համաձայն Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, 169-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ինչպես նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 40 և 74-րդ հոդվածների,

դռնբաց նիստում գրավոր ընթացակարգով քննեց «2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների` Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործը:

Կառավարությունն իր` 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի N 1586-Ա որոշմամբ հավանություն է տվել 2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագծի վերաբերյալ Կառավարության օրենսդրական նախաձեռնությանը և որոշել է նշված համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու նպատակով դիմել Սահմանադրական դատարան:

Գործի քննության առիթը Կառավարության՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 17-ին Սահմանադրական դատարան մուտքագրված դիմումն է։

Ուսումնասիրելով վերոնշյալ համաձայնագիրը, հետազոտելով սույն գործով Կառավարության ներկայացուցչի գրավոր բացատրությունը և գործում առկա մյուս փաստաթղթերը՝ Սահմանադրական դատարանը ՊԱՐԶԵՑ.

1. «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագիրը (այսուհետ` Համաձայնագիր) ստորագրվել է 2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում` Հայաստանի Հանրապետության կամ Վրաստանի տարածք մուտք գործելու, այնտեղ գտնվելու կամ բնակվելու համար սահմանված պահանջները չբավարարող կամ այլևս չբավարարող անձանց հայտնաբերման, անվտանգ և կանոնակարգված վերադարձի համար Համաձայնագրի միջոցով և փոխադարձության հիման վրա արագ և արդյունավետ ընթացակարգեր մշակելու և այդ անձանց տարանցումը համագործակցության ոգով դյուրացնելու նպատակով:

2. Համաձայնագիրն ունի անբաժանելի մաս կազմող 7 հավելվածներ՝ Հավելված 1. «Փաստաթղթերի ընդհանուր ցանկը, որոնց ներկայացումը համարվում է քաղաքացիության մասով ապացույց (3-րդ հոդվածի 1-ին կետ և 7-րդ հոդվածի 1-ին կետ)», Հավելված 2. «Փաստաթղթերի ընդհանուր ցանկը, որոնց ներկայացումը համարվում է քաղաքացիության մասով առերևույթ (prima facie) փաստարկ (3-րդ հոդվածի 1-ին կետ և 7-րդ հոդվածի 2-րդ կետ)», Հավելված 3. «Երրորդ երկրի քաղաքացիների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց հետընդունման համար պայմանների մասով ապացույց համարվող փաստաթղթերի ընդհանուր ցանկ (4-րդ հոդվածի 1-ին կետ և 8-րդ հոդվածի 1-ին կետ)», Հավելված 4. «Երրորդ երկրի քաղաքացիների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց հետընդունման համար պայմանների մասով առերևույթ (prima facie) փաստարկ համարվող փաստաթղթերի ընդհանուր ցանկ (4-րդ հոդվածի 1-ին կետ և 8-րդ հոդվածի 2-րդ կետ)», Հավելված 5. «Հարցազրույցի դիմում (7-րդ հոդվածի 3-րդ կետ), Հետընդունման դիմում», Հավելված 6. «Տարանցման դիմում», Հավելված 7. «Համաձայն «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագրի 11-րդ հոդվածի 1-ին կետի Հետընդունման մասին ծանուցում»:

3. Համաձայնագրով Հայաստանի Հանրապետությունը փոխադարձության հիման վրա ստանձնում է մի շարք պարտավորություններ, մասնավորապես.

3.1. որպես Հայցվող պետություն՝ մասնավորապես ապահովել Հայաստանի Հանրապետության տարածք հետ ընդունված (ռեադմիսիայի ենթարկված) անձանց իրավունքների պաշտպանությունը՝ Համաձայնագրին և միջազգային այն փաստաթղթերով ստանձնած Հայաստանի Հանրապետության պարտավորություններին համապատասխան, որոնց կողմ է (հոդված 2, կետ 1),

3.2. որպես Հայցող պետություն՝ նախապատվություն տալ կամավոր, այլ ոչ հարկադիր վերադարձին, եթե պատճառներ չկան ենթադրելու, որ դա կխոչընդոտի անձի վերադարձը Հայցվող պետություն (հոդված 2, կետ 2),

