768 (2024 սկիզբ)→351 (2024 ավարտ)→287 (2025 ավարտ)

Երկու տարում կուտակված մնացորդը կրճատվել է 481 գործով` ծանրաբեռնվածության շարունակական պայմաններում:

Դատավորը պնդել է, որ երկու հաջորդական տարիների ընթացքում ամենաբարձր ծանրաբեռնվածություն ունեցող դատավորների շարքում է եղել, այդ ծանրաբեռնվածության պայմաններում ապահովվել է ավարտված գործերի բարձր ցուցանիշը և ծանրաբեռնվածությունն ուղեկցվել է ոչ թե կուտակմամբ, այլ մնացորդի հետևողական կրճատմամբ:

6. Միաժամանակ Դատավորը ներկայացրել է 2023-2025 թվականների ընթացքում փոխանցված, ստացված և ավարտված գործերի քանակի վերաբերյալ տեղեկատվությունը.

2023 թվականի տվյալներ.

Ըստ աղյուսակի՝ 2023 թվականին իր վարույթում է գտնվել՝

2022 թվականից փոխանցված գործեր — 224

2023 թվականին ստացված գործեր — 2429

2023 թվականին ավարտված գործեր — 1885

31.12.2023 թվականի դրությամբ անավարտ գործեր — 768:

Նույն ժամանակահատվածում 10 դատավորների համեմատական աղյուսակից երևում է, որ՝

ա) Ստացված գործերով.

2429 ստացված գործը իրեն դասում է առավել ծանրաբեռնված դատավորների շարքում:

Համեմատական տվյալներով՝

2653 գործ - առավելագույն,

2429 գործ — հաջորդ ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը,

մյուս դատավորների մեծ մասի մոտ ցուցանիշը տատանվում է մոտ 1600-2200 միջակայքում:

Այսինքն՝ ինքը 2023 թվականին ստացված գործերով փաստացի զբաղեցրել է մոտավորապես 2-րդ տեղը ներկայացված դատավորների շրջանում։

բ) Ավարտված գործերով.

1885 ավարտված գործը ևս չափազանց բարձր ցուցանիշ է:

Համեմատական աղյուսակից երևում է, որ միայն առանձին դատավորների մոտ են արձանագրվել ավելի բարձր ավարտվածության թվեր (2141, 2322, 2493, 2408), մինչդեռ բազմաթիվ դատավորների ավարտված գործերի քանակը եղել է ավելի ցածր:

Այս տվյալներով ինքը ավարտված գործերով գտնվել է մոտավորապես 5-6-րդ հորիզոնականում, սակայն կարևոր է, որ ավարտված գործերի քանակը գնահատվի ոչ թե մեկուսացված, այլ ստացված գործերի ծավալի համատեքստում:

Քանի որ նա ունեցել է ամենաբարձրերից մեկը հանդիսացող մուտքային ծանրաբեռնվածություն, 1885 գործի ավարտումը փաստում է աշխատանքի ինտենսիվ և համակարգված կազմակերպման մասին:

գ) Տարեվերջին անավարտ գործերով.

768 անավարտ գործը պետք է գնահատվի 2429 նոր ստացված գործերի համատեքստում:

Փաստացի ստացված 2429 գործերից ավարտվել է 1885-ը, այսինքն՝ ավարտվածության մակարդակը կազմել է մոտ 77.6%, ինչը նման ծավալի մուտքային ծանրաբեռնվածության պայմաններում բարձր արդյունավետության ցուցանիշ է։ Միաժամանակ, 768 մնացորդը պայմանավորված է ոչ թե անգործությամբ, այլ բացառապես ստացված գործերի արտակարգ բարձր քանակով։

1. 2024 թվականի տվյալների վերլուծություն.

2024 թվականին իր ցուցանիշներն են՝

նախորդ տարվանից փոխանցված — 768

2024 թվականին ստացված — 378

ավարտված — 795

տարեվերջին մնացած 351:

Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ ինքը ոչ միայն շարունակել է քննել ընթացիկ, այլ նաև էականորեն նվազեցրել է նախորդ տարվա մնացորդային ծանրաբեռնվածությունը։

ա) Փոխանցված գործերով.

768 փոխանցված գործը ներկայացված դատավորների շարքում ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկն է:

Դա նշանակում է, որ ինքը 2024 թվականը սկսել է արդեն իսկ գերծանրաբեռնված վիճակում։

բ) Ավարտված գործերով.

795 ավարտված գործը 378 նոր ստացված գործերի պայմաններում փաստում է, որ ինքը հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացրել է նախկինում կուտակված գործերի լուծման վրա:

Փաստացի ավարտված գործերի թիվը շուրջ 2.1 անգամ գերազանցել է նույն տարում ստացված գործերի թիվը, ինչի արդյունքում մնացորդը 768-ից նվազել է մինչև 351:

Այս հանգամանքը վկայում է ոչ թե ծանրաբեռնվածությունից խուսափելու, այլ հակառակը՝ կուտակված գործերի նպատակային նվազեցման մասին:

գ) Անավարտ գործերի կրճատում.

768-ից մինչև 351 նվազեցումը նշանակում է, որ ինքը մեկ տարվա ընթացքում նվազեցրել է իր մնացորդային բեռը մոտավորապես 54,3%-ով:

Սա արդեն ինքնին աշխատանքի արդյունավետության շատ կարևոր ցուցանիշ է։

2. 2025 թվականի տվյալների վերլուծություն.

2025 թվականի տվյալներով՝

Փոխանցված — 351

ստացված — 495

ավարտված — 559

տարեվերջին մնացած — 287:

ա) Ավարտվածության մակարդակ.

495 նոր ստացված գործերի պայմաններում ավարտվել է 559 գործ, այսինքն՝ կրկին ավարտվել են ոչ միայն նոր մուտք եղած գործերը, այլ նաև նախկին մնացորդային գործերից մի մասը:

բ) Մնացորդի շարունակական նվազեցում.

2023 թվականի վերջ — 768,

2024 թվականի վերջ — 351,

2025 թվականի վերջ — 287:

 Այս դինամիկան ցույց է տալիս հետևողականորեն նվազող ծանրաբեռնվածություն՝ իր ակտիվ աշխատանքի արդյունքում:

7. Դատավորը նաև ընդգծել է, որ Նախարարի կողմից ներկայացված վիճակագրությունը պարզեցված վարույթով գործերի թվի նվազման վերաբերյալ կարող է արտաքինից ստեղծել ծանրաբեռնվածության կրճատման տպավորություն, սակայն փաստացի հանգեցրել է հակառակ արդյունքի՝ դատավորի աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ավելացման: Այսինքն՝ եթե նվազել են այն գործերը, որոնք հիմնականում քննվում են գրավոր և համեմատաբար սահմանափակ դատավարական գործողություններ կատարելով, ապա փաստացի առկա տվյալները վկայում են այն մասին, որ ավելացել են այն գործերը, որոնք պահանջում են դատական նիստերի, միջնորդությունների քննության, և բազմաթիվ այլ դատավարական գործողությունների իրականացում, հետևաբար ծանրաբեռնվածության որակական բաղադրիչն ակնհայտորեն աճել է:

8. Անդրադառնալով Բանգալորյան սկզբունքների ցուցիչ 6-ով սահմանված «Որակավորում և ջանասիրություն» (Competence and Diligence) սկզբունքին, Դատավորը պնդել է, որ մեկ առանձին դատական ակտի ուշ հրապարակումը չի կարող գնահատվել որպես Բանգալորյան սկզբունքներով նախատեսված պարտաճանաչության և ջանասիրության խախտում: Ընդհակառակը՝ սույն գործով ներկայացված վիճակագրական, խրոնոմետրաժային և կազմակերպչական տվյալների համակցված գնահատումը ցույց է տալիս, որ իր վարքագիծը համապատասխանում է Բանգալորյան սկզբունքների այն հիմնարար գաղափարին, համաձայն որի դատավորը պարտավոր է իր գործունեությունը իրականացնել բարեխղճորեն, անկախ և պատասխանատու կերպով՝ նույնիսկ համակարգային ծանրաբեռնվածության և սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում:

9. Դատավորի կողմից վկայակոչվել են նաև Խորհրդի կողմից 02.04.2020 թվականի թիվ ԲԴԽ-6-Ո-Կ-3, 22.09.2022 թվականի թիվ ԲԴԽ-72-Ո-Կ-17, 20.12.2021 թվականի թիվ ԲԴԽ-101-Ո-Կ-27, 05.05.2020 թվականի թիվ ԲԴԽ-9-Ո-Կ-4 որոշումները և համեմատական վերլուծություն է կատարվել թիվ ԵԴ2/38105/02/23 քաղաքացիական գործով եզրափակիչ դատական ակտի՝ օրենքով սահմանված ժամկետից ուշ հրապարակման և եզրափակիչ դատական ակտն օրենքով սահմանված ժամկետում ստանալու իրավունքի խախտման հանգամանքների համատեքստում:

10. Դատական ակտի հրապարակման ժամկետի խախտումը տվյալ դեպքում չի հանգեցրել այնպիսի իրավական հետևանքների, որոնք կարող էին զրկել հայցվորին իր պահանջի իրական կատարման հնարավորությունից, նվազեցնել նրա պահանջի տնտեսական արժեքը, կամ այլ կերպ վնասել նրա իրավունքների պաշտպանությանը և տվյալ իրավիճակում դատական ակտի ուշ հրապարակումը հանդիսանում է ձևական բնույթի դատավարական թերացում, որը, թեև առկա է, սակայն իր հետևանքներով չի հանգեցրել հայցվորի իրավունքների էական խախտման: Մասնավորապես, Դատավորը պնդել է, որ

-դատական ակտի ուշ հրապարակումը պայմանավորված է եղել օբյեկտիվ hանգամանքներով,

-դատավորի գործունեությունն իրականացվել է բացառիկ բարձր ծանրաբեռնվածության պայմաններում,

- տվյալ իրավիճակում բացակայում է դատավորի անձնական մեղավոր վարքագիծը։

Դատական նիստի ընթացքում Դատավորը պնդել է բացատրությամբ ներկայացված փաստերը և հիմնավորումները՝ ընդգծելով, որ Նախարարի և Նախարարի ներկայացուցիչների կողմից ներկայացված վիճակագրությունը պարզեցված վարույթով գործերի թվի նվազման վերաբերյալ փաստացի հանգեցրել է հակառակ արդյունքի՝ դատավորի աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ավելացման, քանի որ ավելացել են այն գործերը, որոնք պահանջում են դատական նիստերի, միջնորդությունների քննության, և բազմաթիվ այլ դատավարական գործողությունների իրականացում:

4. Հարուցված կարգապահական վարույթի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները

4.1. 15.11.2023 թվականին Գոհար Մազմանյանը (այսուհետ նաև՝ Հայցվոր) հայցադիմում է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարան ընդդեմ Զոյա Ալյոշայի Վարդոևայի՝ գումարի բռնագանձման պահանջի մասին (այսուհետ նաև՝ Հայցադիմում):

4.2. 19.12.2023 թվականին Դատավորը կայացրել է Հայցադիմումը վարույթ ընդունելու մասին որոշում:

4.3. 11.07.2025 թվականին Գործի քննությունն ավարտվել է, իսկ 30.07.2025 թվականը նշանակվել է դատական ակտի հրապարակման օր: Համակարգում դատական ակտը տեղադրվել է 19.11.2025 թվականին, իսկ ուղարկվել է հաջորդ օրը։

4.4. Դատավորը չի վիճարկել ինչպես եզրափակիչ դատական ակտի՝ օրենքով սահմանված ժամկետից ուշ հրապարակման, այնպես էլ Հայցվորի՝ եզրափակիչ դատական ակտն օրենքով սահմանված ժամկետում ստանալու իրավունքի խախտման հանգամանքները:

4.5. «Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություն կատարելու մասին» 26.06.2023 թվականի թիվ ՀՕ-226-Ն օրենքի համաձայն՝ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 307-րդ հոդվածը լրացվել է 3-րդ մասով՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «Դատարանին ենթակա չէ «Նոտարիատի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 82.4-րդ հոդվածով սահմանված՝ նոտարին ենթակա գումարի բռնագանձման պահանջով կարգադրություն արձակելու վերաբերյալ դիմումների քննությունը»: «Նոտարիատի մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություն կատարելու մասին» 26.06.2023 թվականի ՀՕ-229-Ն օրենքի համաձայն՝ «Նոտարիատի մասին» օրենքը լրացվել է «Նոտարի կողմից գումարի բռնագանձման պահանջով կարգադրություն արձակվելու մասին» 18.3 գլխով: Ստացվում է, որ 11.12.2023 թվականից սկսած գումարի բռնագանձման պահանջներով գործերի մի մասը՝ դիմումը ներկայացնելու օրվա դրությամբ նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկը չգերազանցող գումարի բռնագանձման պահանջների մասով, հանձնվել է նոտարների քննությանը: Կատարված օրենսդրական բարեփոխումների արդյունքում քաղաքացիական գործեր քննող դատարանները բեռնաթափվել են մոտ 88%-ով, քանզի 2022 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ քաղաքացիական գործեր քննող դատարաններում ստացվել է 172,476 քաղաքացիական գործ, 2023 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ՝ 159,829 քաղաքացիական գործ, իսկ արդեն 2024 թվականի դրությամբ՝ ընդամենը 20,036 քաղաքացիական գործ4:

4.6. ««Հաշտարարության մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 16.11.2022 թվականի թիվ ՀՕ-435-Ն օրենքի համաձայն՝ «Հաշտարարության մասին» 2018 թվականի հունիսի 13-ի ՀՕ-351-Ն օրենքի 2-րդ հոդվածը լրացվել է 2.1-ին մասով՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «Ամուսնալուծության, երեխայի բնակության վայրի որոշման, ալիմենտի (ապրուստավճարի) բռնագանձման, ամուսինների ընդհանուր սեփականությունը համարվող գույքի բաժանման, երեխայի հետ շփմանը, դաստիարակությանն ու կրթությանը վերաբերող հարցերով ծնողական իրավունքների իրականացման, երեխայի տեսակցության կարգ սահմանելու, ամուսնական պայմանագրի փոփոխման կամ լուծման վերաբերյալ գործերով նախքան դատարան դիմելը հաշտարարության իրականացումը պարտադիր է, բացառությամբ սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված դեպքերի»: (...): Կատարված օրենսդրական բարեփոխումները միտված են եղել որոշակիորեն թեթևացնելու դատական համակարգի ծանրաբեռնվածությունը, քանի որ ամուսնաընտանեկան որոշ գործերով պարտադիր հաշտարարության պահանջի սահմանումը մեծացնում է հավանականությունը, որ կողմերի միջև վեճը կկարգավորվի հենց այս փուլում։ Համաձայն առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարաններում քաղաքացիական գործերի քննության վերաբերյալ 2020 թվականի հաշվետվության՝ 2020 թվականի ընթացքում ստացվել է ընտանեկան իրավահարաբերությունների վերաբերյալ թվով 2558 դատական գործ, որոնցից՝ ամուսնալուծության վերաբերյալ 1323 գործ, ալիմենտի պահանջի վերաբերյալ 504 գործ ալիմենտի չափը փոփոխելու վերաբերյալ 64 գործ, երեխայի բնակության վայրը որոշելու վերաբերյալ 177 գործ, երեխայի հետ տեսակցության կարգ որոշելու վերաբերյալ 216 գործ, ամուսինների ընդհանուր գույքը բաժանելու վերաբերյալ 21 գործ5: Համադրելով նշված տվյալները 2019 թվականի հրապարակված վիճակագրության հետ՝ հարկ է նշել, որ 2019 թվականի ընթացքում ստացվել է ընտանեկան իրավահարաբերությունների վերաբերյալ թվով 3300 դատական գործ, որոնցից՝ ամուսնալուծության վերաբերյալ 1697 գործ, ալիմենտի պահանջի վերաբերյալ 667 գործ, ալիմենտի չափը փոփոխելու վերաբերյալ 99 գործ, երեխայի բնակության վայրը որոշելու վերաբերյալ 209 գործ, երեխայի հետ տեսակցության կարգ որոշելու վերաբերյալ 262 գործ, ամուսինների ընդհանուր գույքը բաժանելու վերաբերյալ 33 գործ6:

4.7. Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի թիվ ԴԴ-1 Ե.2107 գրությանը կից ներկայացված՝ 2023 թվականից մինչև 20.03.2026 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր Արման Օհանյանի կողմից ստացված և ավարտված գործերի քանակի վերաբերյալ տեղեկանքը ներկայացված է ստորև.

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 6 հուլիսի 2026 թվական:

ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԴԱՏԱԿԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ

Բարձրագույն դատական խորհրդի 2026 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ԲԴԽ-42-Ո-Կ-21 որոշման պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերի վերաբերյալ․

Բարձրագույն դատական խորհուրդը (այսուհետ նաև՝ Խորհուրդ) քննության առնելով Արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանի (այսուհետ նաև՝ Նախարար) 05.05.2026 թվականի թիվ 45-Ա որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր Արման Օհանյանին (այսուհետ նաև` Դատավոր կամ Դատարան) կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությունը (այսուհետ նաև՝ Միջնորդություն), որոշել է․ «Արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանի միջնորդությունը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր Արման Օհանյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ՝ բավարարել: Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր Արման Օհանյանին հայտարարել նախազգուշացում»:

Համաձայն չլինելով Խորհրդի 2026 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ԲԴԽ-42-Ո-Կ-21 որոշման պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերի հետ՝ ներկայացնում եմ սույն Հատուկ կարծիքը։

1․ Խորհրդի 2026 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ԲԴԽ-42-Ո-Կ-21 որոշման Միջնորդության լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները․

- 15.11.2023 թվականին Գոհար Մազմանյանը (այսուհետ նաև՝ Հայցվոր) հայցադիմում է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարան ընդդեմ Զոյա Վարդոևայի՝ գումարի բռնագանձման պահանջի մասին (այսուհետ նաև՝ Հայցադիմում):

- 19.12.2023 թվականին Դատավորը կայացրել է Հայցադիմումը վարույթ ընդունելու մասին որոշում:

- 11.07.2025 թվականին Գործի քննությունն ավարտվել է, իսկ 30.07.2025 թվականը նշանակվել է դատական ակտի հրապարակման օր: Համակարգում դատական ակտը տեղադրվել է 19.11.2025 թվականին, իսկ ուղարկվել է հաջորդ օրը։

- Դատավորը չի վիճարկել ինչպես եզրափակիչ դատական ակտի՝ օրենքով սահմանված ժամկետից ուշ հրապարակման, այնպես էլ Հայցվորի՝ եզրափակիչ դատական ակտն օրենքով սահմանված ժամկետում ստանալու իրավունքի խախտման հանգամանքները:

- «Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություն կատարելու մասին» 26.06.2023 թվականի թիվ ՀՕ-226-Ն օրենքի համաձայն՝ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 307-րդ հոդվածը լրացվել է 3-րդ մասով՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «Դատարանին ենթակա չէ «Նոտարիատի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 82.4-րդ հոդվածով սահմանված՝ նոտարին ենթակա գումարի բռնագանձման պահանջով կարգադրություն արձակելու վերաբերյալ դիմումների քննությունը»: «Նոտարիատի մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություն կատարելու մասին» 26.06.2023 թվականի ՀՕ-229-Ն օրենքի համաձայն՝ «Նոտարիատի մասին» օրենքը լրացվել է «Նոտարի կողմից գումարի բռնագանձման պահանջով կարգադրություն արձակվելու մասին» 18.3 գլխով: Ստացվում է, որ 11.12.2023 թվականից սկսած գումարի բռնագանձման պահանջներով գործերի մի մասը՝ դիմումը ներկայացնելու օրվա դրությամբ նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկը չգերազանցող գումարի բռնագանձման պահանջների մասով, հանձնվել է նոտարների քննությանը: Կատարված օրենսդրական բարեփոխումների արդյունքում քաղաքացիական գործեր քննող դատարանները բեռնաթափվել են մոտ 88%-ով, քանզի 2022 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ քաղաքացիական գործեր քննող դատարաններում ստացվել է 172,476 քաղաքացիական գործ, 2023 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ՝ 159,829 քաղաքացիական գործ, իսկ արդեն 2024 թվականի դրությամբ՝ ընդամենը 20,036 քաղաքացիական գործ¹:

- ««Հաշտարարության մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 16.11.2022 թվականի թիվ ՀՕ-435-Ն օրենքի համաձայն՝ «Հաշտարարության մասին» 2018 թվականի հունիսի 13-ի ՀՕ-351-Ն օրենքի 2-րդ հոդվածը լրացվել է 2.1-ին մասով՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «Ամուսնալուծության, երեխայի բնակության վայրի որոշման, ալիմենտի (ապրուստավճարի) բռնագանձման, ամուսինների ընդհանուր սեփականությունը համարվող գույքի բաժանման, երեխայի հետ շփմանը, դաստիարակությանն ու կրթությանը վերաբերող հարցերով ծնողական իրավունքների իրականացման, երեխայի տեսակցության կարգ սահմանելու, ամուսնական պայմանագրի փոփոխման կամ լուծման վերաբերյալ գործերով նախքան դատարան դիմելը հաշտարարության իրականացումը պարտադիր է, բացառությամբ սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված դեպքերի»: (...): Կատարված օրենսդրական բարեփոխումները միտված են եղել որոշակիորեն թեթևացնելու դատական համակարգի ծանրաբեռնվածությունը, քանի որ ամուսնաընտանեկան որոշ գործերով պարտադիր հաշտարարության պահանջի սահմանումը մեծացնում է հավանականությունը, որ կողմերի միջև վեճը կկարգավորվի հենց այս փուլում։ Համաձայն առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարաններում քաղաքացիական գործերի քննության վերաբերյալ 2020 թվականի հաշվետվության՝ 2020 թվականի ընթացքում ստացվել է ընտանեկան իրավահարաբերությունների վերաբերյալ թվով 2558 դատական գործ, որոնցից՝ ամուսնալուծության վերաբերյալ 1323 գործ, ալիմենտի պահանջի վերաբերյալ 504 գործ, ալիմենտի չափը փոփոխելու վերաբերյալ 64 գործ, երեխայի բնակության վայրը որոշելու վերաբերյալ 177 գործ, երեխայի հետ տեսակցության կարգ որոշելու վերաբերյալ 216 գործ, ամուսինների ընդհանուր գույքը բաժանելու վերաբերյալ 21 գործ²: Համադրելով նշված տվյալները 2019 թվականի հրապարակված վիճակագրության հետ՝ հարկ է նշել, որ 2019 թվականի ընթացքում ստացվել է ընտանեկան իրավահարաբերությունների վերաբերյալ թվով 3300 դատական գործ, որոնցից՝ ամուսնալուծության վերաբերյալ 1697 գործ, ալիմենտի պահանջի վերաբերյալ 667 գործ, ալիմենտի չափը փոփոխելու վերաբերյալ 99 գործ, երեխայի բնակության վայրը որոշելու վերաբերյալ 209 գործ, երեխայի հետ տեսակցության կարգ որոշելու վերաբերյալ 262 գործ, ամուսինների ընդհանուր գույքը բաժանելու վերաբերյալ 33 գործ³:

- Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի թիվ ԴԴ-1 Ե.2107 գրությանը կից ներկայացված՝ 2023 թվականից մինչև 20.03.2026 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր Արման Օհանյանի կողմից ստացված և ավարտված գործերի քանակի վերաբերյալ տեղեկանքը ներկայացված է ստորև.

 - Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի ԴԴ-1 Ե-2107 գրությանը կից ներկայացված՝ 2023-2025 թվականների ընթացքում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի քաղաքացիական մասնագիտացմամբ ամենածանրաբեռնված 5 դատավորների, ներառյալ՝ նրանց վարույթում գտնվող դատական գործերի քանակի վերաբերյալ տեղեկանքի ուսումնասիրությունից պարզվել է, որ Դատավորն ընդգրկվել է միայն 2024 թվականի ընթացքում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի քաղաքացիական մասնագիտացմամբ ամենածանրաբեռնված 5 դատավորների ցանկում: Ցանկերը ներկայացված են ստորև՝

2․ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ Քրիստինե Մկոյանի Հատուկ կարծիքի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը․

«ՀՀ դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 94-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ «(…) Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամը կարող է ներկայացնել հատուկ կարծիք Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ որպես դատարանի ընդունած որոշման պատճառաբանական կամ եզրափակիչ մասի վերաբերյալ։ Եթե Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամն ունի հատուկ կարծիք, ապա այդ մասին նրա ստորագրությամբ նշում է արվում Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշման մեջ, և հատուկ կարծիքը նրա ստորագրությամբ կցվում է որոշմանը։»։

Բարձրագույն դատական խորհրդի (այսուհետ՝ Խորհուրդ) 2020 թվականի հոկտեմբերի 22-ի թիվ ԲԴԽ-68-Ն-15 որոշման (Աշխատակարգի) 96-րդ մասի համաձայն՝ (...) Խորհրդի անդամը կարող է ներկայացնել հատուկ կարծիք Խորհրդի՝ որպես դատարանի ընդունած որոշման պատճառաբանական կամ եզրափակիչ մասի վերաբերյալ: Եթե Խորհրդի անդամն ունի հատուկ կարծիք, ապա այդ մասին նա հայտարարում է խորհրդակցական սենյակում, նրա ստորագրությամբ նշում է արվում Խորհրդի որոշման մեջ, և ամբողջական որոշումը հրապարակվելուց հետո 8-օրյա ժամկետում հատուկ կարծիքը նրա ստորագրությամբ հանձնվում է Խորհրդի նախագահին՝ որոշմանը կցելու համար։»։

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը քննության է առնվում Օրենսգրքի 152-րդ հոդվածում ամրագրված դրույթի պահանջներին համապատասխան, այն է՝ «Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննությունը Բարձրագույն դատական խորհրդում կատարվում է միայն դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը լուծելու համար միջնորդություն ներկայացնելու մասին որոշմամբ նշված կարգապահական խախտման սահմաններում»:

Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերն են`

1) արդարադատություն կամ որպես դատարան` օրենքով նախատեսված այլ լիազորություններ իրականացնելիս նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմի խախտումը, որը կատարվել է դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ.

2) դատավորի կողմից սույն օրենսգրքով սահմանված` դատավորի վարքագծի կանոնները խախտելը, բացառությամբ սույն օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ կետով սահմանված կանոնի, որը կատարվել է դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ արարքը չի համարվում կարգապահական խախտում, եթե այն, թեև ձևականորեն պարունակում է սույն օրենսգրքով սահմանված՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերի հատկանիշներ, սակայն իր նվազ կարևորության պատճառով կասկածի տակ չի դնում տվյալ դատավորի համապատասխանությունը դատավորի կարգավիճակին և իր էությամբ չի կարող հեղինակազրկել դատական իշխանությունը:

Նույն Օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու նպատակով վարույթը կարող է հարուցվել` դատավորի կողմից սույն օրենսգրքով սահմանված՝ դատավորի վարքագծի կանոնները դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ խախտելու հիմքով՝ խախտումը վարույթ հարուցող մարմնի կողմից հայտնաբերվելուց հետո` եռամսյա ժամկետում, բայց ոչ ուշ, քան խախտումը կատարելուց մեկ տարի հետո, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 15-րդ և 16-րդ կետերով նախատեսված վարքագծի կանոնների խախտումների.

Վերոգրյալ իրավակարգավորումներից հետևում է, որ դատավորին որպես կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմք՝ կարգապահական խախտում օրենսդիրը նախատեսել է նաև դատավորի կողմից դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ դատավորի վարքագծի կանոնների խախտումը։

Օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ դատարանը գործը կամ հարցը (այսուհետ՝ գործ) քննում և լուծում է Սահմանադրությանը և օրենքին համապատասխան՝ գործի հանգամանքները գնահատելով իր ներքին համոզմամբ:

Օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատարանների գործունեությունը պետք է կազմակերպվի այնպես, որ ապահովվի յուրաքանչյուրի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանությունը՝ օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ և անաչառ դատարանի կողմից գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության միջոցով:

Օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատավորի վարքագծի կանոնները սահմանվում են սույն օրենսգրքով և պարտադիր են բոլոր դատավորների համար: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ դատավորի վարքագծի կանոնների նպատակն է դատավորի և սույն հոդվածի 2-րդ մասում նշված անձանց կողմից վարքագծի կանոնները պահպանելու միջոցով նպաստել դատարանի անկախության ու անաչառության ապահովմանը, ինչպես նաև դատարանի նկատմամբ վստահության և հարգանքի ձևավորմանը:

 Օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատավորը պարտավոր է պահպանել սույն օրենսգրքով սահմանված վարքագծի կանոնները: Վարքագծի կանոնները չպահպանելը սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է հանգեցնել դատավորի կարգապահական պատասխանատվության:

Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝ ցանկացած գործունեություն իրականացնելիս և բոլոր հանգամանքներում դատավորը պարտավոր է՝ զերծ մնալ դատական իշխանությունը վարկաբեկող, ինչպես նաև դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահությունը նվազեցնող վարքագիծ դրսևորելուց։

Օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետի համաձայն՝ ի պաշտոնե գործելիս դատավորը պարտավոր է՝ առանց արդարադատության շահերին վնասելու` ողջամիտ ժամկետում և նվազագույն դատական ծախսերի կատարմամբ քննել և լուծել օրենքով իր իրավասությանը վերապահված հարցերը։

Վերոգրյալ իրավական նորմերի համալիր վերլուծությունից հետևում է, որ ի երաշխավորումն անձանց արդար դատաքննության իրավունքի՝ օրենսդիրը դատավորի համար ի պաշտոնե գործելիս, որպես վարքագծի կանոն, սահմանել է պարտականություն՝ իր իրավասությանը վերապահված հարցերը քննել և լուծել ողջամիտ ժամկետում։ Միաժամանակ, հարկ է արձանագրել, որ վարքագծի նշված կանոնի չպահպանումը Օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է հանգեցնել դատավորի կարգապահական պատասխանատվության:

Եվրոպայի խորհրդի 2023 թվականի «Ուկրաինայում դատավորների կարգապահական վարույթների և պատասխանատվության համակարգի վերաբերյալ» փորձագիտական զեկույցում նշվում է, որ «չարդարացված ուշացումները» դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթների ամենատարածված հիմքերից են Եվրոպայում, սակայն պատասխանատվությունը պետք է առաջանա միայն այն դեպքում, երբ ուշացումը իսկապես չարդարացված և կրկնվող բնույթ ունի։ Ծանրաբեռնվածությունը կամ աշխատակազմի պակասը ինքնին չպետք է հանգեցնեն դատավորի կարգապահական պատասխանատվության⁴։

Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության 2016 թվականի «Դատավորների կարգապահական պատասխանատվության վերաբերյալ իրավական շրջանակի և դատական պրակտիկայի մասին» զեկույցում նշվում է, որ գործերի քննության կամ դատական ակտերի կազմման ժամկետների խախտումը կարող է հանդիսանալ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմք, սակայն միջազգային չափանիշների համաձայն պատասխանատվությունը պետք է կիրառվի միայն չարդարացված, էական և կրկնվող ուշացումների դեպքում՝ հաշվի առնելով նաև դատավորի ծանրաբեռնվածությունը և գործի բարդությունը⁵։

Վերոգրյալի համատեքստում գտնում եմ, որ դատավորին կարող է վերագրվել վարքագծի կանոնի՝ առանց արդարադատության շահերին վնասելու` ողջամիտ ժամկետում օրենքով իր իրավասությանը վերապահված հարցերը քննելու և լուծելու խախտում, ըստ այդմ՝ վերջինիս ենթարկել կարգապահական պատասխանատվության բացառապես այն դեպքերում, երբ ուշացումները «չարդարացված» են։ Միաժամանակ, գտնում եմ, որ դատավորի ծանրաբեռնվածությունը, ինչպես նաև դատավորի դատական կազմի ոչ բավարար համալրվածությունը, ի թիվս այլնի, այն կարևոր ցուցիչներն են, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում ենթակա են գնահատման դատավորի կողմից վարքագծի քննարկման առարկա կանոնի խախտման հարցի պարզման շրջանակում։

Տվյալ դեպքում Նախարարի կողմից ներկայացված միջնորդությամբ՝ Դատավորի արարքը կարգապահական խախտում հանդիսանալու հանգամանքն, ըստ էության, փաստարկվել է հետևյալով․

- Դատավորի կողմից դատավարական ժամկետները չպահպանելու արդյունքում սահմանափակվել է հայցվորի՝ իր իրավունքների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքը, ինչպես նաև արդար դատաքննության իրավունքի տարր հանդիսացող ողջամիտ ժամկետում գործի քննության իրավունքը, քանզի ողջամիտ ժամկետում գործի քննության պահանջն ի թիվս այլնի՝ ընդգրկում է գործով կայացված եզրափակիչ դատական ակտը հրապարակելու և գործին մասնակցող անձանց ուղարկելու, այլ կերպ ասած՝ վերջիններիս համար այն հասանելի դարձնելու պահանջների ապահովումը,

- Դատավորի կազմի ոչ ամբողջական համալրված լինելը չի կարող որևէ կերպ արդարացնել դատական ակտի՝ ուշացմամբ հրապարակելու փաստը և բացի այդ՝ դատավորի գործավարի աշխատանքային պարտականությունների մեջ չի մտնում դատական ակտերի նախագծերի կազմումը, որպիսի պայմաններում չի կարող տվյալ դեպքում խոսք գնալ Դատավորի գործավարի հետ կապված հանգամանքների ազդեցությանը՝ Գործով դատական ակտի ուշ հրապարակման հետ, քանի որ Գործով դատական ակտի ուշ հրապարակման պատճառ է հանդիսացել դատական ակտի պատրաստ չլինելը։

Խորհուրդը 12․06․2026 թվականի թիվ ԲԴԽ-42-Ո-Կ-21 որոշմամբ Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարել է՝ ներքոշարադրյալ պատճառաբանությամբ․

«Միաժամանակ, Խորհուրդն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ դատական ակտի հրապարակման կամ դրա օրինակը գործին մասնակցող անձանց օրենքով սահմանված ժամկետում չտրամադրելու յուրաքանչյուր դեպք պետք է առանձին քննարկման առարկա դառնա, հաշվի առնվի գործի բոլոր փաստական և իրավական հանգամանքները, դրանց համակցված վերլուծությունը՝ պարզելու համար, թե արդյո՞ք ժամկետի խախտումը պայմանավորված է եղել դատավորի կամքից անկախ օբյեկտիվ հանգամանքներով, թե հանդիսացել է դատավորի կողմից իր պաշտոնեական պարտականությունների ոչ պատշաճ կատարման հետևանք, և յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում գնահատման առարկա պետք է լինի ոչ միայն խախտման փաստը, այլ նաև դրա պատճառները, գործի առանձնահատկությունները, դատավորի դրսևորած վարքագիծը, խախտման տևողությունը և բնույթը։ Մասնավորապես, խախտման պատճառների գնահատման շրջանակում անհրաժեշտ է տարբերակել դատավորի կամքից անկախ օբյեկտիվ հանգամանքները՝ պայմանավորված ծանրաբեռնվածությամբ, գործերի բացառիկ քանակով կամ բարդությամբ, առողջական կամ տեխնիկական խոչընդոտներով, այն դեպքերից, երբ ուշացումը պայմանավորված է աշխատանքի ոչ պատշաճ կազմակերպմամբ կամ դատավորի անգործությամբ։ Միաժամանակ, պետք է գնահատվի նաև տվյալ գործի փաստական և իրավական բարդությունը, դատական ակտի պատրաստման համար անհրաժեշտ աշխատանքի ծավալը, դատավորի կողմից ժամկետների պահպանման ուղղությամբ ձեռնարկված միջոցները։

«…»

Անդրադառնալով սույն վարույթի շրջանակներում Դատավորի կողմից վկայակոչված այն փաստարկին, ըստ որի՝ դատական ակտի սահմանված ժամկետից ուշ հրապարակումը պայմանավորված է եղել իր գերծանրաբեռնվածությամբ, աշխատակազմի ոչ ամբողջական համալրվածությամբ, ինչպես նաև դատական գործունեության կազմակերպական բարդություններով՝ Խորհուրդը գտնում է, որ այն չի բովանդակում այնպիսի բացառիկ հանգամանքներ կամ հիմնավորումներ, որոնց հիմքով հնարավոր կլինի տվյալ իրավիճակում Դատավորի կողմից Գործով կատարված խախտումները համարել արդարացված որևէ ողջամիտ պատճառաբանությամբ:

Մասնավորապես, ծանրաբեռնվածությունը որպես մեղքը բացառող հանգամանք կարող է հանդիսանալ միայն այն դեպքում, երբ այն հաստատվում է համապատասխան ժամանակահատվածում գործերի քանակի, դրանց բարդության, դատավորի փաստացի ծանրաբեռնվածության և այլ համադրելի ցուցանիշների համակողմանի, այդ թվում նաև` բացառիկ հանգամանքների գնահատմամբ։ Ընդ որում, ծանրաբեռնվածության գնահատումը չի կարող կատարվել վերացական ձևով, այլ պետք է հաշվի առնվի նաև դատական համակարգում առկա ընդհանուր ծանրաբեռնվածության մակարդակը և օրենսդրական փոփոխությունների ազդեցությունը դատավորի աշխատանքային ծավալի վրա։ Եթե այդ տվյալների համակցված գնահատումը չի վկայում, որ ծանրաբեռնվածությունն ունեցել է այնպիսի աստիճան, որն օբյեկտիվորեն բացառել է օրենքով սահմանված ժամկետների պահպանումը, ապա այն չի կարող դիտվել որպես դատավորի մեղքը բացառող հանգամանք»:

Սույն կարգապահական վարույթի շրջանակում հաստատված են Դատավորի կողմից 11.07.2025 թվականին գործի քննությունն ավարտված լինելու և 30.07.2025 թվականին դատական ակտի հրապարակման օր նշանակված լինելու պայմաններում՝ դատական ակտը Համակարգում 19.11.2025 թվականին տեղադրված լինելու և այն հաջորդ օրը դատավարության մասնակիցներին ուղարկված լինելու հանգամանքները։

Այսպես, Արման Օհանյանը հանդիսանում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր։ Թեև սույն կարգապահական վարույթում առկա փաստական տվյալներից հետևում է, որ օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում էականորեն կրճատվել է քաղաքացիական գործեր քննող դատարանների գերծանրաբեռնվածությունը, այնուամենայնիվ Դատավորին վերագրվող խախտման ժամանակահատվածում դատավորների ստացած և վերջիններիս վարույթում առկա գործերի թվաքանակի պայմաններում չենք կարող գալ հետևության՝ դատարանների ծանրաբեռնված չլինելու վերաբերյալ։

Միաժամանակ, կարևոր եմ համարում ընդգծել, որ վերը նշված օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում բեռնաթափված գործերի զգալի մաս կազմել են պարզեցված վարույթի կարգով քննվող գործերը, ավելին, այլ օրենսդրական լուծումների հետևանքով, մասնավորապես, 2025թ․ հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտած «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություն և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ-222-Ն ՀՀ օրենքով՝ հանրային կամ այլընտրանքային ծառայության անցնելու, այն իրականացնելու, ծառայությունից ազատելու հետ կապված վեճերը, ինչպես նաև նոտարի գործողությունների իրավաչափությունը վիճարկելու վերաբերյալ գործերը քննելու իրավասությունը փոխանցվել է առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարաններին, ուստի նշվածի համատեքստում՝ գտնում եմ, որ չենք կարող հետևության գալ՝ Դատավորի ծանրաբեռված չլինելու վերաբերյալ, ինչը հիմնավորվում է նաև Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի կողմից ԴԴ-1 Ե-2107 գրությանը կից տրված տեղեկանքով։ Մասնավորապես, ներկայացված տվյալներով՝ Դատավորը 2024 թվականին ընդգրկված է եղել ամենածանրաբեռնված 5 դատավորների ցանկում, ավելին, 2025 թվականի ցուցանիշների համաձայն՝ վերջինս գործերի ծանրաբեռնվածությամբ չի զիջել ամենածանրաբեռնված 5 դատավորների ցանկում ընդգրված դատավորներին (տե՛ս նույն տեղեկանքի 2024 թվականի «Անավարտ գործեր» և 2025 թվականի «Փոխանցված գործեր» վերտառությամբ սյունակների տվյալները)։

Տվյալ դեպքում առանցքային եմ գնահատում նաև այն հանգամանքը, որ Դատավորի կողմից ժամկետի խախտում թույլ է տրվել միայն մեկ գործով, միաժամանակ, բացակայում են հակառակի վերաբերյալ փաստական տվյալներ, որոնք կհաստատեն, որ Դատավորը պարբերաբար խախտել է դատավարական ժամկետները։ Ավելին, սույն կարգապահական վարույթի նյութերից չի բխում նաև, որ ժամկետի խախտումը պայմանավորված է եղել Դատավորի անբարեխիղճ վերաբերմունքով՝ դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ։ Մասնավորապես, ուշադրության են արժանի Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի թիվ ԴԴ-1 Ե․2107 գրությանը կից 2023 թվականից մինչև 20․03․2026 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Դատավորի կողմից ստացված և ավարտված գործերի քանակի վերաբերյալ տեղեկանքով ներկայացված տվյալները, որոնցով ակնհայտորեն հիմնավորվում է վերջինիս վարույթում գտնվող քաղաքացիական գործերը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու Դատավորի ջանասիրությունը։

Սույն կարգապահական վարույթի քննության շրջանակում կարծում եմ ուշադրության է արժանի նաև Դատավորի դատական կազմի թերի համալրվածության հանգամանքը, թեև այն հաջորդել է վարքագծի կանոնի խախտում թույլ տալու ժամանակահատվածին, ինչն արձանագրել է նաև Խորհուրդը 2026 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ԲԴԽ-42-Ո-Կ-21 որոշմամբ, այնուամենայնիվ անհերքելի է դատական կազմի դերը դատավորի աշխատանքի պատշաճ կազմակերպման հարցում, ուստի դատական կազմի թերի համալրվածությունն, իմ գնահատմամբ, կարող է որակվել որպես օբյեկտիվ պատճառ Դատավորի աշխատանքի թերացման հարցում։

Այսպիսով, ամփոփելով վերոգրյալը՝ գտնում եմ, որ Դատավորի ծանրաբեռնվածության հանգամանքը, ինչպես նաև դատական կազմի թերի համալրվածությունն օբյեկտիվորեն ազդել են գործի քննության և դատական ակտի հրապարակման ժամկետի պահպանման վրա, ինչը բացառում է Դատավորի մեղքը, ինչն էլ իր հերթին բացառում է Դատավորին վերագրվող արարքը կարգապահական խախտում որակելու, ըստ այդմ՝ վերջինիս նկատմամբ կարգապահական պատասխանատվության միջոց կիրառելու հնարավորությունը։

Հակառակի վերաբերյալ եզրահանգման պայմաններում նույնիսկ, գտնում եմ, որ, տվյալ դեպքում Դատավորի նկատմամբ կիրառելի չէր կարգապահական պատասխանատվություն՝ ներքոշարադրյալ պատճառաբանությամբ․

Այսպես, Դատավորի կողմից թույլ տրված ընդամենը մեկ գործով եռամսյա ժամկետի խախտումն իր բնույթի և հետևանքի առումով չի առաջացնում անվստահություն դատական իշխանության անկախության և անաչառության կարևորագույն սկզբունքների նկատմամբ: Հատկանշական է նաև, որ խախտումն իր բնույթով չի հանգեցրել դատավարության մասնակիցների իրավունքների այնպիսի խախտման, որը կվկայեր դրա բարձր վտանգավորության մասին։

Կարևորելով, որ կարգապահական պատասխանատվությունը չպետք է վերածվի դատավորի նկատմամբ անհամաչափ ներգործության միջոցի, հատկապես այն դեպքերում, երբ խոսքը վերաբերում է մեկանգամյա և ոչ էական հետևանքներ առաջացրած խախտմանը, գտնում եմ, որ Դատավորի ծանրաբեռնվածության, ինչպես նաև էական անբարենպաստ հետևանքների բացակայության պայմաններում, միայն մեկ գործով դատական ակտի 3 ամիս 20 օր ժամկետով հրապարակման ուշացումը, չի կարող հանգեցնել դատավորի նկատմամբ կարգապահական պատասխանատվության կիրառման։ Հետևաբար, վերոնշյալ փաստական հանգամանքների արձանագրման պայմաններում Դատավորի նկատմամբ կարգապահական պատասխանատվության կիրառումը, իմ համոզմամբ, չի բխում արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներից։

Ամփոփելով ողջ վերոգրյալը՝ գտնում եմ, որ նույնիսկ Խորհրդի կողմից Դատավորի արարքում վերջինիս մեղքի առկայության վերաբերյալ եզրահանգում կատարելու դեպքում Դատավորի կողմից թույլ տրված արարքը ձևականորեն է պարունակում Օրենսգրքով սահմանված՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքի՝ կարգապահական խախտման հատկանիշներ, քանի որ իր նվազ կարևորության պատճառով կասկածի տակ չի դնում վերջինիս համապատասխանությունը դատավորի կարգավիճակին և իր էությամբ չի հեղինակազրկում դատական իշխանությունը։ Հետևաբար տվյալ դեպքում, իմ գնահատմամբ, Խորհրդի կողմից կիրառելի էր Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, ըստ որի՝ Դատավորի կողմից թույլ տրված արարքն իր նվազ կարևորության պատճառով կարգապահական խախտում չի համարվում։

Ելնելով վերոգրյալից և հաշվի առնելով սույն Հատուկ կարծիքում տեղ գտած վերլուծությունները՝ գտնում եմ, որ Արդարադատության նախարարի 05․05․2026 թվականի թիվ 45-Ա որոշմամբ ներկայացված միջնորդությունը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանի դատավոր Արման Օհանյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ, ենթակա էր մերժման։

______________________________

¹ Տվյալները ստացվել են Դատական իշխանության ֆեյսբուքյան պաշտոնական կայքէջից։

Հղումը՝ https://www.facebook.com/share/v/17jSvIMHCS/?mibextid=wwXlfr

² Առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարաններում քաղաքացիական գործերի քննության վերաբերյալ 2020 թվականի տարեկան հաշվետվություն, https://court.am/hy/statistic-inner/196, 28.12.2021 դրությամբ:

³ Առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարաններում քաղաքացիական գործերի քննության վերաբերյալ 2019 թվականի տարեկան հաշվետվություն, https://court.am/hy/statistic-inner/184, 28.12.2021 դրությամբ:

⁴ Տե՛ս, REPORT On the system of disciplinary proceedings and liability of judges in Ukraine, COUNCIL OF EUROPE, JUNE 2023։

⁵ Տե՛ս, OSCE MISSION TO SERBIA LEGAL FRAMEWORK AND OVERVIEW OF CASE LAW ON DISCIPLINARY RESPONSIBILITY OF JUDGES, MAY 2016։