2025 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆԻՍԻ 30-ԻՆ ՍՏՈՐԱԳՐՎԱԾ` «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԵՎ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳՐՈՒՄ ԱՄՐԱԳՐՎԱԾ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ՝ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆԸ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԸ ՈՐՈՇԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԳՈՐԾՈՎ

համաձայն Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, 169-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ինչպես նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 40 և 74-րդ հոդվածների,

դռնբաց նիստում գրավոր ընթացակարգով քննեց «2025 թվականի հունիսի 30-ին ստորագրված` «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործը:

Կառավարությունն իր` 2025 թվականի նոյեմբերի 6-ի N 1549-Ա որոշմամբ հավանություն է տվել 2025 թվականի հունիսի 30-ին ստորագրված՝ «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագծի վերաբերյալ Կառավարության օրենսդրական նախաձեռնությանը և որոշել է դրանում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու նպատակով դիմել Սահմանադրական դատարան:

Գործի քննության առիթը Կառավարության՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 7-ին Սահմանադրական դատարան մուտքագրված դիմումն է։

Ուսումնասիրելով վերոնշյալ համաձայնագիրը, հետազոտելով սույն գործով Կառավարության ներկայացուցչի գրավոր բացատրությունը և գործում առկա մյուս փաստաթղթերը՝ Սահմանադրական դատարանը ՊԱՐԶԵՑ.

1. «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագիրը (այսուհետ` Համաձայնագիր) ստորագրվել է 2025 թվականի հունիսի 30-ին՝ Եվրոպական միության («Միություն» կամ «ԵՄ») ճգնաժամային կառավարման գործողություններին Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության ընդհանուր պայմանները սահմանելու նպատակով:

2. Համաձայնագրով Հայաստանի Հանրապետությունն ստանձնում է մի շարք պարտավորություններ, մանավորապես`

2.1. ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը մասնակցելու նպատակով Հայաստանին հրավիրելու վերաբերյալ Միության կողմից որոշում ընդունելուց հետո՝ Համաձայնագրի իրականացման շրջանակներում, Միությանը տեղեկացնել ՀՀ մասնակցության, այդ թվում՝ առաջարկվող ներդրման մասին ՀՀ իրավասու մարմնի կայացրած որոշման վերաբերյալ (հոդված 1, կետ 1),

2.2. միանալ համապատասխան այնպիսի որոշման, որով Եվրոպական միության խորհուրդը (այսուհետ՝ «Խորհուրդ») որոշում է, որ Միությունը իրականացնելու է ճգնաժամային կառավարման գործողություն, և՝ ցանկացած այլ այնպիսի որոշման, որով Խորհուրդը որոշում է երկարաձգել ճգնաժամային կառավարման գործողության ժամկետը՝ Համաձայնագրին և կիրարկման ցանկացած անհրաժեշտ կարգավորումներին համապատասխան (հոդված 2, կետ 1),

2.3. կրել պատասխանատվություն ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը ՀՀ մասնակցության հետ կապված ցանկացած այնպիսի պահանջի արձագանքելու համար, որը ներկայացվում է ՀՀ անձնակազմի որևէ անդամի կողմից կամ վերաբերում է նրան, ինչպես նաև կրել պատասխանատվություն ՀՀ անձնակազմի ցանկացած անդամի նկատմամբ ցանկացած գործողություն ձեռնարկելու, մասնավորապես՝ իրավական կամ կարգապահական՝ ՀՀ օրենքներին և կարգավորումներին համապատասխան (հոդված 3, կետ 4),

2.4. փոխադարձության սկզբունքով հրաժարվել միմյանց ուղղված ցանկացած և բոլոր՝ պայմանագրային պահանջներ չհամարվող պահանջներից՝ կապված Կողմերից մեկին պատկանող կամ վերջինիս կողմից կառավարվող գույքին հասցված վնասի, կորստի կամ ոչնչացման, ինչպես նաև Կողմերից մեկի անձնակազմի անդամի ստացած վնասվածքի կամ մահվան դեպքի հետ, որն առաջացել է Համաձայնագրով նախատեսված գործողությունների հետ կապված իր պաշտոնեական պարտականությունների կատարման հետևանքով՝ բացառությամբ կոպիտ անփութության կամ դիտավորյալ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման դեպքերի (հոդված 3, կետ 5),