3.3. որպես Հայցվող պետություն՝ Հայցող պետության դիմումի հիման վրա և առանց հետագա ձևական պահանջների, բացառությամբ նրանց, որոնք նախատեսված են Համաձայնագրով, հետ ընդունել բոլոր այն անձանց, որոնք չեն բավարարում կամ այլևս չեն բավարարում Հայցող պետության տարածք մուտք գործելու, այնտեղ գտնվելու կամ բնակվելու գործող պայմանները՝ պայմանով, որ ապացուցված է կամ ներկայացված առերևույթ (prima facie) փաստարկների հիման վրա կարող է հիմնավորված ձևով ենթադրվել, որ նրանք Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ են, ինչպես նաև որպես Հայցվող պետություն հետ ընդունել վերոհիշյալ անձանց անչափահաս չամուսնացած երեխաներին՝ անկախ նրանց ծննդյան վայրից կամ քաղաքացիությունից՝ բացառությամբ այն դեպքերի, եթե նրանք ունեն Հայցող պետությունում բնակության անկախ իրավունք, և վերոհիշյալ անձանց ամուսիններին, որոնք ունեն այլ երկրի քաղաքացիություն կամ քաղաքացիություն չունեցող անձ են և ունեն վավեր ճամփորդական փաստաթուղթ՝ պայմանով, որ նրանք ունենան Հայաստանի Հանրապետության տարածք մուտք գործելու և այնտեղ գտնվելու իրավունք կամ ունեն այդ իրավունքը հետագայում ստանալու հիմք՝ բացառությամբ այն դեպքերի, եթե նրանք ունեն Հայցող պետությունում բնակության անկախ իրավունք (հոդված 3, կետեր 1 և 2),

3.4. որպես Հայցվող պետություն՝ հետ ընդունել նաև Հայցող պետությունում անօրինականորեն գտնվող կամ բնակվող այն անձանց, որոնք Հայցող պետության տարածք մուտք գործելուց հետո, Հայաստանի Հանրապետության ներպետական օրենսդրության համաձայն, հրաժարվել են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից՝ բացառությամբ այն դեպքերի, եթե այդ անձանց Հայցող պետությունն առնվազն խոստացել է հպատակագրում (նատուրալիզացիա) (հոդված 3, կետ 3),

3.5. որպես Հայցվող պետություն՝ հետընդունման դիմումին դրական պատասխան տալու դեպքում ապահովել, որ Հայաստանի Հանրապետության իրավասու դիվանագիտական կամ հյուպատոսական ներկայացուցչությունը, անկախ հետ ընդունվող անձի ցանկությունից, ոչ ուշ, քան հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում տրամադրի հետ ընդունվող անձի վերադարձի համար պահանջվող ճամփորդական փաստաթուղթ՝ 90 օր վավերականության ժամկետով. վերոհիշյալ պարտավորությունը հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում չկատարելու դեպքում համարվում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունն ընդունում է երկրից արտաքսման նպատակով տրվող՝ Հայցող պետության օրինակելի ձևի ճամփորդական փաստաթղթի օգտագործումը (հոդված 3, կետ 4),

3.6. նախապես տրամադրված ճամփորդական փաստաթղթի վավերականության ընթացքում իրավական կամ փաստացի պատճառներով համապատասխան անձի տեղափոխման անհնարինության դեպքում, որպես Հայցվող պետություն՝ ապահովել, որ Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական կամ հյուպատոսական ներկայացուցչությունը հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում տրամադրի նույն վավերականության ժամկետով նոր ճամփորդական փաստաթուղթ. վերոհիշյալ պարտավորությունը հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում չկատարելու դեպքում համարվում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունն ընդունում է երկրից արտաքսման նպատակով տրվող՝ Հայցող պետության օրինակելի ձևի ճամփորդական փաստաթղթի օգտագործումը (հոդված 3, կետ 5),

3.7. որպես Հայցվող պետություն՝ Հայցող պետության դիմումի հիման վրա և առանց հետագա ձևական պահանջների, բացառությամբ այն պահանջների, որոնք նախատեսված են Համաձայնագրով, հետ ընդունել երրորդ երկրի քաղաքացիներին կամ քաղաքացիություն չունեցող այն անձանց, որոնք չեն բավարարում կամ այլևս չեն բավարարում Հայցող պետության տարածք մուտք գործելու, այնտեղ գտնվելու կամ բնակվելու գործող պայմանները՝ պայմանով, որ ապացուցված է կամ տրամադրված առերևույթ (prima facie) ապացույցների հիման վրա կարող է հիմնավորված ձևով ենթադրվել, որ այդպիսի անձինք հետընդունման դիմումը ներկայացնելու պահին ունեն Հայաստանի Հանրապետության կողմից տրված վավեր վիզա կամ կացության թույլտվություն, կամ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գտնվելուց կամ այդ տարածքով տարանցելուց հետո անօրինական կերպով և ուղղակիորեն մուտք են գործել Հայցող պետության տարածք (հոդված 4, կետ 1),

3.8. Հայցվող պետության կողմից հետընդունման դիմումին դրական արձագանքելու դեպքում, որպես Հայցող պետություն, տրամադրել վերադարձի համար պահանջվող օրինակելի ձևի ճամփորդական փաստաթուղթ այն անձին, որին հետընդունման մասով դրական արձագանք է տրվել (հոդված 4, կետ 3),

3.9. բացառությամբ Համաձայնագրի 5-րդ հոդվածի 2-րդ կետում նշված պայմանների՝ Համաձայնագրի 3-րդ և 4-րդ հոդվածներով նախատեսված պարտավորություններից որևէ մեկի հիման վրա իրականացվող` հետընդունման ենթակա անձի տեղափոխման համար ապահովել հետընդունման դիմումի ներկայացում Հայցվող պետության իրավասու մարմին (հոդված 5, կետ 1),

3.10. ապահովել, որ հետընդունման դիմումը հնարավորության սահմաններում պարունակի Համաձայնագրի 6-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված տեղեկությունները (հոդված 6, կետեր 1 և 2),

3.11. Համաձայնագրի 1-ին և 2-րդ հավելվածներում թվարկված փաստաթղթերից որևէ մեկի ներկայացման անհնարինության կամ դրանք բավարար չլինելու դեպքում, որպես Հայցվող պետություն՝ ապահովել, որ Հայաստանի Հանրապետության իրավասու մարմինը կամ իրավասու դիվանագիտական կամ հյուպատոսական ներկայացուցչությունները հետընդունման դիմումում ներառված՝ Հայցող պետության կողմից ներկայացված՝ հարցազրույց անցկացնելու խնդրանքի հիման վրա, հետընդունման ենթակա անձի հետ առանց անհարկի ձգձգման, խնդրանքը ներկայացնելու օրվանից հետո ամենաուշը հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում անցկացնեն հարցազրույց վերջինիս քաղաքացիության փաստը հաստատելու համար՝ իրավասու դիվանագիտական կամ հյուպատոսական ներկայացուցչության վարչական շենքում. վերոհիշյալ դեպքում՝ որպես Հայցող պետություն հանդես գալու պարագայում, եթե հարցազրույցը անց է կացվում իրավասու դիվանագիտական կամ հյուպատոսական ներկայացուցչության վարչական շենքից դուրս, ապա կրել ճամփորդության և կեցության հետ կապված ծախսերը և հարցազրույցի ժամանակ ապահովել հարցազրույցն անցկացնող դիվանագիտական ծառայության աշխատակցի անվտանգությունը (հոդված 7, կետ 3),

3.12. ապահովել Համաձայնագրի 8-րդ հոդվածով սահմանված՝ երրորդ երկրի քաղաքացիների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց մասով ապացուցման միջոցներին ներկայացվող պահանջների կատարումը (հոդված 8),

3.13. ապահովել Համաձայնագրի 9-րդ հոդվածով սահմանված հետընդունման դիմումի ներկայացման ժամկետների պահպանումը (հոդված 9),

3.14. որպես Հայցող պետություն՝ ապահովել, որ Հայաստանի Հանրապետության իրավասու մարմինները մինչև անձին վերադարձնելը՝ առնվազն երեք աշխատանքային օր առաջ, Հայցվող պետության իրավասու մարմիններին նախապես գրավոր ծանուցում ուղարկեն (հավելված 7) տեղափոխման վերաբերյալ, որը պարունակում է տեղափոխման ամսաթվի, պետական սահմանի անցման կետի, հնարավոր ուղեկցողների վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև տեղափոխմանը վերաբերող այլ տեղեկություններ (հոդված 11, կետ 1),

3.15. որպես Հայցող պետություն՝ հետ ընդունել Հայցվող պետության կողմից հետ ընդունված ցանկացած անձի, եթե անձի տեղափոխումից հետո՝ վեց ամսվա ընթացքում, իսկ երրորդ երկրի քաղաքացիների կամ քաղաքացիություն չունեցող անձանց տեղափոխումից հետո՝ 12 ամսվա ընթացքում հաստատվում է, որ Համաձայնագրի 3-րդ և 4-րդ հոդվածներով սահմանված պահանջները չեն կատարվել, նման դեպքերում Համաձայնագրի ընթացակարգային դրույթները կիրառվում են համապատասխան փոփոխություններով (mutatis mutandis), և տրամադրվում է հետ ընդունվող անձի իրական ինքնությանը և քաղաքացիությանը վերաբերող հասանելի ողջ տեղեկատվությունը (հոդված 12),

3.16. սահմանափակել երրորդ երկրի քաղաքացիների կամ քաղաքացիություն չունեցող անձանց տարանցումն այն դեպքերում, երբ այդ անձինք չեն կարող ուղղակիորեն վերադարձվել նպատակակետ հանդիսացող պետություն (հոդված 13, կետ 1),

3.17. որպես Հայցվող պետություն՝ թույլատրել երրորդ երկրի քաղաքացիների կամ քաղաքացիություն չունեցող անձանց տարանցումը, եթե հետագա ճամփորդությունը հնարավոր այլ տարանցման պետություններով և նպատակակետ հանդիսացող պետության կողմից հետընդունումն ապահովված են (հոդված 13, կետ 2),

3.18. ապահովել, որ տարանցման գործողությունների վերաբերյալ դիմումը և դրա պատասխանը Հայցվող պետության իրավասու մարմին ներկայացվեն հաղորդակցության էլեկտրոնային միջոցներով, այդ թվում՝ ՌՀԿԷՀ-ի (ռեադմիսիոն հայցերի կառավարման էլեկտրոնային համակարգ), և պարունակեն Համաձայնագրի 14-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված տեղեկությունները (հոդված 14, կետ 1),

3.19. որպես Հայցվող պետություն՝ դիմումը ստանալուց հետո՝ հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում, գրավոր տեղեկացնել Հայցող պետությանը դիմումի ընդունման մասին` հաստատելով ընդունման սահմանային անցակետը և նախատեսված ժամը, կամ տեղեկացնել ընդունումը մերժելու և մերժման հիմքերի մասին (հոդված 14, կետ 2),

3.20. օդային ճանապարհով տարանցում իրականացնելու դեպքում հետընդունման ենթակա անձին և նրա հնարավոր ուղեկցողներին ազատել օդանավակայանով տարանցման վիզա ձեռք բերելու պահանջից (հոդված 14, կետ 3),

3.21. որպես Հայցվող պետություն՝ ապահովել, որ Հայաստանի Հանրապետության իրավասու մարմինները, փոխադարձ խորհրդակցությունների համաձայն, աջակցեն տարանցման գործողությունների իրականացմանը, մասնավորապես, համապատասխան անձանց նկատմամբ իրականացվող վերահսկողության, ինչպես նաև այդ նպատակով անհրաժեշտ հարմարությունների ապահովման միջոցով (հոդված 14, կետ 4),

3.22. հետընդունման կամ տարանցման ենթակա անձի ուղեկցումն իրականացնել Համաձայնագրի 15-րդ հոդվածով սահմանված կարգով (հոդված 15),

3.23. որպես Հայցող պետություն՝ կրել մինչև Հայցվող պետության սահմանը կամ նպատակակետ հանդիսացող պետության սահմանն իրականացվող հետընդունման և տարանցման գործողությունների հետ կապված տրանսպորտային և վարչական բոլոր ծախսերը (հոդված 16, կետ 1),

3.24. որպես Հայցող պետություն՝ հաշիվ-ապրանքագիրն ստանալուց հետո՝ 30 օրվա ընթացքում, վճարել կատարված ծախսերի դիմաց՝ գումարը փոխանցելով Հայցվող պետության իրավասու մարմնի բանկային հաշվին (հոդված 16, կետ 2),

3.25. տվյալների պաշտպանությունն իրականացնել Համաձայնագրի 17-րդ հոդվածով սահմանված կարգով (հոդված 17),

3.26. Համաձայնագրի կիրառման և մեկնաբանման առնչությամբ մյուս Պայմանավորվող կողմի հետ միմյանց տրամադրել փոխադարձ օգնություն և այդ նպատակով ստեղծել համատեղ կոմիտե, որը, մասնավորապես, ունենալու է Համաձայնագրի 19-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված խնդիրները (հոդված 19, կետ 1),

3.27. Համաձայնագիրը ստորագրելուց հետո՝ 60 (վաթսուն) օրացուցային օրվա ընթացքում, դիվանագիտական ուղիներով վրացական կողմին տեղեկացնել Համաձայնագրի կիրարկման համար պատասխանատու իրավասու մարմինների, նրանց կոնտակտային տվյալների և սահմանային անցակետերի, ինչպես նաև այդ իրավասու մարմինների, նրանց կոնտակտային տվյալների և սահմանային անցակետերի ցանկացած փոփոխության մասին (հոդված 20):

Ելնելով գործի քննության արդյունքներից և ղեկավարվելով Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետով, 170-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով, ինչպես նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 63, 64 և 74-րդ հոդվածներով՝ Սահմանադրական դատարանը ՈՐՈՇԵՑ.

1. 2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

2. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 25 դեկտեմբերի 2025 թվական:

ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ

Սահմանադրական դատարանը, դռնբաց նիստում բանավոր ընթացակարգով քննելով «2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ գործը, 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի ՍԴՈ-1809 որոշմամբ որոշել է, որ 2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

Համաձայն չլինելով Սահմանադրական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի ՍԴՈ-1809 որոշմանը՝ Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ե. Խունդկարյանս շարադրում եմ դրա վերաբերյալ իմ հատուկ կարծիքը։

Նախքան հատուկ կարծիքի պատճառաբանություններին անդրադառնալը՝ հարկ եմ համարում նշել, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակությունից հետևում է, որ Սահմանադրական դատարանի կողմից որոշումներ և եզրակացություններն ընդունելիս քվեարկությանը մասնակցելը և Սահմանադրական դատարանի համապատասխան որոշման կամ եզրակացության ընդունմանը կողմ կամ դեմ քվեարկելը Սահմանադրական դատարանի դատավորի պարտականությունն է։

Հաշվի առնելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերի քննության արդյունքում Սահմանադրական դատարանի կողմից ընդունվող որոշումների (դրանցում արտահայտվող իրավական դիրքորոշումների) նշանակությունը միջազգային պայմանագրերի վավերացման գործընթացի, ինչպես նաև իրավաստեղծ և իրավակիրառ պրակտիկայի համար՝ հանրությանը պետք է հասանելի լինեն այդպիսի գործով ընդունված որոշմանը Սահմանադրական դատարանի դատավորի անհամաձայնության պատճառները, իսկ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 62-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված է Սահմանադրական դատարանի դատավորի՝ ընդունված որոշումից տարբերվող դիրքորոշումը պաշտոնապես ներկայացնելու մեկ եղանակ՝ հատուկ կարծիք շարադրելը։ Հետևաբար կարծում եմ, որ նշված գործերի քննության արդյունքում համապատասխան որոշման ընդունմանը դեմ քվեարկելու փաստից ուղղակիորեն բխում է հատուկ կարծիք ներկայացնելու՝ իմ՝ որպես Սահմանադրական դատարանի դատավորի պարտականությունը, ինչով էլ պայմանավորված ներկայացնում եմ իմ հատուկ կարծիքը։

Հարկ եմ համարում նշել, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի՝ «Միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության որոշումը» վերտառությամբ 74-րդ հոդվածի 6-րդ մասում նշված որոշումներից որևէ մեկն ընդունելու համար անհրաժեշտ է օրենքով սահմանված կարգով Սահմանադրական դատարան ներկայացված դիմում։ Հակառակ դեպքում, եթե առկա չէ թույլատրելի եղանակով ներկայացված դիմում կամ այն չի համապատասխանում օրենքով սահմանված պահանջներին, ապա Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէ ըստ էության որոշում ընդունել միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցի վերաբերյալ։

Ինչպես վերը նշվեց, Սահմանադրական դատարանն իր 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ի ՍԴՈ-1809 որոշմամբ 2025 թվականի հուլիսի 21-ին Թբիլիսիում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Վրաստանի կառավարության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները ճանաչել է Սահմանադրությանը համապատասխանող։ Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ սույն հատուկ կարծիքի շրջանակներում նշված որոշմանը բովանդակային առումով անդրադառնալն անհրաժեշտ չեմ համարում, քանի որ այդ որոշմանն իմ անհամաձայնության հիմքում ընկած է թույլատրելի եղանակով ներկայացված, «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին բավարարող դիմումի բացակայությունը, որպիսի պայմաններում կարծում եմ, որ Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէր սույն գործով ըստ էության որոշում ընդունել՝ անկախ այդ որոշման բովանդակությունից։

Այսպես՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքը սահմանում է դիմումին ներկայացվող պահանջները և Սահմանադրական դատարան դիմումի ներկայացման եղանակը։ Միաժամանակ նշված օրենքում ամրագրված իրավանորմերի բովանդակությունից հետևում է, որ Սահմանադրական դատարանում գործերի քննության միակ հնարավոր առիթը դիմումն է, որը պետք է ներկայացվի իրավասու անձի կողմից, համապատասխանի «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին և ներկայացված լինի թույլատրելի եղանակով։

«Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի իրավակարգավորումները (22-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 24-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 46-րդ հոդվածի 2-րդ մաս, 74-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 88-րդ հոդվածի 6-րդ մաս) թույլ են տալիս կատարել հետևյալ դատողությունները.

- մինչև Ազգային ժողովի կողմից միջազգային պայմանագրի վավերացումը դրանում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու իրավասությունը վերապահված է Կառավարությանը.

- այդ հարցով Սահմանադրական դատարան ներկայացվող դիմումը պետք է լինի իրավասու անձի կողմից ստորագրված.

- այդ հարցով դիմումը կարող է թղթային եղանակով ներկայացվել Սահմանադրական դատարան առանց նախապայմանների.

- այդ հարցով դիմումը կարող է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվել Սահմանադրական դատարան միայն այն դեպքում, երբ Սահմանադրական դատարանում առկա են համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ։

Վերահաստատելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերով Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշումների (օրինակ՝ ՍԴՈ-1581, ՍԴՈ-1620, ՍԴՈ-1622, ՍԴՈ-1674, ՍԴՈ-1676, ՍԴՈ-1706, ՍԴՈ-1734, ՍԴՈ-1746 և այլն) կապակցությամբ իմ կողմից ներկայացված՝ հատուկ կարծիքներում արտահայտված դիրքորոշումները՝ գտնում եմ, որ գործող իրավակարգավորումների պայմաններում Սահմանադրական դատարանում համապատասխան տեխնիկական հնարավորությունների առկայությունը և դրանով պայմանավորված՝ էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու, դրանց հիման վրա գործեր քննելու Սահմանադրական դատարանի իրավասությունը պետք է հավաստվեն Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտով։ Այսինքն՝ Սահմանադրական դատարան դիմող հնարավոր սուբյեկտները (դրա իրավունքն ունեցող անձինք) Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտից պետք է իրազեկվեն, որ Սահմանադրական դատարանում առկա են էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ, ինչպես նաև տեղեկանան էլեկտրոնային այն հարթակի մասին, որով Սահմանադրական դատարանն ընդունելու է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվող դիմումները, և միայն այդ պայմաններում անձինք կարող են էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ներկայացնել Սահմանադրական դատարան։

Ասվածի հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ առանց համապատասխան իրավական հիմքի հնարավոր չէ միանշանակ եզրահանգում կատարել այն մասին, թե Սահմանադրական դատարանում առկա են արդյոք էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ, իսկ նման եզրահանգման հիմքում պետք է ընկած լինի Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտը, որում պետք է նշված լինի էլեկտրոնային այն հարթակը, որի միջոցով դիմումների ներկայացումը Սահմանադրական դատարանը համարելու է ընդունելի, ինչպես նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնիկական միջոցների այն գործիքակազմը, որի միջոցով Սահմանադրական դատարանում իրականացվելու է էլեկտրոնային փաստաթղթում առկա էլեկտրոնային ստորագրության իսկության ստուգումը։ Դրա միջոցով Սահմանադրական դատարան դիմող անձանց համար հստակ և կանխատեսելի կլինի ոչ միայն այն, թե Սահմանադրական դատարանի կողմից որ հարթակի միջոցով են ընդունվում էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվող դիմումները, այլև այն, թե տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնիկական միջոցների ինչ գործիքակազմով է Սահմանադրական դատարանում պարզվում ստացված դիմումի՝ իրավասու անձի կողմից ստորագրված լինելու հանգամանքը։

Քննարկվող դեպքում սույն գործի նյութերում առկա է թղթային տարբերակով դիմում, որի վրա առկա չէ դիմողի ստորագրություն։

Նկատի ունենալով, որ սույն գործի նյութերում առկա դիմումի թղթային օրինակում բացակայում է որևէ ստորագրություն և Սահմանադրական դատարանի կողմից գործի քննության առիթ համարված դիմումի վրա առկա է միայն նշում՝ էլեկտրոնային ստորագրությամբ հաստատված լինելու մասին, հարկ եմ համարում անդրադառնալ Սահմանադրական դատարան էլեկտրոնային փաստաթղթի ձևով դիմում ներկայացնելու հարցին։

Ելնելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերով Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշումների (օրինակ՝ ՍԴՈ-1581, ՍԴՈ-1620, ՍԴՈ-1622, ՍԴՈ-1674, ՍԴՈ-1676, ՍԴՈ-1706, ՍԴՈ-1734, ՍԴՈ-1746 և այլն) կապակցությամբ իմ կողմից ներկայացված՝ հատուկ կարծիքներում վկայակոչված՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի և «Էլեկտրոնային փաստաթղթի և էլեկտրոնային թվային ստորագրության մասին» օրենքի վկայակոչված իրավական նորմերի վերլուծությունից՝ կարելի է արձանագրել, որ էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված, էլեկտրոնային փաստաթուղթ համարվող դիմումն ունի նույն իրավական նշանակությունը, ինչն ունի իրավասու անձի կողմից ձեռագիր ստորագրված դիմումը հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում.

- հաստատվել է էլեկտրոնային թվային ստորագրության իսկությունը, այսինքն՝ առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստուգման տվյալների և միջոցների կիրառման հնարավորություն և կիրառման դրական արդյունք, որը նույնականացնում է ստորագրող անձին.

- չկան բավարար ապացույցներ այն մասին, որ փաստաթուղթը փոփոխվել կամ կեղծվել է այն պահից, երբ այն հաղորդվել և (կամ) տրվել է պահպանության, բացառությամբ այն դարձունակ փոփոխությունների, որոնք անհրաժեշտ և անխուսափելի են այդ էլեկտրոնային փաստաթղթի հաղորդման և (կամ) պահպանման համար:

Ընդ որում, էլեկտրոնային ստորագրությունը կարող է էլեկտրոնային փաստաթղթին տալ իրավական նշանակություն այն դեպքում, երբ էլեկտրոնային ստորագրությունը տեսողական դիտման համար մատչելի տեսքով և ընկալման համար հասկանալի ձևով արտահայտվում է ցուցասարքի (դիսփլեյի) էկրանին, թղթի կամ էլեկտրոնային կրիչից տարբերվող որևէ այլ նյութական առարկայի վրա։

Վերոգրյալի հաշվառմամբ կարծում եմ, որ էլեկտրոնային փաստաթղթաշարժի համակարգի միջոցով դիմումների ներկայացումն ընդունելի համարելու պայմաններում անգամ սույն դեպքում գործի քննության առիթ համարված դիմումին կարող էր տրվել դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթղթի նշանակություն միայն վերը նշված պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում, քանի որ միայն այդ դեպքում հնարավոր կլիներ արձանագրել, որ դիմումն իսկապես ստորագրվել է դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) կողմից։ Մինչդեռ Սահմանադրական դատարանում էլեկտրոնային թվային ստորագրության իսկությունը ստուգելու տեխնիկական հնարավորությունների առկայության մասին իրավական ակտի բացակայության պայմաններում, ինչպես նաև սույն գործի նյութերում առկա դիմումի վրա որևէ ստորագրության բացակայության պայմաններում, կարծում եմ, որ ներկայացված դիմումը պետք է համարվեր իրավասու անձի կողմից չստորագրված, ուստի պետք է վրա հասնեին «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 26-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքները, այն է՝ դիմողը պետք է եռօրյա ժամկետում Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից տեղեկացվեր դիմումի՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 24-րդ հոդվածին անհամապատասխանության մասին, ինչի արդյունքում դիմողը նաև կկարողանար օգտվել դիմումը «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի պահանջներին համապատասխանեցնելու օրենսդրական հնարավորությունից։

Միաժամանակ, եթե Սահմանադրական դատարանը համարել է, որ սույն դեպքում առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված էլեկտրոնային փաստաթուղթ, որն ունի նույն իրավական նշանակությունը, ինչն ունի անձի ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթուղթը, ապա կարծում եմ, որ նման եզրահանգում կատարելու համար սույն գործում առնվազն պետք է առկա լիներ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից կազմված փաստաթուղթ այն մասին, որ տվյալ դեպքում իսկապես առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված էլեկտրոնային փաստաթուղթ, և Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմը ստուգել է ստորագրության իսկությունը՝ պարզելով, որ այդ փաստաթուղթը ստորագրվել է դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) կողմից։ Մինչդեռ սույն գործում նման փաստաթղթի բացակայության պայմաններում անհասկանալի է, թե ինչպես է սույն գործի քննության առիթ համարված դիմումին տրվել դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթղթի նշանակություն, այլ կերպ՝ ներկայացված փաստաթուղթն ինչ հիմքով է համարվել իրավասու անձի կողմից ստորագրված։

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ կարծում եմ, որ սույն գործով առկա չէ թույլատրելի եղանակով ներկայացված, «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին բավարարող դիմում, որպիսի պայմաններում Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէր սույն գործով ընդունել ըստ էության որոշում։ Միաժամանակ հարկ եմ համարում ընդգծել, որ տվյալ դեպքում նաև առկա չէին ինչպես գործի քննությունը մերժելու, այնպես էլ գործի վարույթը կարճելու հիմքեր։ Կարծում եմ, որ տվյալ դեպքում սահմանադրական դատավարության կողմը չի կարող զրկվել սահմանադրական արդարադատություն ստանալու իրավունքից, քանի որ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից նրան պետք է տրամադրվեր օրենքով սահմանված ժամկետը՝ առկա թերությունները շտկելու և դիմումը «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի պահանջներին համապատասխանեցնելու համար։

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 29 դեկտեմբերի 2025 թվական: