներկայացումը կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել անկողմնակալ դիտորդի մոտ՝ Լիազոր մարմնի անաչառության վերաբերյալ։

I. Միջնորդությանը պահանջը.

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Օրենսգրքի 141-րդ, 144-րդ, 147-րդ, 150-րդ և 156-րդ հոդվածներով՝ Խնդրում եմ ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճել:»

Դավիթ Հարությունյանի ներկայացուցիչը 19.02.2026 թվականին ներկայացված ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին միջնորդությամբ հայտնել է, որ.

«1. 2025 թվականի դեկտեմբերի 15-ին էլեկտրոնային փոստով ստացվել է ԲԴԽ 2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ի թիվ ԲԴԽ-83-Ո-Կ-16 որոշումը (այսուհետ նաև՝ որոշում), համաձայն որի Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 24.05.2023 թվականի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունը (այսուհետ նաև՝ միջնորդություն) ներկայումս ենթարկվում է նոր քննության:

2. Միջնորդության համաձայն, Դավիթ Հարությունյանի (այսուհետ նաև՝ Դատավոր) կատարմանն է վերագրվում «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 6-րդ և 8- րդ կետերով նախատեսված վարքագծի ընդհանուր կանոնների խախտումներ:

Մասնավորապես՝

«1. Ցանկացած գործունեություն իրականացնելիս և բոլոր հանգամանքներում դատավորը պարտավոր է՝

1) զերծ մնալ դատական իշխանությունը վարկաբեկող, ինչպես նաև դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահությունը նվազեցնող վարքագիծ դրսևորելուց.

(...)

6) զերծ մնալ դատարանի գործողությունները, դատական ակտերը հրապարակայնորեն կասկածի տակ առնելուց, բացառությամբ օրենքով նախատեսված կամ գիտական ազատության շրջանակում իրականացվող մասնագիտական գործունեության դեպքերի.

(…)

8) զերծ մնալ այնպիսի հայտարարություն անելուց կամ վարքագիծ դրսևորելուց, որը վտանգում կամ կասկածի տակ է առնում դատավորի կամ դատարանի անկախությունը և անաչառությունը»:

3. Ելնելով կարգապահական վարույթի քննության ներկա փուլից, գտնում եմ, որ առկա են բավարար հիմքեր ու հիմնավորումներ կայացնելու ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին որոշում, նկատի ունենալով վերագրվող արարքի նկարագրության հրապարակված լինելու և ՀՀ արդարադատության նախարարության ներկայացուցիչների կողմից տրված պարզաբանումները՝ ստորև բերվող հիմնավորմամբ։

4. Քննարկվող կարգապահական կանոնների բովանդակության ուսումնասիրության ու կիրառության տեսանկյունից առանցքային նշանակություն ունի 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Ստրասբուրգում Եվրոպայի Դատավորների Խորհրդատվական Խորհրդի (ԵԴԽԽ) ընդունած թիվ 27 (2024) ուղենիշային եզրակացությունը (կարծիքը)91:

Համաձայն փաստաթղթի 26-րդ կետի՝

«Դատավորներն ունեն ազատորեն արտահայտվելու իրավունք համաձայն ՄԻԵԿ-ի 10-րդ հոդվածի, ինչը նաև սահմանված է Թիվ 25 (2022) կարծիքում։ ՄԻԵԿ-ի 10-րդ հոդվածով նախատեսված իրենց իրավունքների օրինական իրականացումը չպետք է առաջացնի կարգապահական պատասխանատվություն: Ազատորեն արտահայտվելու իրավունքը ներառում է դատավորների՝ իրենց կամ իրենց գործընկերների նկատմամբ կարգապահական վարույթների մասին հրապարակայնորեն խոսելու իրավունքը: Կարգապահական պատասխանատվության հիմքերը չպետք է խախտեն նաև դատավորների՝ ՄԻԵԿ-ի 8-րդ հոդվածով սահմանված՝ անձնական և ընտանեկան կյանքի իրավունքը»:

5. Ուշադրության է արժանի նաև ԵԴԽԽ No. 25 (2022) ուղենիշային եզրակացությունը (կարծիքը)92, որի 53-րդ կետով ուղիղ նախատեսվում է.

«Կարևոր է, որ դատական իշխանությունը ապահովի այնպիսի մթնոլորտ, որը թույլ կտա դատավորներին հանդես գալ քննադատական դիտարկումներով, հատկապես հիերարխիկ կառուցվածք ունեցող դատական համակարգում, որտեղ դատավորները առաջխաղացման հարցերում կախված են ավելի բարձր պաշտոն զբաղեցնող գործընկերների գնահատականներից»:

6. Այս առումով հատկանշական է ու առավել արդիական կարևություն է ստանում ԵԴԽԽ կարծիքների մասին Բարձրագույն դատական խորհրդի օրեր առաջ՝ 09.02.2026 թվականին ԲԴԽ-13-ԱՈ-3 որոշմամբ ընդունած գնահատականը:

Այլ կերպ՝ ԲԴԽ-ն ԵԴԽԽ կարծիքների ու բանաձևերի վերաբերյալ հիշատակված որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը.

«Հաշվի առնելով, որ Եվրոպական դատավորների խորհրդատվական խորհրդի եզրակացությունները (կարծիքները) Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի կողմից հաստատվելուց հետո անդամ-պետությունների համար դառնում են հանձնարարականներ (recommendations), նպատակ հետապնդելով անդամ-պետություններում ապահովել միասնական (unification) դատական քաղաքականություն, հաշվի առնելով, որ այդ եզրակացություններում (կարծիքներում) ամրագրված դրույթները վերաբերում են դատական իշխանության անկախության ամրապնդմանը, իշխանության թևերի հետ հարաբերակցությանը, դատական համակարգի ձևավորման և գործառույթների արդյունավետության բարձրացմանը, դատական ընթացակարգերի կատարելագործմանը, դատավորի կարգավիճակին, նրա ընտրության, աշխատանքի գնահատման, սկզբնական և շարունակական վերապատրաստման, առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության ենթարկման, ինչպես նաև սոցիալական երաշխիքների ապահովման խնդիրներին և ղեկավարվելով (...)»:

7. Մեջբերվածից ակնհայտ է դառնում, որ Խորհրդի կողմից ճանաչվել է ԵԴԽԽ հեղինակությունն ու կարևորվել դրա եզրակացությունների (կարծիքների) կիրարկումն ի թիվս այլնի նաև կարգապահական վարույթների քննության նկատմամբ։

Այլ կերպ՝ ԲԴԽ-ն ստանձնել է առնվազն պատրաստակամություն համապատասխանեցնելու և բարեփոխելու իր՝ նաև կարգապահական հարցերի քննության պրակտիկան Եվրոպայի Խորհրդի անդամ պետությունների լավագույն փորձի և չափանիշներին համահունչ։

Ավելին՝ այդ նպատակով խորհրդի դատավոր անդամ Մերի Համբարձումյանը գործուղվել է ԵԴԽԽ՝ ներկայացնելու ՀՀ դատական իշխանությունը:

8. Վերոգրյալի համատեքստում պետք է արձանագրել, որ Խորհրդի կողմից ԵԴԽԽ եզրակացությունների հեղինակության ճանաչումն ու դրանց նշանակության շեշտադրումը չի կարող ունենալ զուտ հռչակագրային բնույթ: Եթե Խորհուրդը իր իսկ որոշմամբ արձանագրում է, որ ԵԴԽԽ կարծիքները ի վերջո դառնում են անդամ պետությունների համար հանձնարարականներ և միտված են դատական քաղաքականության միատեսակության ձևավորմանը, ապա նման գնահատականը տրամաբանորեն ենթադրում է դրանց բովանդակային կիրառություն կոնկրետ վարույթներում, հատկապես այն դեպքերում, երբ քննարկվում են դատավորի արտահայտման ազատության և կարգապահական պատասխանատվության սահմանները:

Հակառակ դեպքում, ելնելով որոշման բովանդակությունից, կստացվի, որ, եթե ԲԴԽ որոշումը զուտ հռչակագրային կամ ձևական բնույթ ունի, ապա ենթադրվում է, որ Խորհուրդը չի կիսում նույն արժեքներն ու առկա չէ ձգտում բարելավելու պրակտիկան՝ այն համապատասխանեցնելով Եվրոպական լավագույն փորձին կամ ազգային դատական խորհուրդը նշված կետի հետ կապված ունի առանձին վերապահում կամ հատուկ կարծիք, որը ժամանակին արտահայտել է քննարկումների, կարծիքի ընդունման ընթացքում։

9. Մասնավորապես, ԵԴԽԽ թիվ 27 (2024) կարծիքի 26-րդ կետում հստակ արձանագրվում է, որ ՄԻԵԿ-ի 10-րդ հոդվածով երաշխավորված արտահայտման ազատության օրինական իրականացումը չպետք է առաջացնի կարգապահական պատասխանատվություն, և որ այդ իրավունքը ներառում է նաև դատավորների՝ իրենց կամ գործընկերների նկատմամբ իրականացվող կարգապահական վարույթների մասին հրապարակայնորեն խոսելու իրավունքը: Նշվածից հետևում է, որ ԵԴԽԽ-ի արձանագրած ու ԲԴԽ-ի համար ընդունելի մոտեցմամբ փաստացի թույլատրելի է համարվում ցանկացած դատավորի կողմից մեկ այլ դատավորի կամ դատավորների նկատմամբ իրականացվող կարգապահական վարույթների վերաբերյալ քննադատական խոսքի հնչեցումը՝ անկախ վարույթի փուլից կամ քննադատության ձևից:

Այլ կերպ ասած՝ արտահայտման ազատության պաշտպանությունը չի սահմանափակվում ընթացիկ վարույթների վերաբերյալ ընդհանուր դիտարկումներով, այլ ընդգրկում է նաև կարգապահական վարույթի արդյունքում կայացված վերջնական որոշումների քննադատության թույլատրելիությունը:

Հետևաբար, Խորհրդի կողմից նշված փաստաթղթի կարևորումը պետք է գործնական դրսևորում ստանա նաև սույն վարույթում՝ համապատասխան որոշման կայացման միջոցով, որով կապահովվի արտահայտման ազատության երաշխիքների պատշաճ հաշվառումը և կբացառվի այնպիսի մեկնաբանություն, որը կարող է հանգեցնել կարգապահական պատասխանատվության՝ ԵԴԽԽ ձևակերպած չափանիշներին հակասող հիմքով:

Այլ կերպ, ԵԴԽԽ կարծիքների հեղինակության ճանաչումն առանց դրանց բովանդակության կիրառման կվերածվի ձևական հղման, մինչդեռ դրանց նպատակն է ուղղորդել կարգապահական մարմինների գործելակերպը և ապահովել դատավորների հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը:

10. Հատկանշական է նաև, որ ԵԴԽԽ հիշատակված կարծիքները բխում են ՄԻԵԴ ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքից ու պարունակում են ուղիղ հղումներ ՄԻԵԴ կողմից կայացված որոշումների վրա, ինչպիսիք են օրինակ՝ Կուդեշկինան ընդդեմ Ռուսաստանի 26.02.2009, դիմում համար 29492/05), Բական ընդդեմ Հունգարիայի ([ՎՊ], 23.06.2016, դիմում համար 20261/12), էմինաաղօղլուն ընդդեմ Թուրքիայի (դիմում համար՝ 76521/12):

11. Այսպիսով, ՄԻԵԴ նախադեպային իրավունքի ու ԵԴԽԽ կարծիքների ուժով դատավորի կողմից քննադատական խոսքի հնչեցումը չպետք է գնահատվի իբրև խոսքի ազատության իրավունքի սահմանափակման տիրույթում գտնվող և հետևապես կարգապահական պատասխանատվություն առաջացնող, հետևաբար Դավիթ Հարությունյանի խոսքը, միջնորդություն ներկայացրած կողմի մեկնաբանմամբ անգամ, չէր կարող և չպետք է գնահատվեր իբրև «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ և 8-րդ կետերով նախատեսված կանոնների խախտում նկատի ունենալով վկայակոչված պատճառաբանությունները: Այս առումով հատկանշական է, որ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված կանոնի խախտումն ինքնուրույն գոյություն ունենալ չի կարող, քննարկման առարկա միջնորդության համատեքստում, և ուղղակիորեն փոխկապակցված է Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ և 8-րդ կետերով նախատեսված կանոնների գոյության հետ, որոնց մասով սույն դեպքում կանոնի խախտման բացակայությունն արձանագրելու համար բավարար փաստարկներն արդեն իսկ շարադրվել են։

12. Ամփոփելով ամբողջ վերոգրյալը, գտնում եմ, որ դատավորի կողմից միջնորդությամբ նկարագրված քննադատությունը հնչեցնելը չի կարող առաջացնել կարգապահական պատասխանատվություն Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ և 8-րդ կետերով նախատեսված կանոնների ենթադրյալ խախտման հիմքով, հաշվի առնելով դատավորների խոսքի ազատության սահմաններում քննադատական խոսքի թույլատրելիությունն ըստ ԵԴԽԽ վկայակոչված կարծիքի:

Նշվածի հաշվառմամբ, գտնում եմ, որ սույն վարույթով քննվող միջնորդությամբ ներկայացված փաստերն ու վերլուծությունը չեն պարունակում քննարկվող իրավադրույթներով նախատեսված կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմք, ինչն իր հերթին բացառում է Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված կանոնի խախտման հնարավորությունը:

13. Ելնելով ամբողջ վերոգրյալից, խնդրում եմ կայացնել՝ ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին որոշում»:

Դավիթ Հարությունյանը 20.02.2026 թվականին ներկայացված ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության, Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 և 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումներում արտահայտված գնահատականների վերաբերյալ նախնական առարկությամբ հայտնել է, որ.

«I. Գործի դատավարական համառոտ նախապատմությունը.

1. ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 20.04.2023 թվականի թիվ 31-Ա որոշմամբ Դավիթ Հարությունյանի (այսուհետ նաև` Դատավոր) նկատմամբ հարուցվել է կարգապահական վարույթ:

1.1.Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը 2011-2023թթ. եղել է դատավոր, դատավորների միության անդամ, 2022թվականի սեպտեմբերից ընտրվել է դատավորների ընդհանուր ժողովի գնահատման հանձնաժողովի անդամ, իսկ լիազորությունների դադարեցման պահին եղել է նույն հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնակատարը։

1.2. Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը երբեք կարգապահական պատասխանատվության չէր ենթարկվել, նրա վերաբերյալ հարուցված վարույթ չի եղել։

1.3. Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը պաշտոնավարման ընթացքում պարբերաբար գրավոր կարծիքներ է հայտնել դատական համակարգին վերաբերող նախագծերի մասին, այդ թվում նաև` հրապարակային

I.1 Մինչև բարձրագույն դատական խորհուրդ դիմելը վարույթի պաշտոնական ընթացքը.

2. Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու ֆորմալ առիթն է հանդիսացել զանգվածային լրատվության միջոցի 07.04.2023թ. հրապարակումը, որի առթիվ ՀՀ արդարադատության նախարարի մամուլի քարտուղարը 14.04.2023թ. (ըստ գործի նյութերի) ներկայացրել է զեկուցագիր։

2.1. Որոշումը պարունակող փաթեթը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Ավան» նստավայր է մուտքագրվել ապրիլի 25-ին։

2.2. Ուղեկցական գրությամբ առաջարկվել է որոշումը ստանալու պահից 15- օրյա ժամկետում արդարադատության նախարարին ներկայացնել գրավոր բացատրություններ: Փաթեթը Դատավորին փաստացի տրամադրվել է միայն ապրիլի 26-ի աշխատանքային օրվա ավարտին՝ ժամը 17.00-ից հետո. Դատավորն ապրիլի 25- 26-ը Աղվերանում մասնակցել է «Պիլոտային վերապատրաստում, դատական արհեստի և դատավորի դերի վերաբերյալ» միջազգային գործընկերների մասնակցությամբ քննարկմանը:

2.3. Դատավորը մայիսի 5-8-ը գտնվել է նախապես ամիսներ առաջ պլանավորված արձակուրդում` արտերկրում:

2.4. Մայիսի 8-ից 14-ը «Ավան» նստավայրը իրականացրել է հերթապահություն, քննվել անհապաղ քննարկման ենթակա տասնյակ միջնորդություններ:

2.5. Մայիսի 31-ից հունիսի 4-ը դատավորը մասնակցել է ամիսներ առաջ պլանավորված EAJ` «Դատավորների Եվրոպական Միության» Աթենքում կայանալիք տարեկան համաժողովին, ուր հանդես է եկել զեկույցով, որը վերաբերել է մասնավորապես նաև դատավորների նկատմամբ անկախությունը սահմանափակող կարգապահական վարույթներին, խոսքի ազատությանը և այլն:

2.6. Վերոգրյալը, ինչպես նաև ընթացիկ աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունն անհնարին են դարձրել Դատավորի՝ նախարարության կողմից առաջարկված ժամկետում իրավունքներն իրացնելու լիարժեք հնարավորությունը, ինչի պատճառով դատավորը, ներկայացնելով պատճառաբանություններ, ապացույցներ ծանրաբեռնվածության մասին, միջնորդել է զուտ տրամադրել հավելյալ ժամկետ, մինչդեռ նախարարը, չքննարկելով, չանդրադառնալով միջնորդություններին, չպարզաբանելով որևէ գործողություն, 24.05.2023թ. կայացվել է թիվ 42-Ա որոշումը՝ Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությամբ Բարձրագույն դատական խորհրդին դիմելու մասին» (այսուհետ՝ նաև Միջնորդություն)։

2.7. Մասնավորապես՝ դատավորը փաստական տվյալների, ապացույցների հիման վրա նախարարին հայտնել է, և նրանք եղել են տեղեկացված, որ նախարարն ու նրա լավագույն ընկեր ու տնտեսական, ֆինանսական շահերով փոխկապակցված ԲԴԽ նախագահը որոշումներն ընդունում են համատեղ կամ մեկը մյուսի վրա ազդելու, փոխկապակցվածության, միմյանց լրացնելու արդյունքում և նմանատիպ վարույթները դատական իշխանության, դատավորների անկախության սահմանադրական երաշխիքների դեմ ոտնձգություն է ու նպատակը, ի թիվս այլոց, նաև այլ գործիքների կիրառմամբ, դատավորների խոսքի ազատության սահմանափակման, անկախ արդյունքից դատական համակարգում վախի ու ահաբեկման մթնոլորտ տարածելու («chilling effect») միտում է պարունակում, նախարարը չունի նմանատիպ վարույթներ՝ հարուցելու ինստիտուցիոնալ և, հատկապես, իր անձով պայմանավորված լեգիտիմ իրավասություն:

2.7.1. Միևնույն ժամանակ հորդորել է Նախարարին «մտադրություններն ու լիազորությունները» իրագործել անձամբ (որոշումները կայացնել իր ձեռամբ, ԲԴԽ ներկայանալ անձամբ)` չօգտագործելով ենթակայության տակ գտնվող հարգարժան իրավաբաններին (տեղակալներ, վարչության պետ, խորհրդական, մամուլի քարտուղար և այլն)։

Անձամբ ԲԴԽ ներկայանալու կամ մինչ այդ գրավոր պարզաբանումներ ներկայացնելու խնդրանքը պայմանավորված է եղել, մասնավորապես, օրենքի պահանջով, ինչպես նաև Վարույթի կապակցությամբ կարևոր հարցերի պատասխաններ ներկայացնելու այլ անձանց կողմից դրանց վերաբերյալ պատասխաններ չունենալու հանգամանքով.

2.8. ԲԴԽ-ում սկսվելիք վարույթին պատրաստվելու համար Նախարարին նախապես ներկայացվել է մի քանի հարցեր.

«Ա) Կիսաբաց և հրապարակային հաստատված աղբյուրների, փաստերի համաձայն՝ վարույթի առանցքային դերակատարները՝ ԲԴԽ նախագահի ու Նախարարի միջև առկա է անձնական, ընդհանուր գույքային, ֆինանսական անքակտելի, շահերի բախում կամ առավելապես դրանց հատում, ինչը բացառում է այդ սուբյեկտներ մասնակցությունը նույն դատավարությունում, չեզոքացնում է անկողմնակալության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ փաստարկ, որն էլ առաջարկվում է հնարավորության դեպքում փարատել։ Բացի այդ խնդիրը կայանում է նրանում, որ առկա տեղեկությունները, փաստերը հնարավորություն չեն ընձեռում գործընթացը դիտարկել զուտ իրավական հարթության մեջ, քանի որ նշված գործընթացները վարույթների հարուցում, կարճում, ԲԴԽ միջնորդությամբ դիմել, պատասխանատվության ենթարկել փոխհամաձայնեցված են, թիրախային ու միտված չեն արդարադատության շահի սպասարկմանը, ինչն էլ զրկում է գլոբալ երևույթները, գործընթացները շրջանցելու և բացառապես Վարույթով բարձրացված հարցերին տեխնիկական պատասխան կամ բացատրություն ներկայացնելու հնարավորությունից։

Բ) Նախարարի պաշտոնավարմանը և դրան անմիջապես նախորդող ժամանակաշրջանի հրապարակային՝ նաև սահմանափակ՝ հրապարակային՝ խոսքի իրականության հետ առնչությունը, բովանդակությունը, որը վերաբերում է դատավորների նկատմամբ վարույթների հարուցման, պաշտոնավարման դադարեցման ամբողջ գործընթացներին:

Գ) Նախարարի ու ԲԴԽ նախագահի համատեղ ու անհատական դերակատարումը մեկ տարվա փորձ ունեցող ավելի քան 17 մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող և ժամանակավոր քրեական հետապնդման տակ գտնվող դատավորների պաշտոնավարման դադարեցման (աշխատավարձի վճարման պայմաններում) հարցում (օրինակ, քննարկել՝ մի հարց, ուղարկել այլ նախագիծ, Ազգային ժողով մուտքագրել լրիվ այլ բովանդակությամբ՝ նախագիծ՝ մատուցելով, թե իբր այն քննարկվել ու կազմվել է դատավորների հետ կամ նրանց կողմից և այլն)։

Դ) Դատավորների անկախությունն ու լեգիտիմ շահերն անտեսող՝ ԲԴԽ նախագահի ու այլ անձանց ազդարարած «բացարձակ կոնսենսուս» կամ «10:0» բանաձևի շրջանակներում (տես՝ օրինակ, հայտնի՝ Դիլիջանի ու Ջերմուկի հավաքներ) նախարարի մասնակցությունը, գործողությունները (օրինակ, ԲԴԽ լիազորությունների ընդլայնում, դատավորների անկախության ու այլ սահմանադրական երաշխիքների սահմանափակում, պաշտոնավարման դադարեցում և այլն)։

2.8.1. Վերոգրյալի հաշվառմամբ Նախարարին առաջարկվել է իր պահանջած բացատրությունը, պատասխանը ներկայացնելու պարզ հնարավորության իրացման համար տրամադրել Վարույթի ամբողջական, իսկական նյութերը.

«Մասնավորապես՝

Տրամադրվել է բացառապես կից գրությունը, 7 էջից բաղկացած որոշումը, 2 էջից՝ առանց մակագրության զեկուցագիրը և մեկ կրիչ.

Ուղարկված կրիչն ունեցել է ստեղծման ամսաթիվ «19.04.2023», իսկ ձևափոխման ամսաթիվ նշված է «14.04.2023» կամ հայտնել, թե ով և ինչ պայմաններում է ստեղծել կրիչը։ Մամուլի քարտուղարը նախարարի պարտականությունները կատարողին ուղարկել է միայն զեկուցագիրը՝ տեսանյութի հղմամբ:

Տրամադրել մամուլի քարտուղարի զեկուցագրի մակագրության օրինակը՝ լինի առանձին թղթային, թե էլեկտրոնային համակարգով արվածը:

Տրամադրել Որոշման էլեկտրոնային տարբերակը:

2.8.2. Բովանդակային առումով առաջարկվել է նաև պարզաբանել՝ Վարույթի ենթադրյալ խախտման հիմքն ու բովանդակությունը, մասնավորապես՝ պարզաբանել, թե ով է սղագրել հարցազրույցը, նյութը, ինչից է Վարույթի հեղինակը ենթադրել, թե Դատավորը կասկածի տակ է դրել չորս դատավորի վերաբերյալ ԲԴԽ դատական ակտերը, Դատավորի որ խոսքերից է վարկաբեկվել ԲԴԽ-ն, ինչով է վտանգվում դատական իշխանության հեղինակությունը ու նվազում հանրության վստահությունը դատական իշխանության նկատմամբ և վերաբերելի խոսքերի հեղինակների, հնչեցրած ու գործողություններ կատարած նախորդ այլ անձանց հրապարակային խոսքն ու գործողությունները ուսումնասիրվել է նախարարության կողմից, թե ոչ և այլն (տես որոշման 5-6-րդ էջեր)։

2.8.3. Դատավորը, մասնավորապես, նշել է, որ ժամկետ պահանջելը պայմանավորված է բացառապես լիարժեք դիրքորոշում ներկայացնելու հնարավորություն ստանալով (ինչը մինչ այս բոլոր այլ դատավորների վերաբերյալ վարույթներով տրամադրվել է), արհեստական ձգձգելու, խնդիրներ առաջացնելու որևէ միտում բնականաբար չի ունեցել, ներկայացվելու է լիարժեք ու բովանդակային պատասխան։

Սրան ի պատասխան՝ արդարադատության նախարարի անունից մեկ այլ պաշտոնատար անձ 2023թ մայիսի 16-ի Ե-0268 գրությունն է հասցեագրել («Ավան» նստավայր է մուտքագրվել 2023թվականի մայիսի 17-ին՝ կեսօրից հետո).

(...)

Ի պատասխան Ձեր 12.05.2023 թվականի (արդարադատության նախարարությունում 15.05.2023 թվականին ստացված) գրության (այսուհետ՝ Գրություն)՝ հայտնում ենք, որ թեև դրանով ներկայացված են սույն թվականի ապրիլի 20-ից մինչև հունիսի 4-ն ընկած ժամանակահատվածում որոշակի օրերի ծանրաբեռնվածության վերաբերյալ տեղեկություններ, որոնք, ըստ Ձեզ, կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ բացատրություն ներկայացնելու համար, այնուամենայնիվ, Գրության շրջանակներում՝ ներկայացված չէ որևէ տեղեկություն՝ սույն թվականի ապրիլի 27-ից մայիսի 4-ը, ինչպես նաև մայիսի 15-ից մայիսի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում Ձեր կողմից բացատրություն՝ ներկայացնելու խոչընդոտող հանգամանքների վերաբերյալ, որպիսի ժամանակահատվածը, Լիազոր մարմնի գնահատմամբ, ամբողջությամբ բավարար է սույն վարույթի շրջանակներում բացատրություն ներկայացնելու իրավունքը լիարժեք իրացնելու համար։

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, ինչպես նաև Գրությամբ մատնանշված տեղեկությունները՝ առաջարկվում է 7-օրյա ժամկետում (մինչև 22.05.2023 թվականը) Լիազոր մարմնին ներկայացնել գրավոր բացատրություններ:

Դրանից հետո ի պատասխան վերջին գրության, դատավորը նշել է.

(...)

«Չկրկնելով նախորդ գրությամբ բարձրացրած հարցերն ու պահանջս, (ինչը պնդում եմ նաև այժմ), նշել էի, որ, մասնավորապես, լիարժեք դիրքորոշում ներկայացնելու, իրավունքս իրացնելու հնարավորություն ստանալու համար ինձ անհրաժեշտ է ժամկետ, որը զուտ օրենքով նախատեսված ժամկետից պակաս ժամկետ է:

Պարզաբանում եմ, որ 2 ամսյա օրենքով սահմանված ժամկետը նախ և առաջ վերաբերում է միանձնյա գործող դատավորին, տրված է վերջինիս՝ իրավունքները երաշխավորելու, իրացնելու հնարավորության համար, այլ ոչ թե՛ նախարարին հին ու նախարարության մեծաքանակ աշխատակազմին։ Այսինքն՝ այդ ժամկետը օրենքով տրամադրվել է ենթադրյալ կարգապահական խախտում թույլ տված և վարույթային հետապնդման մեջ գտնվող դատավորին՝ պաշտպանվելու՝ նյութեր հավաքելու, ձեռք բերելու, բուն փաստաբան վարձելու, համաձայնություն պարտականություններից դուրս ժամանակ հատկացնելու և դիրքորոշում կազմելու համար, այլ ոչ թե նախարարին ու նրա՝ հենց այդ գործառույթների իրականացնելու, որոշում կազմելու համար գործող աշխատակազմին 2 ամսում ընդամենը մեկ որոշում գրելու համար. Կանխավարկածն էլ կայանում է նրանում, որ նախարարն ու աշխատակազմը պրոֆեսիոնալներ են ու նրանց համար բավարար է մի քանի օրը, հատկապես երբ որոշումները ըստ էության ձևաթղթային են, իսկ չհասցնելու դեպքում ունի ժամկետը երկարացնելու լիազորություն, առավել ևս առկա էր դատավորի համաձայնություն-միջնորդությունը:

Մինչդեռ՝ այս անգամ էլ Նախարարից (պարտականությունները մեկ այլ կատարողի անունից) ստացվել է գրության պատասխան՝ հետևյալ տառացի բովանդակությամբ.

(...)

Անդրադառնալով Գրությամբ բարձրացված հարցադրումներին՝ անհրաժեշտ է նշել, որ Լիազոր մարմինը դրանց կանդրադառնա «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 147-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված՝ ընդունվող որոշման շրջանակներում՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատավորի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 147-րդ հոդվածի 4-րդ մասով ամրագրված իրավունքների շրջանակը չի նախատեսում վարույթի ընթացքում բարձրացված հարցադրումներին պարզաբանում կամ պատասխան ստանալու որևէ ընթացակարգ։

(...):

2.8.4. Մինչև նախարարից պատասխան ստանալը՝ մայիսի 17-ի կեսօրը, տրամաբանական ու ողջամիտ ակնկալիքը, նույնիսկ ոչ լեգիտիմ ու անձնական շարժառիթներով նախաձեռնված վարույթի պայմաններում, կայացել է նրանում, որ կբավարարվի զուտ տեխնիկական բնույթ կրող օրենքով սահմանված ժամկետի տրամադրման միջնորդությունը և, հետևաբար նաև այդ պատճառով նշված օրերին Վարույթով դատավորը չի զբաղվել, իսկ տվյալ պահին ստացվում է, որ դիրքորոշում ներկայացնելու համար տրամադրում են ընդամենը 3-4 աշխատանքային օր՝ սահմանելով ժամկետ մինչև մայիսի 22-ը։

Դատավորի` նախարարին հասցեագրված գրության մեջ նշվել է.

«Հարկադրված եմ ի պատասխան նշել, որ ընդհանրապես պետական կառավարման համակարգի, առավել ևս դատական համակարգի հետ դրական առնչություն ունեցած կամ այլ շարժառիթներով չառաջնորդվող անձինք հատկապես տեխնիկական հարցերով առաջնորդվում են բարեխղճության կանխավարկածով, հատկապես Հայաստանի Հանրապետության դատավորների հարաբերություններում։ Այլ կերպ՝ համընդհանուր ընդունելի փաստերը, պնդումները չփաստարկված կերպով կասկածի տակ դնելը վայել չէ։

Նախորդ գրությամբ՝ չբացառելով կամայականությունը՝ առաջարկել էի նաև անհրաժեշտության դեպքում տրամադրել խոսքերս հավաստող ապացույցները, սակայն առանց պահանջի նշվել է, թե ներկայացվել է միայն որոշակի օրերի մասին տեղեկություն, այդ պատճառով էլ, երևի, սահմանվել է կամայական ժամկետ:

Այդուհանդերձ՝ թեև բոլորի համար էլ պարզ է, չեմ զլանա ուղարկել դատավարական, անձնական գաղտնիք չպարունակող տեղեկությունները, որոնք փաստում են ծանրաբեռնվածությունն ու նախկինում ներկայացրածս.»

(...):

«Վերոգրյալը, թերևս, հիմնական պարտականություններից բխող կամ զուգահեռ նախապես պլանավորվածների մի մասն էր, չէր նշվել ու բնականաբար ողջամտորեն ենթադրում էր ու պարզ է, որ դատավորները՝ առօրյայում, նույնիսկ հերթապահությունից դուրս էլ աշխատում են գերծանրաբեռնված գրաֆիկով, ինչի մասին բնականաբար հավելյալ փաստելու անհրաժեշտություն չկար: Այդուհանդերձ, եթե նույնիսկ ընդունեք, թե արձակուրդը, դատավորների միության անդամի պարտականությունների կատարումը, ուսումնական հավաքներին, սեմինարների մասնակցությունը, ոչ աշխատանքային օրերի հանգստի իրավունքը նախարարության համար ընդունելի և/կամ բավարար չէ ու դա նախարարությանը հայտնի չէ, համահասանելի «datalex.am» կայքը կրկին խափանված է և նախարարությունը կասկած ունենալու դեպքում զրկված է այն ստուգելու հնարավորությունից ու առաջնորդվում է դիմացինի՝ դատավորի՝ անբարեխիղճ գործելու կանխավարկածով, ապա ուղարկում եմ, ինչպես ձեր գրությունում է նշված, («Գրության շրջանակներում ներկայացված չէ որևէ տեղեկություն սույն թվականի ապրիլի 27-ից մայիսի 4-ը» և «մայիսի 15-ից հունիսի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում Ձեր կողմից բացատրություն ներկայացնելուն խոչընդոտող հանգամանքների վերաբերյալ»), ժամանակահատվածի՝ ամիսներ կամ շաբաթներ առաջ նշանակված դատական նիստերի վերաբերյալ տեղեկությունները:

Մասնավորապես՝ ուղարկում եմ ապրիլի 21-ի դրությամբ դատավորի աշխատանքային օրացույցի պատճենը (ձեռագիր գրառումներն աշխատանքային են)։ Գրաֆիկը կարող եք համադրել «datalex.am» կայքի հետ:

Օրացուցային գրաֆիկից, չնշվածներից զատ հիշողությամբ նշեմ, որ, օրինակ, ապրիլի 27-ին՝ աշխատանքային ժամից հետո՝ մինչև գիշերը, քննարկվել է թիվ ԵԴ/1067/06/22 կալանքի ժամկետի երկարացման՝ այլ դատավորի կողմից քննելու անհնարինությամբ պայմանավորված և Դատավորին մակագրված միջնորդությունը, հրապարակվել ու տրամադրվել է որոշումը։

Գրաֆիկում նշվածներից զատ ու նաև հնարավոր է նշվածներից Դատարանը երեկոյան ժամերին՝ աշխատաժամանակի ավարտից հետո, հեռացել է խորհրդակցական առանձին սենյակ, կայացրել է նաև ավարտական, վերջնական դատական ակտեր, օրինակ՝ թիվԵԴ1/0121/06/23, թիվԵԴ1/0124/06/23 (ակտը՝ հրապարակվել ու տրամադրվել է գիշերը՝ ժամը 03.00-ին), թիվԵԴ/0035/01/23 և այլն, որոնցով աշխատանքներն իրականացվել են գիշերային ժամերին:

Աշխատանքային ժամն ավարտվելուն նախորդող հատվածում Դատարանը խորհրդակցական առանձին սենյակներում է եղել նաև թիվ ԵԴ/0126/01/22 ԵԴ/0341/01/19 քրեական գործերով:

Ընդ որում՝ թիվ ԵԴ/0126/01/22 քրեական գործով Դատարանը խորհրդակցական սենյակ է հեռացել ապրիլի 28-ին՝ ուրբաթ՝ ժամը 16:15-ին, իսկ ակտը հրապարակվել է առաջին իսկ աշխատանքային օրը՝ մայիսի 2-ի առավոտյան։

Մայիսի 19-ին դատարանի նախագահի թիվ 128-Ա հրամանի համաձայն՝ Ավան նստավայրը ներգրավվել է լրացուցիչ հերթապահության մեջ դատավորին մակագրվել են կալանքի անհապաղ քննության ենթակա միջնորդություններ:

Երկու շաբաթը մեկ՝ ուրբաթ օրերին, նախնական օպերատիվ ձեռք բերվող պայմանավորվածություններով (մասնավորապես՝ զինծառայողի կարգավիճակի, մարտական, սահմանային պաշտպանությանը՝ ներգրավվածության պատճառով), մասնավորապես, առանց օրացույցում նշելու տեղի է ունենում, նշանակվում են թիվ Դ1/0027/01/21 գործով դատական նիստերը 20 և ավելի դատավարության մասնակիցների ներգրավմամբ։

Նույն օրը՝ մայիսի 19-ին՝ աշխատանքային ժամն ավարտվելուց առաջ, ենթադրվում է, որ թիվ ԵԴ/1190/01/22 վարույթով՝ առանձնապես ծանր հանցագործության վերաբերյալ գործով դատարանը պետք է հեռանա առանձին սենյակ՝ վերդիկտ կայացնելու, որը հրատարակվելու է մեղադրյալին՝ առաջին իսկ աշխատանքային օրը՝ երկուշաբթի՝ մայիսի 22-ին՝ դատարան ներկայացնելուն պես:

Ընդհանրապես՝ 100-ից ավելի գործեր ունենալու դեպքում գործնականում դժվար է յուրաքանչյուրի հանգամանքները հիշել և նիստից առաջ հնարավորության դեպքում դրանք վերանայվում են նախապատրասական աշխատանքներ են ենթադրում, իսկ խորհրդակցական սենյակի առանձնահատկություններից է այն, որ դատավորը, օրինակ, կրկին վերանայում է գործի նյութերը, ակտ կազմում (երբեմն ուսումնասիրում գրականություն, նախադեպեր, նախկինում կայացրած համանման որոշումներ և այլն) ու այլ գործառույթներով զբաղվելու իրավունք օրենքով չունի:

Ի հավելումը նշեմ, որ Երևանում տևական ժամանակ պաշտոնավարող դատավորներն ունեն աննախադեպ ծանրաբեռնվածություն, ինչն ավելի է ուժգնացել հունվարից հետո բազմիցս հիշատակված՝ գործող քրեական մինչդատական մասնագիտացման դատավորներին նաև Ձեր՝ համակատարմամբ անօրինական պաշտոնավարման դադարեցումից հետո, ինչի արդյունքում նաև դատավորները սկսեցին իրենց վարույթում քննվող գործերին զուգահեռ քննել մինչդատական վարույթ: Մասնավորապես՝ վարույթումս այս պահին քննվում է 250-ից ավելի դատական գործ, վարույթ:

Վերոգրյալը ոչ միայն Դատավորի, այլև Երևանի քրեական դատարանի բոլոր դատավորների նշված ու նման օրերին աշխատանքի, ծանրաբեռնվածության սովորական օրինակներ են, ինչը իրավաբանի կողմից կասկածի տակ դնելը, եթե առաջնորդվենք բարեխղճության կանխավարկածով, կարող է վկայել, որ կասկածողներն ուղղակի իրականում լավ ծանոթ չեն դատավորի աշխատանքին, ինչի կապակցությամբ չեմ խորշում Վարույթից դուրս հրավիրել նստավայր՝ գործնական այցելության, դատավորի՝ աշխատանքի՝ գործնական առանձնահատկություններին ծանոթանալու համար: Ընդ որում՝ տարիներ շարունակ արդյունավետ պրակտիկա են անցնում թե դպրոցականներ, թե ուսանողներ, և հատկապես պրոֆեսիոնալ իրավաբաններ, դատավորի թեկնածուներ:

Անդրադառնալով գրության մեջ նշված ձևակերպմանը, թե առկա չեն հանգամանքներ, որ բացատրությունը ներկայացնելու համար կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ և, եթե ի նկատի եք ունեցել, թե դա պետք է տեղի ունենա այլ պարտականությունների, այլ 100-ավոր անձանց վերաբերյալ գործերը արհեստական հետաձգելու, դատական ակտերի վրա աշխատելու փոխարեն, պարտականությունները՝ չկատարելու կամ նույնիսկ հանգստի իրավունքը ստորադասելու հաշվին, ապա ուղղակի նշեմ, որ իմ վարույթում գտնվող որևէ գործի լուծում, ճակատագիր կամ պարտականություն բնավ նվազ կարևոր չէ Ձեր անօրինական ու ինքնաստեղծ Վարույթից։

Հաշվի առնելով նաև նախկինում այլ վարույթներով դրսևորած վարքագիծը, այսքան մանրամասնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ հետայսու այլ վարույթներով կամ ընդհանրապես դատավորների հետ շփվելիս «լիազոր մարմինը» ցուցաբերի զգուշավորություն ու առավելագույն հարգանք. Դատավորները լիազոր մարմնի կամ էլ իրենց մտերիմների ենթակաները չեն, ի տարբերություն իրենց չեն գտնվում ղեկավար-ենթակա՝ հարաբերության ու գիտակցության մեջ կամ էլ քննիչ ու մեղադրյալ հարաբերություններ չեն:

Ամփոփելով՝ նշեմ, որ գրությամբ նշված միջնորդությունները, առաջարկությունները, որոնք անխտիր վերահաստատում, պնդում եմ, ավելի վաղ ներկայացնելիս գործի լուծման օբյեկտիվ ակնկալիք չեմ ունեցել և չունեմ, այդուհանդերձ նույնիսկ այս պայմաններում չեմ էլ մտածել, թե տարական տեխնիկական ժամկետ ստանալու օրենքով նախատեսված պահանջի իրացումը կարող է «խնդրարկու» դիտվել «լիազոր մարմնի կողմից», հետևաբար այն ներկայացրել եմ՝ նաև իրավունքի իրացման պատշաճ հնարավորության համար:

(...)

Պահանջներիս, որոնք առավելապես տեխնիկական են, պատշաճ անդրադառնալու չնչին ակնկալիքով կրկին հորդորում եմ նախարարին գոնե այսուհետ հանդես գալ իր անունից։

(...): Միջնորդություններս, նաև տեխնիկական ժամկետ տալու պահանջն անտեսելով, կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ Միջնորդությունն ուղարկել են բարձրագույն դատական խորհուրդ:»

2.8.5. Ամփոփելով «2.8-2.85»-րդ կետերում նշվածը` 2023թ. մայիսի 12-ին և 19-ին դատավորի կողմից նախարարություն է ներկայացվել երկու գրություն, որով վերջինս խնդրել է տրամադրել ողջամիտ ժամկետ վարույթի ամբողջ նյութերին ծանոթանալու և իր պաշտպանությունը կազմակերպելու համար, ինչպես նաև խնդրել է պարզաբանել թե իր հրապարակային խոսքի որ հատվածն է դիտարկվել, որպես դատավորի վարքագծի կանոնի խախտում, ինչպես նաև խնդրել է հայտնել նախարարի և ԲԴԽ նախագահի միջև շահերի բախման մասի դիրքորոշում, տեղեկություն:

Ներկայացված միջնորդությունը բովանդակային առումով մերժվել են, Դիմումատուին չի պարզաբանվել նրա խոսքի ազատության սահմանափակման տվյալ դրսևորմամբ հետապնդվող իրավաչափ նպատակը և այլն:

2.9 ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողը 24.05.2023թ. թիվ 42-Ա որոշմամբ Դավիթ Հարությունյանին (այդուհետ նաև` Դատավոր, Դիմումատու) կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությամբ դիմել է Բարձրագույն դատական խորհրդին:

I.2. Վարույթի քննությունը ԲԴԽ-ում 2023թվականին և դրա հետագա ընթացքը.

3. ԲԴԽ-ն հրավիրել է դատական նիստ, ծանուցել կողմերին:

3.1. 2023թ. հունիսի 19-ին Նախարարը, չունենալով օրենքով նախատեսված լիազորություն, միջնորդել, իսկ ԲԴԽ-ն Խորհրդի բանավոր արձանագրային որոշմամբ վարույթի քննությունը շարունակվել է դռնփակ ռեժիմով։

3.1.1. Նույն օրը` 2023թվականի հունիսի 19-ին Արդարադատության նախարարը հանրային հեռուստաընկերության եթերում` Պետորս Ղազարյանի հարցազրույցում Դատավորի գործի մասին լրագրողի հարցին պատասխանելով ըստ էության քողարկել է ենթակայի կողմից զեկուցագրի փաստն ու փաստացի այնպիսի տպավորություն է թողել, թե դատավորը մեղադրվում է անձի կոնվեցիոնալ իրավունքի խախտման համար, ու դռնփակության պատճառը նրա խոսքի տիրաժավորումը, հետագա սփռումը կանխելն է եղել, որպեսզի հեղինակազրկումը չխորանա։

3.2. Դռնփակ ռեժիմով քննությունն իրականացնելու մասին չի կայացվել պատճառաբանված որոշում, որով հասանելի դարձվեին՝ հետապնդվող իրավաչափ նպատակի վերաբերյալ հիմնավորումները՝ դատավարության կողմերի, ինչպես նաև հանրության համար։ Այս որոշումը կայացվել է նախարարության կողմից հարուցված միջնորդության բավարարման արդյունքում, որի քննարկման գործընթացը մասամբ տեղի է ունեցել դատավորի և իր ներկայացուցիչների բացակայությամբ։

Խորհրդի նախագահը, պատասխանելով Դատավորին, նշել է, թե համապատասխան պատճառաբանությունները կարձանագրվեն վերջնական՝ դեռևս կայացվելիք որոշմամբ, եթե այդպիսի անհրաժեշտությունն առաջ գա ըստ Խորհրդի։

Խորհրդի կողմից չի պարզաբանվել թե ի՞նչ է ենթադրում դռնփակությունը, չեն պարզաբանվել դատավարության մասնակիցների իրավունքները, օրինակ՝ դատական նիստերից հետո լրատվամիջոցների հարցերին պատասխանելիս վարույթի նյութեր հանրայնացնելու թույլատրելիության հարցի վերաբերյալ։

Դատավորին և նրա փաստաբաններին ցանկացել են ստորագրել տալ օրենքով չնախատեսված արձանագրության ներքո` տվյալները չհրապարակելու վերաբերյալ:

Միայն վերջնական դատական ակտի պատճառաբանական մասից է պարզվել, որ վարույթի քննությունը դռնփակ ռեժիմով անցկացնելը հետապնդել է արդարադատության շահի ապահովման նպատակ։

3.3. Նույն օրը, 2023թ. հունիսի 19-ին Խորհրդի արձանագրային որոշումներով բավարարվել են Խորհրդի դատավոր անդամներ Նաիրա Հովսեփյանի ինքնաբացարկի Արշակ Վարդանյանին ներկայացված բացարկ հայտնելու մասին միջնորդությունները։

3.3.1. Բացարկների մասին պատճառաբանությունները ոչ տեղում, ոչ էլ վերջնական որոշման մեջ չեն զետեղվել։

Նշված անձանց բացարկների վերաբերյալ Դատավորի կարծիքը չեն հարցրել` մի դեպքում նշելով, որ նա ուշացել է կարծիք հայտնել:

3.3.2. Խորհրդի նախագահին և անդամներին անհատապես ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունները մերժվել են։ Վերջնական դատական ակտում ամրագրվել է միայն Կարեն Անդրեասյանին ներկայացված միջնորդության մերժման պատճառաբանությունը։ Հատկանշական է, որ նախարարի ներկայացրած բացարկի միջնորդության պատճառաբանությունը, որը վերաբերել է դատավորի և ԲԴԽ դատավոր անդամ Արշակ Վարդանյանի ընկերական հարաբերություններին, ընդունելի չի համարվել ու չի գնահատվել մյուսների համատեքստում, օրինակ Նախարար-ԲԴԽ նախագահ ըներակական-ֆինանսական հարաբերությունների համատեքստում։

Կարգապահական վարույթի հետագա քննությունը շարունակվել է Խորհրդի չորս ոչ դատավոր անդամի, և երկու դատավոր անդամի մասնակցությամբ։

3.4. Խորհրդի կողմից թույլ տրվող խախտումների, ԲԴԽ նախագահի` կարգադրիչների միջոցով բռնություն, ուժ կիրառելու սպառնալիքների պատճառով Դիմումատուն հարկադրված հրաժարվել է ինքնուրույն, անձամբ պաշտպանվելու մտադրությունից և դիմել փաստաբանների օգնության։

Խորհրդի ևս մեկ արձանագրային որոշմամբ սահմանափակվել է Դատավորի ներկայացուցիչ ունենալու իրավունքը, սկզբում փաստաբան Միքայել Շխիմյանի ներգրավումը թույլատրվել է պայմանով, որ վերջինս չի հայցելու նյութերին ծանոթանալու ժամանակ։

Այնուհետև՝ արձանագրվել է, որ կարող են ներգրավվել չորս փաստաբաններ` Միհրան Պողոսյանը, Երեմ Սարգսյանը, Հովհաննես Խուդոյանը և Լուսինե Մկրտչյանը, քանի որ նախարարությունը ներկայացված է չորս անձի կողմից։

Դատական նիստում կողմին պարտադրվել է կատարել փաստաբանների փոխարինում. 2023 թվականի հունիսի 20-ի դատական նիստի ընթացքում Խորհրդի պահանջով՝ ներկայացուցիչներից մեկը դուրս է հրավիրվել դատական նիստերի դահլիճից, որպեսզի ներգրավված և փոքր-ինչ ուշացումով ներկայացած մյուս փաստաբանը կարողանա մասնակցել դատական նիստին։

Դատական նիստերը, որպես կանոն սկսվել են առավոտյան, ավարտվել երելոյան nւ նշանակվել հաջորդ օրը` կողմին զրկելով արդյունավետ պաշտպանություն իրականացնելու հնարավորությունից։

3.4.1. Դատավորի և նրա փաստաբանների կողմից ներկայացվող միջնորդությունները կարգապահական վարույթի նյութերը ամբողջ ծավալով տրամադրելու և դրանց ծանոթանալու ողջամիտ ժամկետ հատկացնելու վերաբերյալ բավարարվել են մասնակի, այն է՝ կարգապահական վարույթի նյութերին ծանոթանալու համար տրամադրվել է մի քանի ժամ ժամանակ` ըստ էության թույլ չտալով, որ Դիմումատուն իրացնի իր պաշտպանության իրավունքն ամբողջությամբ։

3.4.2. Հարուցված կարգապահական վարույթով՝ Խորհուրդը քննություն է իրականացրել 2023 թվականի հունիսի 19-ին, 20-ին, 22-ին և 23-ին նշանակված դատական նիստերով։ Դատական նիստերի ընթացքում քննարկման առարկա են դարձվել նախապատրաստական փուլին բնորոշ հարցեր, որից հետո «պաշտպանության կողմը» մասնակի իրականացրել է Նախարարության ներկայացուցիչներին հարցեր տալու իրավունքը։

3.4.3. 2023 թվականի հունիսի 26-ին Խորհրդի կողմից նշանակված է եղել հերթական դատական նիստ, որին մասնակցելու անհնարինության վերաբերյալ դիմումներ են ներկայացրել Դիմումատուի ներկայացուցիչները, ի թիվս այլնի նշելով, որ մասնակցելու են ՀՀ փաստաբանների պալատի կողմից կազմակերպվող վերապատրաստման դասընթացներին nu փաստաբանների նկատմամբ ոստիկանության բաժիններում բռնության կապակցությամբ գործադուլին։ Այս առումով հատկանշական է, որ ըստ «Փաստաբանության մասին» ՀՀ օրենքի 45.12-րդ հոդվածի երրորդ մասի` «Վերապատրաստման ընթացքում փաստաբանների (...) դատական քննությանը չմասնակցելը համարվում է հարգելի, եթե փաստաբանը այդ մասին տեղյակ է պահել համապատասխան մարմնին»։

Խորհուրդը, սակայն, կայացրել է նշանակված դատական նիստը հետաձգելու մասին կողմի միջնորդությունը մերժելու մասին որոշում` անտեսելով օրենքի մեջբերված իմպերատիվ պահանջը, ըստ որի փաստաբանի բացակայությունը պետք է հարգելի համարվեր այն դեպքում, երբ վերջինս մասնակցում է վերապատրաստման դասընթացի։ Խորհուրդը կայացված որոշմամբ, մասնավորապես արձանագրել է, թե փաստաբանները տեղեկացված են եղել նշանակված դատական նիստի ժամանակի մասին, բայց չեն ներկայացել։

3.4.3. 2023թվականի հունիսի 26-ի դատական նիստի ընթացքում` դատավորը հետևողականորեն պահանջել է Խորհրդից ապահովել իր պաշտպանության իրավունքի իրացումը։ Խորհրդի կողմից Դիմումատուի ներկայացվող պահանջների քննարկման ընթացքում վերջինիս շարունակական պահանջը գնահատվել է որպես անհարգալից վերաբերմունք և որոշում է կայացվել նրա նկատմամբ դատական սանկցիա կիրառելու և դատական նիստերի դահլիճից հեռացնելու մասին։

ԲԴԽ նախագահը հանել է Խորհրդի անդամների հարցերը, չի թողել վերջիններս հայտնեն, դիրքորոշում, առանձին դատավոր անդամի (Ք.Մկոյան) անվանել է ոչ ինքնուրույն, ոչ միայն չի հարցրել Խորհրդի մյուս անդամների կարծիքը, այլ կայացրել է միանձնյա որոշումներ և այլն:

Նախագահողը ԲԴԽ անդամների ներկայությամբ դատական նիստում դրսևորել է հեգնական վերաբերմունք, կամայականություններ է թույլ տվել` կողմին անհարկի պարտադրելով, նստել, կանգնել և այլն: Վարույթով քննության ենթակա հարցերի մասին կանխակալ դատողություններ է արել և այլն:

Նախագահողը հանել է խորհրդի դատավոր անդամի Դատավորին տրվող հարցը, հարց տվողը որևէ կերպ չի արձագանքել:

Խախտումներն ու դատավարությանը չհամապատասխանող գործընթացների մասին լիովին պատկերացնելու համար հարկ է մանրամասն ծանոթանալ, վերարտադրել դատական նիստերի արձանագրության կրիչը:

3.4.4. Մինչ Խորհրդի կողմից Դիմումատուի բացակայությամբ վարույթով քննության ավարտվելը, դատական նիստին մասնակցելու նպատակով ներկայացել են Դիմումատուի երկու փաստաբան, ում սակայն թույլ չեն տվել մասնակցել դատական նիստին` նշելով թե որոշակի ճշտումներ պետք է կատարվեն, իսկ այնուհետև՝ հայտնել են, թե իբր կարգապահական վարույթով քննությունն ավարտվել է, այնինչ այն շարունակվելիս է եղել։

3.4.5. Մասնավորապես` Դատավորի նկատմամբ սանկցիայի կիրառումից հետո, կարգապահական վարույթի քննությունը տևել է շուրջ քսան րոպե այն պարագայում, երբ պաշտպանության կողմը չի իրացրել հարցեր տալու իր իրավունքն ամբողջությամբ, չի մասնակցել ապացույցների հետազոտմանը, չի իրացրել նվազագույն իրավունքները: Խորհուրդը ավարտել է կարգապահական վարույթով քննությունն առանց պաշտպանության կողմի դիրքորոշման՝ ներկայացված լինելու, ելույթը լսելու, ապացույցներ ներկայացնելու հնարավորության, սակայն վերջնական դատական ակտին պատճառաբանվածություն հաղորդելու և/կամ կողմի չհայտնած դիրքորոշում արտացոլելու համար աղավաղումներով մեջբերումներ է կատարել Դատավորի` սկզբնական փուլում նախարարին հասցեագրված միջնորդություններին:

3.4.6. Մինչ նիստն ավարտելը ԲԴԽ նախագահը, տեղեկանալով փաստաբանների ժամանման մասին, հենց դատական նիստում հարցը քննարկել է մյուս ոչ դատավոր անդամ Վիգեն Քոչարյանի հետ ու կարգադրիչներին ցածրաձայն հրահանգել է արգելել մտնել դատական նիստերի դահլիճ, իսկ րոպեներ անց, բարձրաձայն ափսոսանք հայտնելով նրանց բացակայության կապակցությամբ, ավարտել է գործի քննությունը։

3.4.7. 2023 թվականի հունիսի 28-ին և հուլիսի 2-ին Դատավորի և վերջինիս փաստաբանների կողմից Խորհրդին են ներկայացվել՝ կարգապահական վարույթը վերսկսելու մասին միջնորդություններ այն հիմնավորմամբ, որ «պաշտպանության կողմը» հնարավորություն չի ունեցել ներկայացնելու իր դիրքորոշումը վերագրվող խախտումների վերաբերյալ, որը էական նշանակություն կարող է ունենալ վերջնական ակտի կայացման տեսանկյունից, ներկայացվել է նաև ԲԴԽ նախագահի` փաստաբանների մուտքի արգելքը ներառող ձայնագրության օրինակները, որոնք հրապարակվել են նաև մամուլում, սակայն վերջնական ակտում առանց պատճառաբանության նշվել է, որ վերսկսելու անհրաժեշտությունը բացակայում է։

3.5. 2023 թվականի հուլիսի 3-ին Խորհրդի կողմից հրապարակվել է Դատավորի կարգապահական վարույթով վերջնական դատական ակտը, որով նրա որպես Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր լիազորությունները դադարեցվել են։

3.5.1. 2023թվականի հուլիսի 4-ին` դատավորի լիազորությունները ԲԴԽ կողմից դադարեցնելու որոշման միայն հաջորդ օրը Նախարարը պատասխանել է ավել վաղ առաջադրված հարցին` նշելով, թե դատավոր չհանդիսացող անձի հարցերին պատասխանելն առարկայազուրկ է:

(Արձանագրենք, որ հարցերը վերաբերել են նախարարի և ԲԴԽ նախագահի միջև, ի թիվս այլոց, շահերի բախմանը կամ հատմանը ու դրանք հղվել էին, թե մինչ վարույթը ԲԴԽ ուղարկելը, թե ընթացքում):

3.6. Դատավորը պահանջել է տրամադրել վերջնական որոշման օրինակը, դեպարտամենտից գրավոր 2023թվականի հուլիսի 24-ին պատասխանել են, որ այն կտրամադրվի սահմանված ժամկետում` պատրաստ լինելուն պես և որոշումը տրամադրվել է օրենքով սահմանված ժամկետի վերջին օրը` ԲԴԽ որոշումը ստորագրած անձանց բնօրինակ ստորագրություններով. ԲԴԽ որոշումը ստորագրվել կամ պատրաստվել է Դատավորին տրամադրելու օրը կամ դրա նախօրեին⁹³։ Որոշումը ստորագրված է եղել բնօրինակով⁹⁴։ Մինչդեռ դատավորի բարձրացրած հարցը, թե արդյոք բոլորն են կարդացել և ստորագրել վերջնական տեքստը

3.7. Որոշման մեջ բացակայել է որևէ հիմնավորում ընտրված պատասխանատվության տեսակի և վերագրվող խախտման համաչափության վերաբերյալ։ Խորհուրդը որպես Դատավորի դիրքորոշում կարգապահական վարույթի վերաբերյալ ընդունել է վերջինիս կողմից Նախարարին ուղղված երկու գրություն, որոնք, պարունակում են օրինակ՝ վերագրվող արարքի պարզաբանման խնդրանք և չեն պարունակում որևէ դիրքորոշում կարգապահական վարույթի առարկայի վերաբերյալ։

Դեռ ավելին` դատական ակտում, որը ոչ միայն սխալ հիմնավորումներ են եղել, այլև արձանագրվել են իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ, փաստեր.

Նախ նշվել է, թե իբր կողղմը դիրքորոշում է հայտնել վարույթով։

Ներկայացվել է թե իբր այդ որոշման մեջ առկա է դատավորի դիրքորոշում, մինչդեռ ուղղակի մեջբերումներ են կատարվել Դատավորի` ավելի վաղ նախարարին հասցեագրված ժամկետ տրամադրելու միջնորդությունից։

«(...) Մինչդեռ, դատական վարույթի ընթացքում Դատավորի և նրա որոշ ներկայացուցիչների վարքագիծը առավել քան մտահոգիչ էր և ուղղակիորեն միտված էր դատական իշխանության հեղինակազրկմանը և վարկաբեկմանը:

(...)

Մինչդեռ, Դատավորի, ինչպես նաև նրա որոշ ներկայացուցիչների կողմից ոչ միայն չեն պահպանվել վարքագծի կանոնները, այլև որոշ դեպքերում վերջիններիս գործողություններն այնպիսի դրսևորումներ են ունեցել, որ անընդունելի են հասարակության մեջ և չեն համապատասխանում՝ անգամ սոցիալական նորմերի կանոններին։

(…)

3.7.1 24.05.2023թ. արդարադատության նախարարի` Կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությունում և հետագայում ԲԴԽ կողմից հաստատված, Դատավորին վերագրվող խախտման նկարագրությունը, պարունակում է այս՝ «(...)» նշանը։

Այլ խոսքով` ԲԴԽ-ի կողմից (նաև 2024թվականի հոտկտեմբերի 18-ին հաստատված «մեղադրանքի» նկարագրությունը, փաստական կողմը պարունակել է «(...)» (փակագիծ-երեք կետ-փակագիծ) նշանը (տես Որոշման 20-րդ էջը⁹⁵).

Սույն գործի քննության շրջանակներում Խորհուրդն անդրադառնալով «news.am» լրատվական կայքի հրապարակման մեջ Դատավորի կողմից հայտնված այն կարծիքին թե՝ «(...) Գիտեք՝ անկախ նրանից ուղղորդում լինի, ում կողմից լինի, երբ որ կանգնում ասում են, որ իրանց մոտ բացարձակ կոնսենսուս ա, դա էդպես չի կարա լինի ուղղակի, դա ինչ-որ նշանակում ա, եթե բացարձակ կոնսենսուս կա, ինչ-որ մեկի կողմից ուղղորդվում ա, իսկ դա չի կարող էդպես լինել (...) Հնարավոր չէ տասը հոգին նույն կարծիքն ունենան: Եթե տասը իրավաբան, որոնք սովորել են տարբեր բուհերում, տարբեր ժամանակներում, տարբեր կենսափորձ ունեն, կեսը՝ գիտնական, կեսը՝ դատավոր, հնարավոր չէ էդ տասը հոգին չունենան իրենց սեփական, ինքնուրույն կարծիքը (...) եթե ասում են՝ իրենք վիճում են, հետո ինչ-որ մի որոշման են ընդհանուր հանգում, էդպես չի կարող լինել, եթե վիճում են, պետք է ամեն մեկը, գոնե մի մասը, գոնե տասից մեկը մի կարծիք ունենա, բայց էստեղ ստացվում ա իրանք ասում են թե, առանց կաշկանդվելու, ընդ որում, ասում են, թե բացարձակ կոնսենսուսի պայմաններում ենք աշխատել (4 ր 33վ - 6ր 19վ)» հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.

Այսպես, Խորհուրդը կարևոր է համարում նշել, որ յուրաքանչյուր դատավոր պետք է զերծ մնա այնպիսի հայտարարություն անելուց կամ վարքագիծ դրսևորելուց, որը վտանգում կամ կասկածի տակ է առնում դատավորի կամ դատարանի անկախությունը անաչառությունը, (...):

3.7.2. Կարգապահական խախտման, «մեղադրանքի» վերլուծությունը կատարվել է բացառապես` «(...)» կետադրական նշանի օգտագործմամբ աղճատված, նենգափոխված խոսքի հիման վրա։

3.7.3. Այսինքն` ի սկզբանե դիտավորությամբ կրճատվել, աղճատվել է Դատավորի խոսքը ու դրա հիման վրա կատարել են այնպիսի վերլուծություններ, որոնք ըստ հեղիանակների հանգեցրել են կարգապահական խախտման` կայացնելով Դատավորի պաշտոնավարումը դադարեցնելու մասին որոշում:

3.7.4. Որոշման տակ զետեղվել է Կարեն Անդրեասյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Վիգեն Քոչարյանի յանի, Հայկ Գրիգորյանի, Արթուր Աթաբեկյանի և Քրիստինե Մկոյանի ստորագրությունները:

1.3. Սահմանադրական դատարանում գործի առաջին քննությունը.

4. Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի հունվարի 3-ին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան:

5. Սահմանադրական դատարանը 21.05.2024թվականի մայիսի 21-ին կայացրել է ՍԴՈ-1729 որոշումը։

5.1. Ըստ Սահմանադրական դատարանի որոշման բառացի արձանագրումների.

(...)

Դատական նիստի դռնփակ լինելը չպետք է քողարկող միջոց հանդիսանա «ստվերային արդարադատության» իրականացման համար։

(...)

Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Խորհրդի կողմից Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի վիճարկվող 6-րդ մասին տրված մեկնաբանությունը չի համապատասխանում նշված նորմի սահմանադրաիրավական նշանակությանն ու բովանդակությանը և այդպիսով չի ապահովում Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ դատական վարույթի հրապարակայնության սահմանափակման պահանջները՝ հանգեցնելով Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված գործի հրապարակային քննության իրավունքի խախտման:

Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի 6-րդ մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն «արդարադատության շահ» ձևակերպումը վերաբերում է Բարձրագույն դատական խորհրդում քննվող կոնկրետ կարգապահական գործով արդարադատության արդյունավետ և անխոչընդոտ իրականացմանը: (...)

Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալը հավասարապես վերաբերելի է նաև դատավորների կարգապահական վարույթներին, որոնք առանձնանում են ոչ միայն սուբյեկտային կազմի և գործունեության ոլորտի յուրահատկություններով, այլև հանրային շահի բարձր գործակցով։

Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելության կիզակետը դատարանների և դատավորների անկախության երաշխավորումն է։ Խորհուրդը Սահմանադրությամբ օժտված դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու և դատավորների լիազորությունները դադարեցնելու սահմանադրաիրավական բացառիկ մենաշնորհից, որի շրջանակներում հանդես է գալիս որպես դատարան։

Այդ համատեքստում, Խորհուրդը՝ յուրաքանչյուր դեպքում պետք է կարգապահական վարույթի շրջանակներում դատավորի նկատմամբ ցուցաբերի վերջինիս բարձր կարգավիճակին համարժեք վերաբերմունք։ Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելությունը պետք է իր պատշաճ կենսագործումը գտնի դատավորի անկախության և հեղինակության ապահովման, մասնագիտական արժանապատվության և արդարադատության շահերի գերակայության գիտակցման համատեքստում։

(...)

Ամբողջացնելով սույն սահմանադրաիրավական վեճի պատկերը՝ Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վիճարկվող դրույթի՝ նմանօրինակ մեկնաբանման և կիրառման հետևանքով ոչ իրավաչափ կերպով սահմանափակվել է Դատավորի՝ շահերի ներկայացվածության երաշխավորման իրավունքը, ինչպես նաև սահմանափակվել է Դատավորի լսված լինելու իրավունքը, ինչի վկայությունն է խնդրո առարկա սանկցիայի կիրառման հետևանքով առաջացած՝ նրա կողմից՝ իր դիրքորոշումը, առնվազն եզրափակիչ խոսքի միջոցով ներկայացնելու անհնարինությունը: Այս համատեքստում Սահմանադրական դատարանը շեշտադրում է, որ խնդրո առարկա դատական սանկցիայի կիրառումը բոլոր դեպքերում չպետք է հանգեցնի անձի լսված լինելու իրավունքի չեզոքացման:

Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ դատավորի նկատմամբ՝ կարգապահական վարույթի շրջանակներում «դատական նիստերի դահլիճից հեռացում» դատական սանկցիան կարող է կիրառվել այն պայմաններում, երբ Խորհուրդը կգործադրի բոլոր հնարավոր և անհրաժեշտ ջանքերը՝ դահլիճից հեռացվող դատավորի լսված լինելու իրավունքն ապահովելու համար:

(...)

Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով:

(...)

Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

5.2. Խորհրդի, նրա անդամների գործողությունների գնահատման տեսակետից հատկանշական են Սահմանադրական դատարանի իրավական դիրքորոշումներն այն առումով, որ արձանագրվել է ոչ թե կիրառված օրենքների բաց, օրենքների հակասահահմանադրականության, այլև` հակասահմանադրական մեկնաբանություն ու կիրառում:

1.4. Վարույթի քննությունը` ՍԴ որոշման հիման վրա վերանայման դիմումի ընթացքը ԲԴԽ-ում 2024 թվականին, և դրա հետագա ընթացքը.

6. Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի օգոստոսի 20-ին դիմել է ԲԴԽ-ին՝ Սահմանադրական որոշման հիման վրա՝ խնդրելով Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով վերանայել Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը։

7. 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած նիստի ընթացքում Խորհրդի նախագահ Կարեն Անդրեասյանը պնդել է 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը, որը Խորհրդի անդամների կողմից քննարկման արդյունքում բավարարվել է: Նիստը նախագահողի պարտականությունները ստանձնել է Խորհրդի տարիքով անդամ Արմեն Դանիելյանը, մասնակցությամբ Խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի։

Գործով զեկուցող է նշանակվել ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցը:

8. Դատավոր անդամ, նախագահողը` Արմեն Դանիելյանը, ոչ միայն տարիքով, այլև` առավել փորձառու դատավորն է եղել ԲԴԽ կազմի, 10 ամյակների ստաժով պրոֆեսիոնալ դատավոր է եղել:

9. Արմեն Դանիելյանի նախագահությամբ իրականացված վարույթի գործի նյութերում առկա չէ գեթ մեկ ապացույց, տվյալ, տեղեկություն այն մասին, որ վերջինս կամ ԲԴԽ որևէ այլ անդամ արխիվից պահանջել կամ ծանոթացել է 2023թվականի վարույթի նյութերին։

2026 թվականի վարույթի ընթացքում ԲԴԽ-ն դատական նիստում պարբերաբեր բանավոր հավաստիացումներ է ներկայացրել այն մասին, որ գործի նյութերին խորհրդի անդամները ծանոթ են եղել և ապացույցի բացակայությունը դրա մասին վկայող հիմք չէ)։

10. ԲԴԽ-ն միջոցներ չի ձեռնարկել ՍԴ օրինական ուժի մեջ մտած և վերջնական դատական ակտը կատարելու ուղղությամբ, այդ թվում նաև` նախկինում ներկայացված հիմնավորումների ներքո տեղի ունեցող քննությամբ ԲԴԽ-ն ստեղծել է արդար դատաքննության իրավունքի իրացման պատրանք, և ակնհայտորեն միտված չի եղել դիմողի` ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումները վերացնելուն։

10.1. 2024 թվականին ԲԴԽ-ն, շարունակելով՝ ստվերային արդարադատության զուգորդմամբ՝ ձևական դատավարության իրականացումը և Սահմանադրական դատարանի որոշման պահանջները չկատարելուն ուղղված գործողությունները, նախկինում թույլ տված խախտումները կոծկելու նկատառումներից և/կամ այլ շարժառիթներից ելնելով, մասնավորապես՝ 2024թվականի հոկտեմբերի 7-ին տեղի ունեցած դատական նիստի արձանագրությունում (օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ կամված` առան ժամ, տևողություն նշելու) զետեղել են իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ, որոնց հիման վրա կայացրել են հերթական անօրինական որոշումը կամ ստորագրել դրա տակ։

11. Ի սկզբանե կանխավարկածը եղել է նրանում, որ ԲԴԽ անդամները, բացառությամբ ոչ դատավոր Թումանյանցի, ծանոթ չեն եղել գործի նյութերին, սակայն վերջիններս հավաստիացրել են, որ անձամբ ծանոթ են եղել:

Սակայն կրկին հարկ է նշել, որ, մասնավորապես, նյութերում առկա չէ գեթ մեկ ապացույց, տվյալ, տեղեկություն այն մասին, որ վերջինս կամ ԲԴԽ որևէ այլ անդամ արխիվից պահանջել կամ ծանոթացել է 2023թվականի վարույթի նյութերին: (Մինչդեռ ընթացիկ վարույթում ԲԴԽ-ն, ի դեմս նախագահի, դատական նիստում պարբերաբար հակադարձել ու բանավոր հավաստիացում է ներկայացրել այն մասին, որ գործի նյութերին խորհրդի անդամները ծանոթ են եղել և ապացույցի բացակայությունը դրա մասին վկայող հիմք չէ)։

12. ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին հակասահմանադրական մեկնաբանություններով կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին` անտեսելով Սահմանադրական դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ու վերջնական` 21.05.2024թվականի մայիսի 21-ին կայացրած ՍԴՈ-1729 որոշումը:

13. Մասնավորապես` ԲԴԽ-ն չի իրականացրել` Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում, ստվերային արդարադատության մասին՝ տպավորությունները փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, անտեսել է ՍԴ Որոշումը` իրականացնելով դրանից չբխող մեկնաբանություններ։

14. Դեռ ավելին` 2024թվականին Դավիթ Հարությունյանին թույլատրել են կամ նշել են, որ նա զրկված չէ կողմին` արդարադատության նախարարին, հարցեր տալու հնարավորությունից։ Սակայն, ըստ ընդունված գրավոր ընթացակարգի, ինչպես նաև դիմողի միջնորդության (պահանջի, հատուկ նշման) հարցերը պետք է հասցեագրվեր նախարարին, ստացվեր պատասխան ու հետ վերադարձվեր, տրամադրվեր դիմողին` դիրքորոշում ձևավորելու համար (տես միջնորդության` 2-րդ էջի հատուկ նշումը, նաև նախավերջին պարբերությունները)։

Մինչդեռ` դիմողի պահանջն ու նույնիսկ իրենց իսկ կողմից սահմանված գրավոր ընթացակարգն ուղղակի անտեսելով, Դավիթ Հարությունյանի հարցերը ԲԴԽ-ն չի վերահասցեագրել նախարարին` մասնավորապես դատական նիստերի արձանագրությունում նշելով, թե իբր նախարարից պատասխան չի ստացվել։

Գործի նյութերում միջնորդությունը վերահասցեագրելու, նախարարի կողմից ստանալու ապացույց առկա չէ։

14.1. Ավելին` եթե նույնիսկ՝ ընդունենք, թե իբր դիմողի հատուկ նշումներին հակառակ և իրենց իսկ սահմանած գրավոր ընթացակարգի կանոններին հակառակ, հենց դիմողն էր պարտավոր՝ ուղարկել՝ հարցերը՝ նախարարություն, ապա՝ ԲԴԽ-ի կողմից այդ պայմաններում ևս չեն ձեռնարկվել միջոցներ պարզելու նշված հանգամանքը. Օրինակ` արդյոք առկա է դիմողի կողմից նախարարին ծրար ուղարկելու էլեկտրոնային կամ փոստային կտրոն, նախարարության կողմից գրությունն առձեռն ստանալու մասին ապացույց, կամ արդյոք չպետք է նախարարից ընդհանրապես պահանջվեր դիրքորոշում այն մասին, թե արդյոք ստացել է հարցերը կամ արդյոք պատասխանելու ցանկություն, պարտականություն պատրաստակամություն ունի, թե` ոչ:

Վերջապես՝ արդյոք դիմողն էր պարտավոր՝ նախարարից հարցերի պատասխան ստանար գրավոր, դռնփակ ընթացակարգի պայմաններում, թե` ոչ: Բնականաբար նշվածն անգամ ողջամիտ չի կարող համարվել:

14.2. Այլ կերպ` եթե անտեսենք վերոգրյալն ու ընդունենք, թե ԲԴԽ-ն հակված է եղել իրականացնելու լիարժեք, բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննություն, ապա արդյոք նախարարության դիրքորոշումն էական չի եղել կամ արդյոք չպետք է հայցվեր դիրքորոշման բացակայության պատճառը (Ինչևէ, հարկ է նշել ավելին և փաստել, որ լիազոր մարմինը` փոխնախարարը, 2026թվականի հունվարի 26-ի դատական նիստում հաստատել է, որ նման փաստաթուղթ նախարարությունը չի ստացել)։

Եզրափակիչ որոշումը ստորագրած ԲԴԽ դատավոր և ոչ դատավոր անդամները որոշման մեջ՝ բնականաբար չեն ներառել նախարարի պատասխանները, դրանք նախարարին՝ հասցեագրված չեն եղել, որով ըստ էության հնարավորություն են ստացել ավարտել վարույթը և հեռանալ՝ խորհրդակցական սենյակ՝ վերջնական` հակասահմանադրական մեկնաբանություններով որոշումը կայացնելու:

15. Արդյունքում` ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին հակասահմանադրական մեկնաբանություններով կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին` անտեսելով Սահմանադրական դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ու վերջնական` 21.05.2024թվականի մայիսի 21-ին կայացրած ՍԴՈ-1729 որոշումը։

Մասնավորապես` ԲԴԽ-ն չի իրականացրել` Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում, ստվերային մասին տպավորությունները փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, անտեսել է ՍԴ Որոշումը` իրականացնելով դրանից չբխող մեկնաբանություններ։

16. Մասնավորապես` ֆորմալ առումով դատական ակտը չկատարելու հնարավորություն են ստացել 2024թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, տեղի ունեցած դատական նիստի արձանագրության հետևյալ գրառումներով.

«Նախագահությամբ Ա.Դանիելյանի

Մասնակցությամբ խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Քննության առնվեց Դավիթ Հարությունյանի դիմումը՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157 հոդվածով նախատեսված կարգով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ։ Հրապարակվեց խորհրդի կազմը:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց՝ նիստից առաջ՝ Դիմողի և Դիմողի՝ ներկայացուցչի կողմից ներկայացված դիմումը և արձանագրվեց, որ դիմումը քննվում է գրավոր ընթացակարգով, կողմերին հրավիրելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, այդպիսի անհրաժեշտություն առաջանալու դեպքում կողմերի մասնակցության հարցը լրացուցիչ կքննարկվի:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը:⁹⁶

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը⁹⁷։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում՝ միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը⁹⁸։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024թվականին՝ Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը⁹⁹:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։

Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը 24.09.2024 թվականին Խորհրդին ներկայացված «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդությամբ, պատշաճ իրավաբանական օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված խնդրել է պարզաբանել՝

1. Ներկայումս իրականացվող քննության արդյունքում՝ ի՞նչպիսի դատական ակտ/ակտեր/կարող են կայացվել։ Արդյո՞ք Խորհուրդն իրականացնում է վերանայման վարույթ և դեռևս պետք է կայացվի վերանայման դիմումը բավարարելու կամ մերժելու մասին որոշում, թե՞ խորհրդի գնահատմամբ վերանայումն ավարտված է և արդեն իսկ իրականացվում է Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ իրականացված կարգապահական վարույթի բովանդակային քննություն ՀՀ ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումների վերացման նպատակով:

2. Հայցվող հարցերի պատասխանները ի՞նչպիսի հնարավոր դատական ակտի(երի) կայացման համար են ծառայեցվելու:

3. խորհուրդը, հայցվող հարցերի պատասխանների ներկայացման ժամկետներ, մասնավորապես 10-օրյա ժամկետ տրամադրելով, արդյո՞ք առաջնորդվում է նախկին պրակտիկայով, այսինքն` հաշվարկում չի ներառում աշխատանքային օրերը, թե՞ ոչ։

(տևողության նշումներ չկան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ

«Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և Երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին՝ տրվել է պարզաբանում՝ առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում՝ երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի քննություն:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին՝ դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի վերաբերյալ Լիազոր մարմնի կողմից դիրքորոշում Խորհրդում չի ստացվել։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի կողմից 04.10.2024 թվականին ներկայացված պատասխանի¹⁰⁰ քննություն։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դավիթ Հարությունյանի Դիմումի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի հիմքով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-5-Ո-4-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ հարցի քննությունը ավարտվեց:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհուրդը հեռացավ խորհրդակցական սենյակ որոշում կայացնելու, որոշման կայացման օրվա մասին կտեղեկացվի լրացուցիչ։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Նիստը հայտարարվեց փակված

Խորհրդի նիստը նախագահող՝ /ստորագրություն/ Արմեն Դանիելյան

Քարտուղար՝ /ստորագրություն/ Թամարա Ղուկասյան

(տևողության մասին նշում չկա)։

16.1. Այսինքն` ըստ նիստերի 07.10.2024թվականի արձանագրության Արմեն Դանիելյանը ստորագրել է նշված արձանագրությունը, որևէ տևողություն չի նշել, սակայն, ըստ արձանագրության ԲԴԽ-ն հետազոտել են շուրջ 500 էջից ավելի ծավալ ունեցող փաստաթղթեր, որոնց վերաբերյալ կայացրել է որոշումներ (տվյալ դեպքում չի կարող ընդունելի համարվել ԲԴԽ-ի կողմից ենթադրվող այն հնարավոր հիմնավորումը, որ այդ նյութերին ԲԴԽ անդամները ծանոթացել են նախապես, քանի որ այդ նյութերի ճնշող մեծամասնությունը՝ ավելի քան 400 էջից բաղկացած փաստաթղթերը մուտքագրվել են ԲԴԽ գրասենյակ այդ նիստից րոպեներ առաջ)։

16.2. Միայն դատական նիստերի կամ ընդհանրապես նմանատիպ արձանագրությունների ժամերը չնշելը, եթե նույնիսկ անտեսենք ամբողջ վերոգրյալը, ինքնին փաստում է երաշխիքների բացակայությամբ օրենքի պահանջների անտեսմամբ կատարված այնպիսի գործողության մասին, կասկածահարույց է անկողմնակալ դիտորդի տեսանկյունից` առավել ևս պրոֆեսիոնալ իրավաբանների շրջանում։

16.2.1. Վարչական դատավարության օրենսգրքի 129-րդ հոդվածը` Դատական նիստի արձանագրությանը ներկայացվող պահանջների մասին, սահմանում է

1. Դատական նիստերն արձանագրվում են։

2. Դատական նիստի արձանագրման ձևի և բովանդակության, այն վարելու կարգի, արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններ ներկայացնելու վրա տարածվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան կանոնները։

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը սահմանում

1. Դատական նիստի պարզ թղթային արձանագրությունում նշվում են`

1) դատական նիստի տարին, ամիսը, ամսաթիվը և վայրը,

2) դատական նիստն սկսելու և ավարտելու ժամը,

(...):

16.2.2. Միայն օրենքով սահմանված նվազագույն պահանջների նման խախտումը բավարար փաստարկ է նշելու, որ բազմամյա և փորձառու դատավորների կողմից դրանք կատարելն ունեցել է դիտավորություն:

16.3. 2026թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11։00-ին, նշանակված դատական նիստը սկսել է ժամանակին<sup>101</sup>, հնարավոր է ավարտված լինի ժամը 11։25-ին, քանի որ շենքի երրորդ հարկի պատուհանից դեպի բակ նայող ԲԴԽ դատավոր անդամ Արթուր Աթաբեկյանը բարևներով է փոխանակվել Դավիթ Հարությունյանից հարցազրույց վերցնող լրագրողների հետ, իսկ նույն օրը` ժամը 12.00-սահմաններում, «դատական կազմի» որոշ անձինք՝ դուրս են եկել ԲԴԽ շենքից, մի մասը ենթադրաբար չի էլ վերադարձել: Դատական նիստը չի ընդմիջվել. նշում չկա այդ մասին։

Ընդ որում` դատական նիստը ծանուցագրում նշված ժամին` ժամը 11.00-ին, սկսված լինելու մասին ապացույց¹⁰² է, թե դիմողի մոտ առկա ու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, տեսաձայնագրությունները, թե դեպարտամենտից ստացված պատասխանը:

16.4. Այլ խոսքով` դիմողը ավելի վաղ հակված է եղել կարծելու, որ ամբողջ գործընթացը կրել է ձևական բնույթ, վարույթի վերանայումը կամ չվերանայելու մասին որոշմանը նախորդող դատավարական գործողությունները զուտ պատրանքային են եղել, ԲԴԽ անդամները չեն կարդացել գործի նյութերը, դրանք գտնվել են բացառապես ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցի տիրապետության տակ, նա է կազմել և զուտ ստորագրման տվել արձանագրություններն ու որոշումները, որպեսզի մյուսներն անգործությամբ հնարավորություն ստանան շրջանցել ու անտեսեն օրինական ուժ ստացած վերջնական դատական ակտի պահանջները, այդուհանդերձ ԲԴԽ-ի այն արձանագրումների հաշվառմամբ, որ իրավիճակը պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով, հնարավորություն է տալիս փաստելու, որ խախտումները (իրականությունը չհամապատասխանող տեղեկությունների զեղչմամբ արձանագրության կազմումը, Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում չիրականացնելը, ստվերային արդարադատության մասին տպավորությունները փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, ՍԴ Որոշման անտեսումը` Սահմանադրությանը հակասող մեկնաբանությունների կատարումը` և անձի Սահմանադրական իրավունքների ոչ իրավաչափ միջամտությունը) կատարվել են համակատարմամբ, գործողությամբ ու հատկապես դատական նիստը նախագահող ու արձանագրությունը ստորագրած (կազմած) Արմեն Դանիելյանն է եղել հիշյալ գործընթացի պատասխանատուն և/կամ իրականացնողը, որից մասնակցություն են ունեցել որոշումը ստորագրած ԲԴԽ մյուս անդամները:

17. Վերոգրյալի արդյունքում է ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին կայացրել հակասահմանադրական մեկնաբանություններով ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին` անտեսելով Սահմանադրական դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած վերջնական` 21.05.2024թվականի մայիսի 21-ին կայացրած ՍԴՈ-1729 որոշումը:

I.5. Սահմանադրական դատարանում գործի երկրորդ քննությունը.

18. Դավիթ Հարությունյանը կրկին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան:

19. Դատավորի դիմումի հիման վրա Սահմանադրական դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է ՍԴՈ-1791 որոշումը, որի եզրափակիչ մասի համաձայն`

 1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն կարգապահական հարցի վերաբերյալ որոշումը որի համաձայն՝ ենթարկելու դատավորին մեկնաբանությամբ, պատասխանատվության Սահմանադրական դատարանի որոշման՝ որպես նոր հանգամանքի հիմքով՝ ըստ էության վերանայելը (որոշումը վերացնելը և նոր որոշում կայացնելը) Բարձրագույն դատական խորհրդի պարտադիր լիազորությունն է։

2. «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝ Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով՝ նկատի ունենալով, որ ԳՀայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը Դիմողի նկատմամբ կիրառվել է սույն որոշման մեջ նշված մեկնաբանությունից տարբերվող մեկնաբանությամբ։

3. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

I.6. Վարույթի քննությունը 2025-2026թթ` ՍԴ երկրորդ` 2025 թվականի հուլիսի 29-ի ՍԴՈ-1791 որոշման հիման վրա

20. Դավիթ Հարությունյանը 28.10.2025թվականին դիմում է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհրդին՝ նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումները վերանայելու մասին։

21. ԲԴԽ-ն գորավոր կամ բողոքարկման ընթացակարգով քննել է վերանայման դիմումը:

22. Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ «Նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 և 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումները վերանայելու դիմումը քննարկելու վերաբերյալ» 12. 12.2025 թվականի թիվ ԲԴԽ-83-Ո-Կ-16 որոշմամբ նոր հանգամանքի հիմքով վերանայվել՝ վերացվել են Բարձրագույն դատական խորհրդի 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 և 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումները և որոշվել է նոր որոշման կայացման նպատակով Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42- Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության քննության համար նշանակել Բարձրագույն դատական խորհրդի նիստ:

23. Դիմողը համապատասխան հերթականությամբ՝ ներկայացրել է բացարկի միջնորդություններ դատավոր և ոչ դատավոր անդամներին, դրանք չեն բավարարվել:

24. Բացարկի միջնորդություններ են հավելյալ կամ կրկին ներկայացվել նաև Երանուհի Թումանյանցին, Արմեն Դանիելյանին, Արթուր Աթաբեկյանին, որոնք մերժվել են:

25. Ներկայացվել են իրավունքները, ընթացակարգերը ամբողջ ծավալով պարզաբանելու միջնորդություններ, որոնք չեն պարզաբանվել:

ԲԴԽ-ն դատական նիստում նշել է, որ Դատավորը պետք է դիմի ԲԴԽ-ին նիստից դուրս` որպես վարչական մարմնի, սակայն դատական դեպարտամենտը ԲԴԽ-ի հանձնարարությամբ նշել է, որ չի կարող կամ իրավասու չէ պարզաբանել։

Պահանջվել է տրամադրել միջնորդությունները մերժելու որոշումները. ԲԴԽ-ն չի տրամադրել ու չի պատճառաբանել, թե օրենքի կամ օրենքի՝ որ դրույթներով չի տրամադրում մերժման որոշումները:

26. Ներկայացված կարգապահական վարույթը կարճելու մասին միջնորդություններն ունեցել են հետևյալ բովանդակությունը, օրինակները ստորև. 1. «1.1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 157-րդ հոդվածի 8-րդ մասը սահմանում է.

«Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումը նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով՝ վերանայելու հիմքերի առկայության դեպքում Բարձրագույն դատական խորհուրդը վերացնում է իր որոշումը և կայացնում է նոր որոշում»:

1.2. Այսինքն` Օրենսգիրքը հստակ սահմանում է, որ, եթե ԲԴԽ-ն վերացնում է որպես կարգապահական պատասխանատվություն դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու մասին որոշումը, ապա որոշում է կայացնում այդ դատավորին իր նախկինում զբաղեցրած պաշտոնում վերականգնելու մասին:

1.3. Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն.

«Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով»:

1.4. Հարկավոր է նշել, որ Օրենսգիրքը, ինչպես և Սահմանադրությունը կամ որևէ այլ օրենք չի նախատեսում Խորհրդի կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդության «նոր քննություն» իրականացնելու լիազորություն։ Ավելին, Օրենսգիրքը՝ հստակ սահմանում է նոր հանգամանքներով՝ վերանայելու հիմքերի առկայության դեպքում Խորհրդին պատվիրակաված լիազորություն՝ նոր որոշում կայացնելը։

1.5. Նկատի ունենալով, իրավական ակտը դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ մեկնաբանելու համաիրավական կանոնը, հարկավոր է հաշվի առնել, որ քննարկվող իրավակարգավորման լեզվաբանական վերլուծությունը վկայում է, որ «Բարձրագույն դատական խորհուրդը վերացնում է իր որոշումը և կայացնում է նոր որոշում» ձևակերպումը կառուցված է միացական «և» կապակցությամբ, որը հայերեն իրավական լեզվում արտահայտում է ոչ իբրև այլընտրանքային, այլ որպես պարտադիր հաջորդական գործողությունների միասնություն։ Այսինքն՝ իրավադրույթը նախատեսում է մեկ ամբողջական իրավական հետևանք՝ նախորդ որոշման վերացում, որին անմիջապես և անբաժանելիորեն պետք է հաջորդի նոր որոշման կայացումը։ «Կայացնում է նոր որոշում» հատվածը չի կարող մեկնաբանվել որպես խորհրդի հայեցողական կամ հետաձգվող լիազորություն, քանի որ այն նույն նախադասության մեջ է և նույն սահմանվում է ձևով։ Նշվածից հետևում է, որ նորմը չի նախատեսում միջանկյալ փուլ, նոր քննություն կամ առանձին վարույթ սկսելու հնարավորություն. խորհրդի լիազորությունը սահմանափակվում է նախկին որոշման վերացմամբ և դրա փոխարեն՝ անմիջապես՝ նոր որոշման կայացմամբ։ Ցանկացած այլ մեկնաբանություն հակասում է՝ Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի մաբանությանն ու օրենսդրի կամքին, իրավադրույթի՝ բառացի իմաստին և խաթարում է իրավական որոշակիության սկզբունքն ու դուրս գալիս օրենքով նախատեսված Խորհրդի լիազորությունների շրջանակից։

1.6. Ելնելով վերոգրյալից, գտնում եմ, որ միջնորդության նոր քննության փոխարեն Խորհուրդը պետք է Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 8-րդ մասով սահմանված կարգով դադարեցնի սույն վարույթով իրականացվող քննությունն ու կայացնի նոր որոշում Դավիթ Հարությունյանին իր նախկինում զբաղեցրած պաշտոնում վերականգնելու մասին։»

2. ՀՀ արդարադատության նախարարի՝ պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության, առանց դատավորի կարգավիճակի սահմանված կարգով՝ վերականգնման, նոր քննություն իրականացնելու վերաբերյալ

2.1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 157-րդ հոդվածի 9-րդ մասը սահմանում է.

«Եթե Բարձրագույն դատական խորհուրդը նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով՝ վերացնում է որպես կարգապահական պատասխանատվություն դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու մասին որոշումը, ապա որոշում է կայացնում այդ դատավորին իր նախկինում զբաղեցրած պաշտոնում վերականգնելու մասին: (...)»:

2.2. Այսինքն` Օրենսգիրքը հստակ սահմանում է, որ, եթե ԲԴԽ-ն վերացնում է որպես կարգապահական պատասխանատվություն դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու մասին որոշումը, ապա որոշում է կայացնում այդ դատավորին իր նախկինում զբաղեցրած պաշտոնում վերականգնելու մասին։

2.3. Օրենսգրքի 156-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն.

«Բարձրագույն դատական խորհուրդը մերժում է դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությունը, եթե

1) առկա է սույն օրենսգրքի 146-րդ հոդվածի 6-րդ մասով և 147-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված որևէ հիմք. (…)»։

2.4. Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 6-րդ մասի ուժով.

«6. Վարույթ հարուցած մարմինը կարճում է կարգապահական վարույթը, եթե՝

(...)

5) դադարեցվել կամ դադարել են դատավորի լիազորությունները. (…)»։

2.5. Հատկանշական է, որ Օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն. «Դատավոր է Վճռաբեկ, վերաքննիչ, առաջին ատյանի դատարաններում դատավորի պաշտոնում Սահմանադրությամբ և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով նշանակված անձը»:

2.6. Սույն վարույթով ստեղծված իրադրության նկատմամբ կիրառելի է դատավորի կարգավիճակ տրամադրելու Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված կարգը, որպիսի կարգի պահպանմամբ կարգավիճակի չտրամադրումը հանգեցնում է ենթակա կարգապահական անձի, ում նկատմամբ քննարկման պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունը, սուբյեկտայնությունից զրկման, ինչով պայմանավորված սույն վարույթով հետագա քննությունն ընդհանրապես դուրս կլինի Խորհրդի լիազորությունների շրջանակից։ Հակառակ մեկնաբանման պարագայում Խորհուրդը կարող է քննության առարկա դարձնել դատավոր չհանդիսացող ցանկացած անձի նկատմամբ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդություն (որպես ավելի հստակ օրինակ՝ նման մեկնաբանման պարագայում դատավոր Սամվել Թադևոսյանին կարգապահական վարույթը կարճվելու փոխարեն¹⁰³ պետք է Խորհրդի կողմից քննության առնվեր ու կայացվեր ըստ էության որոշում՝ անկախ վերջինիս կողմից հրաժարկանի դիմում ներկայացնելու հանգամանքի)։

2.7. Այնուամենայնիվ, ըստ ԲԴԽ 12.12.2025թ. որոշման, Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 9-րդ մասի կիրառմանը հնարավոր է անդրադառնալ Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 24.05.2023 թվականի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության (այսուհետ նաև՝ միջնորդության) նոր քննության արդյունքում:

2.7.1. Համանման որոշումներ են կայացվել դատավորներ Սուրեն Անտոնյանի և Արթուր Ստեփանյանի վերաբերյալ, տեղի են ունեցել նրանց վերաբերյալ դատական նիստեր, կայացվել են վերջնական որոշումներ, սակայն դրանցից որևէ մեկում անդրադարձ չի եղել դատավորների ընթացիկ (նախկին որոշումները՝ վերացնելուց մինչ կարգավիճակի դադարեցման ժամանակահատվածը) կարգավիճակի մասին:

2.7.2. Դատական նիստերում որևէ հաստատական դատողություններ այդ առումով չեն արվել նաև Խորհրդի կողմից դատավոր Ստեփանյանի՝ այդ մասին միջնորդության կապակցությամբ. եղել են բացառապես հարցադրումներ, հումորային արձանագրումներ, բայց որևէ պարզաբանում չի տրվել:

2.8. Կանխատեսելով Արդարադատության նախարարության ներկայացուցչի դիրքորոշումը քննարկվող հարցի կապակցությամբ, պետք է նշել, որ կարգապահական վարույթի շրջանակում նոր քննության ընթացքում դատավորի կարգավիճակի «հաստատումը» իրավաբանական ֆիկցիայի կիրառմամբ անթույլատրելի է, քանի որ այն չունի որևէ հստակ օրենսդրական հիմք և հակասում է Օրենսգրքի կարգավորումներին, արդար դատաքննության և իրավական որոշակիության հիմնարար սկզբունքներին։ Իրավական ֆիկցիան կարող է կիրառվել միայն այն դեպքերում, երբ այն ուղղակիորեն նախատեսված է օրենքով և ծառայում է ընթացակարգային տեխնիկական նպատակների՝ առանց նյութական իրավունքների վրա ազդելու, մինչդեռ դատավորի կարգավիճակը նյութական-իրավական բնույթի է և ուղղակիորեն առնչվում է դատական անկախությանը և անձի մասնագիտական իրավունքներին։ Կարգապահական վարույթի նոր քննության պայմաններում դատավորին «համարել» իր կարգավիճակը պահպանած առանց լիարժեք ընթացակարգի արդյունքում իրական վերականգնման, չի կարող դիտվել որպես խախտված իրավունքների վերականգնում, այլ ընդամենը ձևական մոտեցում է, որը քողարկում է նախորդ խախտումները՝ և ստեղծում է կրկնակի զոհայնացման իրավիճակ, ինչն անհամատեղելի է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի պահանջների հետ։

2.9. Ելնելով վերոգրյալից, գտնում եմ, որ առանց սահմանված կարգով դատավորի կարգավիճակի վերականգնման քննության իրականացումը հակասում է գործող օրենսդրությանն ու Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 9-րդ մասով սահմանված կարգով պետք է կայացվի որոշում Դավիթ Հարությունյանին իր նախկինում զբաղեցրած պաշտոնում վերականգնելու մասին, կամ Օրենսգրքի 156-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 147-րդ հոդվածի 6-րդ մասի կիրառմամբ սույն վարույթով պետք է կայացվի կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությունը մերժելու մասին որոշում։

3. ՀՀ արդարադատության նախարարի՝ պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության, առանց վաղեմության ժամկետների վերաբերյալ հստակ իրավակարգավորման, նոր քննություն իրականացնելու վերաբերյալ

3.1. «ՀՀ դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 141-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության է ենթարկում Բարձրագույն դատական խորհուրդը։

Կարգապահական վարույթը իրականացվում է օրինականության, դատական գործունեությանը չմիջամտելու, դատավորի և դատարանի անկախությունը հարգելու և հեղինակությունը՝ բարձր պահելու, կատարված՝ կարգապահական խախտման համար նշանակվող կարգապահական տույժի համաչափության, կամայականության ու խտրականության արգելքի սկզբունքների հիման վրա։

Օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝

«դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու նպատակով վարույթը կարող է հարուցվել՝

2) դատավորի կողմից սույն օրենսգրքով սահմանված՝ դատավորի վարքագծի կանոնները՝ դիտավորությամբ՝ կամ՝ կոպիտ անփութությամբ՝ խախտելու հիմքով՝ խախտումը վարույթ հարուցող մարմնի կողմից հայտնաբերվելուց հետո` եռամսյա ժամկետում, բայց ոչ ուշ, քան խախտումը կատարելուց մեկ տարի հետո, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 15-րդ և 16-րդ կետերով նախատեսված վարքագծի կանոնների խախտումների»:

Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝ հարուցված կարգապահական մինչև կարգապահական տևողությունը վարույթի պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությամբ Բարձրագույն դատական խորհրդին դիմելը չի կարող երկու ամսից ավելի լինել:

Նույն հոդվածի 1-ին մասում նշված ժամկետը կարող է վարույթ հարուցող մարմնի որոշմամբ դատավորի բացակայության (արձակուրդ, անաշխատունակություն, գործուղում, բացառությամբ այլն դատարան գործուղվելու և այլն) ժամանակահատվածով կարող է երկարաձգվել: Դատավորի բացակայության հիմքերի և ժամանակահատվածի վերաբերյալ տեղեկատվությունը վարույթ հարուցող մարմնին տրամադրում է համապատասխան դատարանի նախագահը:

Օրենսգրքի 150-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը Բարձրագույն դատական խորհուրդը քննում է կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունն ստանալու պահից եռամսյա ժամկետում։

Բացառիկ դեպքերում՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննության ժամկետը Բարձրագույն դատական խորհրդի հիմնավորված որոշմամբ կարող է ոչ ավելի, քան երեք ամսով երկարաձգվել, իսկ փորձաքննություն՝ նշանակվելու դեպքում` փորձաքննության կատարման համար անհրաժեշտ ժամկետով:

Օրենսգրքի 156-րդ հոդվածի համաձայն

«Բարձրագույն դատական խորհուրդը մերժում է դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությունը, եթե

1) առկա է սույն օրենսգրքի 146-րդ հոդվածի 6-րդ մասով և 147-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված որևէ հիմք.

 2) վարույթը հարուցած մարմինը խախտել է դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթի ընթացքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված ժամկետները, դատավորը համաձայն է այդ հիմքով վարույթի կարճմանը»:

Օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն արտացոլում է Սահմանադրական սկզբունքն առ այն, որ բոլոր հավասար են օրենքի և դատարանի առջև:

Դատարանի կողմից արդարադատություն և որպես դատարան` օրենքով նախատեսված այլ լիազորություններն իրականացնելիս խտրականությունը, կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է:

3.2. Յուրաքանչյուր ոք իր գործի քննության ժամանակ որպես իրավական փաստարկ իրավունք ունի վկայակոչելու նույնանման փաստերով այլ գործով Հայաստանի Հանրապետության դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտում առկա օրենքի և այլ նորմատիվ իրավական ակտի մեկնաբանությունները: Դատարանն անդրադառնում է նման իրավական փաստարկներին:

Այս սահմանադրական կարգավորման համատեքստում վկայակոչվում է Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.11.2022 թվականի թիվ ԲԴԽ-80-Ո-Կ-21 որոշումը¹⁰⁴։ ԲԴԽ անտարակուսելիորոն և հստակ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) Խորհուրդն արձանագրում է, որ վերը նշված իրավանորմը (ժամկետին վերաբերող) հանդիսանում է բացարձակ որոշակի իրավանորմ և կամայական կամ հայեցողական փոփոխության ենթակա չէ, եթե օրենքով սահմանված են հստակ ժամկետներ, ապա դրանց պահպանումը բխում է օրինականության սկզբունքից և յուրաքանչյուր դեպքում օրենքով սահմանված ժամկետներին վերաբերող պայմանները կրում են իմպերատիվ բնույթ, ուստի օրենքով սահմանված եռամսյա ժամկետի վերջում ակնկալվում է ունենալ արդեն ավարտված իրավական հետևանք:

(...)

Վերոնշյալ իրավական կարգավորումների համատեքստում անվիճելի է, որ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը Խորհրդի կողմից պետք է քննվի և լուծվի եռամսյա ժամկետում, և միայն բացառիկ կամ օրենքով սահմանված այլ դեպքերում այդ ժամկետը կարող է երկարաձգվել: Տվյալ Դատավորին եռամսյա ժամկետի նախատեսումն ինքնանպատակ չէ։ Դատավորին արգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննության ժամկետներ նախատեսելով և գործը քննող մարմնին այդ ժամկետներով սահմանափակելով՝ օրենսդիրը հետապնդում է իրավաչափ նպատակ, այն է՝ հնարավորություն ընձեռել որոշակի ժամկետներում քննել և լուծել հարցը ապահովելով դատավորի համար գործի ողջամիտ ժամկետում քննությունը: (...)»:

Կարող է արդյոք ողջամիտ հարց ծագել, թե արդյոք օրենքով սահմանված են հստակ ժամկետներ: Մենք գտնում ենք, որ ժամկետներ սահմանված են բացառապես վերը հիշատակված կարգավորումներում և այդ ժամկետները լրացել են:

3.3. Այդուհանդերձ, հարկ ենք համարում անդրադառնալ նաև ԲԴԽ մոտեցմանը, որը կիրառվել է Արթուր Ստեփանյանի գործով¹⁰⁵, մեջբերվում է (տես 33-րդ էջից).

«Անդրադառնալով Միջնորդությունը Արթուր Ստեփանյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ օրենքով սահմանված ժամկետների լրացած լինելու հիմքով առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին միջնորդությանը՝ Խորհուրդն այն անհիմն է համարում և գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման, քանի որ Ա.Ստեփանյանին՝ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին Խորհրդի 09.07.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-61-Ո-Կ-8 որոշման՝ նոր հանգամանքի ի հայտ գալով պայմանավորված վերանայման հիմքը ծագել է Օրենսգրքով սահմանված ժամկետներ պահպանմամբ ընդունված Խորհրդի 09.07.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-61-Ո-Կ-8 որոշմամբ կիրառված նորմի ՀՀ սահմանադրական դատարանի կողմից 22.04.2025 թվականին կայացված որոշմամբ ՀՀ սահմանադրության՝ մի շարք հոդվածներին հակասող ճանաչելու արդյունքում։ Միաժամանակ հարկ է նշել, որ որևէ գործի վերաբերյալ նոր հանգամանքի ի հայտ գալը, ի թիվս այլնի, օբյեկտիվորեն պայմանավորված է ժամանակային գործոնով և նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով վերանայման միջնորդություն կարող է բերվել Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով սահմանված հիմքերի ի հայտ գալու պահից 3 ամսվա ընթացքում, հակառակ պարագայում նոր հանգամանքի հիմքով գործի վերանայման ինստիտուտը ժամկետի լրանալու հիմքով պայմանավորված՝ կվերածվի ինքնանպատակ գործընթացի և օբյեկտիվորեն կբացառի նոր հանգամանքի անքի ազդեցության գնահատման հնարավորությունը՝ ուղղակիորեն հակասելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի 29.07.2025 թվականի թիվ ՍԴՈ-1791 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշմանը:»

Այսպես` այս պատճառաբանությունը թե վերանայման հիմքը՝ ծագել է նախկին որոշման` ՀՀ սահմանադրության մի շարք՝ հոդվածներին հակասող ճանաչելու արդյունքում և ԲԴԽ-ն ժամկետների՝ պահպանմամբ՝ է նախաձեռնել՝ վերանայման վարույթը, թերևս չի վիճարկվում, սակայն արձանագրենք, որ թե այն, ոչ էլ այս դեպքում վերանայման վարույթն ավարտված է. կայացվել էր, այս գործով էլ կայացվել է համապատասխան` 2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ի որոշումը:

Ինչ վերաբերում է այն դատողությանը, թե «Միաժամանակ հարկ է նշել, որ որևէ գործի վերաբերյալ նոր հանգամանքի ի հայտ գալը, ի թիվս այլնի, օբյեկտիվորեն պայմանավորված է ժամանակային գործոնով», ապա պետք է փաստել, որ դա թերևս ևս կարող է ընդհանրական առումով լինել ճշմարիտ դատողություն, սակայն այս դեպքում շրջանցվում է մեկ կարևոր հանգամանք, այն է. օբյեկտիվորեն ժամանակային գործոնի պայմանավորվածությունն ու կամ դրա առաջացումը պետք է լինի օրենքով, այլ ոչ թե՝ հիմնված լինի զուտ տրամաբանության վրա ու դրա բացասական հետևանքները չի կարող դրվել դիմողի կամ կողմի վրա։

3.4. Հաջորդը` այն թե նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով՝ վերանայման միջնորդություն կարող է բերվել Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով սահմանված հիմքերի ի հայտ գալու պահից 3 ամսվա ընթացքում, դա բնականաբար օրենքով սահմանված ժամկետ է, սակայն դրանից ամենևին չի բխում թե հակառակ պարագայում նոր հանգամանքի հիմքով գործի վերանայման ինստիտուտը ժամկետի լրանալու հիմքով՝ պայմանավորված կվերածվի ինքնանպատակ գործընթացի և օբյեկտիվորեն կբացառի նոր հանգամանքի ազդեցության գնահատման հնարավորությունը՝ ուղղակիորեն հակասելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի 29.07.2025 թվականի թիվ ՍԴՈ-1791 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշմանը: Պատճառը հետևյալն է. այս հարցը կարգավորված է մասնավորապես Օրենսգրքի 157-հոդվածի 8-րդ և 9-րդ մասերով, ըստ որի ԲԴԽ-ն վերացնում է իր որոշումը և կայացնում է նոր որոշում ու եթե ԲԴԽ-ն նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով լիազորությունները դադարեցնելու մասին որոշումը, ապա որոշում է կայացնում այդ վերացնում է որպես կարգապահական պատասխանատվություն դատավորի դատավորին իր նախկինում զբաղեցրած պաշտոնում վերականգնելու մասին:

Մինչդեռ ԲԴԽ-ն իր որոշումները վերացնելուց հետո նոր որոշում չի կայացրել, դատավորին չի վերականգնել, սակայն «նոր քննություն» է իրականացնում։

Ավելին` Սահմադրական դատարանը ԲԴԽ-ի օրենքին տրված մեկնաբանություններն ու իրավակիրառ պրակտիկան ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող ճանաչելով, բնավ չի անդրադարձել ժամկետների հարցին կամ ԲԴԽ-ին չի շնորհել նոր ընթացակարգ կամ ժամկետներ, որոնք առավել ևս նախատեսված չեն օրենքով։

Ընդ որում` ԲԴԽ անդամ՝ Երանուհի Թումանյանցի 2026 թվականի հունվարի 16-ի դատական նիստում արված արձանագրումը, որով հղում էր կատարում՝ դիմողի վերաբերյալ՝ վերջին որոշման 35-րդ կետում արաձանագրածին, որն իր հերթին պարունակում է հղում ՍԴ 2013 թվականի սեպտեմբերի 18-ի ՍԴՈ-1114 որոշմանը վերաբերում է, օրինակ, քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներին` եռաստիճան դատական համակարգի առկայությամբ կարգավորումների ու որևէ կերպ չի կարող չեզոքացնել դատական օրենսգրքի կարգավորումները:

Ի զուր չէ նշել, որ ԲԴԽ-ն արդեն 2-րդ անգամ է փորձ կատարում «ծաղկաքաղ» անել ՍԴ որոշումներում արձանագրածները` դրանցից դուրս բերելով առանձին բառեր. Վերջին անգամ` 2024թվականին, ՍԴՈ-1729 որոշման 3-րդ կետից վերցվել էր. (...) «Խորհրդի կողմից կիրառված սանկցիայի ազդեցությամբ դատական նիստերի դահլիճում վարույթին մասնակցելու անհնարինության պայմաններում Դիմողն ի վիճակի չի եղել ներկայացնել իր դիրքորոշումները նույնիսկ գրավոր կերպով» նախադասությունն ու ենթադրել էին, թե ՍԴ-ն ԲԴԽ-ին առաջարկում է գրավոր կերպով՝ դիրքորոշում ներկայացնելու հնարավորություն ընձեռել ու դրանով իսկ խախտումը վերացնել:

Առնվազն երկու անգամ ԲԴԽ կազմը ոչ թե օրենքի բացն է անտեսել կամ հակասահմանադրական օրենքի պատճառով խախտում կատարել, այլ սխալ է մեկնաբանել ու կիրառել Սահմանադրությունը, ինչը փաստվել է ՍԴ որոշումներով:

Այսքանով` բավարար է փաստելու, որ ԲԴԽ` Արթուր Ստեփանյանի գործով ընդունած դիրքորոշումը չի կարող կիրառելի չէ սույն վարույթի նկատմամբ։

3.5. Ավելնորդ չի լինի նշել, որ համանման իրավիճակում նմանատիպ դատողություն իրեն թույլ էր տվել նաև Ուկրաինյայի կառավարությունը` Օլեկսանդր Վոլկովն ընդդեմ Ուկրաինայի (CASE OF OLEKSANDR VOLKOV v. UKRAINE) գործով¹⁰⁶:

Մասնավորապես` Դատավորը պնդել էր, որ իր նկատմամբ վարույթը պետք է ընթանար այն ընթացակարգով, որը պարունակում էր կարգապահական պատասխանատվության կիրառման վաղեմության ժամկետներ, և այդ երաշխիքը չկիրառելը խաթարել է արդար դատաքննությունը (տես՝ §132-133-րդ կետեր), իսկ կառավարությունը` Ուկրաինան, վիճարկում էր՝ բողոքը և փաստացի ասում էր հետևյալը. դատավորի կարգավիճակը ենթադրում է պատասխանատվություն, իսկ «երդման խախտումը» ծանր խախտում է, ուստի նման դեպքերում ժամանակային սահմանափակումներ (վաղեմության ժամկետներ) կիրառել չի կարելի (տես՝ §134-րդ կետ)։

3.6. Միևնույն ժամանակ վերադառանալով ներպետական կարգավորումներին` ԲԴԽ 03.11.2022 թվականի թիվ ԲԴԽ-80-Ո-Կ-21 որոշմանը ու դրանում ամրագրած դիրքորոշումներին, ապա ուղղակի մեջբերմամբ՝ կարելի է անել, մասնավորապես հետևյալ դատողությունը.

«Ժամկետներին վերաբերող իրավանորմը հանդիսանում է բացարձակ որոշակի իրավանորմ թե կամայական, թե հայեցողական փոփոխության ենթակա չէ, ու քանի որ օրենքով սահմանված են հստակ ժամկետներ, ապա դրանց պահպանումը բխում է օրինականության սկզբունքից և յուրաքանչյուր դեպքում օրենքով սահմանված ժամկետներին վերաբերող պայմանները կրում են իմպերատիվ բնույթ, հակառակ մեկնաբանումն էլ չի օրինականության սկզբունքից։ Օրենքով ուղղակի նախատեսված եռամսյա ժամկետի վերջում ավարտված իրավական հետևանք չունենալու դեպքում վարույթը պետք է կարճվի, ինչպես արվել է այլ դատավորների դեպքում` բացառելով խտրական, կամայական վերաբերմունքը»:

3.7. Հավելյալ հարկ է նշել, որ ԲԴԽ այս մոտեցումն ամրագրված է նաև ավելի վաղ այլ երկրների վերաբերյալ կայացված ՄԻԵԴ որոշումներով:

Մասնավորապես` ՄԻԵԴ Օլեկսանդր Վոլկովն ընդդեմ Ուկրաինայի (CASE OF OLEKSANDR VOLKOV v. UKRAINE) գործով համանման փաստերի պայմաններում արձանագրումները¹⁰⁷. Այսպես.

«137. Դատարանը նշել է, որ վաղեմության ժամկետները ծառայում են մի շարք կարևոր նպատակների, մասնավորապես՝ ապահովելու իրավական որոշակիությունը հստակությունն կանխատեսելիությունը, պաշտպանելու պատասխանողներին հնացած, ժամանակավրեպ պահանջներից, որոնց դեմ հնարավոր հակադարձելը կարող է դժվար լինել, ինչպես նաև կանխելու ցանկացած անարդարություն, որը կարող էր առաջանալ, եթե դատարաններից պահանջվեր որոշում կայացնել անցյալում տեղի ունեցած իր իրադարձությունների վերաբերյալ՝ և ապացույցների հիման վրա, որոնք ժամանակային հոսքի պատճառով կարող այնպիսի ապացույցների են լինել ոչ արդիական, անարժանահավատ կամ ոչ ամբողջական (տես՝ Stubbings and Others v. the United Kingdom, 22 hulquntՕpph 1996 p., § 51, Reports 1996-IV): Վաղեմության ժամկետները՝ հանդիսանում են՝ Պայմանավորվող պետությունների ներպետական իրավական համակարգերին բնորոշ ընդհանուր երևույթ՝ քրեական, կարգապահական և այլ իրավախախտումների վերաբերյալ։

138. Ինչ վերաբերում է դիմումատուի գործին, ապա Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից 2010 թվականին քննված փաստերը վերաբերում էին 2003 և 2006 թվականներին (տես վերևում՝ պարբերություններ 17–18)։ Հետևաբար` դիմումատուն հայտնվել էր բարդ դրության մեջ, քանի որ նա ստիպված էր իր պաշտպանությունն իրականացնել այնպիսի իրադարձությունների առնչությամբ, որոնց մի մասը տեղի էր ունեցել հեռավոր անցյալում։

139. Դիմումատուի գործով Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումից և Կառավարության ներկայացրած դիրքորոշումներից երևում է, որ ներպետական իրավունքը չի նախատեսում որևէ վաղեմության ժամկետ՝ դատավորին «երդման խախտման» հիմքով պաշտոնից ազատելու վարույթների համար։ Թեև Դատարանը նպատակահարմար չի համարում նշել, թե որքան պետք է լինի այդ վաղեմության ժամկետը, այնուամենայնիվ գտնում է, որ դատական իշխանությանը վերաբերող կարգապահական գործերում նման անսահմանափակ մոտեցումը լուրջ սպառնալիք է իրավական որոշակիության սկզբունքին։

140. Այս հանգամանքներում Դատարանը գտնում է, որ այս առումով տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի խախտում։

(...)

181. Դատարանը նաև գտնում է, որ անհրաժեշտ դատավարական երաշխիքները չէին ապահովվել` համապատասխան նյութական իրավունքի կամայական կիրառումը կանխելու համար։ Մասնավորապես, ներպետական իրավունքը չէր սահմանում որևէ ժամկետ դատավորի նկատմամբ «երդման խախտման» հիմքով վարույթ նախաձեռնելու և վարելու համար։ Ինչպես վերևում քննարկվել է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համատեքստում, որևէ վաղեմության ժամկետի բացակայությունը կարգապահական մարմինների՝ հայեցողությունը դարձրել էր անսահմանափակ և խաթարել էր իրավական որոշակիության սկզբունքը:

182. Բացի այդ, ներպետական իրավունքը չէր սահմանում կարգապահական իրավախախտումների համար նախատեսված պատժամիջոցների համապատասխան սանդղակ և չէր մշակել կանոններ, որոնք կապահովեին դրանց կիրառումը համաչափության սկզբունքին համապատասխան։ Այն ժամանակ, երբ քննվում էր դիմումատուի գործը, կարգապահական իրավախախտումների համար նախատեսված էին միայն երեք պատժամիջոցներ՝ նկատողություն, որակավորման դասի իջեցում և պաշտոնից ազատում։ Այս երեք տեսակի պատժամիջոցները՝ քիչ հնարավորություն էին տալիս դատավորի նկատմամբ կիրառել համաչափ կարգապահական պատասխանատվություն։ Արդյունքում՝ իշխանություններին տրված էին սահմանափակ հնարավորություններ՝ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործի հանգամանքների լույսի ներքո հավասարակշռելու հանրային և մասնավոր շահերը։

183. Հարկ է նշել, որ դատավորների նկատմամբ կարգապահական պատժամիջոցների համաչափ կիրառման սկզբունքը ուղղակիորեն նշվում է Դատավորների կարգավիճակի վերաբերյալ Եվրոպական խարտիայի 5.1 կետում (տես վերևում՝ պարբերություն 78), և որ որոշ պետություններ այդ սկզբունքը ապահովելու համար սահմանել են պատժամիջոցների ավելի մանրամասն՝ հիերարխիա (տես վերևում՝ պարբերություն 82)։

184. Վերջապես, այս ոլորտում կարգապահական մարմնի անխուսափելի հայեցողության ամենակարևոր հակակշիռը պետք է լիներ անկախ և անկողմնակալ վերանայման հնարավորությունը։ Սակայն ներպետական իրավունքը նման վերանայման համար համապատասխան իրավական շրջանակ չէր սահմանել, և, ինչպես ավելի վաղ է քննարկվել, այն դիմումատուի համար գործնականում մատչելի չէր։

185. Հետևաբար՝ «երդման խախտում» իրավախախտման վերաբերյալ հետևողական և սահմանափակող մեկնաբանություն ապահովող ուղեցույցների և պրակտիկայի բացակայությունը, ինչպես նաև համապատասխան իրավական երաշխիքների պակասը հանգեցրել էին նրան, որ ներպետական իրավունքի համապատասխան դրույթները իրենց հետևանքների առումով դարձել էին անկանխատեսելի։ Այս համատեքստում կարելի էր ողջամտորեն ենթադրել, որ դատավորի կարիերայի ընթացքում ցանկացած պահի տեղի ունեցած գրեթե ցանկացած ոչ պատշաճ վարքագիծ կարող էր կարգապահական մարմնի ցանկության դեպքում մեկնաբանվել որպես «երդման խախտման» կարգապահական մեղադրանքի բավարար փաստական հիմք և հանգեցնել նրա պաշտոնից ազատմանը»:

3.8. «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝ նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը՝ ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն, որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից:

Վերոշարադրյալ իրավական նորմերի և Բարձրագույն դատական խորհրդի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ կատարված վերլուծությունից բխում է, որ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու նպատակով վարույթը, որպես կանոն, կարող է հարուցվել դատավորի կողմից սույն օրենսգրքով սահմանված՝ դատավորի վարքագծի կանոնները դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ՝ խախտելու հիմքով՝ խախտումը վարույթ հարուցող մարմնի կողմից հայտնաբերվելուց հետո` եռամսյա ժամկետում, բայց ոչ ուշ, քան խախտումը կատարելուց մեկ տարի հետո:

Իսկ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը Բարձրագույն դատական խորհուրդը որպես կանոն քննում է կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունն ստանալու պահից եռամսյա ժամկետում, որը բացառիկ դեպքերում Բարձրագույն դատական խորհրդի հիմնավորված որոշմամբ կարող է ոչ ավելի, քան երեք ամսով երկարաձգվել, իսկ փորձաքննություն նշանակվելու դեպքում՝ փորձաքննության կատարման համար անհրաժեշտ ժամկետով։

Ավելին՝ օրենսդիրը սահմանել է նաև, որ վարույթը հարուցած մարմնի կողմից դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթի ընթացքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված ժամկետները խախտելը հիմք է Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությունը մերժելու համար, եթե իհարկե դատավորը համաձայն է այդ հիմքով վարույթի կարճմանը:

Այլ կերպ ասած՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննության ժամկետներ նախատեսելով և գործը քննող մարմնին այդ ժամկետներով սահմանափակելով՝ օրենսդիրը հետապնդել է իրավաչափ նպատակ, այն է՝ հնարավորություն ընձեռել որոշակի ժամկետներում քննել և լուծել հարցը ապահովելով դատավորի համար գործի ողջամիտ ժամկետում քննությունը, քանի որ վերոնշյալ իրավական կարգավորումների` համատեքստում` անվիճելի է, որ տվյալ ժամկետների նախատեսումն ինքնանպատակ չէ և օրենքով սահմանված հստակ ժամկետների պահպանումը բխում է օրինականության սկզբունքից ու յուրաքանչյուր դեպքում օրենքով սահմանված ժամկետներին վերաբերող պայմանները կրում են իմպերատիվ բնույթ, ուստի օրենքով սահմանված ժամկետի վերջում ակնկալվում է ունենալ արդեն ավարտված իրավական հետևանք։

39. Սույն դեպքում՝

Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու առիթ է հանդիսացել զանգվածային լրատվության միջոցի 07.04.2023 թվականի հրապարակումը, որի առթիվ ՀՀ արդարադատության նախարարի մամուլի քարտուղարը 14.04.2023 թվականին ներկայացրել է զեկուցագիր,

ՀՀ արդարադատության նախարարի 20.04.2023 թվականի թիվ 31-Ա որոշմամբ Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ հարուցվել է կարգապահական վարույթ,

ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողը 24.05.2023 թվականի թիվ 42-Ա որոշմամբ Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությամբ դիմել է Բարձրագույն դատական խորհրդին,

2023 թվականի հուլիսի 3-ին բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից կայացվել և 2023 թվականի հուլիսի 26-ին հրապարակվել է որոշում, ըստ որի Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները դադարեցվել են,

Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի հունվարի 3-ին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան,

Սահմանադրական դատարանը 2024 թվականի մայիսի 21-ին կայացրել է ՍԴՈ- 1729 որոշումը,

Դավիթ Հարությունյանը՝ 2024 թվականի օգոստոսի 20-ին դիմել է ԲԴԽ-ին՝ խնդրելով Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով վերանայել Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը,

ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին,

Դավիթ Հարությունյանը կրկին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան,

Սահմանադրական դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է ՍԴՈ- 1791 որոշում, որի եզրափակիչ մասի համաձայն`

1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի վերաբերյալ որոշումը Սահմանադրական դատարանի որոշման՝ որպես նոր հանգամանքի հիմքով ըստ էության վերանայելը (որոշումը վերացնելը և նոր որոշում կայացնելը) Բարձրագույն դատական խորհրդի պարտադիր լիազորությունն է:

2. ԳՍահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով՝ նկատի ունենալով, որ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը Դիմողի նկատմամբ կիրառվել է սույն որոշման մեջ նշված մեկնաբանությունից տարբերվող մեկնաբանությամբ:

3. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

Դավիթ Հարությունյանը 28.10.2025 թվականին դիմում է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհրդին՝ նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումները վերանայելու մասին,

Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ «Նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 և 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումները վերանայելու դիմումը քննարկելու վերաբերյալ» 12.12.2025 թվականի թիվ ԲԴԽ-83-Ո-Կ-16 որոշմամբ նոր հանգամանքի հիմքով վերանայնվել՝ վերացվել են Բարձրագույն դատական խորհրդի 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 և 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումները և որոշվել է նոր որոշման կայացման նպատակով Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ՝ ներկայացված միջնորդության քննության համար նշանակել Բարձրագույն դատական խորհրդի նիստ:

Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ կարգապահական վարույթով ժամկետը չի եղել կասեցված մասնավորապես նաև Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի իմաստով. Դավիթ Հարությունյանը չի բացակայել արձակուրդի, անաշխատունակություն, գործուղման և այլ պատճառներով, որը թույլ կտար ԲԴԽ-ին այդ ժամանակահատվածով երկարաձգել վարությի տևողությունը, օրենքով սահմանված աամկետը: Բնականաբար դատավորի` Դավիթ Հարությունյանի ժամանակահատվածի հիմքերի վերաբերյալ բացակայության տեղեկատվությունը վարույթ հարուցող մարմնին պետք է տրամադրեր և դատարանի նախագահը, սակայն այդպիսիք բնականաբար չկան:

3.10. Ամփոփելով վերոգրյալը և արձանագրելով, որ 13.01.2026 թվականի դրությամբ Դավիթ Հարությունյանին վերագրված ենթադրյալ խախտումը՝ վարույթ հարուցող մարմնի կողմից հայտնաբերվելուց հետո անցել է շուրջ երկու տարի ինը ամիս, իսկ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունը Բարձրագույն դատական խորհրդում ստանալու պահից՝ ավելի քան երկու տարի յոթ ամիս, ու հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ օրենսդրական կարգավորումները և դրանց վերաբերյալ ՄԻԵԴ ու Բարձրագույն դատական խորհրդի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, ինչպես նաև ստեղծված փաստացի իրավիճակը՝ գտնում ենք, որ ցանակացած մեկնաբանման դեպքում լրացել են Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ օրենքով կահմանված վերոշարադրյալ բոլոր ժամկետները, ինչը հիմք է վարույթ հարուցած մարմնի միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ այն մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու համար, որը բխում է օրինականության սկզբունքից և հետապնդում է իրավաչափ նպատակ, իմպերատիվ է և չի կարող հայեցողական ու կամայական մեկնաբանվել ինչպես արձանագրել է ԲԴԽ-ն իր նախկինում կայացված` վերը հիշատակված որոշումներում։

Այլապես` գործ ունենք խտրական, կամայական վերաբերմունքի հետ:

3.11. Ավելին՝ վերոնշյալ ժամկետները լրացած լինելու պայմաններում կարգապահական վարույթի քննությունը՝ շարունակելը և դրա արդյունքում որևէ կարգապահական պատասխանատվության միջոց կիրառելը ՄԻԵԿ 6-րդ հոդվածի համատեքստում կարգապահական վարույթ քննող մարմնի հայեցողությունը դարձնում է մասնավորապես՝ անսահմանափակ, կամայական և խաթարում է իրավական որոշակիության սկզբունքը։

Հակառակ մեկնաբանման պայմաններում ստացվում է, որ դատավորի պաշտոնավարման տարիների ընթացքում տեղի ունեցած դատավորի վարքագծի կանոնների ենթադրյալ խախտումը կարող է տարիներ անց կարգապահական վարույթ քննող մարմնի ցանկության դեպքում մեկնաբանվել որպես կարգապահական խախտման համար բավարար փաստական հիմք և հանգեցնել նրա պաշտոնից ազատմանը՝ առանց հաշվի առնելու այդ ենթադրյալ խախտման ժամանակավրեպ և ոչ արդիական, իսկ դրա հիմքում ընկած ապացույցների՝ արդեն իսկ ոչ արդիական, ոչ այդքան արժանահավատ՝ կամ ոչ ամբողջական լինելը, որպիսի պայմաններում չի ապահովվում իրավական որոշակիությունը, հստակությունն ու կանխատեսելիությունը:

Ինչ վերաբերում է Բարձրագույն դատական խորհրդի 11.11.2025 թվականի թիվ ԲԴԽ-52-Ո-Կ-12 որոշմամբ արտահայտած այն դիրքորոշմանը, թե. «որևէ գործի վերաբերյալ նոր հանգամանքի ի հայտ գալը, ի թիվս այլնի, օբյեկտիվորեն պայմանավորված է ժամանակային գործոնով և նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով վերանայման միջնորդություն կարող է բերվել Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով սահմանված հիմքերի ի հայտ գալու պահից 3 ամսվա ընթացքում, հակառակ պարագայում նոր հանգամանքի հիմքով գործի վերանայման ինստիտուտը ժամկետի լրանալու հիմքով՝ պայմանավորված՝ կվերածվի ինքնանպատակ գործընթացի և օբյեկտիվորեն կբացառի նոր հանգամանքի ազդեցության գնահատման հնարավորությունը՝ ուղղակիորեն հակասելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի 29.07.2025 թվականի թիվ ՍԴՈ-1791 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշմանը», ապա հարկ է նկատել, որ այդ մեկնաբանումը չի բխում ինչպես նշված որոշման մեջ նշված Վոլկովն ընդդեմ Ուկրաինայի (CASE OF OLEKSANDR VOLKOV v. UKRAINE) գործով կայացված վճռից, և տվյալ դեպքում փորձ է կատարվել կիրառել ժխտողական–մանիպուլյատիվ պատճառաբանում՝ Սահմանադրական դատարանի որոշման հղումով փորձելով օրենսդրորեն չնախատեսված լիազորություն վերագրել ինքն իրեն, ինչն իր բնույթով թույլատրելի մեկնաբանում չէ և խախտում է իրավական որոշակիության ու օրինականության սկզբունքները: Նման մեկնաբանման խախտումն ակնառու է հատկապես ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի փաստազուրկ համատեսքստում։

Այլ կերպ՝ ԲԴԽ կողմից կիրառված մեկնաբանությունը, մեթոդաբանությունը չի կարող թույլատրելի դիտարկվել, քանի որ դատարանը, հղում անելով նպատակահարմարությանը, անտեսելով օրենսդրական ուղղակի կարգավորումները ժամկետների առումով՝ փաստացի վերափոխել է օրենսդրի կամքը:

Բացի այդ ժխտողական պատճառաբանումը ենթադրյալ բացասական հետևանքների հիմքից բխեցնելով օրենսդրորեն չնախատեսված լիազորություն վերագրումը հակասում է ՍԴ և ՄԻԵԴ պրակտիկային՝ ըստ որի դատական լիազորությունները չեն կարող բխել ոչ օրենսդրական լռությունից, ոչ էլ նպատակահարմարությունից։

3.12. Ելնելով վերոգրյալից, գտնում եմ, որ շարադրված վերլուծությամբ, պետք է կայացվի ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին որոշում։

4. ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ` ներկայացված միջնորդությամբ վերագրվող կարգապահական կանոնների ու դատավորի խոսքի ազատության իրավունքի համադրելիության վերաբերյալ:

4.1. Միջնորդության համաձայն, Դավիթ Հարությունյանի (այսուհետ նաև՝ Դատավոր) կատարմանն է վերագրվում «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 6-րդ և 8-րդ կետերով նախատեսված վարքագծի ընդհանուր կանոնների խախտումներ։ Մասնավորապես

«1. Ցանկացած գործունեություն իրականացնելիս և բոլոր հանգամանքներում դատավորը պարտավոր է՝ գերծ մնալ դատական իշխանությունը վարկաբեկող, ինչպես նաև դատական իշխանության անկախությանն ու անաչառությանն վերաբերյալ հանրության վստահությունը նվազեցնող վարքագիծ դրսևորելուց

(...)

5) զերծ մնա դատարանի գործողությունները, դատական ակտերը հրապարակայնորեն կասկածի տակ առնելուց, բացառությամբ օրենքով նախատեսված կամ գիտական ազատության շրջանակում իրականացվող մասնագիտական գործունեության դեպքերի.

(...)

8) զերծ մնալ այնպիսի հայտարարություն անելուց կամ վարքագիծ դրսևորելուց, որը վտանգում կամ կասկածի տակ է առնում դատավորի կամ դատարանի անկախությունը և անաչառությունը.»։

4.2. Ելնելով կարգապահական վարույթի քննության ներկա փուլից, գտնում եմ, որ առկա են բավարար հիմքեր ու հիմնավորումներ կայացնելու ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին որոշում, նկատի ունենալով վերագրվող արարքի նկարագրության հրապարակված լինելու և ՀՀ արդարադատության նախարարության ներկայացուցիչների կողմից տրված պարզաբանումները՝ ստորև բերվող հիմնավորմամբ։

4.3. Քննարկվող կարգապահական կանոնների բովանդակության ուսումնասիրության ու կիրառության տեսանկյունից՝ առանցքային նշանակություն ունի 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Ստրասբուրգում Եվրոպայի Դատավորների Խորհրդատվական Խորհրդի (ԵԴԽԽ) ընդունած թիվ 27 (2024) ուղենիշային եզրակացությունը (կարծիքը)։¹⁰⁸

Համաձայն փաստաթղթի 26-րդ կետի

«Դատավորներն ունեն ազատորեն արտահայտվելու իրավունք համաձայն ՄԻԵԿ-ի 10-րդ հոդվածի, ինչը նաև սահմանված է Թիվ 25 (2022) կարծիքում։ ՄԻԵԿ-ի 10-րդ հոդվածով նախատեսված իրենց իրավունքների օրինական իրականացումը չպետք է առաջացնի կարգապահական պատասխանատվություն: Ազատորեն արտահայտվելու իրավունքը ներառում է դատավորների՝ իրենց կամ իրենց գործընկերների նկատմամբ կարգապահական վարույթների մասին՝ հրապարակայնորեն խոսելու իրավունքը։

Կարգապահական պատասխանատվության հիմքերը չպետք է խախտեն նաև դատավորների՝ ՄԻԵԿ-ի 8-րդ հոդվածով սահմանված՝ անձնական և ընտանեկան կյանքի իրավունքը»։

4.4. Ուշադրության է արժանի նաև ԵԴԽԽ No. 25 (2022) ուղենիշային եզրակացությունը (կարծիքը)¹⁰⁹, որի 53-րդ կետով ուղիղ նախատեսվում է.

«Կարևոր է, որ դատական իշխանությունը ապահովի այնպիսի մթնոլորտ, որը թույլ կտա դատավորներին հանդես գալ քննադատական դիտարկումներով, հատկապես հիերարխիկ կառուցվածք ունեցող դատական համակարգում, որտեղ դատավորները առաջխաղացման հարցերում կախված են ավելի բարձր պաշտոն զբաղեցնող գործընկերների գնահատականներից»։

4.5. Այս առումով հատկանշական է ու առավել արդիական կարևություն է ստանում ԵԴԽԽ կարծիքների մասին Բարձրագույն դատական խորհրդի օրեր առաջ՝ 09.02.2026 թվականին ԲԴԽ-13-ԱՈ-3 որոշմամբ ընդունած գնահատականը:

Այլ կերպ՝ ԲԴԽ-ն ԵԴԽԽ կարծիքների ու բանաձևերի վերաբերյալ՝ հիշատակված որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը.

«Հաշվի առնելով, որ Եվրոպական դատավորների խորհրդատվական խորհրդի եզրակացությունները (կարծիքները) Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի կողմից հաստատվելուց հետո անդամ-պետությունների համար դառնում են հանձնարարականներ (recommendations), նպատակ հետապնդելով անդամ- պետություններում ապահովել միասնական (unification) դատական քաղաքականություն, հաշվի առնելով, որ այդ եզրակացություններում (կարծիքներում) ամրագրված դրույթները վերաբերում են դատական իշխանության անկախության ամրապնդմանը, իշխանության թևերի հետ հարաբերակցությանը, դատական համակարգի ձևավորման և գործառույթների արդյունավետության բարձրացմանը, դատական ընթացակարգերի կատարելագործմանը, դատավորի կարգավիճակին, նրա ընտրության, աշխատանքի գնահատման, սկզբնական և շարունակական վերապատրաստման, առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության ենթարկման, ինչպես նաև սոցիալական երաշխիքների ապահովման խնդիրներին և ղեկավարվելով (...)»:

4.6. Մեջբերվածից ակնհայտ է դառնում, որ Խորհրդի կողմից ճանաչվել է ԵԴԽԽ հեղինակությունն կարևորվել դրա եզրակացությունների (կարծիքների) կիրարկումն ի թիվս այլնի նաև կարգապահական վարույթների քննության նկատմամբ։

Այլ կերպ՝ ԲԴԽ-ն ստանձնել առնվազն պատրաստակամություն համապատասխանեցնելու և բարեփոխելու իր՝ նաև կարգապահական հարցերի քննության պրակտիկան Եվրոպայի Խորհրդի անդամ պետությունների լավագույն փորձի և չափանիշներին համահունչ:

Ավելին՝ այդ նպատակով խորհրդի դատավոր անդամ Մերի Համբարձումյանը գործուղվել է ԵԴԽԽ՝ ներկայացնելու ՀՀ դատական իշխանությունը։

4.7. Վերոգրյալի համատեքստում պետք է արձանագրել, որ Խորհրդի կողմից ԵԴԽԽ եզրակացությունների հեղինակության ճանաչումն ու դրանց նշանակության շեշտադրումը չի կարող ունենալ զուտ հռչակագրային բնույթ։ Եթե Խորհուրդը իր իսկ որոշմամբ՝ արձանագրում է, որ ԵԴԽԽ կարծիքները ի վերջո դառնում են անդամ պետությունների համար հանձնարարականներ և միտված են դատական քաղաքականության միատեսակության ձևավորմանը, ապա նման գնահատականը տրամաբանորեն ենթադրում է դրանց բովանդակային կիրառություն կոնկրետ վարույթներում, հատկապես այն դեպքերում, երբ քննարկվում են դատավորի արտահայտման ազատության կարգապահական պատասխանատվության սահմանները։

Հակառակ դեպքում, ելնելով որոշման բովանդակությունից, կստացվի, որ, եթե ԲԴԽ որոշումը զուտ հռչակագրային կամ ձևական բնույթ ունի, ապա ենթադրվում է, որ Խորհուրդը չի կիսում նույն արժեքներն ու առկա չէ ձգտում բարելավելու պրակտիկան՝ այն համապատասխանեցնելով Եվրոպական լավագույն փորձին կամ ազգային դատական խորհուրդը նշված կետի հետ կապված ունի առանձին վերապահում կամ հատուկ կարծիք, որը ժամանակին արտահայտել է քննարկումների, կարծիքի ընդունման ընթացքում:

4.8. Մասնավորապես, ԵԴԽԽ թիվ 27 (2024) կարծիքի 26-րդ կետում հստակ արձանագրվում է, որ ՄԻԵԿ-ի 10-րդ հոդվածով երաշխավորված արտահայտման ազատության օրինական՝ իրականացումը չպետք է առաջացնի՝ կարգապահական պատասխանատվություն, և որ այդ իրավունքը ներառում է նաև դատավորների՝ իրենց կամ գործընկերների նկատմամբ՝ իրականացվող կարգապահական վարույթների մասին հրապարակայնորեն խոսելու իրավունքը։ Նշվածից հետևում է, որ ԵԴԽԽ-ի արձանագրած ու ԲԴԽ-ի համար ընդունելի մոտեցմամբ փաստացի թույլատրելի է համարվում ցանկացած դատավորի կողմից մեկ այլ դատավորի կամ դատավորների նկատմամբ իրականացվող կարգապահական վարույթների վերաբերյալ քննադատական խոսքի հնչեցումը՝ անկախ վարույթի փուլից կամ քննադատության ձևից:

Այլ կերպ ասած՝ արտահայտման ազատության պաշտպանությունը չի սահմանափակվում ընթացիկ վարույթների վերաբերյալ ընդհանուր դիտարկումներով, այլ ընդգրկում է նաև կարգապահական վարույթի արդյունքում կայացված վերջնական որոշումների քննադատության թույլատրելիությունը։

Հետևաբար, Խորհրդի կողմից նշված փաստաթղթի կարևորումը պետք է գործնական դրսևորում ստանա նաև սույն վարույթում` համապատասխան որոշման կայացման միջոցով, որով կապահովվի արտահայտման ազատության երաշխիքների պատշաճ հաշվառումը և կբացառվի այնպիսի մեկնաբանություն, որը կարող է հանգեցնել կարգապահական պատասխանատվության` ԵԴԽԽ ձևակերպած չափանիշներին հակասող հիմքով։

Այլ կերպ, ԵԴԽԽ կարծիքների հեղինակության ճանաչումն առանց դրանց բովանդակության կիրառման կվերածվի ձևական հղման, մինչդեռ դրանց նպատակն է և ապահովել ուղղորդել կարգապահական մարմինների գործելակերպը դատավորների հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը։

4.9. Հատկանշական է նաև, որ ԵԴԽԽ հիշատակված կարծիքները բխում են ՄԻԵԴ ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքից ու պարունակում են ուղիղ հղումներ ՄԻԵԴ կողմից կայացված որոշումների վրա, ինչպիսիք են օրինակ՝ Կուդեշկինան ընդդեմ Ռուսաստանի (26.02.2009, դիմում համար 29492/05), Բական ընդդեմ Հունգարիայի (ՎՊ), 23.06.2016, դիմում համար 20261/12), Էմինաաղօղլուն ընդդեմ Թուրքիայի (դիմում համար՝ 76521/12)։

4.10. Այսպիսով, ՄԻԵԴ՝ նախադեպային իրավունքի ու ԵԴԽԽ կարծիքների ուժով դատավորի կողմից՝ քննադատական խոսքի հնչեցումը չպետք է գնահատվի իբրև խոսքի ազատության իրավունքի սահմանափակման տիրույթում գտնվող և հետևապես կարգապահական պատասխանատվություն առաջացնող, հետևաբար Դավիթ Հարությունյանի խոսքը, միջնորդություն ներկայացրած կողմի մեկնաբանմամբ անգամ, չէր կարող և չպետք է գնահատվեր իբրև «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ և 8-ող կետերով նախատեսված կանոնների խախտում նկատի ունենալով վկայակոչված պատճառաբանությունները։ Այս առումով հատկանշական է, որ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված կանոնի խախտումն ինքնուրույն գոյություն ունենալ չի կարող, քննարկման առարկա միջնորդության համատեքստում, և ուղղակիորեն փոխկապակցված է Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ և 8-րդ կետերով նախատեսված կանոնների գոյության հետ, որոնց մասով սույն դեպքում կանոնի խախտման բացակայությունն արձանագրելու համար բավարար փաստարկներն արդեն իսկ շարադրվել են։

4.11. Ամփոփելով վերոգրյալը, գտնում եմ, որ դատավորի կողմից միջնորդությամբ նկարագրված քննադատությունը հնչեցնելը չի կարող առաջացնել կարգապահական պատասխանատվություն Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ և 8-րդ կետերով նախատեսված կանոնների ենթադրյալ խախտման հիմքով, հաշվի առնելով դատավորների խոսքի ազատության սահմաններում քննադատական խոսքի թույլատրելիությունն ըստ ԵԴԽԽ վկայակոչված կարծիքի։

Նշվածի հաշվառմամբ, գտնում եմ, որ սույն վարույթով քննվող Միջնորդությամբ ներկայացված փաստերն ու վերլուծությունը չեն պարունակում քննարկվող իրավադրույթներով նախատեսված կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմք, ինչն իր հերթին բացառում է Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված կանոնի խախտման հնարավորությունը։

4.12. Ելնելով ամբողջ վերոգրյալից, գտնում եմ, որ շարադրված վերլուծությամբ, պետք է կայացվի ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ՝ ներկայացված միջնորդությունն առանց քննության թողնելու կամ մերժելու կամ դրա հիման վրա կարգապահական վարույթը կարճելու մասին որոշում։

5. 2026 թվականի փետրվարի 3-ին էլ ներկայացվել է վարույթը կարճելու մասին որոշում, որը հիմնված է եղել ի թիվս այլոց վարույթի մասնակիցների շահագրգռվածության, այդ թվում՝ իրավական շահագրգռվածության հարցի, շահերի բախման, լիազոր մարմնի կողմից իրեն հասցեագրված հաղորդման հիման վրա միջնորդություն Բարձրագույն դատական խորհրդին ներկայացնելու անհնարինության (անօրինականության), և այլն մասին։

Ընդ որում` Դատավորի միջնորդությամբ քննվող դռնփակ նիստի ձայնագրությունից «անհետացել» էին միջնորդության համար էական նշանակություն ունեցող այնպիսի տեղեկություններ, ապացույցներ (քաղաքապետի որոշումներ, հայատարարագրեր) ու դրանց վերլուծություն, որոնք անհերքելիորեն ապացուցում էին նախարարի և ԲԴԽ նախագահի անձնական, ֆինանսական անվիճելի փոխկապակցվածությունը:

Ընդ որում` քաղաքապետի որոշումներն այն փաստաթղթերն են եղել, որոնց վկայակոչման և վերլուծության ընթացքում 2026թվականի փետրվարի 3-ին տեղի ունեցած Դատավորի միջնորդությամբ քննվող դռնփակ նիստի ձայնագրությունից «անհետացել» էին, և կողմը դրանք ներկայացնելու ու այդ մասին խոսելու հնարավորություն է ստացել միայն բարձրաձայնելու, պնդելուց հետո` փետրրավրի 16-ին: (տես նիստի դրանք արձանագրությունն ու Ա.Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի բովանդակությունը։

Առավել հատկանշական է այն, որ Դատավորը պարբերաբար միջնորդել է ստանալ գործում առկա նյութերի պատճենները` համարակալված, ցուցակագրված ու կարված վիճակում, սակայն 2026թվականի փետրվարի 17-ին, ծանոթանալով գործի նյուեթերին, պարզել է, որ հիշատակված միջնորդությունն ու կից փաստաթղթերը, ի տարբերություն մյուս փաստաթղթերի, կարված, համարակալված ու ցուցակագրված չեն:

2026 թվականի փետրվարի 18-ին Դատավորը հարկադրված վճարել է պետտուրք, ու կրկին ներկայացրել՝ գործի նյութերը համարակալելու, ցուցակագրելու և դրանց պատճենը ստանալու միջնորդություն։

II. Միջնորդության, գործի համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը, ապացույցները և դրանց վերլուծությունը,

ա) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացը նախաձեռնած առանձին դերակատարների կենսագրական տվյալները` նյութական և այլ փոխկապակցվածության, շահերի բախման մասին վերլուծությունը սույն վարույթի համատեքստում.

1. 2021 թվականի օգոստոսի 3-ից մինչև 2022 թվականի հոկտեմբերի 5-ը Կարեն Անդրեասյանը հանդիսացել է ՀՀ արդարադատության նախարար։

2. 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ընտրվել է բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ` ժամանակային էական փոփոխության բացակայությամբ (առանց «cooling period»-h):

Ընդ որում` տվյալ պահին վարույթի «նոր քննության» ընթացքում, արդարադատության նախարարությունը դատական օրեսգրքի օրենսդրական փոփոխություն է նախաձեռնել, ըստ որի արգելվում է ԲԴԽ անդամ դառնալ, եթե անձը եղել է կուսակցական, քաղաքական գործիչ, քաղաքական պաշտոն է զբաղեցրել և այլն։

Այսինքն` պետությունն ընդունում է դրա միջազգային չափանիշների կարևորությունը և քաղաքականության միտվածությունն այդ ուղղությամբ է ընթանում¹¹⁰։

3. 2022 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` հաջորդ օրը, ԲԴԽ անդամների կողմից ընտրվել է Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ։

4. 2022 թվականի հուլիսից-սեպտեմբեր` այսինքն ԲԴԽ պաշտոնավարումը ստանձնելուց օրեր առաջ, եղել է իշխող կուսակցության անդամ, կուսակցության Կենտրոն վարչական տարածքային կառույցի ղեկավար¹¹¹։

5. 2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին ԲԴԽ նախագահի պաշտոնից հրաժարական է տվել վարչապետի խնդրանքով, իսկ ամիս առաջ խոսնակի միջոցով հաստատել էր պաշտոնավարումը մինչև 2027թ. հասցնելու մտադրության մասին¹¹²։

Ընդ որում` պաշտոնից հրաժարվելու մտադրության բացակայությունը հաստատել էր նաև անձամբ՝ խոսնակից հետո` հրաժարականից օրեր առաջ` նոյեմբերի 6-ին լրագրող Վահե Մակարյանի հարցազրույցում։¹¹³

Շատ ավելին` հրաժարականի մասին խոսակցությունները որակել է սուտ, որին պետք չէ հավատալ:

Դեռ ավելին` նշված հարցազրույցում փորձել է հայտնել այլուրեքությունն հանրային հեռուստաընկերությունում դատավորների վերաբերյալ տեսանյութեր պատվիրելու հարցը` հարցը ըստ էության բարդելով իր անմիջական ենթակայությամբ գործող դեպարտամենտի վրա: Նույն հարցազրույցում ըստ էության ոչ թե հերքել այլ փաստել է, որ կան քաղաքական գործեր։

Սույն հարցազրույցի` Դատավորին առավել վերաբերելի հանգամանքն էլ եղել է այն, որ շեշտել է, որ, երբ ինքը վեթինգ է արել, հասարակությունը իրենից դժգոհ է եղել։

Ավելին` նշում է, որ իրեն հանրությունը Գթուքումուրգ է անում, երբ անում է վեթինգ, երբ անում է «մաքրում», երբ կարգապահական պատասխանատվության է ենթարկում, որով տարանջատում է նշված գործընթացները:

Ավելին էլ` նշում է, որ որպես քաղաքական գործիչ դատավորներին անվանել է ավազակներ ու վեթինգի թվեր է ասել, իսկ հարցազրույցի պահին կաշկանդված է։

Ավելին` նույն հարցազրույցում շեշտել է, որ նախկին պաշտոնը` նախարար լինելն օգնել է իր ԲԴԽ նախագահի աշխատանքում և 80 տոկոսով վեթինգն արել է:

Իմիջայլոց` լրագրողի հարցը, որ Գրիգոր Մինասյանի հետ տնօրինում է եկամուտներ ու գույք, չի հերքել:

Ու վերջապես` Անդրեասյանը կրկին շեշտել է, որ միշտ բոլոր պաշտոններում եղել է ու խոսում է ազնիվ:

6. 2025 թվականի օգոստոսի 30-ից Կարեն Անդրեասյանը հանդիսանում է ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցիչ¹¹⁴. Պաշտոնական նոր կենսագրության մեջ բացակայում է ԲԴԽ պաշտոնավարման որևէ տվյալ (պատճառը հնարավոր է տեխնիկական վրիպակ է կամ օրենսդրական արգելքի խնդիր. «Միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցչի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ Ներկայացուցիչը չի կարող սույն օրենքի 1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված ատյաններում վարել բանակցություններ կողմի և (կամ) վերջինիս ներկայացուցչի հետ կամ կազմակերպել կամ իրականացնել Հայաստանի Հանրապետության շահերի ներկայացումն այն գործով, որում ունի անձնական շահ կամ եղել է իբրև այդ գործով կողմի ներկայացուցիչ կամ փաստաբան կամ տրամադրել՝ խորհրդատվություն՝ կամ հանդես եկել որևէ այլ կարգավիճակով։ Իսկ նույն օրենքի 1-ին հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ սույն օրենքի իմաստով՝ Ներկայացուցչի գործունեությունն ընդգրկում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան):

7. Դրան զուգահեռ նրա անմիջական ենթակայությամբ նախկինում երկար տարիների աշխատակից, նրա շնորհիվ կամ միասին, համաժամանակյա առաջխաղաղացումներ արձանագրած, նրա հետ սերտաճած Երանուհի Թումանյանցը եղել է նաև արդարադատության փոխնախարար, ապա Կարեն Անդրեասյանի հետ նույն օրը դարձել ԲԴԽ անդամ, 2024 թվականի վարույթով զեկուցող դատավոր, այժմ՝ ԲԴԽ անդամ։ Երանուհի Թումանյանցը ընթացիկ օրվա դրությամբ Դատավորի վերաբերյալ արդեն իսկ կայացրել է 2 (երկու) հակասահմանադրական որոշում:

8. Նույն ժամանակահատվածում` Կարեն Անդրեասյան-Գրիգոր Մինասյանի պաշտոնավարման ընթացքում, փոխնախարարներ են նշանակվել Արմենուհի Հարությունյանն ու Բալյանը, ովքեր ստորագրություններ են դրել վարույթում առկա փաստաթղթերում:

9. Դրան զուգահեռ Գրիգոր Մինասյանը 2012-2022 թվականներին և այսօր հանդիսանում «էյ Էմ իրավաբանական ընկերություն» ՍՊԸ համասեփականատեր տնօրենը, որի համասեփականատեր (վարույթի հարուցման պահին նաև տնօրեն) է հանդիսանում նաև ԲԴԽ նախագահի մերձավոր ազգականը` կինը:

10. 2022 թվականի հունվարից դեկտեմբեր Գրիգոր Մինասյանը Երանուհի Թումանյանցի հետ հանդիսացել է ՀՀ արդարադատության նախարար Կարեն Անդրեասյանի տեղակալ։

11. 2022թվականի դեկտեմբերի 26-ին Գրիգոր Մինասյանը նշանակվել է ՀՀ արդարադատության նախարար` պաշտոնավարելով մինչ 2024 թվականի հոկտեմբերի 2-ը¹¹⁵։

12. Անդրեասյանի և Մինասյանի միջև կապի մասին տեղեկությունները հաստատվում են ինչպես դատավոր Անտոնյանի գործով ՄԻԵԴ որոշմամբ, այնպես էլ հենց Անդրեասյանի հրապարակային խոսքով, ըստ որի «Այո, Գրիգոր Մինասյանն իմ ընկերն է, մենք, իսկապես նաև եղել ենք գործընկերներ: Իմ վստահելի անձն է, ես կարող եմ վկայել, որ իմ և նրա, և նաև մեր բոլորի քաղաքական հայացքներն ու գաղափարները համընկնում են»¹¹⁶։

Դեռ ավելին` Կարեն Անդրեասյանը, անդրադառնալով Մինասյանին իր տեղակալ նշանակելու հարցին, շեշտել է, որ ռիսկեր չեն պարունակվում և ցանկացած պաշտոնյա, այդ թվում՝ Մինասյանը, որևէ ձևով՝ թերանալու դեպքում առաջինը կհեռանա պաշտոնից:

Պակաս ուշագրավ չէ դատավոր Ս.Անտոնյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու ԲԴԽ դատական նիստում այդ մասին ԲԴԽ նախագահի հայտարարությունն առ այն, որ իր և Նախարարի հարաբերությունները հանրահայտ փաստեր են։

13. Դատավորի՝ վերաբերյալ՝ սկզբնական փաստաթուղթը` զեկուցագիրը կազմել է արդարադատության նախարարության մամուլի քարտուղար Մարիամ Մելքումյանը, ով մինչ այդ հանդիսացել է Կարեն Անդրեասյանի (մերձավոր ազգականի) հետ փոխկապակցված կազմակերպության լրատվամիջոցի (shabat.am, այժմ Shabat.news) խմբագիրը։<sup>117</sup> Փոխկապակցվածությունը հիմնավորվում է թե ԲԴԽ նախագահի ու նրա մերձավոր ազգականի հայտարարագրով, թե հանրամատչելի տեղեկատվությամբ նշված կազմակերպության գտնվելու վայրի առումով։ Փոխկապացկվածությունը երևում է նաև Գրիգոր Մինասյանի հայտարարագրով, ըստ որի տարածքի վարձավճար է ստանում նշված կազմակերպությունից։ Նույն վարձավճար ստանալու մասին տեղեկությունը՝ հնարավոր է վերաբերի նաև Կարեն Անդրեասյանի մեկ այլ մերձավոր ազգականի կողմից` հաշվի առնելով՝ Երևանի քաղաքապետերի համապատասխան որոշումները։¹¹⁸

Ընդ որում՝ քաղաքապետի որոշումներն ու հայտարարագրերն այն փաստաթղթերն են, որոնց վկայակոչման և վերլուծության ընթացքում 2026թվականի փետրվարի 3-ին տեղի ունեցած Դատավորի միջնորդությամբ քննվող դռնփակ նիստի ձայնագրությունից «անհետացել» էին:

14. Դատավորները վերաբերյալ կարգապահական միջնորդությունը ԲԴԽ-ում նախարարության կողմից ներկայացնող` Գ.Մինասյանի խորհրդականը եղել է Արտյոմ Սուջյանը¹¹⁹, ով մինչ այդ աշխատել է նրանց պատկանող իրավաբանական ընկերությունում, իսկ վարույթի պահին Կարեն Անդրեասյանի հետ պաշտոնավարում է Միջազգային իրավական հարցերով ՀՀ ներկայացուցչի գրասենյակի ղեկավար։

Նախկին նախարար Գ. Մինասյանը (այսուհետ նաև` Նախարար) և նախկին Խորհրդի նախագահ Կ. Անդրեասյանի (այսուհետ նաև` ԲԴԽ նախագահ) մերձավոր ազգականը (Ե.Ա.-ն) հանդիսացել, հանդիսանում են միևնույն առևտրային կազմակերպության՝ «Էյ Էմ իրավաբանական ընկերություն» ՍՊԸ-ի (այսուհետ իրավաբանական գրասենյակ)` համապատասխանաբար՝ 60 %-ի և 40 %-ի բաժնետերեր: Ընդ որում, տվյալ ընկերության բաժնեմասը խորհրդի նախագահի կինը ձեռք է բերել դեռևս 2012 թվականի մայիսի 21-ին, նվիրատվության կարգով, նվիրատու Գրիգոր Մինասյանից (նախկին Նախարարից)։

15. 2022 թվականին Նախարարը ստացել է աշխատավարձ, որը կազմում է 13 476 985 ՀՀ դրամ, մինչդեռ «ԷՅ ԷՄ իրավաբանական ընկերությունից» նույն տարում ստացել է 17 399 999 ՀՀ դրամ: Այսինքն` ընկերությունից, որի տնօրենը Կարեն Անդրեասյանի կինն է, նախարարը ստացել է ավելի շատ գումար, քան նրա աշխատավարձն է։ Ինչպես պարզվել է հետագայում` 2024 թվականին, դատավոր Հարությունյանի վարույթի քննության ժամանակահատվածում` 2023 թվականին, Գրիգոր Մինասյանը պետությունից աշխատավարձ է ստացել 20.9 մլն դրամ, իսկ Կարեն Անդրեասյանին համասեփականությամբ պատկանող ու ղեկավարած կազմակերպությունից` իրավաբանական ընկերությունից» որպես տարածքի վարձավճար 21.5 միլին դրամ ու 47.1 միլիոն դրամ նույն ընկերությունից որպես շահաբաժին¹²⁰: «Կարեն Անդրեասյանի մերձավոր ազգականը, ըստ գույքի ու եկամուտների տարեկան հայտարարագրի՝ միայն 2023թ. ընթացքում նույն ընկերությունից որպես շահաբաժին ստացել է 31 մլն 412 հազ դրամ։

15.1. Համեմատության համար պետք է փաստել, որ 2022 թ. շահաբաժինը եղել է մոտ 4 մլն 117 հազ. դրամ: Խոշոր շահաբաժին ստացել է նաև ընկերության համասեփականատեր Գրիգոր Մինասյանը: Նա 2023թ. ստացել է 47 մլն 117 հազ. դրամ, իսկ 2022-ին` 6 մլն 175 հազ.»:

Այս առումով առավել ուշագրավ է ԲԴԽ նախագահի 2025թվականի հայտարարագիրը, ըստ որի, մասնավորապես աշխատանքից` ԲԴԽ-ից հրաժարականի դիմում ներկայացնելուց հետո աշխատավարձ է ստացել նույն իրավաբանական ընկերությունից և գումար է ստացել Նախարարի տարբեր գույքերի համասեփականատեր մեկ այլ անձից` իր մեկ այլ մերձավոր ազգականից¹²¹:

Վերոգրյալը հավելյալ ու կրկին անգամ խոսում է նրա մասին, որ նշված անձը թե մինչ պետական պաշտոն ստանձնելը և թե պաշտոնավարման ընթացքում (մասնակցելով՝ կազմակերպության խնջույքներին¹²²) և թե պաշտոնավարումից հետո (այդտեղ գործի ընդունվելով ու աշխատավարձ ստանալով) անքակտելի կապված է նշված` նախկին նախարարի հետ համասեփականությամբ պատկանող իրավաբանական գրասենյակի, համատեղ գույքերի ու համատեղ եկամտի աղբյուրների հետ:

15.2. Պաշտոնավարման ընթացքի առումով ստացված եկամուտների մասով հարկ է նշել, որ ՀՀ գործող քաղաքացիական օրենսդրության համաձայն` ամուսնության ընթացքում ամուսինների ձեռք բերած գույքը հանդիսանում է նրանց համատեղ սեփականությունը, այսինքն՝ քննարկվող բաժնեմասից շահաբաժին (տնտեսական շահ) ստանալու իրավունքների նկատմամբ Խորհրդի նախագահ Կ.Անդրեասյանի կապն ամենևին էլ սահմանափակված չէ մեկ մերձավոր ազգականի՝ տվյալ ընկերության բաժնեմասի սեփականատեր հանդիսանալու և շահաբաժին ստանալու հանգամանքով, Նախարար Գ.Մինասյանի (կողմի) հետ Խորհրդի նախագահի (դատավորի) ընդհանուր տնտեսական շահը նաև անմիջական է, քանի որ կնոջ շահաբաժնի 50 %-ն ուղղակի Կ.Անդրեասյանի սեփականությունն է (կնոջ շահաբաժնի այդ մասի նկատմամբ նա օրենքի ուժով ունի սեփականության իրավունք):

Գրիգոր Մինասյանը և Կարեն Անդրեասյանը՝ անձամբ կամ մերձավոր ազգականների միջոցով համատեղ տնօրինել են նաև այլ գույք։

15.3. 2023 թվականի հունիսի 27-ին, երբ ԲԴԽ-ն Դատավորի գործով եղել է խորհրդակցական սենյակում, մամուլի խոսնակ Մարիամ Մելքումյանը ֆեյսբուքյան էջում հայտնել է, որ հունիսի 23-ին, որը համընկնում է նաև մյուս դատավորների վերաբերյալ քննվող կնքված պայմանագիրը ու կնքել բաժնեմասի՝ հավատարմագրային կառավարման նոր պայմանագիր: Հարկ է նկատել, որ դրանից օրեր առաջ այդ մասին բարձրաձայնվել էր դատական նիստում:

15.4. Ընդ որում, թե ում հետ է կնքել բաժնեմասի հավատարմագրային կառավարման նոր պայմանագիրը, Նախարարը պետք է պատասխաներ Դատավորի կողմից ԲԴԽ-ի առաջարկությամբ ու միջոցով՝ հասցեագրված հարցերի շրջանակում, սակայն ԲԴԽ-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշման ու դրան նախորդող արձանագրություններում իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ է զետեղել` նշելով թե՝ նախարարից հարցերի պատասխան չի ստացվել այն պայմաններում, երբ Դատավորի հարցերն ուղղակի չի վերահասցեագրել նախարարին ու այդ գործողությունների պատասխանատու է եղել, ի թիվս այլոց, Երանուհի Թումանյանցը: Մասնավորապես հարցաշարը պարունակող գրությունում, թե երկրորդ էջում, թե նախավերջին պարբերությունում հստակ նշված է եղել որ հարցերը ուղղվում են բացառապես ԲԴԽ-ի միջոցով։ Դրա հիման վրա էլ ԲԴԽ գործող կազմի 7(յոթ) անդամ, որոնք այն ժամանակ պաշտոնավարել են, հիմնվել են իրականությանը չհամապատասխանող արձանագրությունների վրա ու կայացրել վերջնական հակասահմանադրական որոշումը։

15.5. Ավելի վաղ էլ` 2023 թվականի հուլիսի 4-ին նախարարը այդ հարցերը որակել էր առարկայազուրկ, քանի որ դատավորի լիազորությունները նախորդ օրն իր միջնորդությամբ դադարեցվել էին:

16. Թե Գրիգոր Մինասյանը և թե Կարեն Անդրեասյանը, գաղափարական, քաղաքական հայացքներ կիսելուց, ընկերներ լինելուց զատ, մերձավոր ազգականի կողմից ղեկավարած համատեղ սեփականություն հանդիսացող կազմակերպությունից ստացել են պետական աշխատավարձը մի քանի անգամ գերազանցող գումար, կիսել են շահույթ: Թե դրանից առաջ ու հետո անձամբ մերձավոր ազգականների միջոցով տնօրինել առանձնապես խոշոր չափերի գույք, միմյանց միջև իրականացրել գործարքներ` առաջացնելով ֆինանսական պարտավորվածություններ, որոնք ամբողջ ծավալով՝ չեն բացահայտել` նշելով՝ թե ֆինանսական համատեղ շահեր չունեն, դա մանիպուլյացիա է, Մինասյանը դա համարել է զրպարտություն, Կարեն Անդրեասյանը դա ուղղակի որակել է նաև որպես ընտանիքի անդամի աշխատանք և այլն:

17. Այդուհանդերձ տնտեսական, ֆինանսական անքակտելիության առումով թերևս առավել կարևորություն է ներկայացնում ոչ թե նախարարի հրապարակված տեղեկատվությունը, այլև` այլ, ու ԲԴԽ նախագահի կողմից ներկայացված, կիսաբաց աղբյուրներում առկա տեղեկատվությունն այն մասին, որ ԲԴԽ նախագահի մեկ այլ մերձավոր ազգականն՝ ու Գրիգոր Մինասյանը դիմել են պետական մարմինների տարբեր հասցեներում համատեղ դուռ ու լուսամուտ բացելու, հասցեներ շնորհելու և այլ խնդրանքներով, որոնք քաղաքապետերի կողմից բավարարվել են: Ընդ որում` դա եղել է վերջիններիս պետական պաշտոններ զբաղեցնելու ընթացքում¹²³։

18. Ստացվում է, որ Նախարարն ու ԲԴԽ նախագահը (քրեադատավարական տերմինաբանությամբ ասած` դատախազն ու դատավորը) միասին կամ մերձավոր ազգականների միջոցով տնօրինել են գույք, որը առերևույթ չի երևացել նրանց պաշտոնական հայտարարագրերով (ընդ որում խոսքը թաքցնելու մասին չէ, քանի որ այն հստակ հայտնաբերվում է պարզ՝ համահասանելի էլեկտրոնային որոնողական համակարգերով) կամ համատեղ դուռ ու լուսամուտի թույլտվություն են ստացել, միմյանց հետ շահույթ բաշխել, որը կրկնապատիկներ՝ գերազանցել է նրանց պետական աշխատավարձը, սակայն ԲԴԽ-ն, փոխարենն անդրադառնար, (ինչպիսի բնորոշում (հանրահայտ փաստեր) այդ հարաբերություններին տվել է ԲԴԽ նախագահը դատավոր Սուրեն Անտոնյանի կարգապահական վարույթի ընթացքում ու բազմաթիվ բացարկներ են ստացվել դատավորներից այդ առումով), նույնիսկ հարցին վերաբերող ՄԻԵԴ որոշումից հետո սահմանափակվել է այդ «Դատախազի» «Դատավորի» հարաբերությունները զուտ «ընկերական» բնորոշմամբ:

19. Դեռ ավելին` ԲԴԽ-ն փոխարենը «Դատախազի» ու «Դատավորի»` իրենց հետ դատավարություններ իրականացնող «Դատավորի» հարցին անդրադառնար ու նախ և առաջ լուծեր դատարանի` օրինական կազմի հարցն ու վարույթի օրինականության հարցը, հարուցված կարգապահական վարույթների շրջանակներում էական նշանակություն ունեցող իրավական հարցադրումն են համարել Դատավորների կողմից` «դատական իշխանության անկախության և անաչառության ապահովման, դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու, դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահության և իրավունքի գերակայության ապահովման հանրային շահերով պայմանավորված գործողությունների կատարումը կամ դրանց հակառակը»։

19.1. Այլ կերպ` ըստ ԲԴԽ-ի վերը նկարագրված ֆինանսական անքակտելի գործընկերներն՝ ապահովել են դատական իշխանության անկախությունը և անաչառությունը, բարձր են պահել դատական իշխանության հեղինակությունը, ապահովել են դատական իշխանության անկախությունը և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահությունն ու իրավունքի գերակայության ապահովման հանրային շահերով պայմանավորված գործողությունների կատարումը, իսկ պատասխանատվության ենթարկված դատավորները պարզվում, որ արել են դրա հակառակը` ենթարկվելով պատասխանատվության:

19.2. Այսինքն` ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհում, դատաիրավական հարուստ պատմություն ունեցող երկրներում` օրինակ¹²⁴` Ֆրասնիայում, ԱՄՆ-ում ու դատավարություններում, ինչու չէ նաև Հայաստանում գործող բոլոր կարգավորումներով դատավորի և այլ դատավարության մասնակիցների ֆինանսական շահը ազդում է վարույթի օրինականության և բացարկման հարցի վրա, իսկ ԲԴԽ-ում տևական ժամանակ ու ցայսօր՝ որակվում է զուտ հանրային շահով «ընկերական հարաբերություն», իսկ տնտեսական սերտ փոխկապակցվածություն ունեցող ընկերների վարքագիծը բնորոշվում է զուտ հանրային շահով պայմանավորված։

19.2.1. Ներպետական օրենսդրության համաձայն` Օրենսգրքի 71-րդ հոդվածը սահմանում է, որ Դատավորը պարտավոր է ինքնաբացարկ հայտնել, եթե նա տեղյակ է այնպիսի հանգամանքների մասին, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող են ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով նրա անաչառության մեջ։

2-րդ մասը սահմանում է. «Ինքնաբացարկի հիմքերը ներառում են, ի թիվս այլնի, այն դեպքերը, երբ`

(...)

5) դատավորը գիտի կամ ողջամտորեն պետք է իմանա, որ նա անձամբ կամ նրա մերձավոր ազգականը տնտեսական շահ ունի` կապված վեճի էության կամ կողմերից մեկի հետ։

Այսինքն՝ «կապված վեճի էության հետ տնտեսական շահը» ինքնուրույն հիմք է, իսկ «կողմերից մեկի հետ ընդհանուր ֆինանսական(տնտեսական) շահը» մեկ այլ՝ ինքնուրույն, առանձին հիմք։

Նույն Օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանել է, թե որ դեպքերը չի ընդգրկում տնտեսական շահը, դրանք են՝

 3. Սույն հոդվածի իմաստով` տնտեսական շահ հասկացությունը չի ընդգրկում`

1) ներդրումային կամ կենսաթոշակային ֆոնդի կամ այլ անվանական սեփականատիրոջ միջոցով բաց բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսեր կառավարելը, եթե դատավորը չգիտի այդ մասին,

2) բանկում ավանդ ունենալը, ապահովագրական կազմակերպությունում ապահովագրական պոլիս ունենալը, վարկային կամ խնայողական միության մասնակից՝ հանդիսանալը, եթե գործի ելքի՝ արդյունքով՝ այդ՝ կազմակերպության վճարունակությանն էական վտանգ չի սպառնա,

3) Հայաստանի Հանրապետության, համայնքի կամ Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված արժեթղթեր ունենալը։

19.2.2 Ընդ որում՝ եթե բավարար չէ ներպետական օրենսդրական կարգավորումները, ապա այս հարցի վերաբերյալ բազմաթիվ՝ նաև արտասահմանյան մեկնաբանություններ հնարավոր է գտնել համացանցի բաց աղբյուրներից։ Բացարկի նշված հիմքը՝ ուղղակիորեն վերարտադրված է միջազգային լավագույն փորձից՝ օրինակ՝ ԱՄՆ փաստաբանների միության (American Bar Association) վարքագծի կանոններից.

Դատավորը պարտավոր է բացարկ հայտնել, հեռանալ վարույթից, եթե անձամբ կամ որպես հավատարմատար, կամ դատավորի ամուսինը՝ կամ՝ անչափահաս զավակը, ով դատավորի ընտանիքի կազմում է, ունի տնտեսական շահեր՝ վեճի առարկայի կամ դատավարությանը մասնակցող կողմերից մեկի հետ, կամ (որպես առանձին ևս մեկ հիմք) ենթակա բացարկման, եթե կա այլ շահ, որը կարող է ազդել դատավարության ելքի վրա: (Canon 3: A Judge Should Perform the Duties of the Office Fairly, Impartially and Diligently

(c) the judge knows that the judge, individually or as a fiduciary, or the judge's spouse or minor child residing in the judge's household, has a financial interest in the subject matter in controversy or in a party to the proceeding, or any other interest that could be affected substantially by the outcome of the proceeding:)

19.2.3. Ինչևէ, եթե անգլոամերիկյան՝ օրենսդրությունը խորթ է, ապա դիմենք մայրցամաքային առաջադեմ, լավագույն փորձին՝ Ֆրանսիային։ Ֆրանսիայի ՝«Դատական կազմակերպման օրենսգրքի» L-111-6 հոդվածի համաձայն.

«Ելնելով որոշակի իրավասությունների՝ հատուկ դրույթներից՝ դատավորը պարտավոր է ինքնաբացարկ հայտնել,

1. Եթե նա կամ նրա ամուսինը անձնական շահ ունեն վեճի հետ․

2. Եթե նա կամ նրա ամուսինը կողմերից մեկի պարտատեր, պարտապան, ենթադրյալ ժառանգորդ կամ նվիրատու է.

3. Եթե նա կամ նրա ամուսինը կողմերից մեկի կամ նրա ամուսնու ազգականն է կամ ազգականը` մինչև չորրորդ աստիճանը ներառյալ.

4. Եթե եղել է կամ կա դատավարություն իր կամ իր ամուսնու և կողմերից մեկի կամ նրա ամուսնու միջև.

5. Եթե նա նախկինում գործը քննել է որպես դատավոր կամ արբիտր, կամ եթե նա խորհուրդ է տվել կողմերից մեկին.

6. Եթե դատավորը կամ նրա ամուսինը պատասխանատու է կողմերից մեկի գույքի տնօրինման համար․

7. Եթե դատավորի կամ նրա ամուսնու և կողմերից մեկի կամ նրա ամուսնու միջև առկա են ենթակայության հարաբերություններ.

 8. Եթե դատավորի և կողմերից մեկի միջև կա հայտնի բարեկամություն կամ թշնամություն.

9. Եթե առկա է շահերի բախում, ապա 1958 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ 58-1270 որոշման 7-1 հոդվածի իմաստով՝ դատական իշխանության կարգավիճակին վերաբերող օրգանական օրենքի համաձայն, կուսակցության մեջ մտնող հանրային նախարարության մագիստրատները կարող են վիճարկվել։»

Այսինքն՝ առաջադեմ օրինակելի փորձին՝ ապավինելու դեպքում՝ անգամ կետից առնվազն կեսը՝ տվյալ դեպքի հետ համընկնում են: Այսինքն՝ ստացվում է 8-9 կետից եթե լինեինք Ֆրանսիայում՝ կունենայինք առնվազն բացարկի հիմքերից՝ 4-ի համընկնում:

 Այդուհանդերձ՝ թեև միջազգային փորձը, օրենսդրությունը, համեմատությունը ևս կարևոր է, սակայն մերը մեր ներպետական օրենսդրությունն է և այն բավարար ու հստակ չափով կարգավորել է նշված հարցերը: Միջազգային փորձին անդրադառնալը զուտ նպատակ է հետապնդում առավել ցայտուն ներկայացնել եղածը, քանի որ նշվածը ներպետական պրակտիկայում աննախադեպ երևույթ է, երբ ֆինանսական շահերով փոխկապակցված անձինք չեն ցանկացել ինքնաբացարկ հայտնել, հարուցել են կարգապահական վարույթներ, օրենսդրական փոփոխություններ՝ նախաձեռնել, խուսափել արդարադատության ու պետական շահերը վտանգելուց, իսկ այդ մասին բարձրաձայնող կամ քննադատող անձանց համատեղ ենթարկել են պատասխանատվության։

19.3. Հիմա հարցը, խնդիրը, որը կրկին առաջադրված է ԲԴԽ-ի առջև հետևյալն է, եթե անձը ստացել է ու ստանալիս է եղել ավելի շատ գումար դատավարության մասնակցից, քան պետությունից, ապա ում օգտին պետք է գործի վերջինս: Երկրորդ հարցն այս պայմաններում նա է, թե ինչպես կարելի է բացառել շահերի բախումը։

Խնդիրն էլ ոչ թե տվյալ պահին բացարկի մեջ է, այլև` շահերի բախման պայմաններում կարգապահական վարույթի հարուցման ու դրա օրինականության գնահատման։

19.4. Տվյալ դեպքում կարգապահական վարույթների գործընթացը՝ դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթների հարուցում, մերժում, պատասխանատվության ենթարկել, և մյուսները, բնականաբար ինքնին ուղղակի և անհապաղ ֆինանսական շահ չի ապահովվում կողմերից որևէ մեկի կամ ԲԴԽ առանձին անդամի համար, սակայն տվյալ գործընթացում և որպես կանոն ուղղակիորեն գործ ունենք կողմերից մեկի՝ նախարարի և ԲԴԽ նախագահի գույքային, տնտեսական, ընդհանուր նույնիսկ հրապարակայնորեն ու պաշտոնապես հաստատված շահերի հետ, ինչը բացառում է նրանց մասնակցությունը նույն դատավարությունում. Բացարկի, ու հատկապես շահերի բախման համատեքստում հարուցված հայցի, վարույթի մերժման, կարճման անվերապահ հիմք է։

19.5. Բացի այդ` այն պայմաններում, երբ ԲԴԽ նախագահը, լինելով ճնշված, խոստանում է մինչև վերջին շունչը պայքարել դատավորի դեմ, հեռացնել նրան, ու նրա ընկերը (միաժամանակյա ֆինանսական, գաղափարական, քաղաքական, համատեղ տնտեսություն՝ կամ՝ ակտիվներ՝ վարող՝ գործընկերը) այդ պայմաններում՝ հայց է հարուցում ու ներկայացնում գործընկերոջը քննադատած, «ճնշած» դատավորի դեմ գոնե անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող ենք բացառել շահերի բախման տպավորությունը։

19.5.1. Այլ խոսքով՝ նախարարն ու ԲԴԽ նախագահը ֆինանսական, տնտեսական անքակտելի գործընկերներ են, որոնց եկամտի, գույքի աղբյուրը անբաժանելի է, մեկը մյուսի համար ֆինանսական միջոցների, առաջխաղացման հիմնական աղբյուրն է և նրանց գործողությունների, շարժառիթների տարանջատում շահերի բախման տեսանկյունից հնարավոր չէ ողջամտորեն պատկերացնել:

19.6. Ամեն դեպքում, նույնիսկ անտեսենք ողջ վերոգրյալը, ապա ի հեճուկս նման հակառակ մոտեցումների, ՄԻԵԴ-ն այլ իրավական դիրքորոշում է հայտնել դատավոր Անտոնյանի գործով: Հատկանշական է, որ այդ գործով, որով ՄԻԵԴ-ը խախտում է ճանաչել, ԲԴԽ անդամ է եղել Երանուհի Թումանյանցը, և ԲԴԽ նախագահի բացարկի հարցի լուծողներից մեկը եղել է հենց վերջինս: Դեռ ավելին` ԲԴԽ-ն այն կազմով, որը հիմա առկա է (Ե.Թումանյանց, Ա.Աթաբեկյան, Ք.Մկոյան) դադարեցրել են թե դատավոր՝ Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները, թե դատավորներ՝ Արտակ Բարսեղյանի, Տիգրան Պետրոսյանի, Ա.Խառատյանի, լիազորությունները ու այդ գործերով կայացրել են որոշումներ` արձանագրելով, որ վերջին երեք դատավորները 10 և ավելի տարի առաջ խախտել են անձի հիմնարար իրավունքներ, դրանով իսկ հեղինակազրկել են դատական իշխանությունը, հետևաբար, ըստ ԲԴԽ-ի, նշված՝ փորձառու և հեղինակավոր վճռաբեկ դատարանի դատավորները իրավունք չունեին շարունակել գործունեությունը:

Այնինչ` նույն հանգամանքներով իրենց մոտեցումների վերաբերյալ արձանագրած ՄԻԵԴ խախտումը ոչ թե համակարգից հեռացվելու, այլևս նույնիսկ բացարկի կամ ինքնաբացարկի հիմք չեն համարել:

Ընդ որում ԲԴԽ-ն այդ դատավորների գործով հարց էր բարձրացրել (տես՝ այդ որոշման 5.1.5.2.), թե արդյոք տաս տարուց ավելի առաջ կայացված որոշումներով թույլ են տրվել օրենքների պահանջների ենթադրյալ խախտումներ, և արդյո՞ք այդ քաղաքացիական գործով Դատավորների կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումն Օրենսգրքի իմաստով կարող է գնահատվել, որպես էական կարգապահական խախտում, որն ակնհայտորեն պայմանավորված է դատական իշխանության անկախության և անաչառության ապահովման, դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահության և իրավունքի գերակայության հանրային շահերով:

ԲԴխ-ն, բնականաբար այդ հարցերին տվել էր դրական պատասխան:

Այժմ, եթե նույն տեստն արվի կամ հարց տրվի այն ԲԴԽ-ի մասով, որը նշված անձանց հարաբերությունները որակում է զուտ ընկերական, թե արդյոք կատարել են խախտումներ և ԲԴԽ անդամների կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումն Օրենսգրքի իմաստով կարող է գնահատվել, որպես էական կարգապահական խախտում, որն ակնհայտորեն պայմանավորված է դատական իշխանության անկախության և անաչառության ապահովման, դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահության և իրավունքի գերակայության հանրային շահերով, ապա, թերևս գոնե՝ Սահմանադրական դատարանի՝ ոչ եզակի որոշումները հիմք ընդունելու դեպքում, ևս կստանանք դրական պատասխան:

Հիմա նաև այլ հարց է առաջանում. այն պայմաններում, որ նշված ԲԴԽ դատավոր և ոչ դատավոր անդամները ունեն դիրքորոշում, որ ԲԴԽ-ն դատարան է, իրենք էլ դատավորներ են, ապա ինչպես է ստացվում, որ իրենք խախտում են անձի (տվյալ դեպքում դիմողի` Դատավորի) հիմնարար իրավունքները, ու իրենք իրենց գործողություններում գոնե կարգապահական պատասխանատվության խնդիր չեն տեսնում:

Արդյոք առնվազն ինքնաբացարկի հիմքեր չեն տեսնում, երբ արձանագրված է, որ խախտել են անձի սահմանադրական հիմնարար իրավունքները` արդար դատաքննության անքակտելի բաղադրամասերից` մասնավորապես հրապարակայնության և լսված լինելու իրավունքը: Առավել ևս ստվերային արդարադատության իրականանցող կամ առնվազն այդպիսի տպավորություն թողած առաջին դատավորներն են, որն արձագրված է ՍԴ որոշմամբ։

Ընդ որում, հարկ է ընդգծել, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումներում արձանագրվել է ոչ թե վիճարկվող օրենքների հակասահմանադրականություն կամ օրենքի բացի խնդիր, ինչը կարող էր կիրառողի մեղավորությունը որոշակիորեն բացառեր, այլ հստակ արձանագրված են, որ ԲԴԽ-ն պարբերաբար սխալ է մեկնաբանել ու կիրառել սահմանադրական և բոլոր կիրառելի օրենսգրքերում սահմանված` արդար դատաքննության հիշյալ սկզբունքները:

20. Վերոգրյալն առանձին փաստարկ է այն մասին, որ այս կազմով ԲԴԽ-ն, նախկինում դրսևորելով վերը նկարագրված վարքագիծը, առնվազն կաշկանդված է բարձրացվող հարցերին՝ օբյեկտիվ գնահատականներ տալու հնարավորությունից, այլապես կհակասի իր իսկ պրակտիկային:

21. Այս առումով, եթե ԲԴԽ-ն ընդունի, որ Դատավորին վերագրվող խախտումները բովանդակային իմաստով սխալ են ու դատավորի քննադատությունը, որը հիմնված է եղել ԲԴԽ նախագահի, ԲԴԽ անդամների խոսքի հիման վրա ու տեղին է եղել, ապա կարող է ստացվել, որ վերջիններս միանձնյա ղեկավարման տակ են աշխատել, չեն քվեարկել, եղել են կաշկանդված, իսկ պաշտոնավարումն իրենց կամքին հակառակ դադարեցրած դատավորներին վճարել են աշխատավարձ, դատավորներին հանրության մոլորեցմամբ ընդունել օրենք, որով կրկին անդրադառնալու են սեփական սխալների գնահատմանը:

բ) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծությունը.

1. 2022 թվականի փետրվարի 10-ին Արդարադատության նախարարի պաշտոնում Կ.Ա.-ն կառավարության նիստին ազդարարել է ԲԴԽ-ի հետ նախաձեռնած` ԲԴԽ ձայների քվեարկության շեմի փոփոխությունը¹²⁵, հայտնելով որ դա հնարավորություն է տալիս ազատվել «վատ» դատավորներից։

1.2. Մեկ օր հետո` 2022 թվականի փետրվարի 11-ին, Արդարադատության նախարար Կարեն Անդրեասյանը «Factor.am» լրատվական կայքում հարցազրույց է տվել¹²⁶։

(...)

ժամը 20:08 - 25:24 րոպե

Կարեն Անդրեասյան- (…) որոշ արտահոսքեր լինում են, օրինակ` որ կան ձայների էդպիսի մեծ շեմեր նախատեսված, իսկ բարձրագույն դատական խորհրդում կան և ազնիվ և ոչ այդքան ազնիվ դատավորներ՝ ինչքան դու էդ շեմը բարձր էս անում՝ ավելի անհույս է դառնում, որ դու կկարողանաս արդարություն գտնես ԲԴԽ-ում:

Լրագրող- Խնդիրն այն է, որ դատավոր անդամները պաշտպանում են...

Կարեն Անդրեասյան- Դե ես հիմա չեմ ուզում էդպես ասեմ, դատավոր անդամներին խարանի տակ դնել, հիմա օրինակ իմ անձնական գնահատականով, ասենք, չորս դատավոր անդամ է այսօր գործում, գոնե մեկը շատ հաստատ ավելի լավն է, քան որոշ գիտնական անդամներ: Հիմա էստեղ գիտնական անդամ է, թե դատավոր անդամ է, ես կուզեի դրանից դուրս գայինք էս բանավեճից, որովհետև իսկապես շատ լավ, ազնիվ մարդիկ կան՝ և էնտեղ, և էնտեղ։ Բայց, քանակի մեջ է։ Իրենց, ասենք իննից, էսօրվա թվով, ունենալ յոթ կամ վեց ձայն՝ շատ ավելի բարդ է, շեմը և... նույնիսկ Վենետիկի հանձնաժողովն է ասել, որ էդ շեմը պետք չի, որ այդքան բարձր լինի, ի վերջո, երբ որ դու արդարության պտի հասնես՝ պետք չի դնել էնպիսի շեմ, որ մի հոգին, որը կարող է լինել բոլոր դատավորների հարազատը, ինքը որոշի արդարություն լինի՝ ԲԴԽ-ում, թե՝ չէ։ Մենք շանս ենք տվել, որպեսզի բարձրագույն դատական խորհրդում մեր քաղաքացիները արդարություն գտնեն, և դատավորական՝ վատ դատավորների կլանը էնտեղ էլ չիշխի, որովհետև, եթե բարձրագույն դատական խորհուրդն էլ դառնա վերջնականապես կոռումպացված և անարդար մարմին, ապա արդարության հույսը Հայաստանում կվերանա ի սպառ:

1.3. 2022թվականի փետրվարի 16-ին Դավիթ Հարությունյանը՝ հրապարակային քննադատության է ենթարկել նշված փոփոխությունները¹²⁷ («Ընդունված օրենքը չեզոքացրել, վերացրել է դատավորների անկախության սահմանադրական երաշխիքը»)` համոզմունք հայտնելով, որ օրենսգրքում կատարած փոփոխություններն ու լրացումները երկար կյանք չեն ունենա, իսկ դրանց վերաբերյալ միջազգային կառույցների արձագանքները չեն ուշանա։ Հարցազրույցի բովանդակությունը հետևյալն է.

«Ուշ, թե շուտ այդ օրենքը կամ հակասահմանադրական կճանաչվի կամ միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունները, որոնց հղում տալով այս փոփոխություններն արեցին, օրինակ՝ Վենետիկի հանձնաժողովը, կստիպեն վերանայել դրանք։ Չեմ կարծում, որ Վենետիկի հանձնաժողովը խորհուրդ էր տվել գաղտնի կերպով առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ նման դրույթ նախատեսել ու օրենք ընդունել։ Ուղղակի բացառում եմ, որ Վենետիկի հանձնաժողովը նման օրենքի նման եղանակով ընդունմանը հավանություն տված լիներ: Կարծում եմ, սա Վենետիկի հանձնաժողովին այլ իրավիճակի վերաբերյալ՝ հայտնված դիրքորոշման նենգափոխում է։ Բացի այդ, անհատական, թե մեկ այլ դիմումի հիման վրա Սահմանադրական դատարանը վաղ թե շուտ կարձագանքի այս օրենքին:

(Արդեն ընդունված փոփոխություններով սահմանվել է, որ ԲԴԽ-ի՝ որպես դատարան հանդես գալու դեպքում իրավազորութունը (քվորումը) ապահովված է խորհրդի 6 անդամների ներկայության դեպքում, իսկ որոշումների ընդունման համար շեմը խորհրդի անդամների ընդհանուր թվի 2/3-ի փոխարեն իջեցվել է մինչև պարզ մեծամասնություն: Սա նշանակում էր, որ ցանկացած դատավորի կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու համար բավարար կլինի խորհրդի անդամների 5 կողմ քվե, գործող 6-ի, իսկ առանձին հարցերով՝ 7-ի փոխարեն։)

«Այս օրենքով չեզոքացվել, զրոյացվել է դատավորների անկախության լուրջ սահմանադրական երաշխիք։ Սահմանադրությամբ հստակ սահմանված էր այն շեմը, որը հաղթահարելու դեպքում էր միայն հնարավոր դատավորին ենթարկել պատասխանատվության, լիազորությունների դադարեցման և այլն։ Կատարված փոփոխությունները՝ հնարավոր չէ որակել որպես ԲԴԽ լիազորությունների հստակեցում։ Ակնհայտ է, որ դատավորների անկախության սահմանադրական երաշխիքը չեզոքացվում կամ նվազեցվում է»,-նշեց դատավոր Դավիթ Հարությունյանը։

Մինչ խորհրդարան հասնելը, նախագծի հեղինակներն առաջարկվող փոփոխություններն ու լրացումները չեն քննարկել իրավաբանական համայնքի ներկայացուցիչների հետ. փաստաբանները, դատավորներն անտեղյակ են եղել։

(...)

«Եթե այդ փոփոխությունները քննարկվեին դատավորների հետ, ես առարկություն էի ներկայացնելու, քանի որ, իմ կարծիքով, այդ կարգավորումը չի կարող բխել Սահմանադրությունից։ Այն սահմանադրաիրավական երաշխիքի չեզոքացում կամ վերացում է»,-իր տեսակետը ներկայացրեց Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորը։ Ի պատասխան հարցին, թե ինչո՞ւ են արվել նման վիճահարույց փոփոխությունները, դատավորը մեջբերում է արդարադատության նախարար Կարեն Անդրեասյանի` փետրվարի 10-ին կառավարության նիստում հնչեցրած հայտարարությունը. «Սա արվում է վատ դատավորներին համակարգից դուրս բերելու համար»։

«Ոչ ոք չի թաքցնում նպատակը, եթե համադրում ենք պատգամավորների ու նախարարի հայտարարությունները, ստացվում է, որ այս օրենքի նպատակը ԲԴԽ լիազորությունների հստակեցման միջոցով դատավորներից ազատվելն է կամ նրանց պատասխանատվության ենթարկելը։ Ես հակված եմ հավատալ արդարադատության նախարարին ու նրա հնչեցրած խոսքին։ Իսկ թե ովքեր են վատ դատավորները, ստացվում է, որ ընտրելու է նախարարը»,-ասաց նա: «Վատ» դատավորների շրջանակն արդեն ուրվագծված է: ԲԴԽ-ում դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթների հարուցմանը հաջորդած քննարկումների արդյունքում դատավոր Հարությունյանը եկել է համոզման, նախ ընտրում են դատավորներին, ապա փնտրում են խախտումներ։ «Վերջին նիստին էի հետևում, հատկապես հարց ու պատասխանից պարզ դարձավ, որ ոչ թե խախտումների հիման վրա են հարուցված նյութերն ուղարկվում ԲԴԽ, այլ նախ ընտրում են դատավորներին, ապա փնտրում են, թե ինչ խախտում կարելի է նրանց վերագրել ու տանել ԲԴԽ։ Այսինքն, դատավորների ընտրությունը մեծ մասամբ թիրախավորված է»,-ընդգծեց նա։

(...):

1.4. ՀՀ Սահմանադրական դատարանը Կարեն Անդրեասյանի՝ ազդարարումից, հարցազրույցներից և օրենսդրական փոփոխությունից 3 տարի անց դատավոր Արթուր Ստեփանյանի դիմումի հիման վրա 2025 թվականի ապրիլի 22-ին կայացված թիվ ՍԴՈ-1780 որոշմամբ¹²⁸ արձանագրել է. «1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 94-րդ հոդվածի 6-րդ մասի առաջին նախադասությունը՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելիս նրա լիազորություններն էական կարգապահական խախտման հիմքով դադարեցնելու վերաբերյալ Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումների ընդունման համար այնպիսի կարգավորում նախատեսելու մասով, որի պայմաններում որոշումը կարող է ընդունվել Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամների ընդհանուր թվի կեսի, այսինքն հոդվածի հետ համակցության մեջ, 164-րդ հոդվածի 1-ին մասին, 174-րդ հոդվածի հինգ կողմ ձայներով, ճանաչել Սահմանադրության 49-րդ հոդվածին` 75-րդ 1-3-րդ մասերին, 175-րդ 175-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետին և 2-րդ մասին հակասող»:

 1.5. Այսինքն՝ Կարեն Անդրեասյանի և մյուսների նախաձեռնած փոփոխությունը Սահմանադրական դատարանը գնահատել է որպես դատավորների անկախությունը սահմանափակող ու Սահմանադրությանը հակասող.

Այսինքն` Դատավորի (Դավիթ Հարությունյանի հրապարակային քննադատությունը եղել է առավել քան տեղին, իսկ ԲԴԽ Նախագահը կամ իր թիմը նախաձեռնած են եղել ու կյանքի կոչել՝ հակասահմանադրական փոփոխություն։

1.6. Լիազոր մարմինը դատական նիստում որևէ գնահատական չի տվել վերոգրյալ փաստերին, այդ մասով հարցերը չի մեկնաբանել կամ պատասխանել և/կամ նշել է վերաբերելի չէ։

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

2. Ստորև ներկայացվում է սույն վարույթի անօրինականության ևս մեկ փաստարկ, ապացույցներ, որոնք հիմնավորում է վարույթի անօրինականությունը, ԲԴԽ նախագահ-նախարար շարժառիթները, շահերի բախումը,

Այսպես.

2021 թվականի սեպտեմբերի 2-ին «Ազատություն ռադիոկայանին» տված հարցազրույցում Կարեն Անդրեասյանը, պատասխանելով հաղորդավարի «Ի դեպ, երբ որ Դուք խոսում եք 40 դատավորների մասին, 40 թալանչիների... բայց Ալի Բաբայի մասին եք լռում: «Ես ի՞նչ եմ ուզում հարցնել…» դիտարկմանը, այդ ժամանակ դեռևս հանդիսանալով արդարադատության նախարար՝ Կարեն Անդրեասյանը պատասխանել եք. «Հիմա ես որպես նախարար արդեն էդքան խոսելու բան չունեմ անելու, այլ գործ ունեմ անելու։ Եվ ես պիտի իմ բաժին գործը անեմ, իմ բաժին խողովակը դնեմ, որ Ալի Բաբան և իր 40 դատավորները և իր մնացած 400 ավազակները կամաց գան, մտնեն էն խցերը, որ ես նրանց համար հիմա պետք է վերանորոգեմ...»:

2.2. Արդեն իսկ հիշատակված 2022 թվականի փետրվարի 11-ի «Factor.am» լրատվական կայքի հարցազրույց Կարեն Անդրեասյանը նաև նշել է.

Լրագրող։ Պարոն նախարար, միգուցե այս խառնաշփոթը, մեղադրանքները տարբեր կողմերից գալիս են էն պատճառով, որ, սա էլ իմ կողմից քննադատություն ընդունեք, հստակ ծրագիր չի դրվում, որ ասենք, մեկ-երկու տարվա ընթացքում, դատական համակարգում համակարգից հանում ենք այն Ալի Բաբային և քառասուն ավազակներին, նրանց թիվը ինչքան էլ լինի, այսինքն՝ կոնկրետ ծրագիր չի դրվում, անցումային արդարադատություն պետք է արվեր, դեռ հանձնաժողով մեկ-երկու տարի առաջ պետք է ստեղծեր՝ էդպես էլ չգիտենք ինչ է լինում, վեթինգի մասին՝ հիմա արվում է, թե չի արվում...

Կարեն Անդրեասյան: Ռոբերտ ջան, ընդհատեմ, կներեք: Անարդար է Ձեր քննադատությունը, բացատրեմ` ինչու: Արվում է։ Մենք արեցինք՝ հսկայածավալ աշխատանք, նաև մասնագիտական մեծ հավաք, որտեղ հստակ դուրս բերեցինք ինչն է հնարավոր անել այսօրվա Սահմանադրությամբ, ինչն է հնարավոր անել Սահմանադրության փոփոխություններից հետո։

Լրագրող: Եվ ինչ պարզվեց։

Կարեն Անդրեասյան- Հայտարարություն ենք արել։ Ցավոք սրտի մեր հայտարարությունները շատ քիչ են տարածվում նաև, որովհետև լրատվամիջոցների մեծ մասը մեր մասին՝ կամ վատը, կամ՝ ոչինչ: Այսինքն՝ էս տարածվածության մակարդակում շատ մեր ծրագրերի մասին, ցավոք սրտի, նույնիսկ Ձեր պես տեղյակ լրագրողները չեն տեղեկանում։ Մյուս բանը, մենք հիմա սահմանադրական փոփոխությունների մեծ գործընթաց ենք սկսել, խորհուրդ և այլն ձևավորվել է, աշխատանքները գնում են նոր թափով: Ամբողջ ինձ անընդհատ հարցնում ենք՝ ինչն էք ուզում էնտեղ փոխել Սահմանադրության մեջ, առաջինը որ ասում եմ՝ հենց դա վեթինգի հնարավորություն ստեղծելը, որովհետև էսօրվա մեր Սահմանադրությունը այ են մեր երազած ձևով որ կստեղծվի, մի մարմին, որ արագ կմաքրի էդ քառասուն են վաթսուն են, թե իննսուն են, այդ էդ թիվը կորոշի ու կմաքրի՝ էդ թույլ չի տալիս էսօրվա Սահմանադրությունը։

Այսինքն` Կարեն Անդրեասյանի խոսքերից ուղղակիորեն բխում է, որ, ըստ նույնիսկ ըստ իրեն կամ իր իսկ հաստատմամբ ևս վեթինգը գործող Սահմանադրության պայմաններում հակասահմանադրական է, այդ նպատակով էլ աշխատում են փոփոխել Սահմանադրությունը ու ազատվելիք դատավորների ցուցակում ներառված են տասնյակ դատավորներ:

2.3. Մինչդեռ` այս պայմաններում Կարեն Անդրեասյանի հետ գործնական հարաբերություններով սերտաճած, Կարեն Անդրեասյանի օրենսդրական նախագծերի հավաքագրող կամ համակարգող ԲԴԽ անդամ Երանուհի Թումանյանցը (տես նաև դատական նիստերի արձանագրությունը` վերջինիս հաստատումը նիստում, ինչպես նաև 2023 թվականի մարտի 18-ի ԲԴԽ նախագահի հրապարակային՝ խոսքը) ով Դատավորի վերաբերյալ՝ վարույթով՝ 2024 թվականին հանդիսանում էր՝ Զեկուցող ու հարցերը կազմող ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ, դատական դեպարտամենտի միջոցներով պատրաստված և 2024 թվականի հունվարի 12-ին հրապարակված` «Ուշացող արդարադատություն ու դատական կոռուպցիա. Երբ ու ոնց կլինի դրա վերջը» վերտառմամբ ֆիլմում (ԲԴԽ անդրանիկ տեսանյութում) խոսելով կոռուպցիայի ու վեթինգի մասին, դատավոր Դավիթ Հարությունյանի` գեղարվեստական ֆիլտրով («sketch») լուսանկարը օրագրից պոկվող էջերի շարքում պատկերելով նշել է, որ կոռուպցիայի ու վեթինգի առումով՝ դատական կազմի փոփոխություններ են տեղի ունեցել որոշակի զտման աշխատանքների ու բնականոն սերնդափոխության ընթացում:¹²⁹

Դեռ ավելին` նշված տեսանյութը տեղադրվել և առնվազն շուրջ մեկ տարի կրել է հիշյալ ֆեյսբության (facebook) էջի featured» ֆունկցիայի միացմամբ, ինչը նշանակում է, որ այն հանդիսանում է նշված էջի հիմնական ուղերձը՝ կամ՝ առաջնային տեսանյութը` էջի այցելուների համար ապահովվելով՝ բարձր կամ առաջնային տեսանելիություն: Մասնավորապես` էջը հավաքել է շուրջ 1800 հավանում (like), 94 մեկնաբանություն, 390 տարածում (share): Նույն տեսանյութը 2024թվականի հունվարի 16-ից տեղադրվել է նաև ԲԴԽ՝ Գdatakan_ishkhanutyunգ նույն անունը կրող ինստագրամյան (instagram) էջում ԳՈւշացած Արդարություն, թե կոռուպցիա, էլ ինչ սպասել» վերնագրերի ներքո: Տեսանյութը տեղադրվել է նաև ԳYoutubeգ հարթակում` հավաքելով 3000-ից ավելի դիտում»։ ¹³⁰

Ընդ որում` նշված տեսանյութը կամ դատավորին պատկերող, նրա մասին հատվածները չեն ջնջվել, դեպարտամենտը ԲԴԽ հանձնարարությամբ՝ նշել է, թե շարունակում են ուսումնասիրել հարցը։

 Առերևույթ փաստվում է, որ Դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու օրը` հուլիսի 3-ին, վերջինս նշել է ընդամենը 41-ամյակը. բնականաբար բնականոն սերնդափոխության ենթակա տարիքի չի եղել։

 Նվազ կարևոր չէ փաստը, որ ԲԴԽ անդամ՝ Երանուհի Թումանյանցը, դեռևս որպես փոխնախարար, 2021 թվականի դեկտեմբերի 9-ին հրապարակված` ԳԻնչ է կատարվում արդարադատության նախարարությունում...» անվանումը կրող տեսահոլովակում նշել է. ԳՍոցիալական հարցումները մշտապես ցույց են տվել որ հանրության մոտ վստահելիությունը դատական իշխանության նկատմամբ գտնվում են շատ ցածր մակարդակում և վերջին շրջանում մշտապես քննարկման առարկա է դարձել վեթինգը»: ¹³¹

Այսինքն` Երանուհի Թումանյանցը իր հերթին` խմբի կազմում Դատավորի վարույթը հրապարակայնորեն՝ դիտել, արձանագրել է որպես վեթինգ` այլ կերպ հակասահմանադրական գործընթաց, ինչպես որ այն բնորոշվել էր նաև Կարեն Անդրեասյանի կողմից։

3.4. Նույն պնդումը Կարեն Անդրեասյանը վերահաստատել է, 2023 թվականի դեկտեմբերի 13-ին անձնական ֆեյսբության՝ էջում,¹³² որը վերահրապարակվել է ԲԴԽ դեպարտամենտի` «Դատական իշխանություն» էջում. «Այդքան քննարկված և պահանջված դատական վեթինգի շրջանակներում տեղի են ունեցել դատավորների հսկայածավալ ազատումներ և նշանակումներ: Այսպես՝ ներկայումս պաշտոնավարող 309 դատավորներից 200-ը նշանակվել են 2018 թվականի հեղափոխությունից հետո: «Վեթինգ»-ը ոչ այլ ինչ է, քան դատավորների բարեվարքության ստուգում և դատավորների կազմի նորացում։ Վերջին տարիներին նոր նշանակված, ինչպես նաև առաջխաղացում ունեցած դատավորները, որոնք կազմում են գործող դատավորների շուրջ 60 տոկոսից ավելին, անցնել են բարեվարքության ստուգում։ Բնականոն սերնդափոխության և գտման շրջանակներում 2018-2022 տարբեր հիմքերով դատական համակարգը լքել է 64 դատավոր, ևս 33 դատավոր հրաժեշտ է տվել պաշտոնին միայն 2023 թվականինգ։

3.4.1. Հարկ է դիտարկել, որ Դատավորին խմբով մեղադրել են 20 և ավելի դատավորի ազատումը անօրինական դիտելու համար, դատավորի նկատմամբ հարուցել են վարույթ, ենթարկել պատասխանատվության, մինդեռ նույն ինքը` Կարեն Անդրեասյանը 2023 թվականի դեկտեմբերին արձանագրել է, որ 2023թվականին հսկայածավալ ազատումներ են եղել և միայն 33 դատավորի ազատել են դատական վեթինգի արդյունքում` սերնդափոխության և զտման շրջանակներում։ Բնականաբար 2023թվականին կենսաթոշակի կամ սեփական դիմումով ազատվածների թիվն մեղմ ասած մոտ չէ 33-ի, եղել է ոչ ավել քան 10 ը:

Այլ կերպ` ԲԴԽ նախագահը ևս վերահաստատել է, որ ազատումները հակասահմանադրական են` մասնավորապես հաշվի առնելով նաև վերջինիս կողմից տրված հրապարակային գնահատականը:

3.5. Արդեն իսկ հիշատակված 2022 թվականի փետրվարի 11-ի «Factor.am լրատվական կայքի հարցազրույցում Կարեն Անդրեասյանը նաև նշել է.

ԳԵս մեր հասարակական կազմակերպությունների գործընկերների հետ պարբերաբար հանդիպումներ եմ ունենում, իրենց առաջարկում եմ տարբեր սցենարներ, տարբեր ծրագրեր, ամեն ծրագիրը, օրինակ՝ առաջին իմ ծրագիրը իրենք մերժեցին, երկրորդ ծրագրի վրա ենք աշխատում, հիմա գրել ենք օրենք, որը Վենետիկի հանձնաժողով ենք ուղարկել, որը միանգամից վեթինգի է ենթարկելու շատ ու շատ այն դատավորների, ովքեր ՄԻԵԴ-ի վճիռներով կոնկրետ խախտումներ են թույլ տվել: Սա վեթինգի ամեն լավ տարբերակն է, ես սպասում եմ Վենետիկի հանձնաժողովի եզրակացությանը:

Լրագրող։ Միջազգայինները չասեն ինչու եք...

Կարեն Անդրեասյան- Սա միջազգային չի, սա մենք ենք, Վենետիկի հանձնաժողովի...

Լրագրող: Չէ, ՄԻԵԴ-ի որոշումների հիման վրա դա ավելի էսպես համոզիչ պետք է թվա:

Կարեն Անդրեասյան- Իհարկե, բայց սա մենք չենք անում, որ միջազգայինները տեսնեն, սա մենք անում ենք, որովհետև քաղաքակիրթ հասարակության մեջ ենք ապրում, և մենք ապրում ենք. Վենետիկի հանձնաժողովը նաև մեր հանձնաժողովն է, ուղղակի Եվրոպայի իմաստությունն է էնտեղ հավաքված, առանց իրենց՝ սենց քայլեր անելը շատ վատ կարող է անդրադառնալ մեր ընդհանուր օրենսդրության զարգացման վրա։ Հիմա մենք իրենց հետ աշխատում ենք: Մի շարք էսպիսի ծրագրեր կա, Ձեր մի հաղորդումը չի հերիքի, որպեսզի ես կարողանամ պատմել, բայց տեսեք թե ինչ է տեղի ունենում, երբ մենք աստիճանաբար ենք անում, ամեն օր հայտարարություններ ենք անում, տարածում ենք և այլն, սա չի մատուցվում, սրա փոխարեն Դուք լսում եք աղմուկ՝ «Յոթ դատավոր ստորագրեցին ընդդեմ արդարադատության նախարարի, որ նա տարել է կարգապահական պատասխանատվության» և մեկը չի հարցնում իսկ ինչի է դա վատ, արդյոք պետք է ստորագրեին, ինչ գործ ունեն դատավորները սկսեն քաղաքականությամբ զբաղվել և ճնշեն արդարադատության նախարարին։ Ոչ մեկ էսպիսի հարցեր չի բարձրացնում և դրա փոխարեն կորում են մեր շատ նախաձեռնություններ, բայց էս ամեն ինչը էսքան տխուր չէ։ Ի հեճուկս իրենց բոլոր հարայհրոցների, աղմուկների, բոլոր վարկաբեկումների, բոլոր էդ տեսարանների ու բոլոր կեղտոտ ու ոչ այդքան կեղտոտ մանիպուլյացիաների՝ մենք անելու ենք մեր գործը, և մինչև վերջին շունչը, քանի ես այդ պաշտոնի եմ, հասնելու եմ այնքան մաքրման, զտման՝ ինչքան հնարավոր է:

3.6. Ամփոփելով Կարեն Անդրեասյանի վերը նշված կետում արված հրապարակային հայտարարությունները` կարելի է կատարել հետևյալ պնդումները.

ա) Կարեն Անդրեասյանը՝ չբացահայտված շրջանակների հետ գաղտնի քննարկում է ծրագրեր դատավորներին վեթինգի ենթարկելու մասին, ինքն առաջարկել է ծրագրեր, որոնցից մեկը մերժվել է։

Այս առումով հարկ է նկատել, որ քաղաքակիրթ երկրներում՝ դատական իշխանությանը վերաբերող ծրագրեր կարող են քննարկվել բացառապես ու նախ և առաջ դատական համակարգի ներկայացուցիչների հետ` նրանց կարծիքի հաշվառմամբ։

բ) Կարեն Անդրեասյանը խմբի հետ կազմել է օրենքի նախագիծ, որն ուղարկել է Վենետիկի հանձնաժողով, ուր հավաքված է ԳԵվրոպայի իմաստությունըգ, որն իրեն հնարավորություն է տալու իրականացնել բազմաթիվ դատավորների վեթինգ, ում գործերով ՄԻԵԴ-ը խախտումներ է արձանագրել: Այսինքն` ըստ Կարեն Անդրեասյանի ՄԻԵԿ խախտումներ թույլ տված դատավորները ենթակա են վեթինգի, ազատման։

Այս առումով հարկ է նկատել, որ ԲԴԽ դահլիճում գտնվող անձանցից ՄԻԵԴ-ը արձանագրել է խախտումներ միայն ԲԴԽ անդամների քննած գործերով, օրինակ Երանուհի Թումանյանց, Քրիստինե Մկոյան, միգուցե Արմեն Դանիելյան)։ Այսինքն` ըստ ԲԴԽ նախկին նախագահի, ով Դատավորի (Դավիթ Հարությունյանի) վերաբերյալ վարույթ նախաձեռնողն է, վեթինգի են ենթակա ՄԻԵԿ խախտումներ թույլ տված դատավորները, սակայն վարույթը նախաձեռնել ու պատասխանատվության, Գվեթինգի է ենթարկվելգ այդպիսի խախտումներ երբևէ թույլ չտված Դատավորը։

Հարկ եմ համարում փաստել, որ այդ կարծիքը չի կիսում Դատավորը. Առնվազն այժմ եմ դա փաստում, իսկ ավելի վաղ այդ մասին գրավոր ու հրապարակային բազմաթիվ կարծիքներ է հայտնել:

Այդուհանդերձ՝ պետք է փաստվի, որ սա ցույց է տալիս իրենց երկակի ստանդարտների ու կամայական մոտեցումների վառ դրսևորումը։

գ) Հաջորդը` Կարեն Անդրեասյանը նույն հարցազրույցով փաստել է, որ այդ նախագծի, իր իսկ խոսքերով իր` նախարարի դեմ, ստորագրել են յոթ դատավոր: Այդ դատավորներին վերջինս վերագրել է քաղաքական գործունեություն ծավալելու մեղադրանք:

դ) Կարեն Անդրեասյանը նույն հարցազրույցով փաստել է, որ այդ դատավորները ճնշում են իրեն որպես արդարադատության նախարար,

ե) Կարեն Անդրեասյանը նույն հարցազրույցով փաստել է, որ թեև դատավորներն իրեն ճնշում են, սակայն ինքն այդքան էլ տխուր չէ և ի հեճուկս իրեն ճնշողների` Գբոլոր հարայհրոցների, աղմուկների, վարկաբեկումների, բոլոր էդ տեսարանների ու բոլոր կեղտոտ ու ոչ այդքան կեղտոտ մանիպուլյացիաներիգ քանի դեռ ինքն ունի պաշտոն, իրենք (իսկ իր խոսքերով մեկից ավելի դերակատար` Գմենքգ) մաքրելու են, զտելու են դրանց մինչև վերջին շունչը ինչքան որ կկարողանա: (իր խոսքերով Գմենք անելու ենք մեր գործը, և մինչև վերջին շունչը, քանի ես այդ պաշտոնի եմ, հասնելու եմ այնքան մաքրման, զտման՝ ինչքան հնարավոր է): 

Այստեղ հարկ է նկատել, որ Գմենքգ ասելով, չի կարող ի նկատի չունենալ իր թիմին` գաղափարակից, կոմերցիոն գործընկերոջը, իր տեղակալներին: Ավելի պարզ` Գմենքգ-ը չի նշանակում միայնակ։

3.7 Վերոգրյալ կետերում նշվածն ամփոփելով` հարց է առաջանում, թե ովքեր են այդ դատավորները, ովքեր ճնշել են արդարադատության նախարարին նման նախագիծ ներկայացնելու ու հակասահմանադրական գործընթացներ նախաձեռնելու, դատական իշխանության անկախությունը սահմանափակելու փորձերի համար, ում իրենք պետք է զտեն, մաքրեն մինչև վերջին շունչը։

Հետևաբար` փաստերի, ապացույցների ժամանակագրական, բովանդակային համադրման նույնիսկ պարզ համադրման արդյունքում փաստվում է հետևյալը,

ա) 2022 թվականի փետրվարի 11-ի հարցազրույցին նախորդող ժամանակահատվածում ՄԻԵԴ կողմից խախտումներ թույլ տված դատավորներին պատժելու միակ նախագիծը եղել է Կարեն Անդրեասյանի կողմից 2021 թվականին դեկտեմբերի 16-ի նամակով Վենետիկի հանձնաժողով ուղարկված ԳԴատական օրենսգրքիգ Սահմանադրական օրենքի փոփոխությունների փաթեթը։¹³³

բ) Կարծիք հայտնելու համար նշված Նախագիծն ու ուղեկցական նամակը բոլոր դատավորներին դեպարտամենտի միջոցով տրամադրվել է մասնավորապես 2021 թվականի դեկտեմբերի 14-ին:

Ընդ որում` պետք է նշել, որ այդ ժամանակ դատավորներին վերաբերող նախագծերի մասին դեռևս կարծիքներ հարցնում էին, սակայն հատկանշական է, որ այդ նախագիծը ուղարկվել էր ոչ թե Կարեն Անդրեասյանի այլ նրա հետ փոխկապակցված` ավելի վաղ նշանակված մեկ այլ փոխնախարարի` նախարարի ժամանակավոր պաշտոնակատարի Քրիստինե Գրիգորյանի կողմից։

գ) Այդ դատավորները, ովքեր, ըստ Կարեն Անդրեասյանի իրեն ճնշել են, դեպարտամենտի և նախարարության պահանջով կազմել են կարծիք¹³⁴ հետևյալ բովանդակությամբ.

ՀՀ արդարադատության նախարար պարոն Կարեն Անդրեասյանին

Հարգելի՛ պարոն Անդրեասյան,

Դատարաններ է ուղարկվել արդարադատության նախարարության՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» սահմանադրական օրենքների նախագծերը (այսուհետ Նախագիծ) և Նախագծի հիմնավորումը` խնդրելով հնարավորինս սեղմ ժամկետում ներկայացնել Նախագծերի վերաբերյալ դիտողություններն ու առաջարկությունները:

Նախագծերն ու նամակը դատավորներին է տրամադրվել մասնավորապես 2021 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։

Նախագծով առաջարկվում է մասնավորապես Օրենքի 86-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետը շարադրել նոր խմբագրությամբ՝

 Նախագծի պատճառաբանությունների համատեքստում տեղին է կամ զուր չէ հիշեցնել ՀՀ Սահմանադրության 73-րդ հոդվածի կարգավորումը, որը հստակ սահմանում է: Անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն:

Նշվածը բավարար է, փաստելու, որ նախագիծը մեղմ ասած խնդրահարույց է սահմանադրականության տեսանկյունից, կարող է նպատակ հետապնդել ապօրինաբար մասնավորապես` խտրական, օրենքի առջև հավասարության, իրավական որոշակիության ու օրենքի հետադարձ ուժի գործողության սկզբունքների անտեսմամբ դադարեցնել որոշակի խումբ դատավորների լիազորություններ:

Ընդհանուր առմամբ նշված նախագծի ընդունմամբ՝ առավելապես կվտանգվի դատավորների ու դատական համակարգի անկախությունը։

Սահմանադրական կարգավորումն առավել քան բավարար է փաստելու Նախագծի անընդունելի լինելու հանգամանքը, ինչևէ, հարկ է անդրադառնալ նաև դրա հիմնավորումներին:

(...)

Այսպիսով՝ համոզված ենք, որ նշված փոփոխություններն ընդունվելու դեպքում կհանգեցնեն դատավորների նկատմամբ անհիմն վարույթների հարուցման, լիազորությունների դադարեցման և այլն, ինչն ուղղակիորեն վտանգում է դատարանների անկախությունը:

Միևնույն ժամանակ միանգամայն համաձայն ենք Նախագծի հեղինակի հետ այն մասով, որ դատավորների լիազորությունների դադարեցման և կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու օրենսդրությամբ նախատեսված հիմքերի հստակեցման անհրաժեշտություն է առկա, Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածն անորոշ է, մասնավորապես, պարզ չէ թե նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմի խախտման փաստը ինչպես է հաստատված համարվում։

Այս առումով առաջարկում ենք ներկայացնել անհստակությունները կարգավորող նախագիծ, ինչպես նաև կարգապահական վարույթ հարուցելու սուբյեկտների շարքից հանել արդարադատության նախարարին՝ մասնավորապես ի կատարումն Հայաստանի Հանրապետության ստանձնած պարտավորությունների և ի նպաստ դատական համակարգի անկախության միջազգային ապահովման։

Նախագծի մասին կարծիքի հետ համամիտ դատավորների ստորագրությունները կցվում են.

Դատավոր` /ստորագրություն/ Դ.Հարությունյան

(...):

գ) Նշված Նախագծի մասին կարծիքը ստորագրած ինը դատավորների ստորագրություններով անձամբ Դավիթ Հարությունյանի կողմից ուղարկվել է Արդարադատության նախարարություն, Սահմանադրական դատարան, դատական դեպարտամենտ:

Ուղեկցական գրությունը ունեցել է հետևյալ բովանդակությունը.

ԳՀարգելի՛ գործընկերներ, Ուղարկում եմ ՀՀ արդարադատության նախարարության՝ ԳՀայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրականօրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» սահմանադրական օրենքների նախագծերի մասին դատավորների կարծիքը։ Առդիր՝ կարծիքի հետ համամիտ դատավորների ստորագրությունները։ Հարգանքով՝ Դատավոր Դավիթ Հարությունյանգ։ դ) Կարծիքի մասին պաշտոնական արձագանք չի ստացվել, չի նշվել, որ նույնիսկ այն ստացվել է և այլն։ ե) Հաշվի առնելով` Նախագծի կարևորությունը, պաշտոնական արձագանքի բացակայությունն ու դատական իշխանության վերահաս սպառնալիքները` նշված ու մյուս կարծիքը¹³⁵ նույն բովանդակությամբ հրապարակվել է նաև մամուլում։¹³⁶

Մյուս կարծիքը նույն ժամանակահատվածին է վերաբերել.

Մի շարք դատավորներ, որոնց թվում դատավոր Դավիթ Հարությունյանը, դիմել էին կրկին արդարադատության նախարարին¹³⁷՝ հիմնվելով միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների դիրքորոշումների վրա, նշելով, որ Հայաստանի Հանրապետությունում Արդարադատության նախարարի նման գործելաոճն անհամատեղելի է ՀՀ Սահմանադրությամբ և Հայաստանի կողմից վավերացված միջազգային օրենսդրությամբ ամրագրված` դատական իշխանության անկախության հետ, վտանգում է դատավորների ֆունկցիոնալ անձեռնմխելիությունը և կարող է գնահատվել որպես դատավորների նկատմամբ ազդեցության և ճնշում գործադրելու միջոց, որն անթույլատրելի է ժողովրդավարական հասարակությունում, ուստի անհրաժեշտություն կա օրենսդրական փոփոխությունների այդ հայտարարությամբ արձանագրված դատական իշխանության անկախության վտանգները չեզոքացնել:

Ընդ որում, նշված գրություններն Դատավորը` դատավոր Դավիթ Հարությունյանն էլեկտրոնային փոստից անձամբ է ուղարկել արդարադատության նախարարության էլփոստին:¹³⁸

զ) Այս պայմաններում, երբ այդ կարծիքներում առկա չէ որևէ սպառնալիք, վիրավորանք և այլ բացասական հանգամանքներ, կամ թերևս միակ Գսպառնալիքըգ Նախագծում առկա կարծիքին է առ այն, որ դրանք հակասահմանադրական գործողություններ են կամ այդպիսիք կճանաչվեն, ապա հարց է առաջանում, թե ինչու է Նախարարը մեղադրել դատավորներին՝ քաղաքականությամբ զբաղվելու և իրեն ճնշելու համար կամ ինչու են իրենք որոշել նրանց ազատել, վեթինգի ենթարկել մինչև վերջին շունչը:

Պատասխանն աներկբա է. Կարեն Անդրեասյանն ու իր թիմը ճնշվել են օբյեկտիվ քննադատությունից, իսկ քննադատական խոսք հնչեցնողների նկատմամբ որոշել են պայքարել մինչև վերջին շունչը:

Է) Ընդ որում պետք է փաստել, որ այդ Նախագծի մասին կարծիքը ստորագրել էին բոլոր այն դատավորները, ովքեր դրան ծանոթացել էր, ստորագրել էին տասնյակ դատավորներ, մի մասին էլ չէր տրամադրվել նրանց չվտանգելու, հավելյալ չթիրախավորելու համար։

Մասնավորապես` չի կցվել այն դատավորների ստորագրությունը, ովքեր ունեցել են ընթացիկ կարգապահական վարույթներ, տվյալ պահին արդեն իսկ եղել են առավել թիրախավորված։

ը) Եղել է կանխատեսելի, որ Նախագծի իրական հեղինակների համար քննադատությունը տանելի չէ, սակայն` ոչ այդ չափ. հնարավոր չի եղել կանխատեսել, որ ստորագրած դատավորները հավելյալ կթիրախավորվեն, կմեղադրվեն քաղաքականությամբ զբաղվելու մեջ, նրանց դեմ պայքարելու ու մինչև վերջին շունչն ազատելու հրապարակային կոչեր կհնչեցվեն:

Լիազոր մարմինը դատական նիստում որևէ գնահատական չի տվել վերոգրյալ փաստերին, այդ մասով հարցերը չի մեկնաբանել կամ պատասխանել և/կամ նշել է, թե վերաբերելի չէ։

 Միևնույն ժամանակ լիազոր մարմինը, հարցին պատասխանելով նշել է, որ ներկայացված փաստթղթերից, տեղեկություններից, ապացույցներից որևէ մեկի իսկությունը, թույլատրելիությունը չի վիճարկում:

3.8. Վերջապես կարող է նաև նեղ շրջանակների կամ անկողմնակալ դիտորդների, ոչ իրավաբանների մոտ հարց առաջանալ, թե արդյոք նշված կարծիքը, որը հայտնել էին դատավորները, եղել է տեղին, հիմնավորված, թե` ոչ:

Նշված հարցին՝ դատավորների կարծիքը՝ գրելուց 3 ամիս անց, իսկ Կարեն Անդրեասյանի հարցազրույցից շուրջ 1 ամիս անց պատասխանել է Վենետիկի հանձնաժողովը, ուր նախարարը դիմել էր դեկտեմբերին` ակնկալելով իր բառերով «Եվրոպայի իմաստությանգ կարծիքը:

Այսպես` Վենետիկի հանձնաժողովը 2022թվականի մարտի 21-ին արձանագրել է:¹³⁹

«(...)

89. Սակայն, եթե այս Նախագծային փոփոխությունները նախատեսվում է ընդունել, ապա պետք է լուծվեն մի շարք մտահոգություններ՝

(արձանագրված են բազմաթիվ թերություններ)

(...)

Օրենքի հետադարձ ուժի վերաբերյալ. պետք է ամբողջությամբ բացառել հետադարձ ուժ ունեցող կարգավորումները, որպեսզի չստեղծվեն Հայաստանի դեմ նոր հնարավոր խնդիրներ, մարտահրավերներ ՄԻԵԴ-ում։

(...)»:

3.9. Այսինքն` Վենետիկի Հանձնաժողովը ևս Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության և ՄԻԵԿ համատեքստում արձանագրել է, որ Նախագիծը դիտվում է հակասահմանադրական, հղի է Հայաստանին մարտահրավերներ առաջադրելով ՄԻԵԴ որոշումների տեսքով։

3.10. Հետևաբար` նաև այս համատեքստում պետք է կրկին փաստել, որ դատավորների կարծիքը եղել է տեղին, հիմնավորված, ինչպես կարծիքում է նշվել, եղել է ի կատարումն Հայաստանի Հանրապետության ստանձնած միջազգային պարտավորությունների և ի նպաստ դատական համակարգի անկախության ապահովման։

Այնինչ` դատավորներին մեղադրել են հակառակին ձգտող՝ նախարարին ճնշելու և քաղաքականությամբ զբաղվելու համար` խոստանալով մինչև վերջին շունչը պայքարել ու զրկել նրան առաքելության իրականացումից:

3.11. Վերոգրյալը բավարար փաստարկներ, ապացույցների համակցություն է պարունակում առ այն, որ Դատավորը ի սկզբանե եղել է թիրախավորված ԲԴԽ նախագահի, ԲԴԽ-ի ու արդարադատության նախարարի կողմից։

Այդուհանդերձ` այն հավելյալ հաստատվում է, Կարեն Անդրեասյանի, որպես ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցիչ, ՄԻԵԴ հասցեագրված գրությամբ, ըստ որի Դատավորը ԲԴԽ ուշադրության կենտրոնում հայտնվել է ավելի վաղ պարբերաբար տված հարցազրույցների կապակցությամբ:¹⁴⁰

Գ75. Մինչ կարգապահական վարույթի նախաձեռնվելը՝ դիմողը ակտիվորեն և դիտավորյալ դրսևորել է հանրային վարքագիծ, որը գրավել է ԲԴԽ-ի ուշադրությունը։ Նա բազմիցս հարցազրույցներ է տվել և հրապարակային հայտարարություններ արել, որոնցում մեկնաբանել է ընթացիկ դատական գործերը և ԲԴԽ-ի գործունեությունը։ Այս գործողություններով դիմումատուն կարծես թե դիտավորյալ ձգտել կարգապահական հետաքննությունգ):

Զուտ մի պարզ նկատառում՝ դատավորի վարքագծին ուշադրության արժանացնելը և կարգապահական հետաքննություն իրականացնելը ԲԴԽ-ի գործառույթների մեջ չի մտնում:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

188-198

4.Միևնույն ժամանակ՝ վարույթին Դատավորի նախորդող ժամանակաշրջանում Գ.Մինասյանը դեռևս որպես նախարարի պաշտոնակատար (Կ.Անդրեասյանի ԲԴԽ նախագահ դարձած ժամանակ) 2022 թվականի նոյեմբերի 24-ին` դիլիջանյան հանդիպման նախօրեին, իսկ այնուհետև՝ որպես նախարար 2023 թվականի մայիսի 5-ին հրապարակային հարցազրույցներում նշել է հետևյալը (...) «եթե նույնիսկ մենք պարտվում ենք ԲԴԽ-ում, մնացած համակարգը զգաստանում է»:¹⁴¹

Մեկ այլ հարցազրույցում Գ.Մինասյանը նշել է. (...) «եթե խախտում ա արել, անպայման միջնորդությամբ գնում ենք ԲԴԽ, պատժում ենք դատավորին, անկախ նրանից ով ա դատավորը» (...):¹⁴²

Այսինքն` նախարարը բացահայտել է վարույթների նպատակը, այն է վախի մթնոլորտ սփռել, տարածել սարսափեցող ազդեցություն մյուս դատավորների համար, միևնույն ժամանակ նշել է, որ գնում են ԲԴԽ և պատժում են դատավորներին: Այսինքն` ոչ թե ԲԴԽ-ն քննարկում է դատավորների պատասխանատվության հարց կամ առավել ևս երաշխավորում է այն, այլև` նախարարի հետ միասին պատժում են դատավորին:

4.1. Առավել հստակ կամ դիտարժան է նշվածը բնութագրել Կարեն Անդրեասյանը 2013թվականի դեկտեմբերին հրապարակված՝ ԳՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի արտահերթ զեկույց արդար դատաքննության իրավունքի վերաբերյալգ զեկույցում.

(...)

«Կայացված դատական ակտերի համար՝ իրենց լիազորությունների դադարեցման համատեքստում դատավորների՝ խոցելիությունը, համադրված՝ դատավորի համար որևէ արդյունավետ պաշտպանության միջոցի բացակայությամբ, դատական համակարգի վրա թողել է էական սառեցնող ազդեցություն (ի նկատի ունի chilling effect):¹⁴³ (ԱՄՆ պետքարտուղարություն, Մարդու իրավունքների զեկույց 2012թ. Հայաստան)։

(...)

Արդարադատության խորհրդի կողմից՝ դատավորներին՝ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մեխանիզմը ներկայումս «ամենարդյունավետ» լծակն է դատավորներին կախյալ և ճնշված վիճակում պահելու համար: Այս մասին են դատավորների շրջանում վկայում փաստաբանների, դատախազների իրականացված մեր հարցումները, ինչպես նաև Ամերիկյան իրավաբանների ընկերակցության «Իրավունքի գերակայության նախաձեռնության» կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը՝ ըստ որի ԱԽ կողմից դատավորների նկատմամբ կարգապահական պատասխանատվությունը կիրառվում է կամայականորեն՝ դատական ակտերի կայացման գործընթացի վրա ազդելու կամ առանձին դատավորների նկատմամբ հաշվեհարդարի իրականացման նպատակով։

Հատկանշական են Կարեն Անդրեասյանի գնահատականները, որը նա տվել է 2024թվականի հունիսի 24-ին ԱԺ-ում ճեպազրույցի ժամանակ որպես ԲԴԽ նախագահ: Նա նշել է, որ ՄԻՊ եղած ժամանակ եղել է անկաշկանդ ու բաց է խոսել, իսկ ԲԴԽ նախագահը կաշկանդված է:

Նույն պնդումը, որ ինքը միշտ ազնիվ է խոսում, Կարեն Անդրեասյանը կրկին նշել է 2024թվականի նոյեմբերի 12-ին: Շեշտել է, որ միշտ բոլոր պաշտոններում եղել է ու խոսում է ազնիվ»:¹⁴⁴

4.2. Հիշեցնեմ Անդրեասյանի և Մինասյանի միջև շահերի բախման կամ առավել ճիշտ տարբեր տեսակի շահերի անքակտելիության մասին վկայող տեղեկությունները, որոնք հաստատվել էին հենց՝ Անդրեասյանի՝ հրապարակային խոսքով, ըստ որի՝ «Այո, Գրիգոր Մինասյանն իմ ընկերն է, մենք, իսկապես նաև եղել ենք գործընկերներ: Ես կարող եմ վկայել, որ իմ և նրա, և նաև մեր բոլորի քաղաքական հայացքներն ու գաղափարները համընկնում են»։

4.3. 2022 թվականի նոյեմբերին և դեկտեմբերին Կարեն Անդրեասյանը նախաձեռնել է հավաք Հայաստանի բոլոր դատավորների՝ մասնակցությամբ, դրան մասնակից է եղել նաև նախարար Գրիգոր Մինասյանը, ինչպես նաև պատգամավորներ ու այլ պաշտոնատար անձինք։

Մինչ հանդիպումը դատավոր Դավիթ Հարությունյանը առաջարկել է օրակարգում ներառել դատավորների անկախության, արդարադատության նախարարի կողմից կարգապահական վարույթներ հարուցելու լիազորության վերաբերյալ հարցեր, որոնք օրակարգում չեն ընդգրկվել, դրան հատկացվել է ընդամենը 10-15 րոպե։¹⁴⁵

4.4. Քրեական մասնագիտացմամբ դատավորների հետ հանդիպման ժամանակ Կարեն Անդրեասյանը, ի թիվս այլ հարցերի, նշել է, թե առկա է «բացարձակ կոնսենսուս» օրենսդիր, գործադիր, և դատական համակարգի որոշ ատյանների հետ՝ շրջանցելով առաջին ատյանը, որպեսզի վերացվի մինչդատական վարույթը սպասարկող դատարանը և այդտեղ պաշտոնավարող դատավորները միանան նույն մասնագիտացման դատավորներին՝ պաշտոնավարելով՝ որպես քրեական գործեր քննող դատավորներ:

Ի թիվս այլ դատավորների` նախաձեռնության կապակցությամբ՝ բացասական դիրքորոշում է հայտնել դատավոր Դավիթ Հարությունյանը:

Կարեն Անդրեասյանը հարցը դրել է դատավորների քվեարկությանը, որի արդյունքում մեծամասնությունը դեմ է արտահայտվել նախաձեռնությանը, սակայն Կարեն Անդրեասյանը արձանագրել է նշվածը՝ ասելով, որ այդ հարցը կքննարկվի հետագայում նաև դատավոր Դավիթ Հարությունյանի մասնակցությամբ:

2022 թվականի նոյեմբերի 26-ին դատավոր Դավիթ Հարությունյանի և Կարեն Անդրեասյանի միջև համաժողովի դահլիճին կից նախասրահում դատավորների և նրա անվտանգության աշխատողի աչքի առաջ տեղի է ունեցել առանձնազրույց, որի ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի, վերջինս նշել է, որ դատավորը «հանդիսանում է սեպ խրողգ իր բարեփոխումների օրակարգում: Դրան նախորդող օրը բացելով միջոցառումը Դիլիջանի ԳԳետափ» ռեստորանում՝ նշել էր, որ համակարգում Գսեպ խրողներինգ պետք է խնդրել դուրս գալ համակարգից, իսկ եթե դուրս չգան, ապա բոլորին դուրս կհանեն։ Հանդիպմանը մասնակցել է նաև նախարարը:

Դրան հաջորդած շաբաթվա ընթացքում՝ քաղաքացիական մասնագիտացման դատավորների հետ նույն քաղաքում՝ հյուրանոցում հանդիպման ժամանակ ըստ էության նույն խոսքերը վերջինս հայտնել է դատավոր Զարուհի Նախշքարյանին, ում վերաբերյալ նախարար Մինասյանի հարուցած կարգապահական վարույթի հիման լիազորությունները հետագայում դադարեցվել են ԲԴԽ որոշմամբ: Ընդ որում՝ դատավոր՝ Զարուհի Նախշքարյանը ևս այն դատավորների շարքում է եղել, ում հասցեին Կարեն Անդրեասյանը՝ վիրավորական խոսքեր էր հնչեցրել` խոստանալով զտել, մաքրել։

Հարկ է նկատել, որ ի տարբերություն Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ վարույթի, Կարեն Անդրեասյանը Զարուհի Նախշքարյանի գործով ի սկզբանե` հենց առաջին դատական նիստում` 2023թվականի փետրվարի 21-ին, ինքնաբացարկ է հայտնել՝ հիմք ընդունելով դատավորի հետ ունեցած խոսակցությունը»:¹⁴⁶

2021 թվականի նոյեմբերի 28-ին դատավորներին ուղարկվել է, իբր վերջիններիս առաջարկների հիման վրա կազմված նախագիծ` առաջարկելով սեղմ ժամկետում ներկայացնել կարծիքներ։

Մասնավորապես՝ նախագծում նշվել էր, որ օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի և վերաքննիչ քրեական դատարանի մինչդատական քրեական վարույթի՝ դատական երաշխիքների և օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդությունների քննության հետ կապված վարույթներով վերանայում իրականացնող առանձին դատավորները շարունակում են պաշտոնավարել որպես համապատասխանաբար առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի և վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորներ։

Բնականաբար նախագծում խոսք չի եղել առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի և վերաքննիչ քրեական դատարանի մինչդատական քրեական վարույթի դատական երաշխիքների և օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդությունների քննության հետ կապված վարույթներով վերանայում իրականացնող առանձին դատավորների պաշտոնավարումը դադարեցնելու մասին: Խոսքը եղել է, որ նրանք շարունակելու են պաշտոնավարել այլ դատարանների կազմում սովորական դատավորների կարգավիճակով։

Դատավոր Դավիթ Հարությունյանի կողմից նույն օրը նոյեմբերի 28-ին, ներկայացվել է բացասական կարծիք՝ թե մինչդատականի և քրեական հետապնդման մեջ գտնվող դատավորների, անփոփոխելիության, անձեռնմխելիության սկզբունքներին նախագծի հակասության մասին:¹⁴⁷

Փոփոխությամբ փաստացի առաջարկվել է վերացնել կամ լուծարել մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների վերաբերյալ վարույթները քննող քրեական մասնագիտացման առանձին դատավորների ինստիտուտը կամ այլ կերպ ասած՝ մինչդատակարանը վարույթի քրեական վերահսկողություն իրականացնող դատարանը:

2023 թվականի նոյեմբերի 25-27-ը Դիլիջանում քրեական մասնագիտացման դատավորների արտագնա համաժողովի ընթացքում բերվել են տասնյակ առաջարկություններ ու հիմնավորումներ, որոնք փաստել են տվյալ պահին նման փոփոխություն անելու անթույլատրելիությունը:

Նման փոփոխություն անելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող միակ ծանրակշիռ փաստարկը եղել է մինչդատական վարույթի՝ նկատմամբ՝ դատական վերահսկողություն իրականացնող դատարանի գերծանրաբեռնվածությունը, որն անվիճարկելի է եղել։

Անտեսելով վերոգրյալը` արդարադատության նախարարը՝ Ազգային ժողով է ներկայացրել ամբողջովին այլ բովանդակությամբ նախագիծ՝ որով փաստացի դադարեցվել են 20-ից ավելի դատավորների պաշտոնավարում։

Ընդ որում` Ազգային ժողովին, կառավարությանը,<sup>148</sup> իսկ հետագայում նաև հանրությանը արդարադատության նախարարությունը մատուցել է այն իրականությանը չհամապատասխանող միտքը, թե իբր նշված հարցերը քննարկվել և որոշվել են դատավորների կողմից ու դա հանդիսանում է դատավորների նախաձեռնությունը, ցանկությունը` այն պայմաններում, երբ Ազգային ժողով ուղարկված նախագիծը բնավ չի արտացոլել ու չի համընկել ոչ քննարկվածի, ոչ էլ կարծիքի համար ուղարկված նախագծի հետ (տես նախարարության կայքը, և դատավորներին ուղարկված քննարկված նախագիծը)։

Ընդ որում՝ Նախարարության նշված նախագծով ընդլայնվել են ԲԴԽ լիազորությունները՝ վերջինիս շնորհելով ցուցակներից՝ նաև առաջխաղացման, դատավորներին կամայականորեն կամ առանց պատճառաբանության հանելու իրավասություն:

Այս տարիների ընթացքում` մինչ օրս ԲԴԽ-ն նշված փոփոխությունների արդյունքում առաջխաղացման ցուցակներից առանց որևէ պատճառաբանության հանել է տասնյակ դատավորների, ինչը ոչ միայն նշված դատավորների համար է առաջացնում բացասական հետևանքներ, այլև այն ուղղակի ցուցիչ է դատական համակարգի ու դատավորների անկախության, ինչն արձանագրված է բազմաթիվ միջազգային զեկույցներում, բնականաբար` բացասական լույսի ներքո։

Արդյունքում արդարադատության նախարար Մինասյանի ու Կարեն Անդրեասյանի 2022 թվականի դեկտեմբերին՝ նախաձեռնած ու իրականացված օրենսդրական փոփոխություններով, ինչը վերջինս դատավորների ժողովին անվանել է՝ «Լույսի շող»¹⁴⁹, դադարեցվել են մեկ տարվա փորձ ունեցող ավելի քան 17 մինչդատական վարույթի նկատմամբ՝ հսկողություն իրականացնող դատավորի պաշտոնավարում` վերջիններիս շնորհելով ռեզերվային դատավորի կարգավիճակ (տես՝ 2022 թ. դեկտեմբերի 27-ի ՀO-575-Ն օրենքը)։ Քրեական հետապնդման մեջ գտնվողներին էլ իրավունք է վերապահվել հայտնվել ռեզերվում միայն արդարացման դեպքում` դադարեցնելով նրանց լիազորությունները։

Մինչդատականի դատավորների պաշտոնավարման դադարեցման պաշտոնական պատրվակներից է եղել նշված անձանց մինչ դատավոր դառնալը ոչ լիարժեք, կարճատև ուսուցում անցնելը:

Հեղինակները դատավորների հետ քննարկումը որպես պատրվակ են օգտագործել ու ոչ ազնիվ վերաբերմունք են դրսևորել թե՛ Ազգային ժողովի, թե հանրության, և թե դատավորների նկատմամբ։

Դեռ ավելին, նույն օրենքի փոփոխություններով՝ ընդունվել է հատուկ կարգով որակավորման ստուգում անցկացնելու և առանց ուսանելու՝ դատավոր՝ դառնալու հնարավորություն: Այսինքն՝ մեկ տարուց ավելի փորձ ունեցող, սակայն կարճատև ուսուցում անցած դատավորների համար նախատեսվել է լրացուցիչ ուսանելու անհրաժեշտություն, ու պաշտոնավարման դադարեցում, իսկ փորձ չունեցող անձանց համար՝ դատավորի նշանակման հնարավորություն առանց տեսական ու պրակտիկ բավարար ուսուցում անցնելու անհրաժեշտության:

Այսինքն` առնվազն դատավորների հետ ոչ ազնիվ են վարվել:

Ընդ որում՝ Կարեն Անդրեասյանի` նախարարի պաշտոնավարման ընթացքում՝ 2022 թվականի հուլիսի 21-ին, կառավարության որոշմամբ ընդունված «Դատական և իրավական բարեփոխումների 2022-2026թթ. ռազմավարությունում» մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատարանը ձեռքբերում էր դիտարկվել՝ համարելով իրապես անկախ, արդյունավետ, կոռուպցիայից և հովանավորչությունից զերծ դատական իշխանություն ունենալու բացարձակ առաջնահերթության համատեքստում:

Ավելին՝ անտեսվել էր հարցի վերաբերյալ Սահմանադրական դատարանի որոշումը, որով ևս արձանագրվել էր նշված դատավորների մասով պաշտոնավարման ու օրենքի վերաբերելի մասով Սահմանադրության համապատասխանության հարցը։

Ընդ որում` այդ դատարանի ստեղծումն անգամ ողջունվել էր PACE-ի կողմից` այն բնութագրվելով որպես անկախության ու կոռուպցիայի դեմ պայքարի ցուցիչ:¹⁵⁰

Ընդ որում՝ կրկին հարկ է նշել, որ նշված փոփոխությունները՝ հանրային քննարկման չեն դրվել, մի մասը ընդհանրապես չի ներկայացվել կամ քննարկվել դատավորների հետ, իսկ քննարկվածների մասով ստացվել են բացառապես բացասական կարծիքներ, մինչդեռ դատավորների անկախության անփոփոխելիության սկզբունքի հետ անհամատեղելի փոփոխությունները, սեփական լիազորություններն ընդլայնելու փաթեթը հանրությանը ԲԴԽ նախագահը ցանկացած առիթով փորձել է մատուցել որպես դատավորների հետ համատեղ հետ քննարկված կամ ընդունած օրենքներ:

Այսինքն՝ ստացվել է մի իրավիճակ, երբ պաշտոնատար անձինք եղել են ոչ ազնիվ դատավորների, Ազգային ժողովի, Սահմանադրական Դատարանի, գործադիրի, հանրության և վերջիվերջո նույնիսկ իրենք իրենց իսկ հետ՝ մինչև անգամ անտեսելով սեփական համակատարմամբ ընդունած դատաիրավական բարեփոխումների ռազմավարությանը։

Ամփոփելով վերոգրյալը ստացվում է.

2022թ. նոյեմբերի 25-27 Դիլիջանում քրեական գործեր քննող դատավորների, ԲԴԽ-ի, արդարադատության նախարարի ու նախարարության աշխատակիցների, և այլ անձանց մասնակցությամբ տեղի է ունեցել քննարկում։ Քննարկվել է նաև մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատավորների հարցը:

Կարեն Անդրեասյանը, հանդիպելով այլակարծության, կազմակերպել է քվեարկություն, որի արդյունքում իր տեսակետը, նշված դատարանի դատավորներին սովորական դատարաններ տեղափոխելու և այդ դատարանը վերացնելու հարցը հավանության չի արժանացել։

Այնուհետև Կարեն Անդրեասյանը նախարար Մինասյանի հետ միասին հանրությանը, կառավարությանը, Ազգային ժողովին է ներկայացրել նախագիծ, որի ընդունման արդյունքում դադարեցվել է ավելի քան 20 դատավորի պաշտոնավարում։

Ընդ որում` չքննարկված նախագիծը բոլորին ներկայացվել է, որպես դատավորների մեծամասնության կարծիք ու որոշում: Դա եղել է այն պայմաններում, երբ դատավորները ներկայացրել են բացառապես բացասական գրավոր կարծիքներ:¹⁵¹

Նշված` Գրիգոր Մինասյանի և Կարեն Անդրեասյանի համակատարմամբ իրականացրած փոփոխությունների արդյունքում միայն 2023 թվականի հունվարից մինչև ապրիլի 7-ը, այսինքն` Դավիթ Հարությունյանի կարգապահականի պատրվակ հանդիսացած հարցազրույցի օրը, տասնյակ միլիոններ և ավելի դրամի հասնող աշխատավարձ է տրվել դատավորներին, ովքեր, իրենց կամքին հակառակ, չեն աշխատել։ Վերապատրաստման պատրվակով վերջիններիս ուղարկել են ռեզերվ, իսկ նրանց հաստիքներին նշանակվել են կրկին համապատասխան վերապատրաստում չանցած իրավաբաններ։

Արդյունքում մինչ օրս նման եղանակով վատնվել է կամ ծախսվել է, չաշխաշխատող դատավորներին նրանց մեղքի լիակատար բացակայության պայմաններում վճարվել է 100 000 000 ՀՀ դրամը գերազանցող գումար:¹⁵²

Պետք է շեշտել, որ այդ դատավորների մոտ բնականաբար՝ որևէ տեսակի լիակատար բացակայություն է եղել, ել, նրանք ևս փաստացի խաբված են եղել կամ արժանացած ոչ ազնիվ վերաբերմունքի, քանի որ ի սկզբանե նրանց ասվել էր, թե՝ պաշտոնավարելու են սովորական դատարաններում, սակայն ինչպես պարզվել է, նրանք դադարել են պաշտոնավարել։

Մինչդեռ` նշված օրենքի ընդունման տեխնիկական պատասխանատուն կամ համակարգողը, ինչպես Կարեն Անդրեասյանն էր պնդել, Երանուհի Թումանյանցն է եղել, ով առնվազն երկու անգամ անօրինական որոշում է կայացրել այդ առիթով ասված Դատավորի խոսքերի համար։

Դատական նիստում Երանուհի Թումանյանցն ընդունել է, որ եղել է այդ օրենսդրական փոփոխությունների համակարգողը¹⁵³, այն հաստատվում է նաև 2023թ. մարտին Կարեն Անդրեասյանի «Անի պլազա» հոթելում ասված հրապարակային խոսքով, ի թիվս այլոց նշելով, որ ԲԴԽ-ում հաշիվը 10:0 է` նկատի ունենալով իր համախոհների առկայությունը:

Ավելին` «Ուշացող արդարադատություն ու դատական կոռուպցիա. Երբ ու ոնց նախագծերը Կարեն Անդրեասյանն է անձամբ ձեռքով խմբագրել կամ թողել այդպիսի կլինի դրա վերջը» վերտառմամբ ֆիլմում (ԲԴԽ անդրանիկ տեսանյութում) բանախոսների ասածներով ևս հիմնավորվում է, որ դիլիջանյան հանդիպումներում նախագծերը Կարեն Անդրեասյանն է անձամբ ձեռքով խմբագրել կամ թողել այդպիսի տպավորություն:

Չմոռանանք նշել նաև, որ Կարեն Անդրեասյանը նշված նախագիծն ընդունվելուց 3 ամիս հետո` 2023թվականի մարտին դատավորների, ժողովի ժամանակ, այն անվանել էր «Լույսի շող», իսկ նույն տարվա` 2023թվականի դեկտեմբերին հայտնել էր, որ 33 դատավորի այդ նույն տարում ենթարկել է զտման, վեթինգի կամ բնականոն սերնդափոխությամբ հեռացրել են:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

4. Նույն` Դիլիջանի հանդիպումների, քննարկումների ընթացքում ԲԴԽ-ն նախաձեռնել է «խոսնակների ցանցի» ինստիտուտի ներդրումը, որը քննադատության է ենթարկվել Դատավորի կողմից, քանի որ պետք է սահմանափակվեր առանց ԲԴԽ-ի գիտության հարցազրույցներ տալը, դատական իշխանության անկախության սահմանափակման փորձերի մասին խոսելը։ Այդ մասին արձանագրումներ կան նաև դատավորների եվրոպական միության (EAJ) 2023թվականի հունիսին ընդունված բանաձևով։¹⁵⁴ Գրավոր նախագիծ չի եղել, ամենը եղել է բանավոր քողարկված ցուցումների ենթատեքստում։

Մասնավորապես Դիլիջանում դատավորներին ասվել էր, որ դատարաններում պետք է մամուլի պատասխանատուներ նշանակվեն և ցանկացած հարցազրույց նրանց կամ ԲԴԽ-ի մամուլի խոսնակի միջոցով իրականացվի։

5.1. 2023թվականի փետրվարի 27-ին Դատավորն այդ մասին բարձրաձայնել է հրապարակայնորեն տված հարցազրույցում` նշելով նաև, որ բոլոր գործընկերներով պետք է լծվենք ԲԴԽ-ի մեր դատավոր ընկերների պաշտպանությանը։ <Մենք հաճախ ակնկալում ենք, որ իրենք մեզ պետք է պաշտպանեն, բայց իրականում նախ և առաջ իրենք ունեն պաշտպանության կարիք»: ¹⁵⁵

 Դատավորը մանրամասնորեն անդրադարձել է նաև տասնյակ դատավորների լիազորությունների դադարեցման գործընթացին, խոսել է հանրությանը մոլորեցնելու ԲԴԽ-նախարար գործընթացի մասին:

Հատկանշական է, որ այդ ժամանակ որևէ վարույթ դատավորի վերաբերյալ չի հարուցվել, նրան չի վերագրվել ԲԴԽ-ին որպես դատարանի քննադատություն։

Դատավորը, անդրադառնալով նաև Զարուհի Նախշքարյանի լիազորությունների դադարեցման հարցին, նշել էր, որ իրական պատճառների մասին խոսելու իրավունք չունի. դեռևս չի եղել դատավոր Նախշքարյանի թույլտվությունը:

Հատկանշական է նաև, որ Դատավորը խոսել էր նաև դատավոր Փիլոսյանի մասին, սակայն կրկին վարույթ չէր հարուցվել, իսկ նույն հոդվածում Զարուհի Նախշքարյանի խոսքը դիտվել էր չարաշահում:

5.2. 2023թվականի մարտի 1-ին նշված հարցազրույցին հակադարձել է ԲԴԽ խոսնակը ֆեյսբուքյան գրառմամբ¹⁵⁶.

«Հարգելի գործընկերներ, թյուրըմբռնումներից խուսափելու համար հարկ ենք համարում է անդրադառնալ օրեր առաջ՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Դավիթ Հարությունյանի հայտարարություններին:

Նախ՝ նշենք, որ խոսնակների ցանցի ստեղծումը ոչ թե դատավորներին լռեցնելու միջոց է, հանդիսանալու է հարթակ ապատեղեկատվության կանխման, հանրություն- դատարաններ կապի ամրապնդման համար: Ցանցի ստեղծումը նպատակ է հետապնդելու կանոնակարգել դատավորների շփումը լրատվամիջոցների հետ բոլոր այն դեպքերում, երբ դատավորն իր ելույթներով հանդես կգա դատական իշխանության անունից։ Իսկ մյուս բոլոր դեպքերում, երբ դատավորը կցանկանա ներկայացնել իր անձնական դիրքորոշումը այս կամ այն հարցի վերաբերյալ, ազատ է դա կատարել ցանկացած եղանակով՝ ընդգծելով, որ ներկայացնում է սեփական համոզմունքներն ու կարծիքը:

Ի դեպ՝ այս կարգավորումը նոր չէ, այն գործում է դեռևս 2019 թվականից Բ-201 որոշմամբ, որտեղ նշված է, որ զանգվածային լրատվության միջոցներով դատավորները կարող են հանդես գալ մամուլի ծառայության միջոցով, խոսնակների ցանցի ստեղծումը կենթադրի ամեն դատարանում մեկական աշխատակից, որը լրագրողների հետ մշտական կապի մեջ կլինի նրանց հուզող հարցերի վերաբերյալ պարզաբանումներ տալու նպատակով, ինչպես նաև կհամագործակցի ԲԴԽ մամուլի ծառայության հետ հրապարակման ենթակա տեղեկությունների ստեղծման, տարածման և կեղծ տեղեկությունների տարածումը կանխելու գործում:

Ինչ վերաբերում է վերջին օրենսդրական փոփոխություններին, հարկ ենք համարում տեղեկացնել, որ Դիլիջանում անցկացված հավաքների ընթացքում քննարկված թեմաները հավաքագրվել են մինչ այդ ԲԴԽ նախագահի հետ առանձին դատարանների դատավորների հետ հանդիպումների ժամանակ և դրանց լուծումները ոչ թե ԲԴԽ նախագահի միանձնյա որոշումների արդյունք են, այլ արդեն դիլիջանյան հավաքների ընթացքում օրենսդիր գործադիր և դատական համակարգի ներկայացուցիչների կողմից վեր հանված հրատապ լուծում պահանջող խնդիրների կարգավորմանն ուղղված քայլեր են, որոնք էականորեն կնպաստեն արդարադատության որակի բարձրացմանը:»

Այս առումով հարկ է նկատել, որ հենց վերոգրյալ խոսնակների ինստիտուտի նման կարգով ներդրումը և վերանշյալ կարգավորումն է խախտում դատավորների խոսքի ազատ արտահայտման իրավունքը, քանի որ էլ ով, եթե ոչ դատավորը, ով դատական իշխանության միակ ու իրական կրողն է, իրավունք ունի խոսել դատական իշխանության անունից, և ոչ դատական դեպարտամենտը և նույնիսկ ոչ է ԲԴԽ-ն չեն կարող անել դա: Իսկ դատական իշխանությանը վերաբերող հարցերի մասին՝ դատավորների կողմից բարձրաձայնելը ոչ թե իրավունք է, այլ հատկապես վերածվում է պարտականության, երբ առկա են դատական իշխանության անկախությանը սպառնացող վտանգներ, ինչի մասին արձանագրված է թե մի շարք միջազգային հեղինակավոր փաստաթղթերում, թե ՄԻԵԴ որոշումներում։

Իսկ ընդհանրապես հարկ է նկատել և պարզաբանել, որ դատավորների ինքնակառավարման մարմինը՝ դատավորների ընդհանուր ժողովն է, որի ժամանակ էլ խոսել է դատավորը և որի կապակցությամբ էլ նրան վերագրել են կարգապահական խախտումներ։

Դեռ ավելին` հենց դատավորներն են իրավասու ու պարտավոր խոսել դատական համակարգի խնդիրներից, հատկապես անկախությանը սպառնացող խնդիրների դեպքում:

«Խոսնակների ցանցիգ ներդրման, դրա իրական առաքելության ու փաստացի կատարած աշխատանքների մասին խոսելիս բավարար է վկայակոչել միայն վերջիններիս ձեռամբ պատրաստված տեսանյութը¹⁵⁷:

Կարեն Անդրեասյանը Հանրային հեռուստաընկերության եթերում ենթականերին հանձնարարել է պատրաստել տեսանյութ¹⁵⁸ ու դրա հիման վրա կարգապահական վարույթ նախաձեռնել, որը նախարարն անշեղորեն իրականացրել է, իսկ ԲԴԽ-ն դրա հիման վրա դատավորին՝ ենթարկել պատասխանատվության: Սակայն տեսանյութը պատրաստել են հենց խոսնակների անունից, ուր հինգ՝ դատավորից՝ 3՝ ներկայացվել են՝ բացասական կոնտեքստներում, վատ՝ կամ՝ տապալված գնահատել նրանց աշխատանքը, մեղադրել հանրային հնչեղություն ունեցող գործեր տապալելու մեջ և կոչ արել պատասխանատվության ենթարկել դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության միջոցով։

Այս տեսանյութերի պատրաստման գնահատականը տվել է ՀՀ դատավորների միությունը¹⁵⁹։

Առավել ուշագրավ են Կարեն Անդրեասյանի հետագա հարցազրույցներն այդ մասին, որը ըստ էության փորձում է պատասխանատվությունը բարդել այլ անձանց վրա (տես նույն տաղավարում՝ ամիսներ անց տված հարցազրույցը՝ ու հատկապես լրագրող Վահե Մակարյանին տված հարցազրույցը¹⁶⁰), մասնավորապես նշված հարցազրույցում փորձել է հայտնել այլուրեքությունն հանրային հեռուստաընկերությունում դատավորների վերաբերյալ տեսանյութեր պատվիրելու հարցի մասին` հարցը ըստ էության բարդելով իր անմիջական ենթակայությամբ գործող դեպարտամենտի վրա: Նույն հարցազրույցում ըստ էության ոչ թե հերքել, այլ փաստել է, որ կան քաղաքական գործեր:

Առավել վերաբերելի հանգամանքն էլ եղել է այն, որ շեշտել է, որ երբ ինքը վեթինգ է արել, հասարակությունը իրենից դժգոհ է եղել։

2.4. «Ուշացող արդարադատություն ու դատական կոռուպցիա. Երբ ու ոնց կլինի դրա վերջը» վերտառմամբ ֆիլմում (ԲԴԽ անդրանիկ տեսանյութում) խոսելով կոռուպցիայի ու վեթինգի մասին, դատավոր Դավիթ Հարությունյանի` գեղարվեստական ֆիլտրով («sketch») լուսանկարը օրագրից պոկվող էջերի շարքում պատկերելով նշել է, որ կոռուպցիայի ու վեթինգի առումով դատական կազմի փոփոխություններ են տեղի ունեցել որոշակի զտման աշխատանքների ու բնականոն սերնդափոխության ընթացքում:¹⁶¹

5.3. Այն հանգամանքը, որ մասնավորապես, նախագծերը՝ ընդունվել են միանձնյա Կարեն Անդրեասյանի և իր թիմի կողմից` անտեսելով դատավորների կարծիքը և խոսնակի պնդումն իր հերթին իրականությանը չի համապատասխանում, այլ կերպ շրջանառվել է այլ բովանդակության նախագիծ, քննարկվել է դա, իսկ ԱԺ է ուղարկվել լրիվ այլ նախագիծ, որով դադարեցվել են դատավորների լիազորությունները, հիմնավորվում է դատական դեպարտամենտի 2022թվականի նոյեմբերի 28-ի էլեկտրոնային նամակով ու կից ֆայլերով¹⁶².

Բոլոր գործող դատավորներին ուղարկված նամակն ուներ հետևյալ բովանդակությունը.

«Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահի հանձնարարությամբ` ուղարկվում է Ձեր դատարանների դատավորների հետ կայացած հանդիպումների ընթացքում ներկայացված առաջարկությունների կապակցությամբ կազմված օրենքների նախագծերը (դեկտեմբերյան փաթեթ)։

Խնդրում ենք հնարավոր սեղմ ժամկետում ներկայացնել Ձեր առաջարկներըգ: Կից ֆայլն ու նամակի՝ օրինակը կցվում են։ Նշվածն առկա է բոլոր դատավորների էլեկտրոնային փոստերում։

5.3.1. Դատավորը 2022թվականի նոյեմբերի 28-ին ներկայացրել է նաև գրավոր առարկություն¹⁶³, սակայն հետագայում` դե ֆակտո պարզվել է, որ ոչ բանավոր քննարկվածը, ոչ էլ դատավորներին ուղարկվածը չեն համապատասխանել միմյանց. Ամբողջը կրել է ձևական բնույթ:

5.6. Այսպիսով` հիմնավորվում է, որ ԲԴԽ նախագահն ու իր թիմը մոլորեցրել են թե դատավորներին, թե ԱԺ-ին, թե Կառավարությանը և թե հանրությանը, իսկ այդ մասին բարձրաձայնած դատավորին հրապարակայնորեն մեղադրել են թյուր տեղեկություններ տարածելու մեջ, իսկ այնուհետ` ավելի ուշ` 2023թվականի ապրիլի 7-ին, այդ մասին կրկին բարձրաձայնելու հիմնավորված կարծիքը պնդելու համար՝ նախաձեռնել են կարգապահական վարույթ ու դադարեցրել նրա լիազորությունները։

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

6. Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը, հանդիսանալով դատավորների միության անդամ, ընտրված լինելով ընդհանուր ժողովի գնահատման հանձնաժողովի անդամ, լինելով հանձաժողովի նախագահի պաշտոնակատար, դեմ է արտահայտվել նաև ԲԴԽ և նախարարության դեռևս դիլիջանյան հանդիպումներում ազդարարված փոփոխություններին` հաշվի առնելով՝ դատական իշխանության անկախությունը սահմանափակող հերթական փորձը:

Այս առումով հարկ է ուղղակի փաստել, որ մինչ դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունների դադարեցումը վերջինս հանդիսացել նշված հանձնաժողովի անդամ, նախագահի պարտականությունների ժամանակավոր կատարող ու թե դիլիջանյան հանդիպման և թե այլ պայմաններում հայտնել է բացասական դիրքորոշումներ Կարեն Անդրեասյանի փաթեթի վերաբերյալ։

Դատավորը, որպես հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնակատար, հանդիպման, պահանջել է նախագծի հեղինակների ներկայությունն ու հրավիրվել է ԲԴԽ խորհրդակցական սենյակ փորձագետների հետ այդտեղ գտնվող մասամբ անհայտ անձանց կարգավիճակի մասին տեղեկություններ, չստանալով պատասխաններ, լքել է հանդիպման վայրը: ¹⁶⁴

Այս առումով հարկ է միայն փաստել, որ նախագիծը 2024թվականին ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով: Ստացվել է բացասական կարծիք¹⁶⁵ այն արձանագրումով, որ ցանկացած փոփոխության նշանակետում պետք է լինի դատավորների անկախությունը, հետևաբար այն չի կարող համարվել ընդունելի։

Սա ևս մեկ փաստարկ է, որը հիմնավորում է ԲԴԽ ու նախարարության դատական օրենսգրքում արված փոփոխությունների՝ տրամաբանության մասին. այն է հնարավորինս սահմանափակել դատավորների անկախությունը։

Միևնույն ժամանակ հավելյալ փաստարկ է առ այն, որ հանձնաժողովի անդամն ունեցել է այլ կարծիք, որը խոչընդոտ է եղել իր ծրագրերին, իսկ ԲԴԽ-Նախարարությունը նշված փոփոխությունները՝ երկարաժամկետ՝ ու հետևողական փորձել են հրամցնել ու կյանքի կոչել (տես նախարարության, Կարեն Անդրեասյանի անձնական էջի ու ԲԴԽ ֆեյսբուքյան էջի այդ մասին բազմաթիվ գրառումները)։

է) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

7. Կարեն Անդրեասյանը Դիլիջանում 2022 թվականի նոյեմբերի 27-ին դատավոր Դավիթ Հարությունյանի և Կարեն Անդրեասյանի միջև՝ համաժողովի դահլիճին կից նախասրահում՝ դատավորների և նրա՝ անվտանգության աշխատակցի աչքի առաջ տեղի է ունեցել առանձնազրույց, որի ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի, վերջինս նշել է, որ դատավորը «հանդիսանում է սեպ խրող» իր բարեփոխումների օրակարգում։

Դրան նախորդող օրը բացելով միջոցառումը՝ ռեստորանում բարձրախոսով նշել էր, որ իր բարեփոխումների ճանապարհին սեպ խրող դատավորներին պետք է խնդրել դուրս գալ համակարգից, իսկ եթե դուրս չգան, ապա բոլորին դուրս կհանեն։

Այս խոսակցությունը տեղի է ունեցել ավելի քան 70 դատավորների և այլ պաշտոնատար անձանց մասնակցությամբ։ Դատական դեպարտամենտը իրականացրել է տեսանկարահանում:

Հաջորդ շաբաթ այլ` նաև քաղաքացիական մասնագիտացման դատավորների հետ նույն քաղաքում հանդիպման ժամանակ դատավոր Նախշքարյանին ասել է, ըստ էության նույն խոսքերը։ Վերջինս հայտնել է դատավոր ի Նախշքարյանին, ում վերաբերյալ նախարար Մինասյանի հարուցած կարգապահական վարույթի հիման վրա լիազորությունները հետագայում դադարեցվել են ԲԴԽ որոշմամբ, որ թե իր և թե դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները դադարեցնելու է։

Քաղաքացիական մասնագիտացման դատավորների հետ հանդիպումից հետո կարգապահական վարույթներ են հարուցվել նաև դատավոր Արթուր Ստեփանյանի նկատմամբ և արդյունքում վերջինիս լիազորությունները ևս դադարեցվել են:

Առավել ճշգրիտ Արթուր Ստեփանյանի վերաբերյալ վարույթի հարուցման օրը դատավոր Դավիթ Հարությունյանի հետ ունեցած առանձնազրույցի նախօրեն է։

Ընդ որում` դատավորներ Զարուհի Նախշքարյանը և Արթուր Ստեփանյանը ևս այն դատավորների շարքում են եղել, որոնց հասցեին Կարեն Անդրեասյանը վիրավորական խոսքեր էր հնչեցրել կարծիք հայտնելու համար, նշել էր, որ ճնշվել է` խոստանալով զտել, մաքրել:

Հարկ է կրկին նկատել, որ ի տարբերություն Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ վարույթի, Կարեն Անդրեասյանը՝ Զարուհի Նախշքարյանի գործով ի սկզբանե` հենց առաջին դատական նիստում` 2023թվականի փետրվարի 21-ին, ինքնաբացարկ է հայտնել՝ հիմք ընդունելով՝ դատավորի հետ ունեցած խոսակցությունը (տես կից տեսանյութը): ¹⁶⁶

2023 թվականի մարտի 3-4-ին Կարեն Անդրեասյանը դատարանների նախագահների հետ Զերմուկում հանդիպման ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի քննարկել է առաջիկա ԲԴԽ դատավոր անդամների ընտրության հարցը` իր նախաձեռնությամբ անդրադարձել է նաև Դատավոր Դավիթ Հարությունյանի թեկնածության հարցին` ժխտելով դրա հնարավորությունը։¹⁶⁷

Դատավոր Դավիթ Հարությունյանը պաշտոնապես դիմել է ԲԴԽ նախագահին պարզաբանումների պահանջով, սակայն մերժվել է նրա թեկնածությունը: Հավելյալ պարզաբանվել է, թե իբր Խորհուրդը գործնականում ևս որևէ կերպ ներգրավված չէ գործընթացում։

Դատավորը կրկին դիմել է խորհրդին` հայցելով պարզել դերակատարումը, սակայն կրկին դեպարտամենտն է պատասխանել` նշելով թե արդեն իսկ պարզաբանված է: ¹⁶⁸

Վերոգրյալը ևս մեկ փաստարկ է ճնշված պաշտոնյայի կողմից մինչև վերջին շունչը հակառակ հիմնավոր կարծիք հայտնող Դատավորին առաքելությունից զրկելու գործում։

Ընդ որում, սույն՝ վերը (7-րդ կետում) նշվածն առավել մանրամասն կփաստարկվի՝ ապացույցներ ներկայացնելու լիարժեք հնարավորություն ստանալու, դրանք հետազոտելու արդյունքում:

ը) Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

8. 2023 թվականի ապրիլի 6-ին` ԲԴԽ դատավոր անդամի ընտրության նախօրեին` («լռության օրը») Կարեն Անդրեասյանը ԲԴԽ կայքով, ԲԴԽ մամուլի պատասխանատուի միջոցով տարածել է հետևյալ հաղորդագրություն. ¹⁶⁹

Ո՞վ և ինչո՞ւ է տարածում սուտ լուրեր Կարեն Անդրեասյանի հրաժարականի մասին.

Վաղը կայանալիք դատավորների ընդհանուր ժողովին ընդառաջ՝ առանձին անհատներ փորձում են սուտ տեղեկություններ տարածել (նաև իրենց մերձավոր լրատվամիջոցով), որ Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահը, իբր, պատրաստվում է հեռանալ պաշտոնից։

Վստահաբար, բոլոր տեղյակ և վերլուծող մարդիկ հասկանում են, որ նման տեղեկության տարածումը կարող է շահավետ լինել վաղը կայանալիք ԲԴԽ անդամի ընտրության միայն այն թեկնածուին, ով հույս ունի ընտրվել դատավորների հուսալքության հենքի վրա: Այսինքն` ոմանք կարծում են, որ իրենց հաղթանակի համար անհրաժեշտ է, որ դատավորները կորցնեն վերջին ամիսներին աստիճանաբար վերականգնվող հավատը։ Հավատը` դատական համակարգում բարեփոխումների և դրական զարգացումների նկատմամբ:

Ուզում եմ վստահաբար տեղեկացնել, որ պարոն Անդրեասյանը չի պատրաստվում հեռանալ իր պաշտոնից և անկատար թողնել հրապարակայնորեն ներկայացրած բոլոր այն ծրագրերը, որոնք կնվազեցնեն դատավորների գերծանրաբեռնվածությունը, կբարելավեն դատավորների կենսապայմանները, կվերացնեն դատական ուշացումները և բոլոր հակաիրավական դրսևորումները»:

Նշվածին գնահատական է տվել և թիվս այլ հարցերի քննադատել դատավորների միությունը։¹⁷⁰

«Այսօր տեղի ունեցած Դատավորների ընդհանուր ժողովին ընդառաջ ԲԴԽ առանձին ժամանակավոր անդամ, նախագահ Կ. Անդրեասյանը, քողարկվելով ԲԴԽ մամուլի ծառայության ներքո, փորձելով հերքել իր հրաժարականի մասին լուրը կամ հիշյալ առիթն օգտագործելով, կրկին իրեն բնորոշ փաստազերծ անպատասխանատու խոսքով վիրավորանք ու պիտակավորում է տվել ընտրությանը մասնակցող դատավորի հասցեին՝ այդկերպ արդեն հրապարակայնորեն ու անթույլատրելի միջամտելով ընտրություններին:

Նույն կերպ խոսնակի ձեռամբ, փաստազերձ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով դատավորի (ների) նկատմամբ, ինքն իրեն դիտարկել է հավատ ներշնչող ու բարեփոխող և այլ ինքնաոգևորող հատկանիշներով։

Պետք է արձանագրել, որ այլևս նման վարքագիծն ունի անուղղելի պաթոլոգիկ բնույթ: Այդուհանդերձ, դատավորները կատարել են ազատ ու ճիշտ ընտրություն, ինչի կապակցությամբ շնորհավորում եմ ամբողջ դատական համակարգին:

Միևնույն ժամանակ կոչ եմ անում դատավորներին անտեսել ժամանակավոր բարդությունները և շարունակել գործել ի շահ դատական իշխանության, դատավորների անկախության և պետության։գ

8.1. Դատավորը 2024թվականի ապրիլի 7-ին տվել է կարգապահականի առիթ հանդիսացած հարցազրույցը։

Դատավորը, ի թիվս այլոց, խոսել է ԲԴԽ անդամ դատավորների ընտրությանը Կարեն Անդրեասյանի կողմից միջամտելու անթույլատրելիության, 20 և ավելի դատավորի լիազորություններն անօրինական դադարեցնելու մասին, ԲԴԽ որոշումները բացարձակ կոնսենսուսի կամ միաձայն կայացնելու և այլ հարցերի մասին։¹⁷¹

Հարկ է արձանագրել նաև, որ փաստացի նախարարության ու ԲԴԽ-ի կողմից չի հերքվել ու անարձագանք է մնացել Կարեն Անդրեասյանի կողմից ապրիլի 7-ին տեղի վերաբերյալ դատավորի միջամտության ունեցած ընտրություններին քննադատությունը, չի հերքվել նույն օրը նրա և նախարարի անթույլատրելի` որպես դատավարական սուբյեկտների կապերի մասին քննադատությունը:

Ընդ որում` 2023թվականի ապրիլի 7-ի ԲԴԽ դատավոր անդամի ընտրություններին բացահայտ ու հրապարակային միջամտությունից զատ, ընտրության միջամտությունը տեղի է ունեցել նաև քողարկված եղանակով. ԲԴԽ ենթակա մարմին հանդիսացող դատական դեպարտամենտն է պաշտոնապես որոշել ԲԴԽ-ում թափուր քվոտաների առաջացման ու առաջադրման հարցեը: Առաջադրվելու հնարավորություն, ծանուցումներ ստացել են ոչ բոլոր դատավոր անդամները: Արդյունքում ընտրվել է օրինակ ԲԴԽ ներկայիս նախագահ Ա.Աթաբեկյանը: (տես կից փաստաթղթեր)։

8.2. Միևնույն ժամանակ այս համատեքստում հատկանշական է, որ դատավորների մեծամասնության կողմից՝ մրցակցային պայմաններում ընտրված վերջին դատավոր անդամը եղել է Արշակ Վարդանյանը, ում ԲԴԽ-ն վարույթից հեռացրել է Դատավորի հետ ընկերական կապերի հիմքով, սակայն որևէ անդրադարձ չի արել այդ մասին որևէ որոշում մեջ, նույն մոտեցումն է դրսևորվել նաև դատավոր անդամ Նաիրա Հովսեփյանի պարագայում, սակայն՝ Դատավորի բարձրացված նմանատիպ դեպքերի համար նույն ստանդարտը չի կիրառվել, ավելին՝ որևէ կերպ հաշվի չի առնվել նաև շահերի բախման իրավիճակները։

Միևնույն ժամանակ 2023 թվականի ապրիլի 7-ին, ընտրություններում պարտված թեկնածուն, ում՝ պաշտպանել է Կարեն Անդրեասյանը, հետագայում նշանակվել է վճռաբեկ դատարանի դատավոր, իսկ հետագայում դարձել է նաև Անդրեասյանի հետ փոխկապակցված Ա.Սուջյանի ազգականը։

8.3. Դատավորը 2023թվականի ապրիլի 13-ին մասնակցել է շվեդ գործընկերների նախաձեռնությամբ կազմակերպած խորհրդատավական ֆորումին, որին մասնակցել են ԲԴԽ անդամներ, դեպարտամենտի աշխատակիցներ, արդարադատության հասարակական նախարարության ներկայացուցիչներ, հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, լրագրողներ, փաստաբաններ և այլ անձինք։

Քննարկման թեման խոսնակների ցանցի ստեղծումն է եղել, մասնավորապես ԲԴԽ-ի` «ԶԼՄ-ների հետ ԲԴԽ և դատարանների հաստատելու մասին» փոխհարաբերության կանոնները համապատասխան որոշման բարելավման հարցը:

Ըստ պաշտոնական սղագրության¹⁷² Դատավորի խոսքերը հետևյալն են. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր որ Դավիթ Հարությունյանը շնորհակալություն հայտնեց շվեդ գործընկերներին՝ քննարկումը՝ կազմակերպելու համար։ Նա ընդգծեց, որ, իր կարծիքով, Որոշումը պետք է կրի խորհրդատվական բնույթ և չի կարող պարտադիր լինել դատավորների համար։ Ըստ պարոն Հարությունյանի՝ եթե Որոշումը լինի պարտադիր, որոշակի խնդիրներ կառաջանան։ Սա առաջին հերթին կբերի այնպիսի խնդիրների, որոնց մասին արդեն նշել են լրագրողները, և երկրորդը՝ սա առիթ կհանդիսանա կարգապահական վարույթի հարուցման։ Սա մի կողմից հնարավորություն կտա սահմանափակել լրագրողների գործունեությունը, իսկ մյուս կողմից հնարավորություն կտա ճնշում գործադրել դատավորների վրա ու կարգապահական վարույթ հարուցել։

Պարոն Հարությունյանը նշեց նաև դատարանների խոսնակ-ներկայացուցիչների ցանցի ստեղծման մասին։ Նա նշեց, որ նախաձեռնության համաձայն՝ դատավորները կարող են ուղղակի կապի մեջ լինել լրատվամիջոցների հետ, եթե ներկայացնում են միայն իրենց կարծիքը, իսկ մնացած բոլոր դեպքերում, երբ ներկայացնում են դատական իշխանության տեսակետը, դա պետք է անեն խոսնակի միջոցով։ Սակայն, ըստ պարոն Հարությունյանի, երբ ինքը հարցազրույց է տալիս լրագրողներին, նա իրեն չի պատկերացնում դատական համակարգից անջատ և, երբ խոսում է ի պաշտոնե ներկայացնում է դատական համակարգը։ Նա ընդգծեց, որ դատավորները դատական իշխանության առաջնային ներկայացուցիչներն են, և նրանք կարող են հանդես գալ դատական համակարգի անունից։ Պարոն Հարությունյանը՝ հույս հայտնեց, որ երբ Որոշման նախագիծը պատրաստ լինի, այն նույնպես պատշաճ կերպով կքննարկվի, որպեսզի դատավորները ներկայացնեն իրենց դիտողությունները։

8.3.1. Հարկ է նշել, որ 2023թվականի վարույթի ընթացքում ԲԴԽ դատավոր անդամ Ք.Մկոյանը ցանկացել էր, ստանալ դատավորի կողմից ներկայացվող փաստաթուղթը, սակայն ԲԴԽ նախագահը նշել էր, որ նա ինքնուրույն չէ, իսկ Դատավորը պնդել էր որ յուրաքանչյուր դատավոր անկախ է և ինքնուրույն:

8.4. Քննարկումից ընդամենը օրեր անց` 2023թվականի ապրիլի 20-ին կայացվել է դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու մասին որոշումը։

Այսինքն` ժամանակային, բովանդակային վերոգրյալ փաստերի համադրությունն ու գնահատականը հանգեցնում են այն եզրակացության, որ դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթը հարուցվել է մասնավորապես դատավորի կողմից ազատ խոսքի, ԲԴԽ-նախարարության` դատավորների անկախությունը սահմանափակելուն ուղղված գործողությունների քննադատության պատճառով։

թ)Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին նախորդող էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը

9. Հատկանշական է Կարեն Անդրեասյանի ԲԴԽ նխագահ ընտրվելուց հետո խորհրդի անդամ Գրիգոր Բեկմեզյանի հրաժարականը ու ֆեյսբուքյան` 2023 թվականի հոկտեմբերի գրառմամբ հայտարարությունը¹⁷³:

Բեկմեզյանը, մասնավորապես նշել է. ԳԻնձ միշտ հույս է տվել նաև այն հանգամանքը, որ Խորհուրդը կոլեգիալ մարմին է, և մեկ կամ երկու անդամը չեն կարող որոշիչ ձայն ունենալ և բոլոր դեպքերում՝ պարտադրել իրենց համար ցանկալի որոշումները»:

«Ցավոք, վերջին մեկ շաբաթվա գործընթացները, ներառյալ այսօրը, ինձ համար հիմնովին ապացուցեցին, որ Բարձրագույն դատական խորհրդի անկախության մասին իմ և Խորհրդի անդամների մեծամասնության պատկերացումները իրար չեն համապատասխանում։ Վերլուծելով վերջին մի քանի ամսվա իրադարձությունները, նաև վերջին մեկ շաբաթվա գործընթացները՝ համոզվեցի, որ Բարձրագույն դատական խորհուրդը այլևս այն խորհուրդը չէ, որը նախատեսված է Սահմանադրությամբ և Դատական օրենսգրքով»:

Այսինքն` ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Բեկմեզյանը Կարեն Անդրեասյանի խորհրդի նախագահի պաշտոնում ընտրությունից հետո ևս փաստել է ԲԴԽ-ում կոլեգելիալության բացակայությունը և շեշտել է, որ մեկ կամ երկու անդամը որոշիչ ձայն ունեն ու պարտադրում են իրանց համար ցանկալի որոշումները:

Բեկմեզյանը խոսքերը պնդել է բազմաթիվ հարցազրույցներում։¹⁷⁴

9.1. Բեկմեզյանի հայտարարությանը հաջորդել է ԲԴԽ դատավոր անդամ Մեսրոպ Մակյանի 2023թվականի մարտի 17-ի հարցազրույց¹⁷⁵, որում վերջինս նշել է. «Պարոն Բեքմեզյանին խնդրում եմ էդ հարցերը ուղղեք, բացարձակ որևէ ճգնաժամ բարձրագույն դատական խորհրդում չկա, ասեմ ավելին, կա բացարձակ կոնսենսուս: Եթե ուշադիր եք լինում, հատկապես վերջին շրջանում բոլոր որոշումները միանձնյա են լինում: Իհարկե դրա հետևում կա և բանավեճ, և անհամաձայնություն և բուռն քննարկումներ, բայց բոլորը գործընկերային շրջանակներում, որի արդյունքում ծնվում է այն ճիշտ որոշումը, որի տակ ստորագրում են բոլոր անդամները»:

Այսինքն` ԲԴԽ գործող դատավոր անդամը, ինչպես ոչ դատավոր անդամը, ևս շեշտել է, որ ԲԴԽ-ում հատկապես վերջին շրջանում (դրանից ամիսներ առաջ է Կարեն Անդրեասյանը ստանձնել ԲԴԽ նախագահի պաշտոնը) բոլոր որոշումները միանձնյա են կայացվում։

Այսպիսով` սրանով ևս փաստվում է, որ Կարեն Անդրեասյանի կողմից առանց քվեարկության ու մյուսների կարծիքը հաշվի առնելու կայացվում են միանձնյա ու նաև` պարտադրանքի արդյունքում: Այսինքն` Կարեն Անդրեասյանի ազդեցությունը կասկածից դուրս է ԲԴԽ-ում, իսկ առավել ցայտուն է այդ ազդեցությունը իր տնտեսական անքակտելի գործընկերոջ վրա, ում հետ բացի ֆինանսականից նաև կիսում են քաղաքական հայացքներն ու գաղափարները։

ժ)Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացում տեղի ունեցած` էական նշանակություն ունեցող տեղեկությունները, ապացույցները և դրանց վերլուծության շարունակությունը.

10. Սույն ենթագլխում հարկ է մեջբերել մի քանի փաստ, որը բավարար է, որպեսզի ցույց տրվի հարուցված վարույթի, դրան հաջորդող գործընթացների անօրինականությունը` դրանք անձնական կամ խմբային շարժառիթներով իրականացնելը։ Ընդ որում` խոսքը ոչ թե դատական նիստում դատավորի նկատմամբ բռնության, ուժի գործադրման սպառնալիքների, անօրինական ու այլ դատավարական խախտումների մասին է, այլ առանձին և էական նշանակություն ունեցող փաստերի սույն միջնորդության համատեքստում։

Հարկ է նշել նաև, որ ԲԴԽ նախագահի կողմից դատական նիստի ընթացքում Դիմումատուի՝ հասցեին հնչեցված ուժի գործադրման սպառնալիքների և մյուս ոչ իրավաչափ գործողությունների կապակցությամբ 20.06.2023թ. Դիմումատուի կողմից ԲԴԽ է մուտքագրվել ԲԴԽ նախագահին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդություն, որը այդպես էլ քննարկման առարկա չի դարձվել¹⁷⁶։ Այսինքն` ԲԴԽ մյուս անդամները չեն ունեցել կամք ու ցանկություն անգամ քննարկելու միջնորդությունն այն պայմաններում, երբ վերջինս ոտնձգել է ոչ միայն դատավորի, այլև իրենց նկատմամբ դրսևորած վարքագծի հարցը։

Հարկ է կրկին նշել նաև «նոր քննության» շրջանակներում դատական նիստերի ձայնագրառման խոտանի, Կարեն Անդրեասյանի վերաբերյալ նյութերը վարույթում չկցելու, չհամարակալելու հարցի մասին:

 Մասնավորապես` խոսքը գնում է կարգապահական վարույթի անօրինականության մասին այն համատեքստում, որը հաստատվում է բացառապես` Կարեն Անդրեասյանի, Գրիգոր Մինասյանի խոսքերից և գործողություններից, նրանց համատեղ, շահերի բախման համատեքստում գործելու մեջ.

Օրինակներ`

ա) Կարեն Անդրեասյանը ՝ 2023թվականի հունիսի 26-ի դատական նիստում հայտարարել է, որ Դատավորի` Դավիթ Հարությունյանի գործը երկրի կարևորության հարց է։

բ) Կարեն Անդրեասյանը 2024 թվականի հունիսի 13-ին Ազգային ժողովում տեղի ունեցած քննարկման ընթացքում¹⁷⁷ Դատավորի գործից ու Սահմանադրական դատարանի որոշման մասին խոսելիս, ի թիվս այլ պնդումների, տարակուսանք է հայտնել որ իշխող կուսակցության պատգամավորները մտահոգվել են մի անձով անկախ նրա ունեցած կապերից և կարգավիճակից։ Սույն հայտարարության, առանձնակի կարևորություն է ներկայացնում Օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համատեքստում։ Հարցաադրումներով պատգամավորները կասկածի տակ են դրել ԲԴԽ պատրաստակամությունը ՍԴ որոշումը կատարելու հարցում։

Այսինքն` հունիսի 13-ին ԱԺ ամբիոնից ԲԴԽ նախագահ Կարեն Անդրեասյանը կրկնել է 2023թվականի հունիսի 26-ի դատական նիստում հնչեցրած արձանագրումը Դատավորի կարգապահական վարույթը բնորոշելով որպես «երկրի համար կարևորագույն գործ»(տես տեսանյութի ժամը 2։10:30-ին)։

Այնուհետև դիտարժան է ԲԴԽ նախագահ Կարեն Անդրեասյանի 2024թվականի օգոստոսի 27-ի թվագրմամբ միջնորդությունը` «ինքնաբացարկի հարցը ԲԴԽ քննարկմանը ներկայացնելու մասին»` 2 թերթ,

Պատճառաբանական մասում նշված է. «2024 թվականի հունիսի 13-ին Ազգային

ժողովում տեղի ունեցած Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածուի ընտրության հարցի շրջանակներում՝ պատգամավոր Արսեն Թորոսյանի կողմից Սահմանադրական դատարանի 2024 թվականի մայիսի 21-ին ընդունած թիվ ՍԴՈ-1729 որոշման և Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշման հիմքով՝ դատավոր լիազորությունների դադարման առնչությամբ հնչեցված հարցերին, այդ թվում նաև՝ վերոնշյալ հարց ու պատասխանից բխող՝ պատգամավոր՝ Վլադիմիր Վարդանյանի կողմից հնչեցված հարցերին ի պատասխան, ինչպես նաև տարբեր այլ ֆորմատներով քննարկումների ժամանակ հանդիսանալով Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ և որպես Խորհրդի ներկայացուցիչ՝ արտահայտել եմ որոշակի դիրքորոշումներ՝ նշված հարցի առնչությամբ, ինչն անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել տվյալ գործով իմ անաչառության մեջ: Հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի իրավակարգավորումները, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ անաչառ դիտորդի և դատավարության մասնակիցների մոտ ողջամտորեն կարող են կասկածներ առաջացնել սույն գործով իմ անաչառության վերաբերյալ, նման պայմաններում ժողովրդավարական պետության սկզբունքներին և արդարադատության պահանջներին համահունչ՝ գտնում եմ, որ սույն գործով պետք է հայտնել ինքնաբացարկ»։

Մինչդեռ` Կարեն Անդրեասյանի խորհրդական Մ.Գևորգյանի մամուլի համար տարածած 04.09.2024թ. հաղորդագրության համաձայն`

(...) ԲԴԽ նախագահ Կարեն Անդրեասյանի կողմից՝ հայտնված տեղեկության համաձայն` նա իր ինքնաբացարկը հիմնավորել է այն հանգամանքով, որ Դավիթ Հարությունյանի դատավորի լիազորությունները դադարեցնելուց հետո նա այս գործի մասին որպես Խորհրդի նախագահ ներկայացրել էր մեկնաբանություններ և պարզաբանումներ, այդ թվում` Ազգային ժողովի ամբիոնից, երբ ՔՊ խմբակցության երկու պատգամավորներ մտահոգվել էին Դավիթ Հարությունյանի համար: Խորհրդի անդամների կողմից քննարկման արդյունքում բավարարվել է իր ինքնաբացարկի միջնորդությունը և նա չի մասնակցի այս գործի վերանայման գործընթացին(…):

03.09.2024թ. նիստի արձանագրություն` «Դավիթ Հարությունյանի դիմումի քննության վերաբերյալ»` 2 թերթ,

Ըստ արձանագրության.

«ՆԱԽԱԳԱՀ։ Քննության առնվեց Դավիթ Հարությունյանի դիմումը՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի հիմքով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ։

ՆԱԽԱԳԱՀ։ Խորհրդի նախագահը պնդեց 27.08.2024 թվականին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը։

Խորհրդակցական սենյակում քննարկման արդյունքում Խորհուրդը որոշեց բավարարել Խորհրդի նախագահի ինքնաբացարկի միջնորդությունը և օրենքի ուժով Խորհրդի նիստը շարունակեց նախագահել Խորհրդի տարիքով ավագ անդամ Արմեն Դանիելյանը:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց Խորհրդի կազմը:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդի անդամների կողմից բացարկի կամ ինքնաբացարկի միջնորդություններ չհայտնվեցին:

Կիրառման ենթակա իրավունքի որոշման հարցի քննություն.

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Օրենքի անալոգիայի կիրառմամբ՝ Խորհուրդը որոշեց սույն վերանայման վարույթի քննության ընթացքը կարգավորող նորմ համարել «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 156.1-րդ հոդվածը, Աշխատակարգից բխող համապատասխան հոդվածները և վերաբերելի իրավակարգավորումները:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Միջնորդությամբ ներկայացված հարցը նիստում քննարկելու անհրաժեշտության բացակայությամբ պայմանավորված, Խորհուրդը որոշեց դիմումը քննության առնել գրավոր ընթացակարգով:

Խորհրդի զեկուցող անդամի որոշման հարց.

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Որոշվեց Արդարադատության նախարարությանը և Դիմող կողմին գրությամբ ծանուցել սույն վարույթի նկատմամբ կիրառելի իրավունքի, ինքնաբացարկի միջնորդության բավարարման արդյունքում Խորհրդի կազմի, զեկույցի ներկայացումից հետո Դիմողին գրավոր հարցադրումներ ուղղելու, գործի քննության գրավոր ընթացակարգի, հաջորդ նիստի օրվա մասին: Արդարադատության նախարարությանը ծանուցել նաև դիմումի պատասխան ներկայացնելու իրավունքի մասին` նշելով պատասխան ներկայացնելու ժամկետը։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դավիթ Հարությունյանի դիմումի քննության վերաբերյալ Խորհրդի հաջորդ նիստը նշանակվեց 17.09.2024 թվականին, ժամը՝ 16:30-ին:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Նիստը հայտարարվեց փակված։

գ) «Ծանուցագիր» Գ.Մինասյանին` 3 թերթ, հասեցագրված արդարադատության նախարար

դ) «Ծանուցագիր» հասեցագրված Դավիթ Հարությունյանին` 2 թերթ,

ե) Մակագրության թերթիկ և Դավիթ Հարությունյանի` Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք սահմանադրական օրենքի» 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով ներկայացրած դիմումն ու կից փաստաթղթերը»:

գ1) 2024թվականի վարույթի` Սահմանադրական դատարանի որոշման անտեսման համատեքստում դիտարժան է, եթե ԲԴԽ-ն ընդունել է Սահմանադրական դատարանի իրավազորությունը և որոշման կատարման համապարտադիրությունը, ապա որևէ տարբերություն այս պարագայում չի առաջանում։ Ընդ որում` Սահմանադրական դատարանի իրավազորության և որոշման կատարման համապարտադիրությունը չընդունելու դատողությունը մեծամասամբ պայմանավորված է եղել` ա) այս պահին ԲԴԽ կողմից կիրառվող ընթացակարգերով ու գործողություններով (օրինակ, ի հակառակ ՍԴ արձանագրումների դռնփակ դատավարությունը շարունակելուն) և բ) Կարեն Անդրեասյանի` 2024 թվականի հունիսի 13-ին Ազգային ժողովում հայտնածից, որ պատգամավորներն իր խոսքից՝ նման տպավորություն են ստացել, գ) նախարար Մինասյանի հավանությանն արժանացած` խորհրդականի հանրային հեռուստաընկերության եթերով՝ արված պնդումով այն մասին, որ Սահմանադրական դատարանն անցել է իր լիազորությունները:

դ) Երանուհի Թումանյանցը 2024 թվականի հունվարին հրապարակված տեսանյութում, իսկ Կարեն Անդրեասյանը 2023 թվականի ֆեյսբուքյան գրառմամբ (տես ավելի վաղ ներկայացված ապացույցները) Դատավոր Դավիթ Հարությունյանին առաքելությունից զրկելը, դատավորի պաշտոնից հեռացնելը որակել են վեթինգ,

ե) Կարեն Անդրեասյանը 2022 թվականի փետրվարի հարցազրույցում վեթինգը ձևակերպել է որպես հակասահմանադրական գործընթաց կամ այնպիսի գործընթաց, որի հնարավորությունը թույլ չի տալիս գործող Սահմանադրությունը,

զ) Նույնիսկ հիմնավոր կարծիք հայտնած Դատավորին քաղաքականությամբ զբաղվելու, իրեն ճնշելու մեղադրանք հնչեցնելու, և նրա դեմ մինչև վերջին շունչը պայքարելու խոստման անտեսման դեպքում, պետք է փաստել, որ վեթինգը օրենքով չնախատեսված գործընթաց է, որը պահանջում է քաղաքական ուղղվածություն, կամք և օրենսդրական փոփոխություններ, որոնք տեղի չեն ունեցել, հետևաբար վերջիններիս խոսքերից հետևում է, որ Դատավորին հեռացրել են քաղաքական կամ անձնական ճնշվածությունից դրդված վրեժխնդրության շարժառիթներով պայմանավորված,

է) Դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները դադարեցնելուց հետո` 2 օր անց` հուլիսի 5-ին, նախարարը հարցազրույց է տվել «Ազատություն» ռադիոկայանին¹⁷⁸, (կարգապահական վարույթը ԲԴԽ գնալուց առաջ էլ հանրային հեռուստաընկերությանը) դատավորին մեղադրել է 12 տարի կոմֆորտ ու գոհ աշխատելու, երկրում 30 տարի տեղի ունեցած անարդարությունների համար չմտահոգվելու, չբարձրաձայնելու և միայն իր կամ իր ընկերոջ հետ կապված վարույթների հետ կապված խոսելու մեջ ու դրան հակադարձել է իր լիազորությունները կիրառմամբ («(... )ապա թույլ տվեք գործեմ օրենքով»):

Այսինքն` նախարարը ևս փաստել է, ինչպես իր ֆինանսական գործընկերը, որ վարույթի նախաձեռնումը պայմանավորված է եղել կարգապահական վարույթների մասին` այլ կերպ Դատավորի ու մյուս դատավորների անկախության մասին խոսելու պատճառով:

Ընդ որում նախարարը խոստովանել է որ գործել է անձամբ վարույթի հարցում, ինչպես որ ներկայացրել էր նիստը դռնփակ իրականացնելու միջնորդություն դատավորի խոսքը չտարածելու («չտիրաժավորելու համար»):

Սրանով ըստ մեզ հիմնավորվում է, որ վերջիններս հետապնդել են սեփական շահերի պաշտպանությունը, որպեսզի չհանրայնացվի նրանց գործելաոճը կապերը, չենթարկվեն հիմնավորված քննադատության:

ը) Կարեն Անդրեասյանն իր հերթին, որպես ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցիչ, ՄԻԵԴ հասցեագրված գրությամբ, պնդել է, որ Դատավորը ԲԴԽ ուշադրության կենտրոնում հայտնվել է ավելի վաղ բազմիցս տված հարցազրույցների և հայտարարությունների կապակցությամբ։

Է1) Կարեն Անդրեասյանը պաշտոնաթողությունից հետո Կ.Ա.-ն 03.12.2024թ. հարցազրույց է տվել CivilNet լրատվական կայքին, որի ընթացքում անդրադարձել է նաև դատավորների վեթինգի հարցին: Արձագանքելով այն քննադատությանը, որ ԲԴԽ նախագահի պաշտոնում նա չի արդարացրել ակնկալիքները և չի իրականացրել դատավորների վեթինգ, Կ.Ա.-ն հայտարարել է. «Լավ, իմ պատկերացումները վեթինգի մասին այսպիսին էին. ասում էի՝ բարեվարքության ստուգում էիք ուզում՝ ԿԿՀ-ն մեծամասամբ ստուգել է։ Ուզում էիք դատավորների փոփոխություն՝ հեղափոխությունից հետո արդեն 70 տոկոսը նոր դատավորներ են: Ուզում էիք լիազորությունների դադարեցում՝ միգուցե այլ հիմքերով շատերի լիազորությունները դադարել են, ընդ որում՝ նաև սեփական դիմումների համաձայն: Չեմ ասի … ու միշտ ընդունել եմ դրանից հետո, որ այո, սա դասական վեթինգը չէ, բայց տեղի է ունեցել: Հիմա մեղադրանքը ինչում է, որ ես գտնում եմ, որ սա որոշակի իմաստով վեթինգ է եղել: Շատ լավ, ուրեմն սա իմ ամենամեծ մեղքն է» (տես CivilNet լրատվական կայքին տրված 03.12.2024թ. հարցազրույց¹⁷⁹, 19:20-19:58 րոպեներ):

Այնուհետև Կ.Ա.-ն շարունակել է իր միտքը, նշելով. «Եվ ես կարծում եմ, որ իմիջիայլոց, ոմանք շատ, ոմանց շատ է ցավեցրել իմ պաշտոնավարումը: Դառնացրել է, այնպես է դառնացրել, որ մինչև հիմա չեն հանգստանում, որովհետև, այո, իրենց էդ լծակներ կիրառողներից իրենք զրկվել են էդ ազդեցություններից: Եվ դա եղել է իմ տառապանքը, թաքուն, գաղտնի տառապանքը, որպեսզի դուրս բերել դատական տարակարգից ավանդական այն վխտացողներին, որոնք վխտացել են դատական համակարգի միջանցքներում» (տե՛ս նույն հարցազրույց, 21:31-22:12 րոպեներ):

Այսպիսով` Կարեն Անդրեասյանը կրկին ըստ էության խոստովանել է, որ ԲԴԽ նախագահի պաշտոնը զբաղեցնելիս ի սկզբանե ունեցել է ուղղակի նպատակ՝ հեռացնել դատական համակարգից իր (կամ որոշ շրջանակների) համար անցանկալի դատավորներին և այդ նպատակը փաստացի իրականացրել է թաքնված վեթինգի միջոցով։ Մասնավորապես, նա ուղղակիորեն հաստատել է, որ այսպես կոչված թաքնված վեթինգի շրջանակներում հաջողությամբ՝ կատարել է դատավորների լիազորությունները դադարեցնելու իրեն ուղղված պահանջը։ Միաժամանակ վերջինս նշել է, որ դատավորների լիազորությունները դադարեցվել են «այլ հիմքերով», ինչը նշանակում է, որ որպես լիազորությունները դադարեցնելու հիմք օգտագործվել են դրա իրական պատճառների հետ առնչություն չունեցող հիմքեր, այսինքն՝ տարբեր առիթներ և պատրվակներ, որոնք դրվել են նախապես պլանավորված, կանխորոշված ելքերով՝ շինծու կարգապահական վարույթների հիմքում: Կարեն Անդրեասյանի հրապարակային խոսքից բխում է նաև, որ որոշ դատավորների նկատմամբ ազդեցություն է գործադրվել՝ վերջիններիս՝ «կամավոր»՝ հրաժարականի հասնելու համար:

Վերոգրյալն էլ աներկբայորեն հաստատում է վարույթի հարուցման, ԲԴԽ ուղարկելու ու դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու շարժառիթները, գործընթացի անօրինականությունը:

թ) Ընդ որում` ԲԴԽ նախագահի հանձնարարությամբ վարույթներ նախաձեռնելու, հարուցելու վառ ու հրապարակային օրինակ, նախադեպ է, երբ 2023 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Կ.Անդրեասյանը «Ձմեռ պապին» հասցեագրված սեփական սոցիալական ֆեյսբուքի էջում¹⁸⁰ 4-5 դատավորի կարգում է մեղավոր ամենահայտնի գործերով, այլ օգտատերերի արձագանքելով, պարտավորվելով պատասխանատվության ենթարկել դատավոր «ուղղել սխալները» Ա.Դանիբեկյանին 2024 թվականի հունվարի 12-ին Հանրային հեռուստաընկերության եթերում ենթականերին հանձնարարել է պատրաստել տեսանյութ ու դրա հիման վրա կարգապահական վարույթ նախաձեռնել, որը նախարարն անշեղորեն իրականացրել է, իսկ ԲԴԽ-ն դրա հիման վրա դատավորին ենթարկել պատասխանատվության:

ժ) Այս համատեքստում հատկանշական է ԲԴԽ նախագահի կողմից միանձնյա որոշումների ընդունումը, որը ոչ միայն ԲԴԽ անդամների հայտարարություններով է փաստվում, այլև նիստերին մասնակցող դատավորների լիազորությունների առերևույթ սահմանափակմամբ: Օրինակ` 2023թվականի հունիսի 23-ին և 26-ին տեղի ունեցած դատական նիստերի ընթացքում ԲԴԽ նախագահը չի թույլատրել, հանել է դատավոր՝ անդամ՝ Արթուր Աթաբեկյանի հարցը, ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցի հարցը, իսկ Քրիստինե Մկոյանի գործողությունները նիստում սահմանափակելով նրան բնորոշել է ոչ ինքնուրույն։

Ի հավելումն կարելի է նշել նաև, որ ԲԴԽ անդամները հրաժարվել են անգամ քննարկման առարկա դարձնել ԲԴԽ նախագահին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունը, ոչ թե պատժել, այլ ընդհանրապես քննարկել այն, ինչը խոսուն ապացույց է միանձնյա որոշումների կայացման, կաշկանդվածության մասին¹⁸¹։

Այս համատեքստում հատկանշական է նաև Գրիգոր Մինասյանի վերոգրյալ` 2023թվականի հուլիսի 5-ի հարցազրույցում արված այն հայտարարությունը, որ դեռ դատավորին պատասխանատվության ենթարկելու որոշումը չեն տեսել (2օր է անցած եղել հրապարակումից), սակայն կանխորոշել է դրա բովանդակությունը` դատավորին և նրա ներկայացուցիչներին վերագրելով իրականության հետ աղերս չունեցող գործողություններ։ Սակայն, խնդիրը կայանում է նրանում, որ այդ դատողություններն ըստ էության նույնությամբ ներառվել են օրեր անց` հուլիսի 27-ին ստորագրված որոշման մեջ, ինչը կարող է խոսել պայմանավորվածությունների, ԲԴԽ որոշումների կայացման գործընթացում փոխհամաձայնեցման, շահերի ոչ թե բախման, այլ ուղղակի համընկման մասին:

Հարցազրույցի ամբողջական տարբերակը.

Հարց-Իրենք ասում են, որ երբ, որ երկրում անարդարություններ են տեղի ունենում, դատավորն էլ պարտավոր է դրա մասին խոսել, արդարադատության ոլորտը հիմա ասում են, որ վստահված է Ձեզ և Դուք ըստ այս քննադատությունների, որպես արդարադատության նախարար այնքան էլ հակված չեք արդարադատությունը որպես էդպիսին բարձր արժեք պահելու։

Մինասյան պատասխան- Տեսեք, եթե դատավորը մինչև իր հետ կապված գործը կոմֆորտ աշխատում է, որևէ քննադատություն չի հնչեցնում, այսինքն՝ մոտ տասներկու տարի ամեն ինչ նորմալ է, գոհ է եղել դատական համակարգից, և հենց իր նկատմամբ սկսում է կարգապահական վարույթ, կամ իր ընկերոջ նկատմամբ և միայն այդ դեպքում է սկսում հայտարարություններ անել, այստեղ ես արդեն տեսնում եմ շահերի բախում։ Այսինքն՝ մարդը, կաշկանդված լինելով իր կամ իր մտերիմի հետ կապված կարգապահական վարույթով, նոր սկսում է ինչ-որ հարցեր բարձրացնել, իսկ մեր քաղաքացիները, երբ առնվազն 30 տարի դժգոհ են եղել դատական համակարգից, իսկ կոնկրետ դատավորը դրա մասին չի մտահոգվել, և մտահոգվում է միայն իր սեփական մաշկի համար, ստեղ ես կներեք, բայց թույլ տվեք գործեմ միայն օրենքով։

Հարց-Պարոն Մինասյան, այդ օրը նաև լրագրողներին թույլ չի տրվել, որպեսզի բարձրանան, այնտեղ հեռուստացույց է տեղադրվել, և ասվել է, որ այդպես կարող են լրագրողները հետևել նիստին. չեք կարծում, որ խախտվել է լրագրողների ազատ խոսքի իրավունքը:

Պատասխան- Ամենևին ոչ, քանի որ մանիպուլիացիոն հոդվածներ էին, այսպես ասած մշտական լրատվամիջոցներով, որոնք այս հարցը շրջանառում էին, տիրաժավորվում էին, և կեղծ է այդ տեղեկատվությունը: Իրականությունը հետևյալն է, որ այդ օրը երեք գործ էր քննվում հինգ դատավորի հետ կապված, իսկ լրատվամիջոցները եկել էին մի քիչ ուշացած, հենց պարոն Հարությունյանի նիստը լուսաբանելու, դահլիճը ամբողջությամբ լցված էր դատական դեպարտամենտը նախօրոք նման դեպքերում հեռուստացույցները տեղադրում է, այսինքն՝ լրատվամիջոցը կարողանում է տեսնել, թե ինչ է տեղի ունենում նիստերի դահլիճում և այնքան աբսուրդ է այդ մեղադրանքը, որ չեն ասում, որ ուղղակի վճռի հրապարակում է, այսինքն՝ մի քանի տող է կարդում դատարանը և այդտեղ ոչ մի թաքցնելու պրոցես հաստատ չի կարող լինել, որ սահմանափակեն ինչ-որ լրատվամիջոց մուտքը։ Տրամաբանություն չկա։

Հարց- Երեկ՝ հրապարակվել է մի ձայնագրություն, որը, ըստ լրատվամիջոցների, կարծես Կարեն Անդրեասյանը չի իմացել, որ միկրոֆոնը միացրած է, չգիտեմ, Դուք հասցրել եք՝ այդ ձայնագրությունը լսել, թե ոչ, արդյոք այդտեղ չեք տեսնում, որ խոչընդոտվում է նաև այն մարդու իրավունքը, ում մասին վճիռ ա կայացվել, այսինքն՝ ասվել է, որ թույլ մի տվեք բարձրանա, իրերը հանեք, արդյոք Դուք այստեղ խնդիր չտեսաք, հատկապես, երբ էլի քննադատություններն ուղղված է, որ խախտվել է մարդու իրավունքը, խախտվել է դատավորի իրավունքը, իր մասին որոշումը, վճիռը հրապարակելուն գոնե ներկա լինի։

Պատասխան- Նախ, այն ինչ-որ տեղի է ունեցել Բարձրագույն դատական խորհրդում, ամենը նախատեսված է օրենքով։ Այսինքն` բոլոր գործողությունները, բոլոր ընթացակարգերը հենց օրենսդիրը ֆիքսել է այն դեպքերի համար, որպեսզի ապահովի դատական իշխանության անկախությունը։

Ես, որպես Արդարադատության նախարար, միջնորդել եմ, որպեսզի կոնկրետ պարոն Հարությունյանի գործի հետ կապված նիստը լինի դռնփակ։ Հիմնավորումը հետևյալն է, քանի որ քննարկվում էր այն խոսքը, որը վարկաբեկել էր դատական համակարգը, մենք մեր թիմով, կոլեկտիվով, ով հենց այդ վարույթի հարուցման շրջանակներում աշխատում են, հասկացանք, որ եթե հենց այդ խոսքերը տիրաժավորվեն,, այսինքն` մամուլը անընդհատ ֆռացնի ու լուսաբանի այդ խոսքերը, նաև դատավորը, որպեսզի հիմնավորի այդ խոսքի ճշմարտացիությունը ինքը վնաս է հասցնելու դատական համակարգին էլ ավելի շատ։

Եվ դրա համար որոշում կայացրեցինք միջնորդել, ի ուրախություն ինձ, բավարարվեց այդ միջնորդությունը։ Եվ, անկեղծ լինեմ, երևի միջնորդության բավարարումից հետո մեկ օր կասկած ունեի, որ միգուցե պետք չէր միջնորդություն ներկայացնել, բայց հետո այն, ինչ տեղի ունեցավ այդ փակ նիստի ընթացքում, որը մանրամասները այս փուլում մինչև վճիռը չստանանք, որտեղ մանրամասն արձանագրված է, իրավունք չունեմ լուսաբանել։ Բայց, քանի որ դատավորները որոշ դրվագներ բացահայտել են, այսինքն` այնպիսի վարք էր դրսևորում դատավորը, որ ԲԴԽ-ն ստիպված սանկցիա է կիրառել նիստերի դահլիճից հեռացնելու։ Դա ապացուցում է, թե ինչքան ճիշտ էր այդ նիստերը փակ անելը։ Այսինքն` մարդը, այնպիսի դատավոր է, այնպես է իրեն դրսևորում, որ ստիպված հեռացնում են։

Այսինքն, ամեն ինչ անում է, որ բոլոր դատավորները` կարծեմ վեց հոգի էին այդ նիստին մասնակցում, վեց ԲԴԽ անդամ, այսպես ասած, որոշում են կայացրել հանել։ Իսկ ինչ կապված է այդ փաստաբաններին, որ իբրև թե չեն կարողացել մասնակցել, այդ ձայնագրությունը, ի դեպ, ես մեր գործընկերների հետ խոսեցի, ով հենց նիստերի դահլիճում են եղել, մեր թիմը, տեղակալը և երկու մասնագետ-իրավաբան, ակնհայտ էր, որ այնտեղ կտրտած, իրար մոնտաժված-կպցրած են հատվածները՝ ամբողջ պատմությունը չի երևում։ Պատմությունը սրա մասին է, որ փաստաբանները չեն գալիս նիստի, որովհետև գործադուլի օր է: Բայց նաև հենց բազմաթիվ փաստաբաններ գիտենք, որ այդ օրը հանգիստ մասնակցել են տարբեր տեսակի դատավարությունների, և չգալով նիստի իրենք հայաթում, այսինքն` կողքերն էին նիստերի դահլիճի, Բարձրագույն դատական խորհրդի շենքի կողքն էին, և չգալու պատճառը, իմ համոզմամբ՝ նիստը ուղղակի հետաձգել, անընդհատ, այսպես ասած, շոու սարքելն էր։

Եվ երբ Բարձրագույն դատական խորհուրդը որոշում է, այնուամենայնիվ, քանի որ դատավորը ներկա է, իր հետ շարունակել գործը, այդ ժամանակ հանգիստ ընթանում է։ Եվ, երբ արդեն ստիպված սանկցիա են կիրառում և դուրս է հրավիրվում դատավորը:

Հարց-Ուղղակի այդ ձայնագրությունում է լսվում, քանի որ իր «ապրանքը», ասյպես ասած, չի վերցնում, կարգադրիչները հանում են իրերը և դուռը փակում են, որ ինքը չմտնի։

Հարց- Մի խոսքով, այն ձայնագրությունը, որ հրապարակվել է, այդտեղ որևէ խնդիր չեք տեսնում։

Պատասխան - Բացարձակ։

Նվազ ուշագրավ չէ, 2023 թվականի հունիսի 19-ին Գրիգոր Մինասյանի հարցազրույցը հանրային հեռուստաընկերության եթերում` Պետրոս Ղազարյանի հետ: (00:00-ից 03:09 րոպե)։

Հարց Ղազարյան- Պարոն Մինասյան ես հետևում էի դատական անցուդարձին և դատավոր Դավիթ Հարությունյանը հայտարարեց, որ, ես ուղղակի մեջբերեմ. «Կարեն Անդրեասյանը և Գրիգոր Մինասյանը դատավորներին ճնշելու հստակ նպատակ ունեն»:

Ինչու եք ճնշում դատավորներին:

Պատասխան Մինասյան- Բացարձակ ճնշման նպատակ չկա, կա նպատակ օրենքին համապատասխանելը, և երբ ստանում ենք քաղաքացիների կողմից դիմումներ, այդ դիմումներին ընթացք տալը և ոտնահարված իրավունքների վերականգմանը հասնելը: Միայն սա։

Հարց- Հիմա ինչ գործ ա Դավիթ Հարությունյանի հետ։

Պատասխան- Մենք այս պահին ունենք մի քանի գործեր ԲԴԽ-ում քննվող մեկը պարոն Հարությունյանի հետ կապված գործը, որով ինքը կասկածի տակ է դրել ԲԴԽ-ի կողմից միաձայն կայացրած որոշումները, և նաև ունենք ՄԻԵԴ-ի վճռի հիման վրա հարուցած կարգապահական վարույթ, որով որ հենց ՄԻԵԴ-ը իր որոշմամբ կոնկրետ ֆիքսել, արձանագրել է խախտում, և դրա հետքերով վարույթ են հարուցել և միջնորդությամբ գնացել ենք ԲԴԽ:

Հարց- Շատ լավ, ինչու եք որոշել փակ անել այդ դատավարությունը: Քննադատներն ասում են, որ թիրախավորել եք սահմանադրական արժեք՝ այն է` դատական քննության հրապարակայնությունը:

Պատասխան-Նախ, մենք չենք որոշել, դատարանն է որոշել և շատ պարզ պատճառով է այդ որոշումը կայացվել, քանի որ ինքնին քննարկվելու է այն խոսքը, այն արտահայտությունները, որը դատավորը հանրային հարթակներում լսելի է դարձրել, և որպեսզի այդ խոսքը չտիրաժավորվի, փակ նիստ է անցկացվել: Այսինքն պատկերացրեք, երբ ինչ-որ մեկը զրպարտում կամ վիրավորում է Ձեզ պարոն Ղազարյան, և հենց այդ դատավորությունը ինքնին լուսաբանելը կբերի հենց Ձեր անձի նկատմամբ ոտնահարման էլ ավելի, քան տեղի է ունեցել այդ արտահայտությունը անելիս:

Հարց- Չկա տպավորություն, որ այն դատավորներն են պատժվում, որոնց որոշումները իշխանությանը այնքան էլ հաճելի չեն:

Պատասխան- Ամենևին ոչ, ի դեպ վերջին մի քանի գործերով այդ դատավորները ոչ քննարկվել են մամուլում, ոչ իրենց հետ կապված ինչ-որ հրապարակումներ են եղել, նաև պետք է հաշվի առնել, որ առնվազն ՄԻԵԴ-ը երբ խախտում է արձանագրում, ՄԻԵԴ-ը հաստատ չգիտի մեր մամուլում ինչ է շրջանառվում կամ որ դատավորն է համարվում այսպես ասած իշխանության համար ոչ հաճելի, եթե կարելի է այդպես ձևակերպել։

Վերոգրյալ կետերն ինքնին վկայում են փոխհամաձայնեցված շահերով Դատավորի նկատմամբ իրականացված գործողությունների, այդ թվում վարույթի հարուցման անօրինականությունից սկսված ավարտած դատավորին պատասխանատվության ենթարկելու մասին կայացված որոշումներից:

Առավել ևս, թերևս ավելորդ է խոսել այդ որոշումներին Սահմանադրական դատարանի կողմից տրված գնահատականների մասին` հատկապես ստվերային արդարադատության համատեքստում։

Եթե նույնիսկ անտեսենք բոլոր վերը թվարկված հանգամանքները, որ Կարեն Անդրեասյանը, լինելով ճնշված դատավորների կարծիքից, դեռևս 2022 թվականին հրապարակային խոստացել էր պայքարել նրանց դեմ ու հեռացնել համակարգից մինչև վերջին շունչը, եթե նույնիսկ անտեսենք վերոգրյալ բոլոր փաստական հանգամանքները, եթե նույնիսկ անտեսենք օրենքով սահմանված ինքնաբացարկի հիմքերը, ապա միայն այն հարցը, թե արդյոք նախարարի հետ զուտ տնտեսական կապը կարող էր ազդել որոշումների կայացման հարցում, թե ոչ, ապա պատասխանը միանշանակ դրական է. առնվազն այն փաստվել է ՄԻԵԴ-ի կողմից դատավոր Սուրեն Անտոնյանի գործով։

Այն որ Դատավորի նկատմամբ վարույթի հարուցումը և պատասխանատվության ենթարկելը նպատակ է հետապնդել լռեցնել թե նրանց, և թե տարածել վախի մթնոլորտ, հիմնավորվում է ոչ միայն վերը թվարկվածով, այլև այն փաստով, որ 2023թվականի հուլիսի 3-ից հետո` ավելի քան 2 տարի որևէ դատավոր արդարադատության նախարարության կամ ԲԴԽ քննադատական ելույթ չի ունեցել, դատական իշխանության անկախությունը սահմանափակման որևէ հարցի մասին չի հրապարակային չի բարձրաձայնել, առնվազն նաև համապատասխան վարույթներ էլ չեն հարուցվել։

Վերոգրյալն այն մասին, որ Դավիթ Հարությունյանից հետո որևէ այլ դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ չի հարուցվել, հրապարակային քննադատություն չի հնչել հաստատել է նաև լիազոր մարմինը:

Մինչդեռ, 2023 թվականի հուլիսի 3-ից առաջ ազատ խոսքի արտահայտման ենթադրյալ չարաշահման վարույթներ են հարուցվել բազմաթիվ դատավորների վերաբերյալ, որոնք քննվել են ԲԴԽ-ում, տեղի է ունեցել լիազորությունների դադարեցում, պատասխանատվության այլ միջոցներ, մերժում և այլն։

Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրած` հիմնարար իրավունքների խախտում պարունակող ԲԴԽ որոշումը, որը վերացվել է Սահմանադրական դատարանի երկրորդ որոշմամբ, Խորհրդին կամ նրա անդամներին, նույնիսկ դատարան չհանդիսանալու, վարչական մարմին լինելու առումով վերածել է անքննադատելի մարմնի։

ԲԴԽ որոշումներով արձանագրել են այնպիսի դատողություններ, ըստ որի ստացվում է մի իրավիճակ, երբ նույնիսկ ԲԴԽ անդամը խոսի իր կատարած ապօրինության մասին, ու որևէ դատավոր այն քննադատում է, ապա կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության:

Ավելին` Լիազոր մարմինը դատական նիստում Դատավորի և նրա փաստաբանների հարցերին պատասխանելիս նշել է, որ միանձնյա որոշումների կայացումը հանցագործություն է։

Այս համատեքստում ստացվում է, որ Դատավորը բարձրաձայնել է այդ արարքների մասին, սակայն հենց դատավորին են պատասխանատվության ենթարկել այդ ամենը քննադատելու համար։

Վերջնական առարկությունը հնարավոր կլինի ներկայացնել լրացուցիչ ապացույցներ ձեռք բերելու հնարավորություն ստանալու և դրանք դատական նիստում հետազտոելու դեպքում:

Տվյալ պահին ԲԴԽ-ն ի դեմս դատական դեպարտամենտի և/կամ նրա հանձնարարությամբ չի տրամադրել պահանջվող տեղեկատվություն, որը մասնավորապես վերաբերում է պետության` դեպարտամենտի՝ հաշվին՝ հանրային քննարկումների, ժողովների, հավաքների՝ մասնակիցների, արձանագրությունների, տեսագրությունների և այլ մանրամասների մասին տեղեկատվություն: Առանցքային նշանակություն են ունենալու նաև դատակոչվելիք վկաների հարցաքննությունները։

III. Դատավորի` 2024թվականի ապրիլի 7-ին կարգապահականի առիթ հանդիսացած հարցազրույցի, դրա մասին գնահատականների ու այլ իրադարձությունների մասին դիրքորոշումը կամ դիրքորոշում հայտնելու հնարավորությունը.

1. Ի թիվս այլոց ներքոշարադրյալ փաստական հանգամանքները, ապացույցները.

ա) Շահերի բախմամբ անօրինական վարույթի հարուցումը, որը կապված է դատավորի` դատական համակարգի անկախության մասին պարբերաբար հրապարակային ու գրավոր խոսքի հետ,

բ) Դատավորի նկատմամբ Սահմանադրությամբ չնախատեսված գործընթաց (վեթինգ, զտում) իրականացնելու հետ, որը հաստատել են տարիների ընթացքում` վարույթից առաջ ու հետո, պարբերաբար հնչեցնելով նախկին ԲԴԽ նախագահն ու համակատարողները,

գ) Ստվերային արդարադատության տարրերով դռնփակ նիստի իրականացումը, բռնության սպառանլիքները, փաստաբաներին ու Դատավորին իր վարույթի մասնակցության զրկումը, ԲԴԽ անդամների նկատմամբ ԲԴԽ նախագահի կողմից ճնշումները, նրանց ոչ ինքնուրույն որակումը, հարցերի հանումը, հեգնական վերաբերմունք ցուցաբերելը, միանձնյա որոշումների կայացումը դատական նիստում (ԲԴԽ նախագահ. «Որոշում եմ ես, եթե մյուսները համաձայն չեն, նոր կարող են արտահայտվել»), փաստաբանների մուտքն ընթացող նիստին արգելելը, որոշումներում իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների զետեղումը,

դ) Դատավորի նկատմամբ իրականացված հակասահմանադրական գործողությունները, որոնք երկու անգամ՝ արձանագրվել են Սահմանադրական դատարանի որոշումներում,

ե) Սահմանադրական դատարանի որոշման պահանջները չկատարելը, որն արտահայտվել է փաստաթղթերի ու փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրմամբ («բոլորը կարդացել ու կարդում են գործի նյութերը» հավաստիացումների համատեքստում),

զ) ԲԴԽ նախագահի կողմից Դատավորի նկատմամբ վարույթը «Երկրի համար կարևորագույն» գործ որակելը ոչ միայն դռնփակ դատական նիստում, այլև Ազագային ժողովի ամբիոնից,

ե) ԲԴԽ նախագահի կողմից «քաղաքական գործերի» առկայության չհերքելը,

ը) ԲԴԽ կայքում (ԲԴԽ անդրանիկ տեսանյութում) դատավոր Դավիթ Հարությունյանի` գեղարվեստական ֆիլտրով («sketch») լուսանկարը օրագրից պոկվող էջերի շարքում պատկերելն ու զտումից, վեթինգից, կոռուպցիայից խոսելը` խոսքի ազատության չարաշահման «մեղադրանքի» պայմաններում,

թ) «Նոր քննության» շրջանակներում Դատավորի կարգավիճակը չպարզաբանելը, գործընթացը կամ կարգավիճակը օրենքի ֆիկցիա անվանելը, արարքի ու ընթացակարգերի վաղեմության, հրաժարականի հնարավորության, իրավունքների ու մյուս կարևոր ընթացակարգերի՝ վերաբերյալ դատական կամ ոչ դատական պարզաբանումներ չտալը, դրանց չանդրադառնալը, կայացված որոշումների օրինակները չտրամդրելը, անվերապահ բացարկի ենթակա ԲԴԽ անդամների մասնակցությունը, մեղադրանքի ծավալի անհստակությունը, գրավոր, առանց աղճատումների մեղադրանքի առկայությունը, դրան նախորդող իրադարձությունների ու գործողությունների` հատկապես դատական համակարգի անկախության և Դատավորի նկատմամբ տեղի ունեցած ոտնձգությունների, միջամտությունների գնահատման բացակայությունը լիազոր մարմնի կողմից,

ժ) ինչպես նաև մյուս վերը թվարկված հանգամանքները զրկում են վերագրվող կարգապահական խախտման դեմ նույնիսկ նախնական առարկություն ներկայացնելու բավարար կամ մինիմալ անհրաժեշտ հնարավորությունից։

Այլ կերպ` Դատավորը զրկված է նույնիսկ այս փուլում նախնական առարկություն ներկայացնել միջնորդության կամ ԲԴԽ որոշումներում հայտնած դիրքորոշումների դեմ:

Ավելի պարզ բացատրեմ, եթե ԲԴԽ-ն պնդել ու պնդում է, թե նախկինում իմ նկատմամբ տեղի ունեցածը զտում կամ վեթինգ է, ապա նախ պետք է ասել, որ դա ոչ միայն անօրինական գործընթաց է, այլ դատական համակարգի ու դատական իշխանության հեղինակազրկում, քանի որ այն առնվազն նախատեսված չէ օրենքով:

Իսկ եթե որևէ մեկը հեղինակազրկում է դատական իշխանությունը նաև կոլեգիալ մարմնում քվեարկությամբ կայացվող որոշումների գործընթացում միանձնյա ղեկավարմամբ կամ որոշումների կայացմամբ, ապա դրա մասին բարձրաձայնումը չի կարող արաժանանալ բացասական գնահատականի:

Այլ կերպ` եթե դուք ասում եք, որ ԲԴԽ-ն Դատավորին վեթինգ կամ զտում է արել, ու չեք բացատրում դրա կանոնները, թե ինչ է դա ենթադրում, ինչ երաշխիքներ ու ընթացակարգեր կան, չի ասվում թե ինչու է հենց Դատավորը վեթինգի ենթարկվում կամ ինչպես է դրա թեկնածու դարձել, ապա Դատավորը չի կարող պաշտպանվել ու խոսել այդ մասին։

2. Այդուհանդերձ, եթե տեսականորեն պատկերացնենք, թե առկա չեն վերոգրյալ կետում նշված հանգամանքները և գործ ունենք տեսական մեղադրանքի հետ, որն անհրաժեշտ է վերլուծել, ապա պետք է փաստել հետևյալը.

2.1.Դատավորի հարցազրույցին՝ նախորդած իրադարձությունների, Դատավորի այլ անձանց nւ գործողությունների հղումներին Լիազոր մարմնի կողմից չանդրադառնալը կամ հատկապես դատական համակարգի անկախության և Դատավորի նկատմամբ տեղի ունեցած ոտնձգությունների, միջամտությունների գնահատման բացակայությունը, որը հավաստել է լիազոր մարմնի ներկայացուցիչը դատարանում ինքնին բավարար փաստարկ է ընթացիկ միջնորդությունը մերժելու համար:

Որևէ խոսքի իրավաչափություն հարցը գնահատել հնարավոր չէ, եթե չի գնահատվում դրա համատեքստը, պատճառները, առիթը, նախորդող իրադարձությունները և այլն։

Այլ կերպ` սա միայն բավարար է միջնորդությունն անհիմն դիտելու համար։

Ինչ վերաբերում է 2023 թվականի ԲԴԽ հուլիսի 3-ի ամսաթվով որոշման մեջ նշվածին, թե. «Ինչ վերաբերում է այլ դատավորների կողմից կատարված հրապարակումների վերաբերյալ Լիազոր մարմնի կողմից կատարվող ուսումնասիրություններին, ապա հաշվի առնելով Օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված կարգապահական վարույթի գաղտնիության պահպանման պահանջը՝ սույն վարույթի շրջանակներում, Լիազոր մարմինը կաշկանդված է նշված հարցի վերաբերյալ դիրքորոշում արտահայտելու հնարավորությամբ», ապա պետք է արձանագրել, որ դա բնավ հիմնավորված պատճառաբանություն չէ.

Ըստ ԲԴԽ արձանագրման ստացվում է, որ կարգապահական վարույթի գաղտնիությանը վերաբերող հոդված՝ նրանց հնարավորություն է տալիս Դատավորի խոսքը դիտարկել առանձին` չանդրադառնալով մյուս էական հարցերին, ինչպիսին հանդիսանում են այլ անձանց կողմից դատական իշխանության դեմ ոտնձգության ցանկացած տեսակ` ներսից թե դրսից:

Կրկին պնդում եմ, որ որևէ խոսքի համար մեղադրանք չի կարող որևէ ընթացակարգով գնահատվել չարաշահում, եթե չի գնահատվում դրա իրավաչափությունը, հնարավոր պաշտպանության, պաշտպանության համաչափության մասին հարցերը և այլն։

2.2. Անդրադառնալով ԲԴԽ 2023 թվականի հուլիսի 3-ի և 2024թվականի հոկտեմբերի 18-ի ամսաթվով որոշման մեջ նշվածին, թե «Արդարադատության նախարար Գրիգոր Մինասյանը Վարչապետի 03.05.2023 թվականի N 471-Ա որոշման համաձայն՝ 2023 թվականի մայիսի 10-14-ը ներառյալ գործուղվել է Ռուսաստանի Դաշնություն (Սանկտ Պետերբուրգ), Վարչապետի 10.05.2023 թվականի N 500-Ա որոշման համաձայն՝ 2023 թվականի մայիսի 15-19-ը ներառյալ գործուղվել է Էստոնիայի Հանրապետություն (Տալլին), Վարչապետի 19.05.2023 թվականի N 539-Ա որոշման համաձայն՝ 2023 թվականի մայիսի 22-25-ը ներառյալ գործուղվել է Ֆինլանդիայի Հանրապետություն (Հելսինկի) ու նշվածի կապակցությամբ գործուղումների Արդարադատության նախարարի պարտականությունների ընթացքում կատարումը համապատասխանաբար վերապահվել են Արդարադատության նախարարի տեղակալներ՝ Արմենուհի Հարությունյանին և Լևոն Բալյանին»,)» որով ենթադրաբար փորձել են ապացուցել նախարարի այլուրեքությունը և վերջինիս երշախավորել պատասխանելու շահերի բախման պայմաններում անձամբ վարույթ հարուցելու հարցից, ապա հարկ է նախ արձանագրել, որ վարույթ հարուցելու կոնկրետ օրը նախարարի և ԲԴԽ նախագահի համատեղ (ոչ պետական) արտասհամանում համատեղ անձնական այցի մասին տեղեկությունը լիազոր մարմինը չի հերքել։ Ավելին՝ վերը նշված օրերը չեն համընկնում. Այլուրեքությունն ապահովված չէ: Այդուհանդերձ, պետք է փաստել, որ նախարարն է իր տեղակալների ղեկավարը, նրա անմիջական ենթականերն են եղել թե Բալյանը, թե Ա.Հարությունյանը։ Թե օրենքով, թե փաստացի նրանք անկախ սուբյեկտներ չեն եղել, դրել են միայն ստորագրություններ, ինչը փաստել է նաև Արմենուհի Հարությունյանը ինքնաբացարկի միջնորդությունը ԲԴԽ-ին ներկայացնելիս: Ինչևէ, եթե նույնիսկ բացառենք անձնական, պաշտոնական, քաղաքական ենթակայությունը, ապա նախարար Մինասյանը թե 2023թվականի հունիսի 19-ին` ԲԴԽ անձամբ դռնփակի միջնորդություն ներկայացնելուց ժամեր անց, հանրային հեռուստաընկերության եթերում և թե հուլիսի 5-ին` ԲԴԽ որոշումը կայացնելուց 2 օր անց հաստատել է անձամբ գործելու փաստը։

2.3.Հաջորդիվ նշվածը` «Հաշվի առնելով վերոգրյալ իրավակարգավորումները, ինչպես նաև վերը նշված ժամանակահատվածներում՝ Արդարադատության նախարար Գրիգոր Մինասյանի՝ արտասահմանում գործուղման մեջ գտնվելու հանգամանքը՝ Արդարադատության նախարարի դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու և իրականացնելու լիազորությունն ամբողջ ծավալով Վարչապետի՝ համապատասխան՝ որոշումներով պայմանավորված վերապահվել է Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարող տեղակալին։ Ուստի, վերոնշյալ իրավակարգավորումների առկայությամբ և թվարկված օբյեկտիվ փաստերով պայմանավորված Արդարադատության նախարարի փոխարեն նրա տեղակալի կողմից որոշումների կայացումը կամ նախարարին ուղղված գրություններին պատասխանելը չի կարող ընկալվել՝ որպես կամայական, առավել ևս՝ օրենսդրությամբ՝ անթույլատրելի լիազորությունների իրականացում, որի դեպքում պարզապես հիմնազուրկ է դառնում Դատավորի կողմից կատարված հորդորն առ այն, որ Արդարադատության նախարարը «գոնե» այսուհետ հանդես գա իր անունից» զուտ բառային մանիպուլացիա է պարունակում` հաշվի առնելով վերևի կետում նշվածը։ Առնվազն խոսք չկա, թե ինչ համատեղ գործուղման են եղել նախարարն ու ԲԴԽ նախագահը վարույթի հարուցման օրը:

2.4. Նշումը թե. «Միաժամանակ, վարույթ հարուցած մարմինը նշել է, որ Դատավորն իր գրությամբ ներկայացրել է Արդարադատության նախարարության աշխատակազմի կողմից, ինչպես նաև Դատավորի կողմից իր աշխատանքի կազմակերպման հարցերի վերաբերյալ գնահատողական դատողություններ, որոնց անդրադարձ չի կատարվել, քանի որ դրանք սույն կարգապահական վարույթի շրջանակներում էական նշանակություն չունեն:», հանդիսանում է սխալ պնդում. Դատավորը ներկայացրած է եղել ծանրաբեռնվածության մասին ապացույցներ` հայցելով հավելյալ ժամկետ բացատրության համար, սակայն Լիազոր մարմինը, հերթական խտրական վերաբերմունքի կիրառմամբ, ուղակի չի տվել որևէ ժամկետ։

3. ԲԴԽ 2023 թվականի հուլիսի 3-ի որոշման մեջ «3. Դատավորի դիրքորոշումը հարուցված կարգապահական վարույթի վերաբերյալ» հատվածում ներկայացվածը չի համապատասխանում ոչ վկայակոչած կետի բովանդակությանը, ոչ էլ` իրականությանն առհասարակ։ ԲԴԽ-ն 2023 թվականի հունիսի 26-ին դիտավորյալ գործողություններով՝ զրկելով Դատավորին ու նրա ներկայացուցիչներին որևէ դիրքորոշում՝ հայտնելու հնարավորությունից, փորձել է ցույց տալ թե իբր Դատավորը երբևէ դիրքորոշում է հայտնել, որպեսզի քողարկի այդ «բացը»:

 Նշված հատվածում նշված է զուտ Դատավորի` մինչև ԲԴԽ միջնորդություն ներկայացնելը Նախարարին հասցեագրված միջնորդության սեղմված տարբերակը:

Որոշման մեջ իրականությանը չհամապատասխանող նման արձանագրումներն են, ի թիվս այլոց, հանդիսացել այն դատողությունների պատճառը, ըստ որի Դատավորը, նշել է, որ ԲԴԽ անդամները, որոշումները ստորագրելիս չեն կարդացել դրանք: Այլ կերպ` Դատավորն առաջնորդվում է ցանկացած պաշտոնյայի` բարեխղճության կանխավարկածով ու այլ անձանց ենթադրյալ գործողությունները կամ չփարատված կասկածները հօգուտ իրենց մեկնաբանելու կանխավարկածով:

4. ԲԴԽ 2023թվականի հուլիսի 3-ի որոշման մեջ՝ «4. Հարուցված կարգապահական վարույթի համար՝ էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները» գլխում շարադրվել են դատավորներ՝ Աննա Փիլոսյանի, Սուրեն Անտոնյանի, Ալեքսեյ Սուքոյանի և Զարուհի Նախշքարյանի լիազորությունները դադարեցնելու մասին որոշումները կրճատ նկարագրությունները։

Բարձրագույն դատական խորհուրդը հրապարակման կատարմանը նախորդող վեց ամսվա ընթացքում ընդունել է մի շարք այլ միաձայն որոշումներ` դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ հարցի քննության շրջանակներում, գործելով որպես դատարան՝ Դատավորների էթիկայի Արդարադատության նախարարության կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի միջնորդությունների հիման վրա։

4.4. Զեկուցագրում մեջբերումներ են կատարվել` 07.04.2023 թվականին «news.am» լրատվական կայքին Դատավորի կողմից տրված հարցազրույցից։ Նշված հրապարակմամբ Դատավորը, պատասխանելով լրագրողի հարցադրմանը՝ ԲԴԽ և դատավորների միջև առկա հնարավոր լարվածության մասին, չբնորոշելով լարվածության առկայությունը, այնուամենայնիվ իր գնահատականն է տվել վերջին մեկ տարվա ընթացքում Դատավորների միության կողմից ԲԴԽ փոխարեն դատավորների անկախության, դատական իշխանության պաշտպանության անունից հանդես գալու մասին, որպիսի գործառույթը պետք է արվեր ԲԴԽ կողմից, իսկ նման հանգամանքը, Դատավորի կարծիքով, կարող է հանգեցնել լարվածության առկայության։ Անդրադառնալով՝ քաղաքական իշխանության կողմից ուղղորդումների վերաբերյալ լրագրողի հարցադրմանը՝ Դատավորը, ըստ էության, արձանագրել է իր գնահատականն առ այն, որ տասը դատավորներից բաղկացած կոլեգիալ մարմնում կոնսենսուսային, միաձայն որոշումների առկայությունը պարտադիր ենթադրում է ինչ-որ (արտաքին կամ ներքին) ուղղորդման առկայություն։

Միաժամանակ, հրապարակման շրջանակներում Դատավորը, անդրադառնալով լրագրողի հարցին՝ մի խումբ դատավորների պաշտոնավարումը դադարեցվելու (այդ թվում, լրագրողի բնորոշմամբ, դատավոր Զարուհի Նախշքարյանի կողմից իր խոսքի ազատության իրավունքից օգտվելու համար) և այդ երևույթի՝ դատական իշխանության վրա հնարավոր ազդեցության մասին, նշել է, որ հատկապես վերջին վեց ամսվա ընթացքում՝ դատավորների լիազորությունների դադարեցումը բացասական ազդեցություն է ունեցել դատական համակարգի վրա՝ ի հավելումն դրա, մատնանշելով իր գնահատականը 20-ից ավելի դատավորների լիազորությունների անօրինական կերպով դադարեցման մասին։

5. «3. Դատավորի դիրքորոշումը հարուցված կարգապահական վարույթի վերաբերյալ» հատվածը ներկայացվածը չի համապատասխանում ոչ վկայակոչած կետի բովանդակությանը ոչ էլ իրականությանն առհասարակ։

Սույն կետում զետեղված փորձ է արվել ցույց տալ թե իբր դատավորն ընդհանրապես կարծիք է հայտնել կամ դրա հնարավորությունը նրան տրվել է, մինչդեռ զետեղել են սկզբնական փուլի գրության հատված:

6. «4. Հարուցված կարգապահական վարույթի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները»

4.1. Խորհուրդը 26.12.2022 թվականի թիվ ԲԴԽ-116-Ո-Կ-27 որոշմամբ բավարարել է դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ Լիազոր մարմնի միջնորդությունը՝ էական կարգապահական խախտման հիմքով դադարեցնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Աննա Փիլոսյանի լիազորությունները։ Նշված որոշման կարգապահական տույժի ընտրության հարցով Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամներից երկուսը դեմ են քվեարկել։

4.2. Բարձրագույն դատական խորհրդի 26.01.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-1-Ո-Կ-4, 30.01.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-1-Ո-Կ-3, 27.02.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-20-Ո-Կ-9 որոշումներով բավարարել է դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ Լիազոր մարմնի միջնորդությունները՝ էական կարգապահական խախտման հիմքով դադարեցնելով համապատասխանաբար Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավոր Սուրեն Անտոնյանի, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավորներ Ալեքսեյ Սուքոյանի և Զարուհի Նախշքարյանի լիազորությունները։ Նշված որոշումները Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից ընդունվել են միաձայն՝ որոշումներին կողմ են քվեարկել (թե կարգապահական խախտման առկայության, թե կարգապահական տույժի ընտրության հարցով) նիստին մասնակցող բոլոր անդամները։

4.3. Բարձրագույն դատական խորհուրդը հրապարակման կատարմանը նախորդող վեց ամսվա ընթացքում ընդունել է մի շարք այլ միաձայն որոշումներ դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ հարցի քննության շրջանակներում, գործելով որպես դատարան՝ Արդարադատության նախարարության և Դատավորների էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի միջնորդությունների հիման վրա։

4.4. Զեկուցագրում մեջբերումներ են կատարվել` 07.04.2023 թվականին «news.am» լրատվական կայքին Դատավորի կողմից տրված հարցազրույցից։ Նշված հրապարակմամբ՝ Դատավորը, պատասխանելով լրագրողի հարցադրմանը՝ ԲԴԽ և դատավորների միջև առկա հնարավոր լարվածության մասին, չբնորոշելով լարվածության առկայությունը, այնուամենայնիվ իր գնահատականն է տվել վերջին մեկ տարվա ընթացքում՝ Դատավորների միության կողմից ԲԴԽ փոխարեն դատավորների անկախության, դատական իշխանության պաշտպանության անունից հանդես գալու մասին, որպիսի գործառույթը պետք է արվեր ԲԴԽ կողմից, իսկ նման հանգամանքը, Դատավորի կարծիքով, կարող է հանգեցնել լարվածության առկայության։ Անդրադառնալով քաղաքական իշխանության կողմից ուղղորդումների վերաբերյալ լրագրողի հարցադրմանը՝ Դատավորը, ըստ էության, արձանագրել է իր գնահատականն առ այն, որ տասը դատավորներից բաղկացած կոլեգիալ մարմնում կոնսենսուսային, միաձայն որոշումների առկայությունը՝ պարտադիր ենթադրում է ինչ-որ (արտաքին կամ ներքին) ուղղորդման առկայություն։

Միաժամանակ, հրապարակման շրջանակներում` Դատավորը, անդրադառնալով լրագրողի հարցին՝ մի խումբ դատավորների պաշտոնավարումը դադարեցվելու (այդ թվում, լրագրողի բնորոշմամբ, դատավոր Զարուհի Նախշքարյանի կողմից իր խոսքի ազատության իրավունքից օգտվելու համար) և այդ երևույթի՝ դատական իշխանության վրա հնարավոր ազդեցության մասին, նշել է, որ հատկապես վերջին վեց ամսվա ընթացքում դատավորների լիազորությունների դադարեցումը բացասական ազդեցություն է ունեցել դատական համակարգի վրա՝ ի հավելումն դրա, մատնանշելով իր գնահատականը 20-ից ավելի դատավորների լիազորությունների՝ անօրինական կերպով դադարեցման մասին։

Սույն գլխում ԲԴԽ-ն առաջ է քաշել բացառապես ինքն իրեն հետաքրքրող հարցերի այնպիսի պատասխաններ, որոնք չենք բխել Դատավորի՝ Հարցազրույցից, բայց հարկավոր են եղել դատավորին պատասխանտվության ենթարկելու հարցին դրական լուծում տալու համար։

7. «5. Հարուցված կարգապահական վարույթի շրջանակներում էական նշանակություն ունեցող իրավական հարցադրումները

(...)

5.1. արդյո՞ք Դատավորի կողմից թույլ է տրվել խոսքի ազատության իրավունքի սահմանազանցում, որը հանգեցրել է վարքագծի կանոնի (կանոնների) խախտման,

5.2. արդյո՞ք Դատավորի կողմից թույլ տրված վարքագծի կանոնի (կանոնների) ենթադրյալ խախտումը կատարվել է դիտավորությամբ, թե՞ կոպիտ անփութությամբ,

5.3. արդյո՞ք Դատավորի կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումը հանգեցրել է էական կարգապահական խախտման:

6. Խորհրդի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները

(...)

Սույն փաստաթուղթը ժամկետի սղության պատճառով մնում է անավարտ: Երկու օրը բավարար չի եղել մասնավորապես` փաստերը կրկին նայելու ու վերանայելու, նախարարության հարցուպատասխանը սղագրելու գոնե այս փուլում համապատասխան դիրքորոշում ներկայացնելու համար: Ավելին` նյութերի ծանոթացման, պատճենները ստանալու, պետտուրքի վճարումից հետո միայն պատճենները ստանալու հարցերը, խնդիրները ևս արգելք են հանդիսացել այն ավարտելու և ԲԴԽ ներկայացնելու համար:

23.02.2026 թվականին Դավիթ Հարությունյանը Խորհրդի ոչ դատավոր անդամ Կարեն Թումանյանին հայտնված բացարկի միջնորդությամբ հայտնել է, որ.

 «1. 24.05.2023թ. ՀՀ արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողը միջնորդություն (այսուհետ՝ միջնորդություն) է ներկայացրել ՀՀ բարձրագույն դատական խորհուրդ (այսուհետ՝ Խորհուրդ)՝ Դավիթ Հարությունյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ:

 2. 03.07.2023թ. Խորհուրդը կայացրել է թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը, ըստ որի դադարեցվել են Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունները:

 3. Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի հունվարի 3-ին անհատական դիմում է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան:

 4. Սահմանադրական դատարանը 21.05.2024 թվականի մայիսի 21-ին կայացրել է ՍԴՈ-1729 որոշումը:

 5. Ըստ Սահմանադրական դատարանի որոշման բառացի արձանագրումների

 (...)

 Դատական նիստի դռնփակ լինելը չպետք է քողարկող միջոց հանդիսանա «ստվերային արդարադատության» իրականացման համար։

 (...)

 Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Խորհրդի կողմից Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի վիճարկվող 6-րդ մասին տրված մեկնաբանությունը չի համապատասխանում նշված նորմի սահմանադրաիրավական նշանակությանն ու բովանդակությանը և այդպիսով չի ապահովում Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ դատական վարույթի հրապարակայնության սահմանափակման պահանջները՝ հանգեցնելով Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ գործի հրապարակային քննության իրավունքի խախտման։

 Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրական օրենքի 90-րդ հոդվածի 6-րդ մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ «արդարադատության շահ» ձևակերպումը վերաբերում է Բարձրագույն դատական խորհրդում քննվող կոնկրետ կարգապահական գործով արդարադատության արդյունավետ և անխոչընդոտ իրականացմանը։

 (...)

 Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալը հավասարապես վերաբերելի է նաև դատավորների կարգապահական վարույթներին, որոնք առանձնանում են ոչ միայն սուբյեկտային կազմի և գործունեության ոլորտի յուրահատկություններով, այլև հանրային շահի բարձր գործակցով։

 Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելության կիզակետը դատարանների և դատավորների անկախության երաշխավորումն է։ Խորհուրդը Սահմանադրությամբ օժտված է դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու և դատավորների լիազորությունները դադարեցնելու սահմանադրաիրավական բացառիկ մենաշնորհով, որի շրջանակներում հանդես է գալիս որպես դատարան:

 Այդ համատեքստում, Խորհուրդը՝ յուրաքանչյուր դեպքում պետք է կարգապահական վարույթի շրջանակներում դատավորի նկատմամբ ցուցաբերի վերջինիս բարձր կարգավիճակին համարժեք վերաբերմունք։ Խորհրդի սահմանադրաիրավական առաքելությունը պետք է իր պատշաճ կենսագործումը գտնի դատավորի անկախության և հեղինակության ապահովման, մասնագիտական արժանապատվության և արդարադատության շահերի գերակայության գիտակցման համատեքստում։

 (...)

 Ամբողջացնելով սույն սահմանադրաիրավական վեճի պատկերը՝ Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ վիճարկվող դրույթի՝ նմանօրինակ մեկնաբանման և կիրառման հետևանքով ոչ իրավաչափ կերպով սահմանափակվել է Դատավորի՝ շահերի ներկայացվածության երաշխավորման իրավունքը, ինչպես նաև սահմանափակվել է Դատավորի լսված լինելու իրավունքը, ինչի վկայությունն է խնդրո առարկա սանկցիայի կիրառման հետևանքով առաջացած նրա կողմից իր դիրքորոշումը, առնվազն եզրափակիչ խոսքի միջոցով ներկայացնելու անհնարինությունը: Այս համատեքստում Սահմանադրական դատարանը շեշտադրում է, որ խնդրո առարկա դատական սանկցիայի կիրառումը բոլոր դեպքերում չպետք է հանգեցնի անձի լսված լինելու իրավունքի չեզոքացման։

 Ողջ վերոշարադրյալի լույսի ներքո՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն՝ դատավորի նկատմամբ՝ կարգապահական վարույթի շրջանակներում «դատական նիստերի դահլիճից հեռացում» դատական սանկցիան կարող է կիրառվել այն պայմաններում, երբ Խորհուրդը կգործադրի բոլոր հնարավոր և անհրաժեշտ ջանքերը՝ դահլիճից հեռացվող դատավորի լսված լինելու իրավունքն ապահովելու համար:

 (...)

 Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման՝ օրենքով սահմանված կարգով:

 (...)

 Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

 6. Դավիթ Հարությունյանը 2024 թվականի օգոստոսի 20-ին դիմել է ԲԴԽ-ին՝ Սահմանադրական որոշման հիման վրա՝ խնդրելով Օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով վերանայել Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը:

 7. 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած նիստի ընթացքում Խորհրդի նախագահ Կարեն Անդրեասյանը պնդել է 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը, որը Խորհրդի անդամների կողմից քննարկման արդյունքում բավարարվել է: Նիստը նախագահողի պարտականությունները ստանձնել է Խորհրդի տարիքով անդամ Արմեն Դանիելյանը, մասնակցությամբ Խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի:

 Գործով զեկուցող է նշանակվել ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցը:

 8. ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Կարեն Թումանյանը մասնակցել է 2024թվականի տեղի ունեցած վարույթ: Ի թիվս այլոց` ոչ դատավոր անդամ Կարեն Թումանյանը ստորագրել է որոշումների տակ կամ կայացրել է որոշումներ, որոնցում զետեղված են եղել՝ ոչ միայն սխալ դատողություններ, իրավական եզրահանգումներ ու նորմերի հակասահմանադրական մեկնաբանություններ և կիրառում, այլև իրականությանն ակնհայտորեն չհամապատասխանող տվյալներ, տեղեկություններ:

 9. ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Կարեն Թումանյանին ավելի վաղ հայտնվել է բացարկի միջնորդություն` առնվազն 2024թվականին դատավորի նկատմամբ իրականացվող կարգապահական վարույթի շրջանակներում թույլ տված սահմանադրական իրավունքների ոտնահարման, անօրինական գործողություններին մասնակցության փաստերի համատեքստում, որոնք, ի թիվս այլոց առնվազն անկողմնակալ դիտորդի մոտ չեզոքացնում էին նրա վերաբերյալ անկողմնակալության կամ անաչառության մասին կարծիքները:

 Մյուսների հետ` Կարեն Թումանյանն ստորագրել է որոշումների տակ, կամ կայացրել է որոշումներ, որոնցում զետեղված են եղել ոչ միայն սխալ դատողություններ իրավական եզրահանգումներ, այլև իրականությանն ակնհայտորեն չհամապատասխանող տվյալներ, տեղեկություններ:

 10. 2024թվականին մյուսների հետ շարունակելով ստվերային արդարադատության զուգորդմամբ ձևական դատավարության իրականացումը և Սահմանադրական դատարանի որոշման պահանջները չկատարելու, նախկինում թույլ տված խախտումները կոծկելու նկատառումներից և/կամ այլ շարժառիթներից ելնելով, մասնավորապես 2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին տեղի ունեցած դատական նիստի արձանագրությունուում զետեղված իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների հիման վրա կայացրել է հերթական անօրինական որոշումը կամ ստորագրել է դրա տակ։

 11. Ի սկզբանե կանխավարկածը եղել է նրանում, որ Կարեն Թումանյանը ծանոթ չի եղել գործի նյութերին, սակայն այն հավաստիացրել են, որ անձամբ ծանոթ է եղել:

 Մասնավորապես` նյութերում առկա չէ գեթ մեկ ապացույց, տվյալ, տեղեկություն այն մասին, որ վերջինս կամ ԲԴԽ որևէ այլ անդամ արխիվից պահանջել կամ ծանոթացել է 2023 թվականի վարույթի նյութերին:

 Ընթացիկ վարույթում ԲԴԽ-ն, ի դեմս նախագահի, դատական նիստում պարբերաբար հակադարձել ու բանավոր հավաստիացում է ներկայացրել այն մասին, որ գործի նյութերին խորհրդի անդամները ծանոթ են եղել և ապացույցի բացակայությունը դրա մասին վկայող հիմք չէ:

 12. Կարեն Թումանյանը մյուսների հետ միջոցներ չի ձեռնարկել ՍԴ օրինական ուժի մեջ մտած և վերջնական դատական ակտը կատարելու ուղղությամբ. այդ թվում նաև` նախկինում ներկայացված հիմնավորումների ներքո տեղի ունեցող քննությամբ ԲԴԽ մյուս անդամների հետ միասին ստեղծել են արդար դատաքննության իրավունքի իրացման պատրանք, և ակնհայտորեն միտված չեն եղել դիմողի` ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումները վերացնելուն։

 13. Արդյունքում` ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Կարեն Թումանյանը 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին հակասահմանադրական մեկնաբանություններով կայացրել է ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումը` 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը չվերանայելու մասին` անտեսելով Սահմանադրական դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ու վերջնական` 21.05.2024 թվականի մայիսի 21-ին կայացրած ՍԴՈ-1729 որոշումը:

 Մասնավորապես` ԲԴԽ-ն չի իրականացրել՝ Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում, ստվերային արդարադատության մասին տպավորությունները՝ փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, անտեսել է ՍԴ Որոշումը` իրականացնելով դրանից չբխող մեկնաբանություններ:

 14. Դեռ ավելին` 2024 թվականին Դավիթ Հարությունյանին թույլատրել են կամ նշել են, որ նա զրկված չէ կողմին` արդարադատության նախարարին, հարցեր տալու հնարավորությունից։ Սակայն, ըստ ընդունված գրավոր ընթացակարգի, ինչպես նաև դիմողի միջնորդության (պահանջի, հատուկ նշման) հարցերը պետք է հասցեագրվեր նախարարին, ստացվեր պատասխան ու հետ վերադարձվեր, տրամադրվեր դիմողին դիրքորոշում ձևավորելու համար (տես միջնորդության` 2-րդ էջի հատուկ նշումը, նաև նախավերջին պարբերությունները):

 Մինչդեռ` դիմողի պահանջն ու իրենց իսկ կողմից սահմանված գրավոր ընթացակարգն ուղղակի անտեսելով, Դավիթ Հարությունյանի հարցերը ԲԴԽ-ն չի վերահասցեագրել նախարարին` արձանագրությունում նշելով, թե իբր նախարարից պատասխան չի ստացվել։ Գործի մասնավորապես դատական նիստերի նյութերում միջնորդությունը վերահասցեագրելու, նախարարի կողմից ստանալու ապացույց առկա չէ։

 Ավելին` եթե նույնիսկ ընդունենք, թե իբր դիմողի հատուկ նշմանը հակառակ և իրենց իսկ սահմանած գրավոր ընթացակարգի կանոններին հակառակ, հենց դիմողն էր պարտավոր ուղարկել հարցերը՝ նախարարություն, ապա ԲԴԽ-ի կողմից այդ պայմաններում ևս չեն ձեռնարկվել միջոցներ՝ պարզելու նշված հանգամանքը. Օրինակ` արդյոք առկա է դիմողի կողմից նախարարին ծրար ուղարկելու էլեկտրոնային կամ փոստային կտրոն, նախարարության կողմից գրությունն առձեռն ստանալու մասին ապացույց, կամ արդյոք չպետք է նախարարից ընդհանրապես պահանջվեր դիրքորոշում այն մասին, թե արդյոք ստացել է հարցերը կամ արդյոք պատասխանելու ցանկություն, պարտականություն ունի, թե` ոչ:

 Վերջապես՝ արդյո՞ք դիմողն էր պարտավոր նախարարից հարցերի պատասխան ստանար գրավոր, դռնփակ ընթացակարգի պայմաններում, թե ոչ: Բնականաբար նշվածն անգամ ողջամիտ չի կարող համարվել։

 Այլ կերպ` եթե անտեսենք վերոգրյալն ու ընդունենք, թե ԲԴԽ-ն հակված է եղել իրականացնելու լիարժեք, բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննություն, ապա արդյոք նախարարության դիրքորոշումը էական չի եղել, կամ արդյոք չպետք է հայցվեր դիրքորոշման բացակայության պատճառը:

 Ինչևէ, հարկ է նշել ավելին և փաստել, որ լիազոր մարմինը` փոխնախարարը, 2026թվականի հունվարի 26-ի դատական նիստում հաստատել է, որ նման փաստաթուղթ նախարարությունը չի ստացել:

 Եզրափակիչ որոշումը ստորագրած ԲԴԽ դատավոր և ոչ դատավոր անդամները որոշման մեջ բնականաբար չեն ներառել նախարարի պատասխանները. դրանք նախարարին հասցեագրված չեն եղել, որով ըստ էության հնարավորություն են ստացել ավարտել վարույթը և հեռանալ վերջնական` խորհրդակցական սենյակ հակասահմանադրական մեկնաբանություններով որոշումը կայացնելու:

 15. Դավիթ Հարությունյանը կրկին դիմել է Սահմանադրական դատարան, որը 2025 թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է ՍԴՈ-1791 որոշումը, որի եզրափակիչ մասի համաձայն`

 1. «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին 1-ին մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի վերաբերյալ Սահմանադրական դատարանի որոշման՝ որպես նոր հանգամանքի հիմքով՝ ըստ էության որոշումը վերանայելը (որոշումը վերացնելը և նոր որոշում կայացնելը) Բարձրագույն դատական խորհրդի պարտադիր լիազորությունն է:

 2. «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝ Դիմողի նկատմամբ կայացված վերջնական դատական ակտը նոր հանգամանքի ի հայտ գալու հիմքով ենթակա է վերանայման օրենքով սահմանված կարգով՝ նկատի ունենալով, որ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը Դիմողի նկատմամբ կիրառվել է սույն որոշման մեջ նշված մեկնաբանությունից տարբերվող մեկնաբանությամբ:

 3. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

 16. Դավիթ Հարությունյանը 28.10.2025 թվականին դիմում է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհրդին՝ նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումները վերանայելու մասին:

 17. Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ «Նոր հանգամանքի հիմքով Բարձրագույն դատական խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 և 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 որոշումները վերանայելու դիմումը քննարկելու՝ վերաբերյալ» 12.12.2025 թվականի թիվ ԲԴԽ-83-Ո-Կ-16 որոշմամբ նոր հանգամանքի հիմքով վերանայվել՝ վերացվել են Բարձրագույն դատական խորհրդի 18.10.2024 թվականի թիվ ԲԴԽ-82-Ո-Կ-13 և 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումները և որոշվել է նոր որոշման կայացման նպատակով Արդարադատության նախարարի պարտականությունները կատարողի 2023 թվականի մայիսի 24-ի թիվ 42-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդության քննության համար նշանակել Բարձրագույն դատական խորհրդի նիստ:

 18. Դիմողը համապատասխան հերթականությամբ ներկայացրել է բացարկի միջնորդություններ դատավոր և ոչ դատավոր անդամներին, դրանք չեն բավարարվել, գրավոր որոշումներ, պատճառաբանություններ կողմերին չեն հանձնվել, չեն տրամադրվել:

 19. Ներկայացվել են իրավունքները, ընթացակարգն ամբողջ ծավալով պարզաբանելու՝ միջնորդություններ, կարգապահական վարույթը կարճելու և այլ միջնորդություններ, սակայն բոլորը մերժվել են։

 20. 2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ից մինչ 2026թվականի հունվարի 29-ը տեղի ունեցած դատական նիստերում Դավիթ Հարությունյանը և նրա ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը՝ ներկայացրել է ավելի քան 15 միջնորդություն, որից 9-ը բացարկի վերաբերյալ էր, 3-ը վարույթի կարճման, ՍԴ դիմելու և այլ միջնորդություններ։ Այնուհետև բացարկի միջնորդություններ են ներկայացվել նաև Երանուհի Թումանյանցին ու Արմեն Դանիելյանին, որոնք ևս մերժվել են։ Որևէ միջնորդության վերաբերյալ կայացված գրավոր որոշում չի տրամադրվել կողմերին. հնչել են մերժման ու հետաձգման բանավոր հիմնավորումներ:

 21. Խորհրդից ավելի վաղ դատական նիստում հայցվել է պարզաբանում, թե արդյոք նախորդ բացարկները՝ հնարավոր է մերժված լինեն, մասնավորապես՝ այն պատճառով, թե դրանք գրավոր չեն ներկայացվել, կամ հնարավոր է արդյոք որ դրանք մերժված լինեն այն պատճառաբանությամբ, որը նախատեսված է ՀՀ դատական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 5-րդ մասով («Դատավորը պարտավոր չէ ինքնաբացարկ հայտնել կամ ընդունել բացարկը, եթե դատական ակտ կայացնելու համար չի կարող ստեղծվել արդարադատության մեկ այլ մարմին»):

 Նախագողը` ԲԴԽ նախագահը, այդ կապակցությամբ փաստել է.

 «Պարոն Հարությունյան, Ձեզ, ձեր հարցը հասկացել եմ այն պատճառաբանությունները, որ ներկայացվել են, միայն դրանք են և լրացուցիչ պատճառաբանություններ, հիմնավորումներ որոշման մեջ չեն զետեղվելու: Լինելու են դրա շրջանակում, միգուցե բառային արտահայտության փոփոխություն կամ որևէ ձևակերպում լինի, բայց որպես այդպիսին պատճառաբանությունը նա է, ինչ ներկայացվել է։»:

 22. Արմեն Դանիելյանին ավելի վաղ հայտնված բացարկը (տես՝ նիստերի արձանագրություն) մերժվել է հետևյալ պատճառաբանությամբ.

 Խորհրդի նախագահ: Խորհուրդը որոշեց Արմեն Դանիելյանին՝ ներկայացված բացարկի միջնորդությունը մերժել` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ միջնորդությամբ չվկայակոչվեց այնպիսի փաստարկ կամ հանգամանք, որով պայմանավորված անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած հարուցել Արմեն Դանիելյանի սույն գործով անաչառության հետ, միջնորդությամբ չհիմնավորվեց նաև Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ կանխակալ վերաբերմունք ունենալու հանգամանքը (տես նիստերի արձանագրություն):

 23. 2025 թվականի հունվարի 29-ին բացարկի 2-րդ միջնորդություն է ներկայացվել ԲԴԽ ոչ դատավոր՝ անդամ Երանուհի Թումանյանցին՝ ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանի կողմից` այն պատճառաբանությամբ, որ մասնավորապես.

 (...)

 Դատական նիստում Դավիթ Հարությունյանի դիմումի բովանդակության հրապարակումից անմիջապես հետո, մինչ Խորհրդի նախագահի կողմից դիրքորոշման արտահայտումը, Խորհրդի անդամ Ե.Թումանյանցը, դիմելով նախագահողին, մասնավորապես նշել է. «պարոն նախագահող, Ձեր թույլտվությամբ ես չմասնակցեմ այս քննարկմանը` հաշվի առնելով, որ որոշակի չափով ինձ է վերաբերվում հարցը, ես ուղղակի դուրս մնամ պրոցեսից քննարկման, շնորհակալություն»։

 Խորհրդի անդամ Ե.Թումանյանցի կողմից վերոնշյալ հայտարարությունը ինքնին վկայում է, որ վերջինս գիտակցում է իր անմիջական առնչությունը քննարկման առարկայի հետ, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ իր նախկին՝ հրապարակային խոսքը և գործողությունները կարող են ազդել իր անաչառության ընկալման (տեսանելիության) վրա տվյալ վարույթի շրջանակներում։

 (...)

 Խորհրդի անդամ Ե.Թումանյանցի կողմից դատավոր Դավիթ Հարությունյանի վերաբերյալ հրապարակային կերպով արված գնահատականները, այդ թվում՝ վերջինիս փաստացի նույնականացումը «զտման» կամ «վեթինգի» գործընթացի հետ, իրականացվել են Խորհրդի արդեն իսկ վերացված որոշումների հիմքով և արտահայտել են ոչ միայն փաստական դիրքորոշում, այլ նաև արժեքային գնահատական՝ ուղղված դատավորի անձին և մասնագիտական հեղինակությանը։

 Նման հրապարակային դիրքորոշումը, առավել ևս՝ դեպարտամենտի միջոցներով պատրաստված և պաշտոնական հարթակում բարձր դատական տեսանելիությամբ տարածված տեսանյութում, օբյեկտիվ դիտորդի համար անխուսափելիորեն ձևավորում է այն տպավորությունը, որ Խորհրդի տվյալ անդամը Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ՝ արդեն իսկ ունի ձևավորված կարծիք, որը չի կարող չազդել միջնորդության նոր քննության վրա։

 (...):

 23.1. Բացարկի միջնորդության մյուս հիմքը, որը ներկայացրել է Դավիթ Հարությունյանը, կայացել է հետևյալում.

 «Միանում եմ փաստաբանի միջնորդությանը և զուտ հավելեմ, որ այն վարքագիծը, որը դրսևորել է Թումանյանցը, մասնավորապես արված հայտարարությունն անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է առաջացնել, եթե ոչ կողմնակալության, ապա առնվազն արդարադատության իրականացումից հրաժարվելու մասին տպավորություն: Հաշվի առնելով՝ նախկինում նշվածները, նախկինում բացարկի միջնորդության հիմքում ընկած հանգամանքները, ինչպես նաև փաստաբանի նշածները, գտնում եմ, որ ԲԴԽ ոչ դատավոր՝ անդամ՝ Թումանյանցը պետք է ինքնաբացարկ հայտնի: Հավելեմ նաև հետևյալը. Այն հիմքով, որը ավելի վաղ չէի ներկայացրել, մասնավորապես նախորդ վարույթի ընթացքում, երբ Թումանյանցը եղել է զեկուցող, վերջինս ենթադրում եմ ինքն է տիրապետել գործի նյութերին, իր տրամադրության տակ են եղել, այդ վարույթի շրջանակներում ԲԴԽ կողմից ինձ հնարավորություն է տրվել գրավոր հարցեր ուղղել նախարարին, ես այդ հարցերը գրավոր ուղղել էի այն նշումով, որ ես հարցերը տրամադրում եմ ԲԴԽ-ի միջոցով դրանք նախարարին վերահասցեագրելու, պատասխանները ստանալու և ինձ ներկայացնելու համար, մինչդեռ տիկին Թումանյանցի կազմած փաստաթղթերում, ինչպես նաև հետագայում ԲԴԽ համապատասխան որոշման մեջ, որը վերաբերում էր նախորդ որոշումը չվերանայելուն, արձանագրված էր, թե իբր նախարարությունից կամ նախարարից որևէ պատասխան չի ստացվել։

 Ավելի պարզ ասեմ. Ես գրությունը հասցեագրում եմ ԲԴԽ-ի միջոցով, հստակ նշում եմ, որ պետք է ԲԴԽ-ն, քանի որ գրավոր ընթացակարգով է իրականացնում, հարցերը վերահասցեագրի նախարարությանը, սակայն իր նախկին գործընկերներին չցանկանալով (ենթադրում եմ) ուղղել հարցերը, ուղղակի նշում է կատարել, որ այդ հարցերի պատասխան չի ստացվել, այնինչ ընդհանրապես նախարարությանն այդ հարցերը, հարցաշարը չի ուղարկվել և չհամապատասխանող նշումներ են կատարվել նաև վերջնական որոշման մեջ` այդպիսի իրականությանը արձանագրելով, թե նախարարությունը պատասխան չի տրամադրել կամ նախարարությունից չի ստացվել այն պայմաններում, երբ ԲԴԽ-ն, ենթադրում եմ զեկուցող դատավորն այդ հարցերը չի ուղարկել նախարարությանը:

 Միանում եմ փաստաբանիս միջնորդությանը։»

 24. Խորհուրդը հեռացել է խորհրդակցական սենյակ, վերադարձել է` ուղղելով լրացուցիչ հարցեր, հեռացել խորհրդակցական սենյակ և որոշումը հրապարակել է 2026 թվականի հունվարի 29-ին:

 Ըստ հրապարակված պատճառաբանության,

 (...)

 Այսպիսով` պարոն Հարությունյանի կողմից հիմքով ներկայացրած բացարկի միջնորդությունը խորհուրդը որոշեց մերժել` այն հիմնավորմամբ, որ պարոն Հարությունյանի կողմից նկարագրված իրավիճակն ու գործողությունները կապված են այն վարույթի հետ, որով քննության արդյունքներով կայացված որոշումն արդեն իսկ վերանայված և վերացված է։ Այնուամենայնիվ` խորհուրդը անհրաժեշտ է համարում պարզաբանել և արձանագրում է, որ այդ իրավիճակը պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով։

 Բացարկի մյուս հիմքի մասով, որ ներկայացվել էր Դավիթ Հարությունյանի ներկայացուցչի կողմից, նույնպես գտնում եմ, որ ենթակա է մերժման, հիմք ընդունելով հետևյալը, որ բացարկի միջնորդության քննարկման արդյունքում ակնհայտ դարձավ, որ Երանուհի Թումանյանցի հայտարարությունը վերաբերել է Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացրած դիմումի քննարկման ընթացակարգին ըստ էության, մասնավորապես խորհրդի՝ ոչ որպես դատարան հանդիսանալով պայմանավորված հարցի քննությանը, ինչպիսի պայմաններում Երանուհի Թումանյանցի գործողություններն ու այդ նիստում հայտարարությունը չի կարող անկողմնակալ դիտորդի մոտ կասկած հարուցել Երանուհի Թումանյանցի անաչառության վերաբերյալ, հետևաբար նաև հիմք հանդիսանալ բացարկի միջնորդությունը բավարարելու համար։

 24.1. Այսպիսով` խորհրդի մերժման պատճառաբանությունից կարելի է արձանագրել նախ և առաջ հետևյալը.

 Այն հանգամանքը, որ նկարագրված իրավիճակն ու գործողությունները կապված են այն վարույթի հետ, որով քննության արդյունքներով կայացված որոշումն արդեն իսկ վերանայված և վերացված է, ապա կողմը չի վիճարկում, այլև շեշտում է, որ հենց որոշման վերացումը խորհրդի կողմից փաստում է դրա անօրինական լինելը, դեռ ավելին՝ որպես մասնակցությունը բացառող էական հանգամանք է. նախկինում խախտում թույլ տված դատավորը չի կարող լինել իր գործով դատավոր:

 Բացի այդ Խորհրդի արձանագրումից հնարավոր է կատարել հետևյալ եզրահանգումները, մասնավորաբար`

 ա) «իրավիճակը», փաստը տեղի է ունեցել, սակայն այն պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով. պայմանավորված է Կարեն Անդրեասյանի պահպանված ազդեցությամբ

 բ) «իրավիճակը», փաստը տեղի է ունեցել, սակայն այն ոչ թե կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով է պայմանավորված, այլև այն կատարվել է համակատարմամբ այլ ԲԴԽ անդամների մասնակցությամբ

 գ) «իրավիճակը», փաստը տեղի է ունեցել, սակայն այն ոչ թե կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով է պայմանավորված, այլ պայմանավորված է, օրինակ, նրա անգործությամբ, քանի որ դատական նիստը նախագահողը եղել է Արմեն Դանիելյանը և նա է կազմել ու ստորագրել դատական նիստերի արձանագրությունը` նշելով, որ նախարարից պատասխան չի ստացվել:

 դ) այլ տարբերակներ, որոնք չեն բացառում Երանուհի Թումանյանցի և Արմեն Դանիելյանի գործողությունները կամ անգործությունը նիստերի արձանագրությունում իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների է տվել կայացնել զետեղման համար, որը նաև հնարավորություն հակասահմանադրական մեկնաբանությամբ` հետագայում իրենց իսկ կողմից վերացված որոշումը, որի կայացմանն ու նախորդող գործողություններին մասնակցել է նաև Արթուր Աթաբեկյանը:

 25. Բացի այդ Արմեն Դանիելյանը, որպես նախագահող, ԲԴԽ անդամ ստորագրել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, տեղի ունեցած դատական նիստերի արձանագրությունը:

 Ըստ արձանագրության՝

 «Նախագահությամբ Ա.Դանիելյանի Մասնակցությամբ խորհրդի անդամներ՝ Արթուր Աթաբեկյանի, Հայկ Գրիգորյանի, Կարեն Թումանյանի, Երանուհի Թումանյանցի, Մերի Համբարձումյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի և Քրիստինե Մկոյանի,

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Քննության առնվեց առնվեց Դավիթ Հարությունյանի դիմումը «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157 հոդվածով նախատեսված կարգով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ։

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց խորհրդի կազմը:

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Հրապարակվեց նիստից առաջ Դիմողի և Դիմողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված դիմումը և արձանագրվեց, որ դիմումը քննվում է գրավոր ընթացակարգով, կողմերին հրավիրելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, այդպիսի անհրաժեշտություն առաջանալու դեպքում կողմերի մասնակցության հարցը լրացուցիչ կքննարկվի։

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։¹⁸²

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Երանուհի Թումանյանցին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը¹⁸³։

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում՝ միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024 թվականին Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։¹⁸⁴

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Արթուր Աթաբեկյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց։

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Ներկայացվեց 07.10.2024թվականին՝ Դիմողի կողմից Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը։¹⁸⁵

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհրդակցական սենյակում միջնորդության քննության արդյունքում Խորհրդի անդամ Հայկ Գրիգորյանին հայտնված բացարկի միջնորդությունը մերժվեց:

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ: Դիմողի ներկայացուցիչ Զորայր Հարությունյանը 24.09.2024 թվականին Խորհրդին ներկայացված «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդությամբ, պատշաճ իրավաբանական օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված խնդրել է պարզաբանել՝

 1. Ներկայումս իրականացվող քննության արդյունքում ի՞նչպիսի դատական ակտ/ակտեր/ կարող են կայացվել։ Արդյո՞ք Խորհուրդն իրականացնում է վերանայման վարույթ և դեռևս պետք է կայացվի վերանայման դիմումը բավարարելու կամ մերժելու մասին որոշում, թե խորհրդի գնահատմամբ՝ վերանայումն ավարտված է և արդեն իսկ իրականացվում է Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ՝ իրականացված՝ կարգապահական վարույթի բովանդակային քննություն ՀՀ ՍԴ կողմից արձանագրված իրավունքների խախտումների վերացման նպատակով։

 2. Հայցվող հարցերի պատասխանները ի՞նչպիսի հնարավոր դատական ակտի(երի) կայացման համար են ծառայեցվելու։

 3. խորհուրդը, հայցվող հարցերի պատասխանների ներկայացման ժամկետներ, մասնավորապես 10-օրյա ժամկետ տրամադրելով, արդյո՞ք առաջնորդվում է նախկին պրակտիկայով, այսինքն` հաշվարկում չի ներառում աշխատանքային օրերը, թե՞ ոչ։

 (տևողության նշումներ չկան)

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։

 «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության քննության չառնել:

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ «Իրավունքների իրազեկում, պարզաբանում տրամադրելու մասին» միջնորդության երրորդ հարցադրման բնույթով պայմանավորված դրա վերաբերյալ արդեն իսկ Դիմողի ներկայացուցչին տրվել է պարզաբանում ում առ այն, որ պատասխանը, ինչպես՝ մատնանշել է Դիմողի ներկայացուցիչը, պետք է տրամադրվի՝ աշխատանքային օրերի հաշվարկով, հետևաբար սույն նիստի ընթացքում երրորդ հարցադրմանն անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է առաջին և երկրորդ հարցադրումներին, ապա Խորհուրդը որոշեց վերոնշյալ միջնորդությամբ նշված հարցադրումները քննության չառնել։

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի քննություն:

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ 01.10.2024 թվականին դիմող Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացված «Միջնորդություն» վերտառությամբ փաստաթղթի վերաբերյալ Լիազոր մարմնի կողմից դիրքորոշում Խորհրդում չի ստացվել։

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դիմողի կողմից 04.10.2024 թվականին ներկայացված պատասխանի¹⁸⁶ քննություն:

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Դավիթ Հարությունյանի Դիմումի՝ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 157-րդ հոդվածի հիմքով Խորհրդի 03.07.2023 թվականի թիվ ԲԴԽ-57-Ո-Կ-16 որոշումը վերանայելու վերաբերյալ հարցի քննությունը ավարտվեց:

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Խորհուրդը հեռացավ խորհրդակցական սենյակ որոշում կայացնելու, որոշման կայացման օրվա մասին կտեղեկացվի լրացուցիչ։

 ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ։ Նիստը հայտարարվեց փակված:

 Խորհրդի նիստը նախագահող՝ /ստորագրություն/ Արմեն Դանիելյան

 Քարտուղար /ստորագրություն/ Թամարա Ղուկասյան

 (տևողության մասին նշում չկա)։

 26. Այսպիսով` ըստ նիստերի 07.10.2024 թվականի արձանագրության Արմեն Դանիելյանը ստորագրել է նշված արձանագրությունը, որևէ տևողություն չի նշել, սակայն, ըստ արձանագրության հետազոտել է շուրջ 500 էջից ավելի ծավալ ունեցող փաստաթղթեր, որոնց վերաբերյալ կայացրել է որոշումներ (տվյալ դեպքում չի կարող ընդունելի համարվել ԲԴԽ-ի կողմից ենթադրվող այն հնարավոր հիմնավորումը, որ այդ նյութերին ԲԴԽ անդամները ծանոթացել են նախապես, քանի որ այդ նյութերի ճնշող մեծամասնությունը՝ ավելի քան 400 էջից բաղկացած փաստաթղթերը մուտքագրվել են ԲԴԽ գրասենյակ այդ նիստից րոպեներ առաջ):

 Նշված` վերոգրյալ գործընթացին մասնակցել է նաև Արթուր Աթաբեկյանը:

 27. Միայն դատական նիստերի կամ ընդհանրապես նմանատիպ արձանագրությունների ժամերը չնշելը, եթե նույնիսկ անտեսենք ամբողջ վերոգրյալը, ինքնին փաստում է երաշխիքների բացակայությամբ օրենքի պահանջների անտեսմամբ կատարված այնպիսի գործողության մասին, որը ինքնին կասկածահարույց է անկողմնակալ դիտորդի տեսանկյունից` առավել ևս պրոֆեսիոնալ իրավաբանների շրջանում։

 Վարչական դատավարության օրենսգրքի 129-րդ հոդվածը` Դատական նիստի արձանագրությանը ներկայացվող պահանջների մասին, սահմանում է

 1. Դատական նիստերն արձանագրվում են։

 2. Դատական նիստի արձանագրման ձևի և բովանդակության, այն վարելու կարգի, արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններ ներկայացնելու վրա տարածվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան կանոնները։

 ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը սահմանում

 1) Դատական նիստի պարզ թղթային արձանագրությունում նշվում են` դատական նիստի տարին, ամիսը, ամսաթիվը և վայրը,

 2) դատական նիստն սկսելու և ավարտելու ժամը,

 (...):

 27. Միայն օրենքով սահմանված նվազագույն պահանջների նման խախտումը բավարար փաստարկ է նշելու, որ բազմամյա և փորձառու դատավորի կողմից դրանք կատարելն ունեցել է դիտավորություն:

 28. 2026 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` ժամը 11:00-ին, նշանակված դատական նիստը սկսել է ժամանակին<sup>187</sup>, հնարավոր է ավարտված լինի ժամը 11:25-ին, քանի որ շենքի երրորդ հարկի պատուհանից դեպի բակ նայող ԲԴԽ դատավոր անդամ Արթուր Աթաբեկյանը՝ բարևներով է փոխանակվել Դավիթ Հարությունյանից հարցազրույց վերցնող լրագրողների հետ, իսկ նույն օրը` ժամը 12.00-սահմաններում «դատական կազմի» որոշ անձինք դուրս են եկել ԲԴԽ շենքից, մի մասը ենթադրաբար չի էլ վերադարձել: Դատական նիստը չի ընդմիջվել. նշում չկա այդ մասին։

 Ընդ որում` դատական նիստը ծանուցագրում նշված ժամին` ժամը 11.00-ին, սկսված լինելու մասին ապացույց¹⁸⁸ է, թե դիմողի մոտ առկա ու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, տեսաձայնագրությունները, թե դեպարտամենտից ստացված պատասխանը:

 29. Այլ խոսքով` դիմողը բացարկի համատեքստում ավելի վաղ հակված է եղել կարծելու, որ ամբողջ գործընթացը կրել է ձևական բնույթ, վարույթի վերանայումը կամ չվերանայելու մասին որոշմանը նախորդող դատավարական գործողությունները զուտ պատրանքային են եղել, ԲԴԽ անդամները չեն կարդացել գործի նյութերը, դրանք գտնվել են բացառապես ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամ Երանուհի Թումանյանցի տիրապետության տակ, նա է կազմել և զուտ ստորագրման տվել արձանագրություններն nւ որոշումները, որպեսզի մյուսներն անգործությամբ հնարավորություն ստանան շրջանցել ու անտեսեն օրինական ուժ ստացած ու վերջնական դատական ակտի պահանջները, այդուհանդերձ ԲԴԽ-ի այն արձանագրումների հաշվառմամբ, որ իրավիճակը պայմանավորված չի եղել կոնկրետ Երանուհի Թումանյանցի անմիջական գործողությունների արդյունքներով, կարելի է փաստել, որ խախտումները (իրականությունը չհամապատասխանող խախտումները տեղեկությունների զեղչմամբ արձանագրության կազմումը, Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արձանագրված խախտումների վերանայում չիրականացնելը, ստվերային արդարադատության մասին տպավորությունները՝ փարատելու փորձ կատարելու փոխարեն, ու նշվածն արձանագրելով հանդերձ, ՍԴ Որոշման անտեսումը` կատարելով Սահմանադրությանը հակասող մեկնաբանությունների կատարումը` անձի Սահմանադրական իրավունքների ոչ իրավաչափ միջամտությունը) կատարվել են համակատարմամբ, գործողությամբ ու հատկապես դատական նիստը նախագահող ու արձանագրությունը ստորագրած (կազմած) Արմեն Դանիելյանն է եղել հիշյալ գործընթացի պատասխանատուն և/կամ իրականացնողը։ Մասնակցություն է ունեցել նաև Արթուր Աթաբեկյանը:

 30. Հիշատակված արձանագրության տակ Արմեն Դանիելյանի ստորագրությունը, իսկ Կարեն Թումանյանի և մյուսների կողմից նաև վերջնական որոշման ստորագրումը անկողմնակալ դիտորդի մոտ չի կարող առաջացնել տպավորություն, եթե ոչ համոզմունք, նրա անկողմնակալության վերաբերյալ. Կարեն Թումանյանն այս վարույթով չի կարող լինել անկողմնակալ և անաչառ: Առնվազն կաշկանդված է նախկինում թույլ տված սխալներով։

 31. Եթե նույնիսկ ընդունենք, թե նշված անձինք գործողությունները չեն կատարել սեփական նախաձեռնությամբ կամ արձանագրությունը սխալ կամ թերի է կազմվել այլ անձի կողմից, ապա արդյոք հնարավոր է փարատել նրանց կողմից գործողությամբ կամ անգործությամբ, ստորագրության զետեղման պայմաններում այն կասկածները, որ կոնկրետ նրանք` այդ թվում նաև Կարեն Թումանյանը կողմի` Դավիթ Հարությունյանի գործով դրսևորել է այնպիսի վարքագիծ, որը վկայում է նրա կողմնակալության և ոչ անաչառ լինելու մասին: Բնականաբար կասկածները փարատելու ողջամիտ հնարավորությունը բացակայում է:

 32. Նկատի ունենալով, որ վարույթը դեռևս չի ավարտվել և իր բնույթով հաստատապես ներառելու է ոչ միայն արդեն բարձրացված, այլ նաև հետագա փուլերում ծագող այլ հարցերի քննարկում, իսկ Կարեն Թումանը նկարագրված գործողությունների (և/կամ անգործության) պայմաններում դեռևս ԲԴԽ կազմում է, ապա նրա մասնակցությունն օբյեկտիվորեն շարունակում է առնվազն խնդրահարույց լինել անաչառության տեսակետից:

 33. Մասնավորապես` գտնում եմ, որ բարձրացված հարցերը, նկարագրված խախտումները՝ թերևս այս փուլում պետք է ընդունվեն առնվազն՝ ինքնաբացարկի համատեքստում: Կողմերի համար չի կարող դատարանի կազմում ընդունելի լինել այն դատավորի առկայությունը, ում գործողությունները ունեցել են նմանատիպ դրսևորումներ:

 34. Դեռ ավելին` ընթացիկ վարույթի շրջանակներում` «նոր քննության» ժամանակ, շարունակվել է կողմի` Դավիթ Հարությունյանի նկատմամբ դրսևորվել կանխակալ վերաբերմունք։

 35. 2026 թվականի փետրվարի 2-ին Դավիթ Հարությունյանի միջնորդությամբ տեղի է ունեցել դռնփակ քննարկում, որի ընթացքում ներկայացվել են փաստաթղթեր ու դրանց մասին վերլուծություններ, որոնցով հիմնավորվում է նախկին նախարարի ու ԲԴԽ նախագահի անձնական, ֆինանսական սերտաճվածությունը, ինչը գործի լուծման համար ունի էական նշանակություն` հաշվի առնելով հատկապես շահերի բախման կապակցությամբ վարույթի կարճման միջնորդության ներկայացումը և դրա կապակցությամբ ԲԴԽ որոշումը` դրա լուծման վերաբերյալ որոշման կայացումը հետաձգելու մասին։

 36. Այլ կերպ ԲԴԽ-ն դեռևս պետք է գնահատական տա վարույթը նախաձեռնած նախարարի ու նախկին ԲԴԽ նախագահի փոխկապակցվածության հարցին, ու լուծի կարճման, վարույթի օրինականության հարցը, իսկ այդ քննարկման ընթացքում ներկայացվել են առանցքային ապացույցներն ու դրանց մասին վերլուծությունը:

 37. Մինչդեռ` դատական նիստի` առանցքային ապացույցների ներկայացման ու դրանց մասին վերլուծությունը չի արձանագրվել։

 37.1. Մասնավորապես` դռնփակ նիստի մեկնարկից առաջ` ընդմիջման ընթացքում, ԲԴԽ նախագահը, դիմելով Դավիթ Հարությունյանին, հարցրել է, թե արդյոք արձանագրում է դատական նիստը սեփական միջոցներով, թե ոչ` պահանջելով անջատել նրա ձայնագրող սարքերը, ինչը կողմը կատարել է նախագահողի պահանջով:

 Ըստ նիստերի արձանագրության`

 Ժամը` 14:48.17-ին

 Դ.Հարությունյան- Բա ես էդ, էդ հնարավորությունից զրկվե՞մ, այսինքն էդ միջնորդությունը չներկայացնեմ էս երեք տարիներ անընդմեջ, ինչա թե էդ կապերը կան։

Ա.Աթաբեկյան- Ի՞նչ միջնորդություն չներկայացնեք։

Դ.Հարությունյան- Էս միջնորդության մասին ա խոսքը:

Ա.Աթաբեկյան- Էդ միջնորդությունը ներկայացրել եք, լսել ենք Ձեզ

Դ.Հարությունյան- Էդ ծավալի, ծավալի մասին ա խոսքը:

Ա.Աթաբեկյան- Հա ծավալ ուզում եք ի՞նչ, 10 օր միջնորդություն ներկայացնեք:

Դ.Հարությունյան- Չէ 10 օր, չէ էդ ծավալի, կոնկրետ փաստարկների

Ա.Աթաբեկյան- Հա, ծավալի, կոնկրետ փաստարկն ասում եք...

Հարությունյան- Եթե...

Ա.Աթաբեկյան- Ձեր համար ուրիշ հարցեր… այդ էդ ինչի մասին որ խոսում եք, որը որ գտնում եք, որ էական նշանակություն ունեցող փաստարկ ա, ստեղ դրան վերաբերող բան կա։

Դ.Հարությունյան- Մասնակի

Ա.Աթաբեկյան- Մասնակի:

Դ.Հարությունյան- Այո:

Ա.Աթաբեկյան- Հիմա ես, օրինակ, համարում եմ, որ Ձեր էդ փաստարկը, որ ասեցիք, ես ու խորհրդի անդամները համարում են, ուշադրությամբ, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի, (ժամը 14:49:05-ին Աթաբեկյանը, ընդհատելով դիմում է Դավիթ Հարությունյանին` պահանջելով անջատել բարձրախոսը ու շարունակում իր խոսքը)

«Ձերը անջատեք ասեմ»

 անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի արձանագրությունն էլ նորից կլսենք, Ձեր փաստարկն էլ ուշադրություն կդարձնենք, վերջում էլ, թերևս են իմ՝ ենթադրմամբ ողջամտորեն Ձեր համար էն ամենակարևորը ասեցիք ո՞նք կարելի ա մի տնից մարդիկ լինեն, չակերտների մեջ իհարկե, ոնց որ Դուք ասեցիք, ու ասում եք դրա վերաբերյալ ստեղ փաստաթուղթ ունեք, ճի՞շտ ա: Հիմա ես ասում եմ օրինակ էդ հաստատ, հաստատապես իմացեք, որ այդ էդ փաստարկը, էս փաստաթղթի հետ, համոզված եղեք, որ մենք գնահատման առարկա կդարձնենք:

 Նույն րոպեին` վայրկյաններ անց` ժամը 14:49-ին, Դավիթ Հարությունյանը շարունակել է խոսքը` վկայակոչելով ԲԴԽ նախագահի և ԱՆ նախարարի համատեղ սեփականության, անձնական կյանքի, միասին նույն հասցեում դուռ ու լուսամուտ բացելու, օրինականացնելու, համատեղ հասցեներ ստանալու դիմումների և որոշումների վկայակոչումը:

 Մասնավորապես` ապացույցների վկայակոչման պահին` ժամը 14:49:50-ին, երբ նշում էր հստակ ապացույցը` «Երևանի քաղաքապետի 2018 թվականի մայիսի .....») ձայնագրությունն ընդհատվում է, և այն վերսկսում է մեկ րոպե անց՝ 14:50:47-ին, Արթուր Աթաբեկյանի խոսքերով` «Հիմա ձեզ հասկացա, ձեր նշած ապացույցները հատ-հատ գնահատելու ենք»:

 38. Դատական նիստի արձանագրումը տեղի է ունեցել համակարգչային եղանակով, և կողմի խոսքերը` ապացույցների ներկայացման ու վերլուծության ժամանակ, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում էր նախկին ԲԴԽ նախագահի և ԱՆ նախարարի համատեղ սեփականության, անձնական կյանքի, միասին նույն հասցեում դուռ ու լուսամուտ բացելու, օրինականացնելու, համատեղ հասցեներ ու եկամուտներ ստանալու դիմումների և որոշումների վկայակոչմանը, չեն արձանագրվել:

39. Նշված փաստերը համադրելով նախկին ԲԴԽ նախագահի` ներկայիս անդամների` մասնավորապես՝ նաև Արթուր Աթաբեկյանի նկատմամբ ունեցած ազդեցության հանգամանքով, առնվազն հիմնավոր, ողջամիտ կասկած է առաջանում, որ ձայնագրությունը մոնտաժվել է և/կամ չի արձանագրվել ի սկզբանե նիստը նախագահողի կողմից (գործողությամբ` հրահանգ, թողտվություն և այլն):

 Դատական նիստի արձանագրման և կողմի դատավարական իրավունքի նորմերի խախտմանը կամ սխալ կիրառմանը վերաբերելի` քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (նաև քրեական դատավարությունում) մասնավորապես 365-րդ հոդվածը նկարագրված խախտումը դասում է դատական ակտի անվերապահ բեկանման հիմքերի շարքում։

 2. Դատական ակտը բոլոր դեպքերում ենթակա է բեկանման, եթե`

 1) դատարանը գործը քննել է ոչ օրինական կազմով, այդ թվում՝ այնպիսի դատավորի կողմից, ով պարտավոր էր ինքնաբացարկ հայտնել.

 (...)

 6) գործից բացակայում է դատական նիստի արձանագրությունը.

 7) դատական նիստի արձանագրումը կատարվել է այնպիսի թերություններով, որոնք անհնար են դարձնում բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների առկայությունը կամ բացակայությունը պարզելը.

 (...)

 9) դատական ակտը չունի պատճառաբանական մաս

 (...)

 3. Անկախ բողոքի հիմքերից և հիմնավորումներից` դատական ակտը ենթակա է բեկանման, եթե առկա են սույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 7-րդ, 9-րդ և 11- րդ կետերով սահմանված` դատական ակտի անվերապահ բեկանման հիմքերը:

 40. Եթե նույնիսկ ընդունենք, թե նշվածը կարող է ունենալ տեխնիկական հիմքեր, և/կամ նիստն արձանագրողը դատական նիստի քարտուղարն է, սակայն, միայն այն հանգամանքը, որ նախագահողը սկզբում պահանջում է չձայնագրել, հետո պահանջում է անջատել Դավիթ Հարությունյանի բարձրախոսը, որից հետո՝ հիշատակված վայրկյանին անջատում է սեփականը՝ ու այն միացնում ավելի ուշ` վերլուծության ավարտից հետո կամ այն ընդհատելուց հետո, ինքնին անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է առաջացնել ԲԴԽ նախագահի գործողություններում դիտավորության, հետևաբար՝ նաև շարունակական կամ հենց տեղում դրսևորված կողմնակալության մասին տպավորություն:

 41. Ընդ որում հատկանշական են ԲԴԽ նախագահի և անդամների նույն նիստում արված արձանագրումները.

 ա) Ժամը 14:52:23-ին Կ.Թումանյան- Քանի որ դռնփակ նիստում ա, ես մի հարց ունեմ էլի: Պարոն Հարությունյան, Ձեր, էս Ձեր էս գործի խնդիրներն ինչ սկսվել ա, համենայնդեպս ինչ ներկայացվել ա, ամբողջ դատական նիստի ձայնագրությունը, որը տեղի ունեցել ա, հավատացնում եմ Ձեզ, վայրկյան-վայրկյան, մի քանի բան հետ տալով, մի քանի բան կրկին լսելով, ուսումնասիրել եմ, ուսումնասիրել եմ նաև Ձեր ամբողջ լրատվամիջոցներին տրված մեկնաբանությունները, Ձեր ելույթները, դիրքորոշումները: Ես ուզում եմ էդ տպավորությունը չստանամ, բայց տպավորություն ա, որ Դուք խնդիր ունեք Անդրեասյանի հետ, դռնփակ ենք ուղակի ասում, կամ ինքը Ձեզ հետ, կամ Դուք իրա հետ:

 բ) Ա.Աթաբեկյան- Հիմա ես օրինակ համարում եմ, որ Ձեր էդ փաստարկը, որ ասեցիք, ես ու խորհրդի անդամները, ուշադրությամբ, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի, Ձերը անջատեք ասեմ, անհրաժեշտության դեպքում նաև էս նիստի արձանագրությունն էլ նորից կլսենք, Ձեր փաստարկն էլ ուշադրություն կդարձնենք, վերջում էլ, թերևս են իմ ենթադրմամբ ողջամտորեն Ձեր համար էն ամենակարևորը ասեցիք ո՞նք կարելի ա մի տնից մարդիկ լինեն, չակերտների մեջ իհարկե, ոնց որ Դուք ասեցիք, ու ասում եք, դրա վերաբերյալ ստեղ փաստաթուղթ ունեք, ճի՞շտ ա: Հիմա ես ասում եմ օրինակ՝ էդ հաստատ, հաստատապես իմացեք, որ այդ էդ փաստարկը, էս փաստաթղթի հետ, համոզված եղեք, որ մենք գնահատման առարկա կդարձնենք:

 41.1. Հենց վերը նշված կետում ԲԴԽ անդամների խոսքերը, ըստ որի վայրկյան առ վայրկյան լսում են նիստերի արձանագրությունները, մի քանի բան հետ են տալիս, նորից լսում ու փաստարկները գնահատում, ևս ինքնին հիմք է տալիս հայտնելու համոզմունք առ այն, որ վերջիններս լսել են նաև այս դատական նիստի արձանագրությունը, սակայն, եթե նույնիսկ ընդունենք, ենթադրենք թե իբր տեղի է ունեցել «խոտան», ապա հետագայում` հաջորդող առնվազն երկու դատական նիստերում այդ մասին չեն հայտնել ու չեն արձանագրել, ինչը ևս վկայում է նրա մասին, որ գործողությունը տեղի է ունեցել դիտավորությամբ։

 42.2. Ավելին, եթե ընդունենք ԲԴԽ նախագահի՝ արձանագրումը, որ իրենք պետք է գնահատեն փաստաթղթերն nւ փատարկները, ապա փաստարկի ինքնին չարձանագրելը զրկելու է այդ հնարավորությունից թե՝ իրենց, թե հետագայում՝ այլ հնարավոր ընթացակարգերով սույն գործի հանգամանքների վերանայման ժամանակ։

 42.3. Այդ կապակցությամբ ներկայացվել է բացարկի միջնորդություն ԲԴԽ նախագահին, բացարկը մերժվել է. Կրկին պատճառաբանված որոշում չի կայացրել, կողմերին չի տրամադրվել։

 44. 2026 թվականի փետրվարի 20-ին ԲԴԽ անդամները հարցեր են տվել կողմին` վարույթի վերաբերյալ նախնական դիրքորոշումը ներկայացրած անձին` Դավիթ Հարությունյանին:

 45. Նիստի ընթացքում Խորհրդի անդամների կողմից Դ.Հարությունյանին ուղղված հարցադրումները, դրանց ձևակերպումները և դրսևորած վարքագիծը ողջամիտ կասկած են հարուցել նրանց անաչառության վերաբերյալ:

 45. Ձայնագրառման ուսումնասիրությունը և դրա վերարտադրումից պարզվել է կամ հաստատվել է հետևյալը.

 45.1. Նախ և առաջ նվազագույնը, որը պետք է փաստել հետևյալն է.

 Խորհրդի անդամ Կարեն Թումանյանի կողմից նիստի ընթացքում բազմիցս օգտագործվել են ձևակերպումներ, որոնցով նա բացահայտ արտահայտել է իր քվեարկության կազմակերպման ընթացքը, իր ներքին համոզմունքի ձևավորման փուլը և իրավական գնահատականի հնարավոր ուղղությունը, կանխակալ եղանակով գնահատել կողմի խոսքերը, նշել է, որ կատարել է ապացույցների կամ փաստերի ինքնուրույն որոնում («գուգլ (google)» է արել) այլն։ Այդպիսի հրապարակային գնահատականները, գործողությունները, արտահայտությունները, համադրված հարցադրումների մեղադրական կառուցվածքի հետ, կարող են ողջամիտ դիտորդի մոտ ստեղծել նախապես ձևավորված վերաբերմունքի տպավորություն։

 Պետք է փաստել նաև, որ հարցադրումները «Զարմացար», «Եղե՞լ է, որ Դուք էս հարձակումը կամ եթե դուք էսպիսի տեսակը գնահատեք հարձակում` քննադատեք» դուրս է քննարկվող կարգապահական վարույթի առարկայից կամ կարող է հեգնական՝ վերաբերմունքի տպավորություն թողնել, քանի որ գործը չի վերաբերում Դատավորի նախորդ տարիների հրապարակային դիրքորոշումներին կամ դրանց բացակայությանը, որոնք կարելի էր գնահատել նվազագույնը՝ ոչ վերաբերելի հարցեր, սակայն դատավարական գործընթացում ապացույցների, փաստերի ձեռքբերումը, գնահատումը պետք է հիմնվի վարույթի նյութերի և ներկայացված ապացույցների վրա, «google եմ արել» ձևակերպումը կարող է ողջամիտ դիտորդի մոտ ստեղծել այնպիսի տպավորություն, որ գործընթացը ձևավորվում է գործից դուրս աղբյուրների հիման վրա, այլ՝ ոչ բացառապես ներկայացված նյութերի շրջանակում:

 45.1.1. Օրինակ`

 ԲԴԽ ոչ՝ դատավոր անդամներ Կարեն Թումանյանը և Երանուհի Թումանյանցը 2026 թվականի փետրվարի 20-ի դատական նիստում նշել են, որ Դավիթ Հարությունյանը՝ հեղինակավոր ՝ դատավոր է եղել: Այլ կերպ` Դավիթ Հարությունյանին բնութագրել են որպես առավել հեղինակավոր¹⁸⁹:

 Ոչ դատավոր անդամներ Թումանյանը և Թումանյանցը, շեշտադրելով Դավիթ Հարությունյանի նման բնութագրումը, արձագանքել են ու փաստել են, որ դա բնավ վերջինիս նկատմամբ հաճոյախոսություն չէ, և այն հանգամանքը, որ Դավիթ Հարությունյանը հեղինակություն է կամ առավել հեղինակավոր դատավոր է, ապա դա փաստ է կամ իրենք դա փաստում են:

 Չեն նշել, նաև թե ինչի հիման վրա կամ ինչու են հարցեր տալու փուլում նշված փաստը հաստատված համարում։

 Այս կապակցությամբ էական է, որ լիազոր մարմնի ներկայացուցիչը ավելի վաղ Դավիթ Հարությունյանի և նրա ներկայացուցչի հարցերին պատասխանելիս նշել է, որ չկան դատավորին բացասական կամ դրական բնութագրող հանգամանքներ, իսկ նախկինում կարգապահական պատասխանատվության ենթարկված չլինելը, ինքնին դրական բնութագրող տեղեկություն չէ, այլ` «նորմալ է»:

 Այսինքն` առնվազն լիազոր մարմնի մոտ կարող է փաստերի կանխակալ գնահատումը կանխակալության տպավորություն առաջացնել, հետևաբար կարծում ենք, որ լիազոր մարմինը ևս հիմքեր ունի այս համատեքստում ևս միանալու բացարկի միջնորդությանը:

 Այլ հարց է, որ Կ.Թումանյանը և Ե.Թումանյանցը ցանկանում են նման փաստի նկատմամբ կանխակալ վերաբերմունքը դատական նիստում ընդգծելով, փորձեն ազդեն նաև խորհրդի մյուս անդամների վրա` նշված փաստը հաստատված համարելու և դրանով իսկ կարգապահական պատասխանատվության հիմքեր ստեղծելու համար այն կանխավարկածով, որ հեղինակավոր դատավորի խոսքն առավել ազդեցիկ է եղել կամ առավել ազդեցիկ է եղել նախորդ բանախոսներից։

 Վերոգրյալը հավաստող հարցերի և պատասխանների մեջբերումները`

 ա) Կ.Թումանյան- Չէ, ես շարունակում եմ։ Ձեր կարծիքով Ձեր խոսքը, որպես հեղինակավոր դատավորի արտահայտած, ազդեցիկ է եղել, թե` ոչ:

 Դ.Հարությունյան- Էդ լավ խոսքերի համար շնորհակալություն, բայց եկեք էդ կոնտեքստներից վերանանք:

 Կ.Թումանյան- Չէ, խոսքի ազատության համար սա կարևոր ա:

 (...)

 բ) Դ.Հարությունյան- Երկու անգամ իմ վերաբերյալ որոշումներ եք կայացրել, չէ։ Որովհետև ես հեղինակությունը միշտ հասկանում եմ դրական, բայց, օրինակ, երբեմն...

 Ա.Աթաբեկյան- Դուք ճիշտ եք հասկացել իրար:

 Դ.Հարությունյան- Հիմա տեսեք խնդիրը ստեղ, եթե դա դրական ա` ես շնորհակալ եմ դրա համար, բայց պետք չի էդպիսի մոտեցումներ անել, գնահատականներ տալ, որովհետև առնվազն երկու անգամ իմ վերաբերյալ կայացվել ա որոշումներ, այնտեղ դա չի արձանագրվել, որ էս դատավորը գոնե դրական ա բնութագրվում, դրական հեղինակություն ունի, բայց գրվել է, որ հանգամանքներ, նաև անձս հաշվի առնելով, որոշել են միանգամից դադարեցնեն՝ լիազորություններս, բայց խոսքը դրա մասին չի, խնդրում եմ այդպիսի արձանագրումներ չանել, եթե դա զուտ հաճոյանալու համար չի, ես շնորհակալ եմ, գնահատում եմ...

 Ե.Թումանյանց- Պարոն Հարությունյան, էստեղ ոչ ոք ոչ մեկին չի հաճոյանում և չեմ կարծում ինչ-որ նման բան կա, մենք ուղակի փաստում ենք, որ պարոն Թումանյանը նման բան ասեց, և ըստ դրա տրամաբանությունը դա էր...

 Դ.Հարությունյան- Ես հույս ունեմ այդ փաստը կարձանագրվի դատարանի որոշման մեջ։

 (...):

 45.2. Վերոգրյալը հիմք է տալիս պնդելու, որ երկու ԲԴԽ ոչ դատավոր անդամների արձանագրումները և նրանց կարծիքը հաստատած ԲԴԽ նախագահի խոսքերի կառուցվածքը կարող է ողջամիտ դիտորդի մոտ ստեղծել այնպիսի տպավորություն, որ «հեղինակավոր դատավոր» լինելու հանգամանքը օգտագործվում է որպես գնահատման գործոն՝ արտահայտության ազդեցությունը ծանրացնելու կամ կարգապահական պատասխանատվության՝ հիմնավորում՝ կառուցելու նպատակով՝ այն կանխավարկածով, թե հեղինակավոր դատավորի խոսքը առավել ազդեցիկ է եղել կամ առավել ազդեցիկ է եղել նախորդ բանախոսներից։

 Այլ կերպ, եթե ԲԴԽ-ի համար փաստ է եղել, որ Դավիթ Հարությունյանը «հեղինակավոր» է, ապա անհրաժեշտ է հստակեցնել

 ա) ինչ չափանիշներով է այդ գնահատականը տրվել,

 բ) ինչ իրավական նշանակություն ունի այդ հանգամանքը տվյալ կարգապահական վարույթի շրջանակում,

 գ) և ինչու է այն օգտագործվում որպես քննարկման առարկա այն պայմաններում, երբ պաշտոնական դիրքորոշմամբ, որն արտահայտվել է դատավորի վերաբերյալ նախկինում կայացված երկու որոշումներում, ուր չեն արձանագրվել դրական կամ բացասական բնութագրող հանգամանքներ, իսկ Դավիթ Հարությունյանը 2023 թվականի հուլիսի 3-ից մինչ օրս չի պաշտոնավարել. զրկված է եղել դատավորի առաքելությունն իրականացնելուց:

 Մոտեցումը, ըստ որի «հեղինակավոր» լինելու հանգամանքն ընտրողական ընդգծվում է, կարող է դիտվել որպես կանխակալ գնահատման տարր և որպես միջոց խորհրդի այլ անդամների վրա ազդելու համար` տվյալ հանգամանքը հաստատված համարելու և դրանով իսկ պատասխանատվության լրացուցիչ հիմքեր ձևավորելու նպատակով։

 Վերոգրյալ հանգամանքները իրենց ամբողջության մեջ կարող են ողջամիտ և անկողմնակալ դիտորդի մոտ առաջացնել Խորհրդի անդամների՝ կանխակալության վերաբերյալ օբյեկտիվ կասկած:

 46. Ավելին` Խորհրդի ոչ դատավոր անդամ Կարեն Թումանյանը հարցադրումների փուլում դռնբաց դատական նիստում, նիստի ընթացքում բազմիցս օգտագործել է ձևակերպումներ, որոնցով նա բացահայտ արտահայտել է իր քվեարկության կազմակերպման ընթացքը, իր ներքին համոզմունքի ձևավորման փուլը և իրավական գնահատականի հնարավոր ուղղությունը, կանխակալ եղանակով գնահատել կողմի խոսքերը այլն։ Այդպիսի հրապարակային գնահատականային արտահայտությունները, համադրված հարցադրումների մեղադրական կառուցվածքի հետ, կարող են ողջամիտ դիտորդի մոտ ստեղծել նախապես ձևավորված վերաբերմունքի տպավորություն։

 Վերոգրյալի մասին վառ օրինակ է հետևյալը.

 Կ.Թումանյան- Ես ուզում եմ Ձեզ տեղյակ պահեմ, որ ես չհասկացա Ձեր խոսքից դատական, դատարանին եք քննադատել, թե վարչական մարմնին, ստիպված եմ քվեարկության ժամանակ՝ հիմք ընդունել նյութերը, ու ես կուզեի նաև Ձեր ասածը: Հաջորդ հարցը... Եթե Դուք այս Ձեր ելույթում փաստերով ներկայացնում եք, որ սա պայմանավորված է եղել օրենսդրական փոփոխություններով, ապա ուզում եմ հասկանամ, օրենսդրական փոփոխությունները Դուք շատ լավ գիտեք, որ նախաձեռնությունն ընդհանրապես Սահմանադրությամբ և օրենքներով ով կարող է օրենսդրական նախաձեռնությամբ հանդես գա, և ովքեր են օրենքներն ընդունում, ինչ կապ ունի Բարձրագույն դատական խորհուրդն օրենքների ընդունման հետ։

 Դ.Հարությունյան- Այ որ նյութերը հետազոտեիք ավելի խորությամբ....

 Կ.Թումանյան- Պարոն Հարությունյան խնդրում եմ, Ձեզ հորդորում եմ նման բան մի ասեք, ես շատ լավ հետազոտել եմ, հանգիստ եղեք:

(Տես դատական նիստերի ամբողջական ձայնագրությունը)

 47. Այդուհանդերձ՝ առավել մտահոգիչը, որը այլընտրանք չի թողնում բացարկի միջնորդություն ներկայացնելու հարցում հետևյալում է.

 Եթե առաջնորդվենք լիազոր մարմնի կամ ԲԴԽ պրակտիկայով կամ նախկինում հայտնած դիրքորոշումներով ու ընդունենք, թե նա Կարեն Թումանյանը դատավոր է կամ՝ հանդես է եկել որպես դատարան, ու նրա վրա տարածվում են՝ դատավորի վարքագծի, զսպվածության կանոնները և ազատ խոսքի սահմանափակումները, ապա նա կարող էր վնասել ԲԴԽ հեղինակությունը, դրսևորելով «դատավորին» ոչ վայել վարքագիծ կամ նրան տեսակետից առնվազն այդպիսի հանրային ընկալում կարող էր ձևավորվել երրորդ անձանց մոտ դատական նիստին հետևելիս կամ տեսաձայնագրությունը դիտելիս կամ ձայնագրությունը լսելիս:

 47.1. Այսպես`

 Կարեն Թումանյանը հարց է ձևակերպել, որում արել է հետևյալ պնդումները Թումանյանի պնդումները.

 «Շատ լավ ես շարունակեմ, մի քանի հարց ունեմ։ Ձեր տարիների ժամանակահատվածի, ժամանակաընթացքում, դատավորի պաշտոնավարման, Հայաստանի վերաբերյալ բազմաթիվ զեկույցներ, դիրքորոշումներ է եղել միջազգային կառույցներից Թրանսփարենսի ինտերնեշնլ, Պետական դեպարտամենտ, ԵԽ, տեղական մի շարք ՀԿ, օմբուցմենի, տարբեր գնահատականներ:

 Հավաքական գնահատականները եղել է` կոռուպցիայի մեջ ամբողջությամբ թաթախված, նշանակումներից մինչև ազատում։

 Ընդ որում` դիրքորոշումներ կա, որ ամեն երրորդ առնչվողը դատարանի հետ հանդիպել է կոռուպցիայի հետ։ Ազդեցությունը գործադիր մարմնից նշանակումներով պայմանավորված, ազատումներով պայմանավորված` վերից վար պայմանավորված։

 Սա իմ դիրքորոշումը չի. վերից վար պայմանավորված՝ դատական ակտերի կայացում կոնկրետ գներով¹⁹⁰։

 Պնդումներից հետո Թումանյանի հարցը Դավիթ Հարությունյանին.

 Եղե՞լ է, որ Դուք էս հարձակումը կամ եթե դուք էսպիսի տեսակը գնահատեք հարձակում` քննադատեք։»

 Բառացի հետևյալն է եղել.

 Կ.Թումանյան- Շատ լավ ես շարունակեմ. մի քանի հարց ունեմ։ Ձեր տարիների ժամանակաընթացքում դատավորի պաշտոնավարման, Հայաստանի վերաբերյալ բազմաթիվ զեկույցներ, դիրքորոշումներ է եղել միջազգային կառույցներից` «Թրանսփարենսի ինտերնեշնլ», Պետական դեպարտամենտ, ԵԽ, տեղական մի շարք ՀԿ-ների, օմբուցմենի, տարբեր: Գնահատականները, հավաքական գնահատականները եղել է կոռուպցիայի մեջ ամբողջությամբ թաթախված, նշանակումներից մինչև ազատում: Ընդ որում՝ դիրքորոշումներ կա որ ամեն երրորդ առնչվողը դատարանի հետ հանդիպել է կոռուպցիայի հետ: Ազդեցությունը գործադիր մարմնից՝ նշանակումներով պայմանավորված, ազատումներով պայմանավորված: Վերից վար պայմանավորված, սա իմ դիրքորոշումը չի, վերից վար պայմանավորված դատական ակտերի կայացում՝ կոնկրետ գներով: Եղել է, որ Դուք էս հարձակումը կամ եթե դուք էսպիսի տեսակը գնահատեք հարձակում՝ քննադատեք:

 47.2. Նշված խոսքը չի ընդհատվել՝ խորհրդի նախագահի կողմից, Խորհուրդը թույլատրել է պատասխանել նշված հարցին։

 47.3. Դ.Հարությունյան- Ուրեմն տեսեք, նախ այդ զեկուցները հնչեցնելու անհրաժեշտություն չկար: Դե Ձեր գնահատականն է՞։

 Կ.Թումանյան- Չէ, չէ, իմ գնահատականը չի։ Այս զեկուցները միջազգային հանրության գնահատականն է Հայաստանի Հանրապետության դատական իշխանության վերաբերյալ։

 (...):

 Նշված խոսքը չի ընդհատվել խորհրդի նախագահի կողմից, Խորհուրդը թույլատրել է պատասխանել նշված հարցին։

 47.4. Դավիթ Հարությունյանի արձագանքը և մյուս հարցի պատասխանը.

 Դ.Հարությունյան- Մեկ էլ հա, էդ Ձեր հարցը բազմածավալ էր, էս նույն, նմանատիպ բան ես լսել եմ այստեղ` պարոն Անդրեասյանից, երբ որ 2000-ականների պրակտիկան Անտոնյանի գործով գնահատելիս մեջբերեց իր զեկույցը, թե ինչ-որ մեկ այլ զեկույց ու դատական իշխանության հասցեին նման գնահատական տվեց։

 Ես գտնում եմ ու պնդում եմ ու պահանջում եմ, որ դատական իշխանության հասցեին այդպիսի գնահատականներ չհնչեցվեն, այդ կոռումպացված, համակարգային, այդ ինչ-որ այդ զեկույցներում եղել են։ Եթե ուրիշ հարց ա, թե դուք կիսում եք ու պնդում եք` կարող եք նշել, ապա այդ դեպքում քննարկման ենթակա կարող է լինել:

 Հարկ է նշել, որ սույն փաստաթղթում միջնորդողի՝ հեղինակի կողմից ուղղակի խոսքի մեջբերումներ կատարելիս, խոսքերի արանքում սույն` «(...)» կետադրական նշանը (էլիպսիս, եռակետ կամ այլ անվանում ունեցող) չի օգտագործվել (տես ու հիմք ընդունի դատական նիստերի արձանագրությունը):

 47.5. Կարեն Թումանյանի այն պնդումները, թե միջազգային հանրությունը կամ միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների հավաքական (նույնիսկ առանձին կարծիքը) կամ այլ գնահատական է եղել այն մասին, թե մասնավորապես դատական համակարգը երբևէ՝ կոռուպցիայի մեջ ամբողջությամբ թաթախված է եղել, նշանակումներից` մինչև ազատում կամ իբր եղել են դիրքորոշումներ, թե ամեն երրորդ առնչվողը դատարանի հետ հանդիպել է կոռուպցիայի հետ՝ կամ՝ ազդեցությունը գործադիր մարմնից նշանակումներով պայմանավորված ազատումներով պայմանավորված, վերից վար պայմանավորված կամ դատական ակտերի կայացումը վերից վար կոնկրետ գներով է եղել, չի համապատասխանում իրականությանը.

 47.6. Ավելին

 ա) Նշված ձևակերպումները չեն վկայակոչվել որևէ հանրամատչելի և կամ հեղինակավոր կոնկրետ զեկույցով, փաստաթղթով կամ պաշտոնական աղբյուրով,

 բ) Չի նշվել որևէ միջազգային կազմակերպության կոնկրետ փաստաթուղթ, որտեղ Հայաստանի Հանրապետության դատական համակարգը բնութագրված լինի որպես «ամբողջությամբ թաթախված կոռուպցիայի մեջ»,

 գ) Չի ներկայացվել որևէ միջազգային գնահատական, որտեղ արձանագրված լինի, որ «դատական ակտերը վերից վար կայացվել են կոնկրետ գներով»,

 դ) Նշվածը Կարեն Թումանյանի կամ Կարեն Անդրեասյանի` սեփական մեջբերումներ պարունակող գնահատականներն են:

 Առկա հրապարակային միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների զեկույցները (Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ, ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտ, Եվրոպայի խորհուրդ, Մարդու իրավունքների հանձնակատարի գրասենյակ և այլք) արձանագրել են համակարգային խնդիրներ, մարտահրավերներ, բարեփոխումների անհրաժեշտություն, երբեմն` կոռուպցիոն ռիսկեր, սակայն որևէ միջազգային հեղինակավոր կառույց երբևէ չի տվել այնպիսի ձևակերպում, թե Հայաստանի՝ դատական համակարգը «ամբողջությամբ թաթախված է եղել կոռուպցիայի մեջ նշանակումներից մինչև ազատում» կամ որ «դատական ակտերը վերից վար պայմանավորվել են կոնկրետ գներով»:

 48. Այսպիսի «ընդհանրացված» և ծայրահեղ ձևակերպումների վերագրումը «միջազգային հանրությանը» ողջամիտ դիտորդի մոտ կարող է առաջացնել այնպիսի տպավորություն, որ քննարկման ընթացքում ներմուծվում են փաստացի չհիմնավորված, ուռճացված, ավելորդ և սուտ մեղադրանքներ դատական իշխանության հասցեին:

 49. Ավելին` դատավորների միությունը 2024 թվականին կատարել է որոշակի ուսումնասիրություններ տարածաշրջանի և Եվրոպական երկրներում դատական համակարգերի՝ վերաբերյալ, և եթե նույնիսկ դիտարկենք Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունները ՄԻԵԴ որոշումների կատարման չափանիշով, ապա ըստ Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի հրապարակվող տվյալների` Ադրբեջանի Հանրապետությունը տարիներ շարունակ գտնվել է ամենախնդրահարույց պետությունների շարքում` չկատարված կամ երկար տարիներ չկատարվող վճիռների/որոշումների քանակով:

 Այսինքն` եթե վերցնենք Եվրոպայի խորհրդի այն պետությունը, որի նկատմամբ արձանագրված են առավել լուրջ և համակարգային խնդիրներ, օրինակ, ՄԻԵԴ վճիռների կատարման ոլորտում, ապա այդ ցուցակում՝ առաջատարներից մեկը` Ռուսաստանի Դաշնությունից հետո (այլևս չի անդամակցում) հանդիսանում է Ադրբեջանը:

 Այնուամենայնիվ, նույնիսկ Ադրբեջանի վերաբերյալ միջազգային հեղինակավոր զեկույցներում և փաստաթղթերում¹⁹¹¹⁹² երբևէ չեն կիրառվել այնպիսի ամբողջական և բացարձակ ձևակերպումներ, ինչպիսիք են`