2.5. ձեռնարկել համապատասխան միջոցներ՝ ԵՄ գաղտնի տեղեկատվության պաշտպանությունն ապահովելու համար՝ ԵՄ գաղտնի տեղեկատվության պաշտպանության վերաբերյալ Խորհրդի անվտանգության այն կանոններին համապատասխան, որոնք ներառված են Խորհրդի թիվ 2013/488/ԵՄ1 որոշման մեջ, ինչպես նաև իրավասու մարմինների, այդ թվում՝ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողության վերաբերյալ ԵՄ գործողության հրամանատարի կամ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողության վերաբերյալ ԵՄ առաքելության ղեկավարի կողմից տրված լրացուցիչ ցուցումներին համապատասխան (հոդված 4, կետ 1),

2.6. ապահովել, որ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողության համար գործուղված ՀՀ անձնակազմը իր առաքելությունն իրականացնի՝ Խորհրդի համապատասխան որոշման և դրա հետագա փոփոխությունների համաձայն՝ 2-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված կարգով, գործողությունների պլանի համաձայն, ցանկացած կիրառելի կիրարկման կարգավորման համաձայն և ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողությունների ցանկացած կիրառելի քաղաքականության համաձայն (հոդված 5, կետ 1, ենթակետ a),

2.7. սահմանված ժամկետներում տեղեկացնել ԵՄ քաղաքացիական գործողության հրամանատարին ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողությանն ՀՀ ունեցած ներդրման ցանկացած փոփոխության մասին (հոդված 5, կետ 1, ենթակետ b),

2.8. ապահովել, որ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողությանը մասնակցելու համար Հայաստանի կողմից գործուղված անձնակազմը անցնի բժշկական զննություն, լինի պատվաստված (ըստ կարգի), և Հայաստանի իրավասու մարմնի կողմից նրա առողջական վիճակը ճանաչվի պիտանի ծառայության համար, ինչպես նաև ներկայացնել պիտանի ճանաչելու մասին եզրակացության օրինակը (հոդված 5, կետ 2),

2.9. երաշխավորել, որ Հայաստանի կողմից գործուղված անձնակազմը կկատարի իր վրա դրված պարտականությունները և կդրսևորի բացառապես ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողության շահերին համապատասխանող վարքագիծ՝ պահպանելով վարքագծի ամենաբարձր այն չափանիշները, որոնք սահմանված են ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողությունների նկատմամբ կիրառելի քաղաքականությամբ (հոդված 5, կետ 3),

2.10. ապահովել, որ ՀՀ ազգային մարմինները օպերատիվ վերահսկողությունը և իրենց ուժերի և անձնակազմի օպերատիվ և մարտավարական հրամանատարությունը և (կամ) վերահսկողությունը հանձնեն ԵՄ քաղաքացիական գործողության հրամանատարին, որն իրավասու է պատվիրակել իր լիազորությունը (հոդված 6, կետ 2 և հոդված 10, կետ 2),

2.11. նշանակել ազգային զորախմբի համակարգող մարմին (ԱՀՄ)՝ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողությունում ՀՀ զորախումբը ներկայացնելու համար. ԱՀՄ-ն հաշվետու է Ազգային հարցերով ԵՄ առաքելության ղեկավարին և պատասխանատու է Հայաստանի զորախմբի ամենօրյա կարգապահության համար (հոդված 6, կետ 7),

2.12. չհակասելով Համաձայնագրի 8-րդ հոդվածի դրույթներին՝ կրել ԵՄ ճգնաժամային կառավարման քաղաքացիական գործողությանը ՀՀ մասնակցության հետ կապված բոլոր ծախսերը՝ բացառությամբ ընթացիկ ծախսերի, ինչպես սահմանված է գործողության համար նախատեսված ընթացիկ ծախսերի բյուջեով (հոդված 7, կետ 1),

2.13. Համաձայնագրի 8-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն և չնայած 1-ին հոդվածի 5-րդ կետի դրույթներին՝ ներդրում ունենալ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման համապատասխան քաղաքացիական գործողության ընթացիկ ծախսերի բյուջեի ֆինանսավորման մեջ. ներդրումը հաշվարկվում է Համաձայնագրի 8-րդ հոդվածի 2-րդ կետով սահմանված բանաձևերից որևէ մեկի հիման վրա՝ կախված այն հանգամանքից, թե որն է ավելի քիչ գումար ենթադրում (հոդված 8, կետեր 1 և 2),

2.14. ապահովել ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողությանը մասնակցող ՀՀ ուժերի և անձնակազմի կողմից իրենց առաքելության կատարումը Համաձայնագրի 9-րդ հոդվածի 1-ին կետի a ենթակետում սահմանված կարգով (հոդված 9, կետ 1, ենթակետ a),

2.15. սահմանված ժամկետներում տեղեկացնել ԵՄ գործողության հրամանատարին ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողությանը ՀՀ մասնակցության ցանկացած փոփոխության մասին (հոդված 9, կետ 1, ենթակետ b),

2.16. երաշխավորել, որ Հայաստանի կողմից գործուղված անձնակազմը կկատարի իր պարտականությունները և կդրսևորի բացառապես ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողության շահերին համապատասխանող վարքագիծ՝ պահպանելով վարքագծի այն ամենաբարձր չափանիշները, որոնք սահմանված են ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողությունների համար կիրառվող քաղաքականությամբ (հոդված 9, կետ 2),

2.17. նշանակել ռազմական ավագ ներկայացուցիչ (ՌԱՆ)՝ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողության շրջանակներում ՀՀ զորախումբը ներկայացնելու համար և ապահովել, որ ՌԱՆ-ը գործողությանն առնչվող բոլոր հարցերի շուրջ խորհրդակցի ԵՄ ուժերի հրամանատարի հետ և պատասխանատվություն կրի Հայաստանի զորախմբի ամենօրյա կարգապահության համար (հոդված 10, կետ 5),

2.18. չհակասելով Համաձայնագրի 12-րդ հոդվածի դրույթներին՝ կրել ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողությանը ՀՀ մասնակցության հետ կապված բոլոր ծախսերը, եթե ծախսերը չեն ծածկվում ընդհանուր ֆինանսավորմամբ, ինչպես նախատեսված է Համաձայնագրի 2-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված իրավական փաստաթղթերով, ինչպես նաև Խորհրդի (ԸԱԱՔ) թիվ 2015/528 որոշմամբ2 (հոդված 11, կետ 1),

2.19. Համաձայնագրի 12-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն և չնայած 1-ին հոդվածի 5-րդ կետի դրույթներին՝ ներդրում ունենալ համապատասխան ԵՄ ճգնաժամային կառավարման ռազմական գործողության ընթացիկ ծախսերի բյուջեի ֆինանսավորման մեջ. ներդրումը հաշվարկվում է Համաձայնագրի 12-րդ հոդվածի 2-րդ կետով սահմանված բանաձևերից որևէ մեկի հիման վրա՝ կախված այն հանգամանքից, թե որն է ավելի քիչ գումար ենթադրում (հոդված 12, կետեր 1 և 2):

3. Համաձայնագրի 3-րդ հոդվածի 6-րդ կետը սահմանում է, որ Համաձայնագիրն ստորագրելիս Հայաստանի Հանրապետությունը պարտավորվում է հայտարարություն անել Հայաստանի մասնակցությամբ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը մասնակցող ցանկացած պետությանն ուղղված պահանջներից հրաժարվելու մասին:

Վերոհիշյալ պարտավորությունը Հայաստանի Հանրապետությունը Համաձայնագիրն ստորագրելիս կատարել է, հայտարարելով, որ «Հայաստանը, համաձայնելով մասնակցել ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը, կձգտի, այնքանով, որքանով թույլ է տալիս իր ներպետական իրավական համակարգը, հնարավորինս հրաժարվել ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը մասնակցող ցանկացած պետությանն ուղղված ցանկացած այնպիսի պահանջից, որը կապված է իր անձնակազմի անդամների ստացած վնասվածքի կամ մահվան դեպքերի կամ իրեն պատկանող կամ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողության շրջանակներում գործածվող գույքին հասցված վնասի կամ կորստի հետ, եթե այդպիսի վնասվածքը, մահվան դեպքը, վնասը կամ կորուստը՝

- պատճառվել է ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը մասնակցող ցանկացած պետության կողմից տրամադրված անձնակազմի անդամների կողմից՝ տվյալ գործողության առնչությամբ նրանց պարտականությունների կատարման ընթացքում՝ բացառությամբ կոպիտ անփութության կամ դիտավորյալ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման դեպքերի, կամ

- առաջացել է ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը մասնակցող պետություններին պատկանող որևէ գույքի օգտագործման հետևանքով՝ պայմանով, որ այդ գույքն օգտագործվել է տվյալ գործողության առնչությամբ՝ բացառությամբ այդ գույքն օգտագործող՝ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողության մեջ ներգրավված անձնակազմի անդամների կոպիտ անփութության կամ դիտավորյալ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման դեպքերի»։

4. Համաձայնագրի 3-րդ հոդվածի 7-րդ կետը սահմանում է, որ Համաձայնագիրն ստորագրելիս Միությունը պարտավորվում է ապահովել, որ իր անդամ պետությունները հայտարարություն անեն ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողությանը Հայաստանի ցանկացած հետագա մասնակցության հետ կապված պահանջներից հրաժարվելու մասին:

Միությունը ևս Համաձայնագիրը ստորագրելիս կատարել է վերոհիշյալ պարտավորությունը, հայտարարելով, որ «Միության այն անդամ պետությունները, որոնք կիրառում են Հայաստանի մասնակցությամբ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողության վերաբերյալ Խորհրդի որոշումը, կձգտեն, այնքանով, որքանով թույլ են տալիս իրենց ներպետական իրավական համակարգերը, հնարավորինս հրաժարվել Հայաստանին ուղղված ցանկացած այնպիսի պահանջից, որը կապված է իրենց անձնակազմի անդամների ստացած վնասվածքի կամ մահվան դեպքերի կամ իրենց պատկանող կամ ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողության շրջանակներում գործածվող գույքին հասցված վնասի կամ կորստի հետ, եթե այդպիսի վնասվածքը, մահվան դեպքը, վնասը կամ կորուստը՝

- պատճառվել է ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողության շրջանակներում Հայաստանի տրամադրած անձնակազմի անդամների կողմից՝ տվյալ գործողության առնչությամբ նրանց պարտականությունների կատարման ընթացքում՝ բացառությամբ կոպիտ անփութության կամ դիտավորյալ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման դեպքերի, կամ

- առաջացել է Հայաստանին պատկանող որևէ գույքի օգտագործման հետևանքով՝ պայմանով, որ այդ գույքն օգտագործվել է ԵՄ ճգնաժամային կառավարման գործողության առնչությամբ՝ բացառությամբ այդ գույքն օգտագործող՝ տվյալ գործողության շրջանակներում Հայաստանի տրամադրած անձնակազմի անդամների կոպիտ անփութության կամ դիտավորյալ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման դեպքերի»։

Ելնելով գործի քննության արդյունքներից և ղեկավարվելով Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետով, 170-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով, ինչպես նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 63, 64 և 74-րդ հոդվածներով՝ Սահմանադրական դատարանը ՈՐՈՇԵՑ.

1. 2025 թվականի հունիսի 30-ին ստորագրված` «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

2. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

_________________

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 17 նոյեմբերի 2025 թվական:

Սահմանադրական դատարանը, դռնբաց նիստում գրավոր ընթացակարգով քննելով «2025 թվականի հունիսի 30-ին ստորագրված` «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործը, 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի ՍԴՈ-1803 որոշմամբ որոշել է, որ 2025 թվականի հունիսի 30-ին ստորագրված` «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

Համաձայն չլինելով Սահմանադրական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի ՍԴՈ-1803 որոշմանը՝ Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ե. Խունդկարյանս շարադրում եմ դրա վերաբերյալ իմ հատուկ կարծիքը։

Նախքան հատուկ կարծիքի պատճառաբանություններին անդրադառնալը՝ հարկ եմ համարում նշել, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակությունից հետևում է, որ Սահմանադրական դատարանի կողմից որոշումներ և եզրակացություններն ընդունելիս քվեարկությանը մասնակցելը և Սահմանադրական դատարանի համապատասխան որոշման կամ եզրակացության ընդունմանը կողմ կամ դեմ քվեարկելը Սահմանադրական դատարանի դատավորի պարտականությունն է։

Հաշվի առնելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերի քննության արդյունքում Սահմանադրական դատարանի կողմից ընդունվող որոշումների (դրանցում արտահայտվող իրավական դիրքորոշումների) նշանակությունը միջազգային պայմանագրերի վավերացման գործընթացի, ինչպես նաև իրավաստեղծ և իրավակիրառ պրակտիկայի համար՝ հանրությանը պետք է հասանելի լինեն այդպիսի գործով ընդունված որոշմանը Սահմանադրական դատարանի դատավորի անհամաձայնության պատճառները, իսկ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 62-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված է Սահմանադրական դատարանի դատավորի՝ ընդունված որոշումից տարբերվող դիրքորոշումը պաշտոնապես ներկայացնելու մեկ եղանակ՝ հատուկ կարծիք շարադրելը։ Հետևաբար կարծում եմ, որ նշված գործերի քննության արդյունքում համապատասխան որոշման ընդունմանը դեմ քվեարկելու փաստից ուղղակիորեն բխում է հատուկ կարծիք ներկայացնելու՝ իմ՝ որպես Սահմանադրական դատարանի դատավորի պարտականությունը, ինչով էլ պայմանավորված ներկայացնում եմ իմ հատուկ կարծիքը։

Հարկ եմ համարում նշել, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի՝ «Միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության որոշումը» վերտառությամբ 74-րդ հոդվածի 6-րդ մասում նշված որոշումներից որևէ մեկն ընդունելու համար անհրաժեշտ է օրենքով սահմանված կարգով Սահմանադրական դատարան ներկայացված դիմում։ Հակառակ դեպքում, եթե առկա չէ թույլատրելի եղանակով ներկայացված դիմում կամ այն չի համապատասխանում օրենքով սահմանված պահանջներին, ապա Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէ ըստ էության որոշում ընդունել միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցի վերաբերյալ։

Ինչպես վերը նշվեց, Սահմանադրական դատարանն իր 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի ՍԴՈ-1803 որոշմամբ 2025 թվականի հունիսի 30-ին ստորագրված` «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև Եվրոպական միության ճգնաժամային կառավարման գործողություններում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության շրջանակը սահմանելու մասին» համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները ճանաչել է Սահմանադրությանը համապատասխանող։ Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ սույն հատուկ կարծիքի շրջանակներում նշված որոշմանը բովանդակային առումով անդրադառնալն անհրաժեշտ չեմ համարում, քանի որ այդ որոշմանն իմ անհամաձայնության հիմքում ընկած է թույլատրելի եղանակով ներկայացված, «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին բավարարող դիմումի բացակայությունը, որպիսի պայմաններում կարծում եմ, որ Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէր սույն գործով ըստ էության որոշում ընդունել՝ անկախ այդ որոշման բովանդակությունից։

Այսպես՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքը սահմանում է դիմումին ներկայացվող պահանջները և Սահմանադրական դատարան դիմումի ներկայացման եղանակը։ Միաժամանակ նշված օրենքում ամրագրված իրավանորմերի բովանդակությունից հետևում է, որ Սահմանադրական դատարանում գործերի քննության միակ հնարավոր առիթը դիմումն է, որը պետք է ներկայացվի իրավասու անձի կողմից, համապատասխանի «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին և ներկայացված լինի թույլատրելի եղանակով։

«Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի իրավակարգավորումները (22-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 24-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 46-րդ հոդվածի 2-րդ մաս, 74-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 88-րդ հոդվածի 6-րդ մաս) թույլ են տալիս կատարել հետևյալ դատողությունները.

- մինչև Ազգային ժողովի կողմից միջազգային պայմանագրի վավերացումը դրանում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու իրավասությունը վերապահված է Կառավարությանը.

- այդ հարցով Սահմանադրական դատարան ներկայացվող դիմումը պետք է լինի իրավասու անձի կողմից ստորագրված.

- այդ հարցով դիմումը կարող է թղթային եղանակով ներկայացվել Սահմանադրական դատարան առանց նախապայմանների.

- այդ հարցով դիմումը կարող է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվել Սահմանադրական դատարան միայն այն դեպքում, երբ Սահմանադրական դատարանում առկա են համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ։

Վերահաստատելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերով Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշումների (օրինակ՝ ՍԴՈ-1581, ՍԴՈ-1620, ՍԴՈ-1622, ՍԴՈ-1674, ՍԴՈ-1676, ՍԴՈ-1706, ՍԴՈ-1734, ՍԴՈ-1746 և այլն) կապակցությամբ իմ կողմից ներկայացված՝ հատուկ կարծիքներում արտահայտված դիրքորոշումները՝ գտնում եմ, որ գործող իրավակարգավորումների պայմաններում Սահմանադրական դատարանում համապատասխան տեխնիկական հնարավորությունների առկայությունը և դրանով պայմանավորված՝ էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու, դրանց հիման վրա գործեր քննելու Սահմանադրական դատարանի իրավասությունը պետք է հավաստվեն Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտով։ Այսինքն՝ Սահմանադրական դատարան դիմող հնարավոր սուբյեկտները (դրա իրավունքն ունեցող անձինք) Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտից պետք է իրազեկվեն, որ Սահմանադրական դատարանում առկա են էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ, ինչպես նաև տեղեկանան էլեկտրոնային այն հարթակի մասին, որով Սահմանադրական դատարանն ընդունելու է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվող դիմումները, և միայն այդ պայմաններում անձինք կարող են էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ներկայացնել Սահմանադրական դատարան։

Ասվածի հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ առանց համապատասխան իրավական հիմքի հնարավոր չէ միանշանակ եզրահանգում կատարել այն մասին, թե Սահմանադրական դատարանում առկա են արդյոք էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ, իսկ նման եզրահանգման հիմքում պետք է ընկած լինի Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտը, որում պետք է նշված լինի էլեկտրոնային այն հարթակը, որի միջոցով դիմումների ներկայացումը Սահմանադրական դատարանը համարելու է ընդունելի, ինչպես նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնիկական միջոցների այն գործիքակազմը, որի միջոցով Սահմանադրական դատարանում իրականացվելու է էլեկտրոնային փաստաթղթում առկա էլեկտրոնային ստորագրության իսկության ստուգումը։ Դրա միջոցով Սահմանադրական դատարան դիմող անձանց համար հստակ և կանխատեսելի կլինի ոչ միայն այն, թե Սահմանադրական դատարանի կողմից որ հարթակի միջոցով են ընդունվում էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվող դիմումները, այլև այն, թե տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնիկական միջոցների ինչ գործիքակազմով է Սահմանադրական դատարանում պարզվում ստացված դիմումի՝ իրավասու անձի կողմից ստորագրված լինելու հանգամանքը։

Քննարկվող դեպքում սույն գործի նյութերում առկա է թղթային տարբերակով դիմում, որի վրա առկա չէ դիմողի ստորագրություն։

Նկատի ունենալով, որ սույն գործի նյութերում առկա դիմումի թղթային օրինակում բացակայում է որևէ ստորագրություն և Սահմանադրական դատարանի կողմից գործի քննության առիթ համարված դիմումի վրա առկա է միայն նշում՝ էլեկտրոնային ստորագրությամբ հաստատված լինելու մասին, հարկ եմ համարում անդրադառնալ Սահմանադրական դատարան էլեկտրոնային փաստաթղթի ձևով դիմում ներկայացնելու հարցին։

Ելնելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերով Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշումների (օրինակ՝ ՍԴՈ-1581, ՍԴՈ-1620, ՍԴՈ-1622, ՍԴՈ-1674, ՍԴՈ-1676, ՍԴՈ-1706, ՍԴՈ-1734, ՍԴՈ-1746 և այլն) կապակցությամբ իմ կողմից ներկայացված՝ հատուկ կարծիքներում վկայակոչված՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի և «Էլեկտրոնային փաստաթղթի և էլեկտրոնային թվային ստորագրության մասին» օրենքի վկայակոչված իրավական նորմերի վերլուծությունից՝ կարելի է արձանագրել, որ էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված, էլեկտրոնային փաստաթուղթ համարվող դիմումն ունի նույն իրավական նշանակությունը, ինչն ունի իրավասու անձի կողմից ձեռագիր ստորագրված դիմումը հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում.

- հաստատվել է էլեկտրոնային թվային ստորագրության իսկությունը, այսինքն՝ առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստուգման տվյալների և միջոցների կիրառման հնարավորություն և կիրառման դրական արդյունք, որը նույնականացնում է ստորագրող անձին.

- չկան բավարար ապացույցներ այն մասին, որ փաստաթուղթը փոփոխվել կամ կեղծվել է այն պահից, երբ այն հաղորդվել և (կամ) տրվել է պահպանության, բացառությամբ այն դարձունակ փոփոխությունների, որոնք անհրաժեշտ և անխուսափելի են այդ էլեկտրոնային փաստաթղթի հաղորդման և (կամ) պահպանման համար:

Ընդ որում, էլեկտրոնային ստորագրությունը կարող է էլեկտրոնային փաստաթղթին տալ իրավական նշանակություն այն դեպքում, երբ էլեկտրոնային ստորագրությունը տեսողական դիտման համար մատչելի տեսքով և ընկալման համար հասկանալի ձևով արտահայտվում է ցուցասարքի (դիսփլեյի) էկրանին, թղթի կամ էլեկտրոնային կրիչից տարբերվող որևէ այլ նյութական առարկայի վրա։

Վերոգրյալի հաշվառմամբ կարծում եմ, որ էլեկտրոնային փաստաթղթաշարժի համակարգի միջոցով դիմումների ներկայացումն ընդունելի համարելու պայմաններում անգամ սույն դեպքում գործի քննության առիթ համարված դիմումին կարող էր տրվել դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթղթի նշանակություն միայն վերը նշված պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում, քանի որ միայն այդ դեպքում հնարավոր կլիներ արձանագրել, որ դիմումն իսկապես ստորագրվել է դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) կողմից։ Մինչդեռ Սահմանադրական դատարանում էլեկտրոնային թվային ստորագրության իսկությունը ստուգելու տեխնիկական հնարավորությունների առկայության մասին իրավական ակտի բացակայության պայմաններում, ինչպես նաև սույն գործի նյութերում առկա դիմումի վրա որևէ ստորագրության բացակայության պայմաններում, կարծում եմ, որ ներկայացված դիմումը պետք է համարվեր իրավասու անձի կողմից չստորագրված, ուստի պետք է վրա հասնեին «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 26-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքները, այն է՝ դիմողը պետք է եռօրյա ժամկետում Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից տեղեկացվեր դիմումի՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 24-րդ հոդվածին անհամապատասխանության մասին, ինչի արդյունքում դիմողը նաև կկարողանար օգտվել դիմումը «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի պահանջներին համապատասխանեցնելու օրենսդրական հնարավորությունից։

Միաժամանակ, եթե Սահմանադրական դատարանը համարել է, որ սույն դեպքում առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված էլեկտրոնային փաստաթուղթ, որն ունի նույն իրավական նշանակությունը, ինչն ունի անձի ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթուղթը, ապա կարծում եմ, որ նման եզրահանգում կատարելու համար սույն գործում առնվազն պետք է առկա լիներ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից կազմված փաստաթուղթ այն մասին, որ տվյալ դեպքում իսկապես առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված էլեկտրոնային փաստաթուղթ, և Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմը ստուգել է ստորագրության իսկությունը՝ պարզելով, որ այդ փաստաթուղթը ստորագրվել է դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) կողմից։ Մինչդեռ սույն գործում նման փաստաթղթի բացակայության պայմաններում անհասկանալի է, թե ինչպես է սույն գործի քննության առիթ համարված դիմումին տրվել դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթղթի նշանակություն, այլ կերպ՝ ներկայացված փաստաթուղթն ինչ հիմքով է համարվել իրավասու անձի կողմից ստորագրված։

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ կարծում եմ, որ սույն գործով առկա չէ թույլատրելի եղանակով ներկայացված, «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին բավարարող դիմում, որպիսի պայմաններում Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէր սույն գործով ընդունել ըստ էության որոշում։ Միաժամանակ հարկ եմ համարում ընդգծել, որ տվյալ դեպքում նաև առկա չէին ինչպես գործի քննությունը մերժելու, այնպես էլ գործի վարույթը կարճելու հիմքեր։ Կարծում եմ, որ տվյալ դեպքում սահմանադրական դատավարության կողմը չի կարող զրկվել սահմանադրական արդարադատություն ստանալու իրավունքից, քանի որ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից նրան պետք է տրամադրվեր օրենքով սահմանված ժամկետը՝ առկա թերությունները շտկելու և դիմումը «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի պահանջներին համապատասխանեցնելու համար։

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 25 նոյեմբերի 2025 թվական: