ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ (ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔ) ԿՈՄԻՏԵԻ ՎՃԻՌԸ ՄԻՆԱՍՅԱՆՆ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳՈՐԾՈՎ

Սույն վճիռը վերջնական է, սակայն կարող է ենթարկվել խմբագրական փոփոխությունների:

Մինասյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով,

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (Հինգերորդ բաժանմունք), հանդես գալով Կոմիտեի հետևյալ կազմով՝

Անդրեաս Զունդ [Andreas Zünd]՝ Նախագահ,

Միկոլա Գնատովսկի [Mykola Gnatovskyy],

Վահե Գրիգորյան [Vahe Grigoryan]՝ դատավորներ,

և Մարտինա Կելլեր [Martina Keller]՝ Բաժանմունքի քարտուղարի տեղակալ,

հաշվի առնելով՝

«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի (Կոնվենցիա) 34-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1941 թվականին ծնված և Երևանում բնակվող Իրանի քաղաքացի պրն Ժորժ Մինասյանի (դիմումատու) կողմից, որին ներկայացրել է Երևանում գործող իրավաբան տկն Լ. Մանասերյանը, ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Դատարան ներկայացված գանգատը (թիվ 54620/16) դատարանի մատչելիության իրավունքի առնչությամբ բողոքի մասին Հայաստանի կառավարությանը (Կառավարություն), որին ներկայացրել է Միջազգային իրավական հարցերով Հայաստանի Հանրապետության ներկայացուցիչ պրն Ե. Կիրակոսյանը, ծանուցելու և գանգատը մնացած մասով անընդունելի հայտարարելու մասին որոշումը,

կողմերի դիտարկումները,

2025 թվականի մարտի 9-ին անցկացնելով դռնփակ խորհրդակցություն,

կայացրեց հետևյալ վճիռը, որն ընդունվեց նույն օրը.

ԳՈՐԾԻ ԱՌԱՐԿԱՆ

1. Գանգատը վերաբերում է դիմումատուի այն պնդմանը, որ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտմամբ մերժվել է վերջինիս Վճռաբեկ դատարան դիմելու իրավունքը:

2. 2014 թվականին դիմումատուն քաղաքացիական հայց է ներկայացրել Արմավիրի մարզային դատարան ընդդեմ մասնավոր ընկերության՝ պահանջելով որոշակի չափի գումարի վճարում և պայմանագրի լուծում:

3. 2015 թվականի ապրիլի 29-ին Արմավիրի մարզային դատարանը մերժել է հայցը։

4. Դիմումատուն բողոքարկել է վճիռը։

5. 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը մերժել է բողոքը և ստորին ատյանի դատարանի վճիռը թողել անփոփոխ։ Դիմումատուն ստացել է որոշումը 2016 թվականի հունվարի 8-ին։

6. 2016 թվականի հունվարի 28-ին դիմումատուն ներկայացրել է վճռաբեկ բողոք։ Իր բողոքում նա նշել է Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի որոշումն ստանալու ամսաթիվը և տրամադրել վերջինիս վերաբերյալ ապացույց։

7. 2016 թվականի մարտի 9-ին Վճռաբեկ դատարանը դիմումատուի բողոքը ճանաչել է անընդունելի՝ գտնելով, որ այն ներկայացվել է բողոքարկման մեկամսյա ժամկետի խախտմամբ, որը հաշվարկվում է Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի որոշման կայացման օրվանից, և որ տվյալ ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդություն չի ներկայացվել: Դատարանը որպես հիմք է ընդունել Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 233.1 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, որի համաձայն՝ բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդության բացակայության դեպքում ներկայացված ժամկետանց բողոքը պետք է համարվի անընդունելի։

ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

I. ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ 6-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԻ 1-ԻՆ ԿԵՏԻ ԵՆԹԱԴՐՅԱԼ ԽԱԽՏՈՒՄԸ

8. Դիմումատուն Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն բողոք է ներկայացրել այն մասին, որ Վճռաբեկ դատարանը 2016 թվականի մարտի 9-ի որոշմամբ իր բողոքը հայտարարել է անընդունելի ժամկետի խախտմամբ ներկայացված լինելու հիմքով՝ խախտելով վերջինիս՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը։

9. Դատարանը նշում է, որ սույն բողոքը չի համարվում ակնհայտ անհիմն Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 3-րդ կետի ,աե ենթակետի իմաստով կամ անընդունելի որևէ այլ հիմքով։ Հետևաբար այն պետք է հայտարարվի ընդունելի։

10. Բարձր ատյանի դատարանների մատչելիության սահմանափակումների ուսումնասիրության համար կիրառելի սկզբունքները Դատարանի կողմից ամփոփված են Զուբակն ընդդեմ Խորվաթիայի [Zubac v. Croatia] գործում ([ՄՊ][GC], թիվ 40160/12, §§ 78-86, 2018 թվականի ապրիլի 5):

11. Սույն գործով դիմումատուն ստացել է Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի որոշումն այն հրապարակելուց երկու շաբաթ անց և ներկայացրել է իր բողոքը հանձնման օրվանից հետո քսան օրվա ընթացքում (տե՛ս վերևում՝ 5-6-րդ պարբերությունները): Սույն գործով կենտրոնական հարցը տվյալ որոշման հանձնման հետաձգումն է և բողոքը ներկայացնելու համար մեկամսյա ժամկետի հաշվարկը վերջինիս հրապարակման, այլ ոչ թե հանձնման ամսաթվից: Դատարանն արդեն քննել է միևնույն հարցը Հայաստանի դեմ ներկայացված այլ գանգատներում։ Հաշվի առնելով համապատասխան ներպետական օրենսդրությունը և Սահմանադրական դատարանի որոշումները՝ Դատարանը հանգել է այն եզրակացության, որ այն դեպքերում, երբ վիճարկվող որոշումները չեն հանձնվել համապատասխան դիմումատուներին (կամ նրանց համար հասանելի չեն դարձվել) օրենքով սահմանված ժամկետում, այն է՝ քաղաքացիական վարույթների դեպքում՝ հրապարակմանը հաջորդող օրը, շահագրգիռ կողմերը կարող են ողջամտորեն ակնկալել, որ բողոք ներկայացնելու համար խախտված ժամկետը կվերականգնվի և նրանց բողոքարկումները, որոնք ներկայացվել են հանձնման օրվանից մեկ ամսվա ընթացքում, կընդունվեն քննության։ Ավելին, Սահմանադրական դատարանի կիրառելի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ դատական որոշման հանձնումն ուշացնելու պատճառով խախտված ժամկետի վերականգնումը իրավական պահանջ է, այլ ոչ դատական հայեցողության առարկա: Հետևաբար դատարանը գտնում է, որ այդպիսի հանգամանքներում բողոքարկման ժամկետը որոշման հրապարակման օրվանից հաշվարկելն եղել է անկանխատեսելի (տե՛ս Վաչիկ Կարապետյանը և այլք ընդդեմ Հայաստանի [Vachik Karapetyan and Others v. Armenia] գործը, թիվ 15736/16, §§ 94-101, 2025 թվականի մայիսի 15): Նույն նկատառումները տարածվում են նաև սույն գանգատի վրա, քանի որ բողոքարկման ենթակա որոշումը չի ներկայացվել օրենքով սահմանված ժամկետում, և ոչինչ չի վկայում այն մասին, որ այն ավելի վաղ հասանելի է եղել այլընտրանքային միջոցներով, օրինակ ՝ էլեկտրոնային եղանակով:

12. Իրավամբ դիմումատուն սույն գործով ուղղակի միջնորդություն չի ներկայացրել սահմանված ժամկետը վերականգնելու համար: Այդուհանդերձ, վերջինս իր բողոքում հստակ նշել է Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի որոշման հանձնման ամսաթիվը և ներկայացրել ապացույցներ՝ դրանով իսկ Վճռաբեկ դատարանի ուշադրությունը հրավիրելով որոշման հանձնումը հետաձգելու հանգամանքի վրա, որը օրինական հիմք էր ժամկետը վերականգնելու համար։ Բացի այդ, վճռաբեկ բողոք ներկայացնելն ինքնին վկայում էր այն մասին, որ դիմումատուն մտադիր էր վերականգնել խախտված ժամկետը։ Հաշվի առնելով այն, որ որոշման հանձնումը հետաձգելու հիմքով ժամկետի վերականգնումը չէր համարվում դատական հայեցողության առարկա, դիմումատուի փաստարկները բավարար էին ժամկետի վերականգնման միջնորդության հիմնական նպատակին հասնելու համար, այն է՝ ներկայացնել համապատասխան ապացույցներով հաստատված փաստական տեղեկություններ ex jure (իրավունքի ուժով) խախտված ժամկետը վերականգնելու համար, ինչպես սահմանված է Սահմանադրական դատարանի կողմից (նույն տեղում՝ §§ 54-65): Առանձին պաշտոնական միջնորդությունը, հավանաբար, ոչ մի էական նշանակություն չէր կարող ունենալ։ Այսպիսի հանգամանքներում կարելի է համարել, որ դիմումատուն անուղղակի միջնորդություն է ներկայացրել սահմանված ժամկետը վերականգնելու վերաբերյալ։ Հակառակը ենթադրելը, ըստ Դատարանի, չափազանց ձևական կդիտվեր (տե՛ս, mutatis mutandis (համապատասխան փոփոխություններով) Գեորգի Նիկոլաևիչ Միխայլովն ընդդեմ Ռուսաստանի [Georgiy Nikolayevich Mikhaylov v. Russia] գործը, թիվ 4543/04, § 56, 2010 թվականի ապրիլի 1): Դատարանը գտնում է, որ հատկապես արդյունավետ կլիներ դիմումատուի փաստարկների բովանդակությունը հաշվի առնող մոտեցումը, քանի որ վերջինիս հնարավորություն չէր տրվել շտկելու որևէ ձևական թերություն և իր բողոքը կրկին ներկայացնելու: Վճռաբեկ դատարանը պատշաճ կերպով չի քննել տվյալ հանգամանքները դիմումատուի բողոքն անընդունելի հայտարարելիս։

13. Հաշվի առնելով բողոքարկման ժամկետի հաշվարկման անկանխատեսելիությունը և դրա վերականգնման համար օրինական հիմքերի անտեսումը՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմումատուի բողոքարկումն անընդունելի հայտարարելու մասին որոշումն անհամաչափ էր և խախտում էր վերջինիս՝ այդ դատարան դիմելու մատչելիության իրավունքի էությունը:

14. Հետևաբար տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում։

II. ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ ԹԻՎ 1 ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅԱՆ 1-ԻՆ ՀՈԴՎԱԾԻ ԵՆԹԱԴՐՅԱԼ ԽԱԽՏՈՒՄԸ

15. 2020 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Դատարան ներկայացված իր դիտարկումներում դիմումատուն ներկայացրել է Կոնվենցիայի թիվ 1 արձանագրության 1-ին հոդվածի համաձայն բողոքը իր գույքից անարգել օգտվելու իրավունքի ենթադրյալ խախտման վերաբերյալ։ Դատարանը գտնում է, որ դա հավասարազոր է Կոնվենցիայի համաձայն նոր և առանձին գանգատ ներկայացնելուն (տե՛ս Ռադոմիլյան և այլք ընդդեմ Խորվաթիայի [ՄՊ] [Radomilja and Others v. Croatia [GC]] գործը, թիվ 37685/10 և 22768/12, § 135, 2018 թվականի մարտի 20): Սակայն ներպետական վարույթում վերջնական որոշումը կայացվել է 2016 թվականի մարտի 9-ին (տե՛ս վերևում՝ 7-րդ պարբերությունը)։ Հետևաբար սույն բողոքն անընդունելի է համապատասխան ժամանակահատվածում գործող Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 1-ին կետով՝ վեցամսյա ժամկետը չպահպանելու պատճառով, և հետևաբար պետք է մերժվի 35-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն:

III. ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ 41-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԻ ԿԻՐԱՌՈԻՄԸ

Ա. Վնասը

1. Նյութական վնասը

16. Դիմումատուն պահանջել է 13, 988.40 եվրո՝ որպես դատական ծախսերի և ծախքերի փոխհատուցում, որոնք ենթադրաբար սահմանվել են ներպետական դատարանների և Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայության կողմից։ Առանց որևէ համապատասխան ապացույց ներկայացնելու՝ վերջինս պահանջել է նաև 192 589 307 եվրո փաստացի վնասի և 385 178,61 եվրո ապագայում հնարավոր վնասի դիմաց և կորցրած եկամտի, ինչպես նաև 2500 եվրո ճանապարհածախսի և օրապահիկի ծախսերի փոխհատուցում՝ ներպետական դատական նիստերին մասնակցելու համար: Նա նաև պահանջել է փոխհատուցում 12,215.35 եվրոյի չափով՝ առանց նշելու դրա հիմքերը։

17. Ամեն դեպքում Դատարանը չի կարող ենթադրություններ անել այն մասին, թե ինչպիսին կլիներ վարույթի հնարավոր արդյունքը, եթե այն համապատասխաներ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետին, և այն չի գտնում պատճառահետևանքային կապ 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտման և ենթադրյալ նյութական վնասի միջև (տե՛ս Սուրեն Անտոնյանն ընդդեմ Հայաստանի [Suren Antonyan v. Armenia] գործը, թիվ 20140/23, § 147, 2025 թվականի հունվարի 23): Հետևաբար Դատարանը մերժում է սույն պահանջները։

2. Ոչ նյութական վնասը

18. Դիմումատուն ոչ նյութական վնասի դիմաց փոխհատուցման հարցը թողել է Դատարանի հայեցողությանը:

19. Կառավարությունը պնդել է, որ եթե Դատարանը հաստատի խախտման փաստը, այդ եզրակացությունն ինքնին բավարար արդարացի փոխհատուցում կլինի ցանկացած ոչ նյութական վնասի համար:

20. Դատարանը, որոշում կայացնելով արդարության սկզբունքի հիման վրա, ոչ նյութական վնասի փոխհատուցման մասով դիմումատուին շնորհում է 3600 եվրո՝ գումարած գանձման ենթակա ցանկացած հարկ։

Բ. Ծախսերը և ծախքերը

21. Դիմումատուն պահանջել է 5000 եվրո՝ որպես դատական ծախսերի և ծախքերի հատուցում։ Սակայն Դատարանը նշում է, որ դիմումատուն չի հիմնավորել իր պահանջը որևէ ապացույցով, հետևաբար մերժում է այն։

ԱՅՍ ՀԻՄՆԱՎՈՐՄԱՄԲ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՄԻԱՁԱՅՆ՝

1. Հայտարարում է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն ներկայացված՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ բողոքն ընդունելի և Կոնվենցիայի թիվ 1 արձանագրության 1-ին հոդվածի համաձայն ներկայացված բողոքն անընդունելի.

2. Վճռում է, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում.

3. Վճռում է, որ՝

ա) պատասխանող պետությունը երեք ամսվա ընթացքում պետք է դիմումատուին վճարի 3 600 եվրո (երեք հազար վեց հարյուր եվրո)՝ գումարած գանձման ենթակա ցանկացած հարկ, որը պետք է փոխարկվի պատասխանող պետության արժույթով՝ վճարման օրվա դրությամբ գործող փոխարժեքով,

բ) վերը նշված եռամսյա ժամկետի ավարտից հետո՝ մինչև վճարման օրը, պետք է հաշվարկվի վերոնշյալ գումարի նկատմամբ պարզ տոկոսադրույք՝ չկատարման ժամանակահատվածում Եվրոպական կենտրոնական բանկի սահմանած՝ լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքի չափով՝ գումարած երեք տոկոսային կետ.

4. Մերժում է դիմումատուի՝ արդարացի փոխհատուցման պահանջի մնացած մասը։

Կատարված է անգլերենով և գրավոր ծանուցվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 6-ին՝ համաձայն Դատարանի կանոնակարգի 77-րդ կանոնի 2-րդ և 3-րդ կետերի։

Մարտինա Կելլեր`   Բաժանմունքի քարտուղարի տեղակալ

Անդրեաս Զունդ՝   Նախագահ