• Քննիչի կողմից ներկայացվել է ապացուցողական գործողություն կատարելու միջնորդություն՝ «Բջջային հեռախոսակապի միջոցով կատարված հաղորդակցության տվյալների, հեռախոսազանգերի վերծանումներն առգրավելու մասին»,

•  Դատարանն ապացուցողական գործողություն կատարելու վերաբերյալ ներկայացված միջնորդության վարույթ ընդունման փուլում, կաշկանդված լինելով ստուգելու միջնորդության վերաբերյալ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածով նախատեսված ձևական պահանջների առկայությունը, առերևույթ քննարկման առարկա է դարձրել այդ փուլին ոչ բնորոշ հարցերի շրջանակ և կայացրել «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» որոշում այն պատճառաբանությամբ, որ միջնորդությամբ ակնկալվող գործողության կատարումը Քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված՝ բացառապես դատարանի որոշման հիման վրա կատարվող քննչական գործողությունների շրջանակում նախատեսված չէ,

• Դատարանը վերը նշված ոչ իրավաչափ եզրահանգմանը գալիս անտեսել է, որ համապատասխան բջջային հեռախոսահամարների քննիչի միջնորդության մեջ նշված ժամանակահատվածում կատարված ելքային և մուտքային զանգերի (այդ թվում՝ զրոյական) և կարճ հաղորդագրությունների (SMS) վերծանումներն առգրավելու վերաբերյալ ապացուցողական գործողության կատարումը, առերևույթ, ներառված է Քրեական դատավորության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասում, այն է՝ նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի առգրավումը,

•  Դատարանը միջնորդությամբ ակնկալվող ապացուցողական գործողության կատարումը ոչ իրավաչափորեն նույնացրել է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 232-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված՝ բաժանորդային տվյալներ պահանջելու գործողության հետ:

Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդության իրավական հիմքերում և հիմնավորումներում վարույթ հարուցած մարմինն առավել կարևորել է այն հանգամանքը, որ Դատավորը, ստանալով հիշյալ միջնորդությունը, պետք է ստուգման ենթարկեր Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածով նախատեսված պահանջների պահպանվածության հարցը՝ միջնորդությանն առաջադրվող ձևական պահանջների պահպանվածության համատեքստում՝ արդյունքում կայացնելով համապատասխան վարույթ հարուցելու կամ վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշում: Տվյալ դեպքում, թեև Դատարանի կողմից կայացված որոշումը կրել է «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» վերնագիրը, այնուամենայնիվ, հիշյալ որոշման բովանդակության ուսումնասիրությունից հետևում է, որ Դատարանը քննարկման առարկա է դարձրել վարույթի հարուցման փուլում քննարկման ոչ ենթակա հարցեր, մասնավորապես, խնդրարկվող գործողության բնույթին վերաբերող հարցեր, արդյունքում՝ առերևույթ ոչ իրավաչափորեն կիրառելով Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի, 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջները՝ խախտել է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված պահանջը, ինչն էլ Հանձնաժողովի գնահատմամբ, առերևույթ խոչընդոտել է վարույթի բնականոն ընթացքը:

Հանձնաժողովը հարկ է համարել նշել նաև, որ Դատարանի կողմից 2023 թվականի մարտի 9-ին կայացված՝ «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» որոշման դեմ ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից 2023 թվականի ապրիլի 11-ին կայացված որոշմամբ թիվ ԱՐԴ/0017/08/23 վարույթով Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2023 թվականի մարտի 9-ի որոշումը բեկանելուց և գործը նույն դատարան՝ նոր քննության փոխանցելուց հետո Դատարանը 2024 թվականի մայիսի 24-ին կայացրել է «Ապացուցողական գործողության կատարման դատական երաշխիքների վարույթ հարուցելու հարցը քննության առնելու մասին» որոշում, որի համաձայն՝ ՀՀ ՔԿ Արմավիրի մարզի քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատարի կողմից ներկայացված միջնորդության հիման վրա Դատարանը որոշել է հարուցել ապացուցողական գործողության կատարման դատական երաշխիքների՝ նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի առգրավում կատարելու վերաբերյալ վարույթ և այն իրականացնել գրավոր ընթացակարգով: Նույն օրը մեկ այլ որոշմամբ Դատարանը որոշել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզային քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատարի միջնորդությունը բավարարել:

Անդրադառնալով Հանձնաժողովին ուղղված գրավոր բացատրությամբ Դատավորի կողմից բերված այն փաստարկին, ըստ որի՝ «(…) կարճ հաղորդագրությունների (SMS) վերծանումները …» եզրույթը Քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված չէ և չունի քրեաիրավական բովանդակություն՝ վարույթ հարուցած մարմինը նշել է, որ այն ուղղակիորեն բխում է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 4-րդ կետի իրավակարգավորումից, ուստի այս առումով Դատավորի կողմից բերված փաստարկներն առարկայազուրկ են: Բացի այդ, վարույթ հարուցած մարմինն ընդգծել է այն հանգամանքը, որ կարգապահական վարույթ հարուցելու միջնորդության հիմքում սույն գործով ոչ թե էական է դիտվում քննիչի կողմից միջնորդվող պահանջի հիմնավոր լինել կամ չլինելը, այլ այն, որ Դատավորի կողմից, ըստ էության, գնահատվել է դատական երաշխիքներից դուրս գտնվող պահանջ, իսկ քրեադատավարական վերը նշված նորմերի համատեքստում էլ ակնհայտ է, որ ելքային և մուտքային զանգերը, այդ թվում հաղորդագրությունները ևս գտնվում են դատական վերահսկողության և պաշտպանության ներքո:

Վարույթ հարուցած մարմնի կողմից միջնորդությամբ ներկայացված առերևույթ կարգապահական խախտման երրորդ դեպքով՝ թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 դատական գործով, Հանձնաժողովը ներկայացրել է, որ Դատարանի կողմից 2023 թվականի հունիսի 8-ին կայացվել է «Մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին որոշում», որի համաձայն Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ Քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզային քննչական վարչության ավագ քննիչի միջնորդությունը՝ թիվ 48124723 քրեական վարույթով մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ, որոշել է միջնորդությունը մերժել, իսկ պաշտպանի միջնորդությունը՝ բավարարել և մեղադրյալի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն կիրառել գրավ՝ 1 000 000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելք:

Դատարանը, թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 դատական գործով կայացված որոշման մեջ, մասնավորապես, նշել է, որ գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը Դատարանին թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալի վարքագիծը « (…)այդ թվում՝ խոչընդոտելու, ինչպես նաև վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու հիմքերը և նոր հանցանք կատարելու մտավախությունը հնարավոր է ապահովել կալանավորման այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ գրավի և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ դրանք հնարավորություն կտան ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:»:

Այսպիսով, Դատարանը գտել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունն ի զորու կլինի կանխել մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագիծը, ուստի այդ պայմաններում գտել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է կիրառել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ գրավը՝ 1 000 000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելք:

Այս առնչությամբ վարույթ հարուցած մարմինը հարկ է համարել նշել, որ Դատարանն, ըստ էության, կիրառել է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատարանին վերապահված լիազորությունը՝ կայացնելով միջնորդությունը մերժելու մասին որոշում, սակայն անտեսել է, որ իր որոշմամբ նշված հիմնավորմամբ միջնորդությունը մերժելիս Քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի, նույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի, 122-րդ հոդվածի կարգավորումների ուժով կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցները Դատարանն իրավասու չէր կիրառել: Հետևաբար, մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ միջնորդությունը վերը նշված պատճառաբանությամբ մերժելու պայմաններում Դատարանն առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցի լուծումը պետք է թողներ վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցերին:

Հանձնաժողովը սույն կարգապահական խախտման իրավական հիմքերի և հիմնավորումների շրջանակներում վկայակոչել է Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԴ/1194/06/21 դատական գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ին կայացված որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, ըստ որի՝ « (…) կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին միջնորդության քննության արդյունքում, Առաջին ատյանի դատարանը, հանգելով հետևության, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառմամբ, իրավասու չէր կիրառել խափանման միջոց գրավը, քանի որ դրա կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցի լուծումը դուրս է խափանման միջոցների դատական երաշխիքների շրջանակից:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 3-րդ մասի 3-րդ կետի, 288-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի, 3-րդ մասի 1-ին կետի և 5-րդ մասի համադրված վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ կալանք կիրառելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը քննելիս, դատարանը գտնելով, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ, իրավասու է կալանքի փոխարեն կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց կամ դրանց համակցություն միայն այն դեպքում, երբ այդպիսի խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառման դեպքում դրա մեջ ներառված խափանման միջոցների առնվազն մեկի ընտրության լիազորությունը վերապահված է դատարանին: Նման դեպքերում դատարանը քննիչի միջնորդությունը բավարարում է մասնակի և կիրառում համապատասխան խափանման միջոցը (օրինակ՝ տնային կալանք) կամ դրանց համակցությունը (օրինակ՝ տնային կալանք և գրավ): Իսկ այն դեպքերում, երբ դատարանը միջնորդության քննության արդյունքում գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար ոչ միայն միջնորդվող կալանքի, այլև իր իրավասությանը վերապահված խափանման միջոցի ընտրության անհրաժեշտությունը բացակայում է, ապա դատարանը պետք է մերժի քննիչի միջնորդությունը՝ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառման հարցի լուծումը թողնելով վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցների հայեցողությանը»:

Ինչ վերաբերում է Դատավորի կողմից Հանձնաժողովին գրավոր բացատրությամբ ներկայացված այն փաստարկին, որ վերը նշված նորմերի մեկնաբանության մասին Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կայացվել է ավելի ուշ, վարույթ հարուցող մարմինը իր միջնորդությամբ հարկ է համարել տեղեկացնել, որ «Դատական համակարգ» տեղեկատվական համակարգչային ծրագրում առկա տվյալների համաձայն՝ թիվ ԵԴ/1194/06/21 դատական գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կայացվել է 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, մինչդեռ դատարանի քննարկման առարկա՝ «Մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին» որոշումը Դատավորը կայացրել է 2023 թվականի հունիսի 8-ին, Վճռաբեկ դատարանի հիշյալ որոշման կայացումից շուրջ վեց ամիս հետո, ուստի Դատավորի հիշյալ փաստարկը նույնպես առարկայազուրկ է:

Ամփոփելով վերը նշված փաստերը՝ վարույթ հարուցած մարմինը գտել է, որ քննարկվող դեպքում նույնպես Դատավորը չի լուծել իրեն վերապահված հարցերը, չի ապահովել անհրաժեշտ ու բավարար մասնագիտական պատրաստվածություն, չի ապահովել գործի ողջամիտ ժամկետի քննություն և անձանց իրավունքների պաշտապանությունը տվյալ դեպքում էլ իրականացվել է վերադաս կարգով դատական ակտի բողոքարկման միջոցով: Սույն գործով բողոքարկելու արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից 2023 թվականի հուլիսի 12-ին կայացված որոշմամբ Դատարանի կայացրած որոշումը, մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց գրավը և բացակայելու արգելքը կիրառելու մասով, փոփոխվել է և մեղադրյալի նկատմամբ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցը թողնվել է լուծելու վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցներին:

Անդրադառնալով Դատավորի կողմից թույլ տրված կարգապահական խախտումների մեղքի ձևին՝ վարույթ հարուցած մարմինը, վկայակոչելով Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի 1-ին, 4-րդ և 5-րդ մասերը, 147-րդ հոդվածի 5-րդ մասը, 148-րդ հոդվածի 1-ին մասը, նշել է, որ ելակետային են համարվել Դատավորի կողմից գրավոր բացատրությամբ հայտնված տեղեկությունները, որոնց հիման վրա Հանձնաժողովը անդրադարձել է դրանց դրսևորման ձևին և գտել է, որ Դատավորը թույլ է տվել վերը շարադրված իրավունքի նորմերի և դատավորի վարքագծի կանոնների խախտումները կոպիտ անփութությամբ:

Վարույթ հարուցած մարմինը, հարգելով Դատավորի կարգավիճակն ու գիտակցելով վերջինիս հեղինակությունը բարձր պահելու իր պարտականությունը, հաշվի առնելով գործի իր կողմից կատարված փաստական հանգամանքների ուսումնասիրությունը և կատարված իրավական վերլուծության համադրման արդյունքում, միջնորդել է Բարձրագույն դատական խորհրդին քննել Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը։

Դատական նիստում Վարույթ հարուցած մարմնի ներկայացուցիչները պնդել են ներկայացված միջնորդությունը:

3․ Դատավորի դիրքորոշումը հարուցված կարգապահական վարույթի վերաբերյալ.

Դատավորը վարույթ հարուցած մարմնին ներկայացրած բացատրությամբ հայտնել է, որ թիվ ԱՐԴ/0017/08/23 դատական գործով ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզային քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատարի կողմից Դատարան է ներկայացվել վարույթով ապացուցողական գործողություն կատարելու վերաբերյալ միջնորդություն, Դատարանին միջնորդելով տալ թույլտվություն թիվ 81102723 քրեական վարույթով «ՄՏՍ-Հայաստան» ՓԲ, «Տելեկոմ Արմենիա» ՓԲ և «Յուքոմ»» ՓԲ ընկերություններից առգրավել (…) բջջային հեռախոսահամարների 2023թ. փետրվարի 01-ից 2023թ. փետրվարի 13-ը ներառյալ ընկած ժամանակահատվածում կատարված ելքային և մոտքային զանգերի (այդ թվում՝ զրոյական) և կարճ հաղորդագրությունների (SMS) վերծանումները:

 Դատավորը բացատրության մեջ նշել է, որ ստանալով դատական գործով ներկայացված միջնորդությունը, ուսումնասիրման արդյունքում հանգել է հետևության, որ վարույթի հարուցումը ենթակա է եղել մերժման այն պատճառաբանությամբ, որ քննիչի կողմից հայցվող պահանջը՝ այն է «(․․,) կարճ հաղորդագրությունների (SMS) վերծանումները» եզրույթը քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված չէ և չունի քրեաիրավական բովանդակություն։

 Հետևաբար Դատավորը, համարելով, որ ներկայացված միջնորդությունը չի պարունակել Քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված որևէ ապացուցողական գործողություն, մերժել է վարույթի հարուցումը, քանի որ պահպանված չի եղել Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը։

 Թիվ ԱՐԴ/0267/01/22 քրեական վարույթով Դատավորը պարզաբանել է, որ 2023 թվականի մայիսի 5-ին կայացրել է դատավճիռ, որով մեղադրյալ Մ․Ա-ին մեղավոր է ճանաչել Քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով։ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ դատավճռով սահմանել է ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով Պրոբացիայի ծառայության վրա։ Վերոգրյալի համատեքստում Դատավորը հարկ է համարել արձանագրել, որ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը, որը կարգավորում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու քրեաիրավական հարաբերությունները, 5-րդ մասի տառացի մեկնաբանությամբ սահմանում է հետևյալը․

«(...)

 5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները։»։

Այնուհետև, հիշյալ դրույթը թվարկում է փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող թվով իննը պարտականությունները։ Նույն հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն․ «6․ Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը։»։

Դատավորը նշել է, որ «Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են» և «Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը» ձևակերպումները ուղղակիորեն չեն սահմանում կամ նշված դրույթներից ուղղակիորեն չի բխում, որ Դատարանը պարտավոր է պարտադիր դնել որևէ պարտականություն դատապարտյալի վրա, քանի որ ըստ իրեն՝ հիշյալ դրույթները ուղղակի պարունակում են կանոն առ այն, որ դատարանը ինչպես կարող է նշանակել հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված մեկ պարտականություն, այնպես էլ մի քանիսը, իսկ 6-րդ մասի համաձայն էլ կարող է նշանակել պարտականություն, որը նույնիսկ 5-րդ մասով սահմանված չէ։

Դատավորը նշել է նաև, որ վերոնշյալ իրավակարգավորումներից միանշանակ չի բխում, որ դատարանը պարտադիր պետք է սահմանի պարտականություն նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդպիսի պարտականություն սահմանելու անհրաժեշտությունը օբյեկտիվորեն բացակայում է։

Դատավորը նաև հատկանշական է համարել, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ևս սահմանված չի եղել դատարանի՝ դատապարտյալի վրա որևէ պարտականություն դնելու պարտականություն։

Վկայակոչելով Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ փորձաշրջանի ընթացքում պարտականություն դնելը պարտադիր է, Դատավորն արձանագրել է, որ նշված նախադեպային դիրքորոշումն իսկ պայմանավորված է եղել օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման անհրաժեշտությամբ։ Այսինքն, եթե օրենսդրական կարգավորումներից ուղղակիորեն բխեր դատարանի նման պարտականությունը, ապա նախադեպային դիրքորոշում արտահայտելու անհրաժեշտություն Վճռաբեկ դատարանը չէր ունենա։ Դատավորը հարկ է համարել նշել նաև, որ Վճռաբեկ դատարանի հիշյալ որոշումը «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգում հասանելի է դարձել իր կողմից կայացված դատական ակտից ավելի ուշ։

Բացի այդ, Դատավորը հարկ է համարել նշել, որ օրենսդիրը նախատեսել է հնարավորություն դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ դնել պարտականություն դատապարտյալի վրա, ինչից բխում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողության իրականացման շրջանակներում անհրաժեշտություն առաջանալու դեպքում Պրոբացիայի ծառայությունը կարող էր դատապարտյալի վրա պարտականություն դնելու միջնորդություն ներկայացնել, որը քննարկվող գործի շրջանակներում չի իրականացվել, ինչից ևս բխում է, որ դրա անհրաժեշտությունը բացակայել է։

Անդրադառնալով թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 դատական գործին՝ Դատավորը վարույթ հարուցած մարմնին պարզաբանել է, որ ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզային քննչական վարչության ավագ քննիչի կողմից թիվ 48124723 քրեական վարույթով մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու մասին 2023 թվականի հունիսի 2-ին Դատարան ներկայացված միջնորդության քննության արդյունքում Դատարանը մերժել է միջնորդությունը և բավարարել է պաշտպանի միջնորդությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառելով այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն՝ գրավ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելք։

Դատավորը, մասնավորապես, պարզաբանել է, որ քննիչի միջնորդության քննության արդյունքում հաստատված է համարել մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող արարքը կատարելու հիմնավոր կասկածի առկայությունը և, անդրադառնալով միջնորդության մեջ նշված կալանավորման նպատակներին, գտել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունն ի զորու կլինի կանխելու մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագիծը։

Դատավորը նաև հարկ է համարել տեղեկացնել, որ սույն որոշումը կայացնելիս ղեկավարվել է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, ըստ որի․ «(...) 3. Դատարանը կայացնում է սույն հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված որոշումը, եթե՝

1) հանգում է հետևության, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ․»։

Դատավորը վերը նշվածի հիման վրա եզրահանգել է, որ հիշյալ դրույթը լիազորում է դատարանին միջնորդությունը մասնակի բավարարելով կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ չսահմանափակվելով այլընտրանքային խափանման միջոցների տեսակներով։

Դատավորը իր կարծիքն է հայտնել նաև Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված թիվ 23.12.2022 թվականի ԵԴ/1194/06/21 որոշման վերաբերյալ, որով արտահատվել է այն իրավական դիրքորոշումն, ըստ որի՝ երբ դատարանի իրավասությանը վերապահված խափանման միջոցի ընտրության անհրաժեշտությունը բացակայում է, դատարանը պետք է մերժի քննիչի միջնորդությունը՝ նշելով, որ հիշյալ որոշումը «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգում հասանելի է դարձել իր նախագահությամբ կայացված որոշումից ավելի ուշ։

Դատավորը ներկայացված փաստերի և իրավանորմերի վերլուծության արդյունքում հանգել է հետևության, որ օրենքների իրավական կարգավորումները բավարար հստակ չեն, թույլ չեն տալիս դրանք միանշանակ մեկնաբանել ու հենց դա է վկայում այն փաստը, որ Վճռաբեկ դատարանը իր նախադեպային որոշումներով իրավակիրառ պրակտիկա է ձևավորել, մասնավորապես, թիվ ԵԴ/1194/06/21 որոշման մեջ արձանագրելով, որ Վճռաբեկ դատարանը «(․․․) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 3-րդ մասի 3-րդ կետի, 288-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի, 3-րդ մասի 1-ին կետի և 5-րդ մասի համադրված վերլուծության արդյունքում» է հանգել նման իրավական դիրքորոշման։

Դատավորը Խորհրդին գրավոր բացատրություններ չի ներկայացրել։

Դատավորի կողմից դատական նիստի ընթացքում վերահաստատվել են իր դիրքորոշումները, որոնք գրավոր ներկայացվել են վարույթ հարուցած մարմնին, մասնավորապես, առ այն, որ օրենսդրական կարգավորումները բավարար հստակ չեն եղել և դա փաստվել է նաև Վճռաբեկ դատարանի կողմից օրենսդրական կարգավորումների միատեսակ կիրառությունն ապահովելու համար նախադեպային որոշումներ կայացնելով, միևնույն ժամանակ կարևորելով նաև այն հանգամանքը, որ որևէ գործով անձանց նկատմամբ իրավական ոչ բարենպաստ հետևանքներ նշված ենթադրյալ խախտումները չեն առաջացրել։

Ելնելով վերոգրյալից՝ Դատավորը Խորհրդին խնդրել է մերժել Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությունը։

4. Հարուցված կարգապահական վարույթի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները.

4.1. Դատավորի կողմից 05․05․2023 թվականին թիվ ԱՐԴ/0267/01/22 քրեական գործով կայացված դատավճռով մեղադրյալ Մ․Ա․-ն մեղավոր է ճանաչվել Քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և որպես պատիժ նշանակվել է ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով։ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել՝ սահմանելով փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով, վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության Պրոբացիայի ծառայության վրա։ Մ․Ա․-ի նկատմամբ կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավորի կողմից կայացված դատավճռով փորձաշրջանի ընթացքում Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված որևէ պարտականություն (կամ մի քանիսը) դատապարտյալի վրա չի դրվել:

4.2. Վերաքննիչ քրեական դատարանի 23․08․2023 թվականի որոշմամբ թիվ ԱՐԴ/0267/01/22 քրեական գործով Դատարանի 05․05․2023 թվականի դատավճիռը՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու արդյունքում նշանակված փորձաշրջանի ընթացքում համապատասխան պարտականություններ չսահմանելու մասով, փոփոխվել է՝ մեղադրյալի նկատմամբ փորձաշրջանի ընթացքում սահմանվել է պարտականություն՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնել իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին։

4.3. Թիվ ԱՐԴ/0017/08/23 դատական գործով 09․03․2023 թվականին կայացված՝ «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» որոշմամբ Դատարանը նշել է. «(...) դատարանում մուտքագրվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզի քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատար Գևորգ Գևորգյանի կողմից ներկայացված միջնորդությունը, որով վերջինս Դատարանին միջնորդում է ստանալ թույլտվություն՝ թիվ 81102723 քրեական վարույթով «ՄՏՍ-Հայաստան» ՓԲ, «Տելեկոմ Արմենիա» ՓԲ և «Յուքոմ»» ՓԲ ընկերություններից առգրավել (…) բջջային հեռախոսահամարների 2023թ. փետրվարի 01-ից 2023թ. փետրվարի 13-ը ներառյալ ընկած ժամանակահատվածում կատարված ելքային և մուտքային զանգերի (այդ թվում՝ զրոյական) և կարճ հաղորդագրությունների (SMS) վերծանումները: (…) Դատարանն արձանագրում է, որ իրավասու է քննարկման առարկա դարձնել միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված որևէ քննչական գործողություն կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունը: Մինչդեռ տվյալ պարագայում ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզի քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատար Գևորգ Գևորգյանի կողմից դատարան է ներկայացվել միջնորդությունն այն պարագայում, երբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված՝ բացառապես դատարանի որոշման հիման վրա կատարվող քննչական գործողությունների շրջանակում քննիչի կողմից ներկայացվածը նախատեսված չէ, փոխարենը նույն 209-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված է, որ օրենսգրքի 232-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված տվյալներ պարունակող տեղեկատվություն ստանալու պահանջը կատարվում է բացառապես դատախազի թույլտվությամբ: Այսպիսով, վերը նշվածով պայմանավորված Դատարանը գտնում է, որ իրավասու չէ քննարկման առարկա դարձնել ներկայացված միջնորդությունը, ինչը հիմք է վարույթ հարուցելը մերժելու համար:»:

4.4. Վերաքննիչ քրեական դատարանի 11․04․2023 թվականի որոշմամբ դատախազի հատուկ վերանայման բողոքը բավարարվել է մասնակիորեն՝ թիվ ԱՐԴ/0017/08/23 դատական գործով Դատարանի 09․03․2023 թվականի որոշումը բեկանվել է և գործը փոխանցվել է նույն դատարան՝ նոր քննության։

4.5. Նոր քննության արդյունքներով Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 24․05․2024 թվականին կայացվել է «Ապացուցողական գործողության կատարման դատական երաշխիքների վարույթ հարուցելու հարցը քննության առնելու մասին» որոշում, իսկ նույն օրվա մեկ այլ՝ «Նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի առգրավում կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին» որոշմամբ բավարարվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզային քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատարի միջնորդությունը։

4.6. Թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 դատական գործով Դատարանի կողմից 08․06․2023 թվականին կայացված «Մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին» որոշմամբ թիվ 48124723 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հ․Մ․-ին կալանքի տակ պահելու վերաբերյալ քննիչի միջնորդությունը մերժվել է, պաշտպանի միջնորդությունը՝ բավարարվել և մեղադրյալի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն կիրառվել է գրավ՝ 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելք։

4.7. Վերաքննիչ քրեական դատարանի 12․07․2023 թվականի որոշմամբ դատախազի հատուկ վերանայման բողոքը բավարարվել է մասնակի՝ Դատարանի 08․06․2023 թվականի թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 որոշումը՝ մեղադրյալ Հ․Մ.-ի նկատմամբ որպես խափանման միջոց 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավը և բացակայելու արգելքը կիրառելու մասով, փոփոխվել է և մեղադրյալի նկատմամբ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցը թողնվել է լուծելու վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցներին։

5. Հարուցված կարգապահական վարույթի շրջանակներում էական նշանակություն ունեցող իրավական հարցադրումները.

Հաշվի առնելով վարույթ հարուցած մարմնի կողմից միջնորդությամբ բերված փաստարկներն ու հիմնավորումները և դրանց դեմ Դատավորի կողմից ներկայացված հակափաստարկները` Խորհուրդը Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ հարցը լուծելու համար էական է համարում անդրադառնալ հետևյալ հարցադրումներին.

5.1. արդյո՞ք Դատավորի կողմից թույլ է (են) տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմի (նորմերի) խախտում (խախտումներ),

5.2. արդյո՞ք Դատավորի կողմից թույլ տրված ենթադրյալ նյութական և դատավարական իրավունքի նորմի (նորմերի) խախտումը (խախտումները) իր (իրենց) հերթին հանգեցրել է (են) դատավորի վարքագծի կանոնի (կանոնների) խախտման,

5.3. արդյո՞ք Դատավորի կողմից թույլ տրված ենթադրյալ նյութական և դատավարական իրավունքի նորմի (նորմերի) խախտումը (խախտումները) կատարվել է (են) դիտավորությամբ, թե՞ կոպիտ անփութությամբ։

6. Խորհրդի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.

Քննարկելով Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը, լսելով վարույթ հարուցած մարմնի ներկայացուցիչների, Դատավորի դիրքորոշումները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով կարգապահական վարույթի նյութերը՝ Խորհուրդը գտնում է, որ ներկայացված միջնորդությունը ենթակա է բավարարման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Խորհուրդն արձանագրում է, որ վարույթ հարուցած մարմնի կողմից կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդության հիման վրա Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը քննության է առնվում Օրենսգրքի 152-րդ հոդվածում ամրագրված դրույթի պահանջներին համապատասխան, այն է՝ «Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննությունը Բարձրագույն դատական խորհրդում կատարվում է միայն դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը լուծելու համար միջնորդություն ներկայացնելու մասին որոշմամբ նշված կարգապահական խախտման սահմաններում»:

Այդ կապակցությամբ Խորհրդի իրավական հետազոտման առարկան սահմանափակվում է միջնորդությամբ և դրան կից նյութերով ներկայացված հիմքերի և հիմնավորումների շրջանակներով:

Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են սահմանադրությամբ կամ օրենքներով:

Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք:

Սահմանադրության 173-րդ հոդվածի համաձայն՝ Բարձրագույն դատական խորհուրդն անկախ պետական մարմին է, որը երաշխավորում է դատարանների և դատավորների անկախությունը:

Սահմանադրության 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ հարց քննարկելու, ինչպես նաև Դատական օրենսգրքով սահմանված այլ դեպքերում Բարձրագույն դատական խորհուրդը հանդես է գալիս որպես դատարան, իսկ 4-րդ մասի համաձայն՝ Բարձրագույն դատական խորհրդի այլ լիազորությունները և գործունեության կարգը սահմանվում են Դատական օրենսգրքով:

Օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատարանների գործունեությունը պետք է կազմակերպվի այնպես, որ ապահովվի յուրաքանչյուրի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանությունը՝ օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ և անաչառ դատարանի կողմից գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության միջոցով։

Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝ ցանկացած գործունեություն իրականացնելիս և բոլոր հանգամանքներում դատավորը պարտավոր է՝ զերծ մնալ դատական իշխանությունը վարկաբեկող, ինչպես նաև դատական իշխանության անկախության և անաչառության վերաբերյալ հանրության վստահությունը նվազեցնող վարքագիծ դրսևորելուց:

Օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ ի պաշտոնե գործելիս դատավորը պարտավոր է քննել և լուծել օրենքով իր իրավասությանը վերապահված հարցերը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առկա են ինքնաբացարկ հայտնելու հիմքեր, 6-րդ կետի համաձայն՝ առանց արդարադատության շահերի վնասելու՝ ողջամիտ ժամկետում և նվազագույն դատական ծախսերի կատարմամբ քննել և լուծել օրենքով իր իրավասությանը վերապահված հարցերը, իսկ 10-րդ կետի համաձայն՝ ապահովել իր պատշաճ մասնագիտական պատրաստվածությունն ու հմտությունների շարունակական կատարելագործումը:

Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերն են՝

1) արդարադատություն կամ որպես դատարան՝ օրենքով նախատեսված այլ լիազորություններ իրականացնելիս նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմի խախտումը, որը կատարվել է դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ.

2) դատավորի կողմից սույն օրենսգրքով սահմանված՝ դատավորի վարքագծի կանոնները խախտելը, բացառությամբ սույն օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ կետով սահմանված կանոնի, որը կատարվել է դիտավորությամբ կամ կոպիտ անփութությամբ:

 Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ դատական ակտի բեկանումը կամ փոփոխումը ինքնին հիմք չէ այդ ակտը կայացրած դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու համար:

Օրենսգրքի 143-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքի առկայության ապացուցման պարտականությունը կրում է կարգապահական վարույթը հարուցած մարմինը: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ կարգապահական խախտման համար դատավորը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին որոշմամբ: Դատավորի կողմից կատարված կարգապահական խախտման վերաբերյալ չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են դատավորի օգտին:

Օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ մեկ կարգապահական վարույթի շրջանակներում Բարձրագույն դատական խորհուրդը կայացնում է մեկ որոշում՝ կիրառելով պատասխանատվության մեկ միջոց: Եթե կարգապահական խախտման հիմքը պարբերաբար խախտումն է, ապա Բարձրագույն դատական խորհուրդը կիրառում է պատասխանատվության մեկ միջոց:

Քննարկելով վարույթ հարուցած մարմնի կողմից ներկայացված՝ թիվ ԱՐԴ/0267/01/22 քրեական գործով Դատավորի կողմից խախտում թույլ տալու հանգամանքը՝ Խորհուրդն արձանագրում է հետևյալը.

Քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարած հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:

Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:

Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝

1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,

2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,

3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,

4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,

5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,

6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,

7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,

8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,

9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:

Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:

Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 9-րդ մասի համաձայն՝ եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:

Վերոնշյալ իրավադրույթների համակարգային վերլուծությունից հետևում է, որ դատարանը պարտավոր է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս սահմանել փորձաշրջան և դատապարտյալի վրա դնել օրենքով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը, իսկ վերջինս, փորձաշրջանի ընթացքում գտնելով դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո, պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ իր վրա դրված համապատասխան պարտականությունը կամ պարտականությունները, ինչի չկատարումը կարող է հանգեցնել օրենքով նախատեսված հետևանքների։

Տվյալ դեպքում Դատավորի կողմից 05․05․2023 թվականին թիվ ԱՐԴ/0267/01/22 քրեական գործով կայացված դատավճռով մեղադրյալ Մ․Ա․-ն մեղավոր է ճանաչվել Քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և որպես պատիժ նշանակվել է ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով։ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել՝ սահմանելով փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով, վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության Պրոբացիայի ծառայության վրա։ Մինչդեռ դատավճռով փորձաշրջանի ընթացքում Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված որևէ պարտականություն (կամ մի քանիսը) դատապարտյալի վրա չի դրվել:

Նման պայմաններում Խորհուրդը գտնում է, որ օրենքով նախատեսված իմպերատիվ պահանջն անտեսելու արդյունքում Դատավորը ոչ իրավաչափորեն գտել է, որ սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի վարքի նկատմամբ պետք է սահմանել միայն վերահսկողություն՝ այն դնելով համապատասխան ծառայության վրա՝ առանց Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 6-րդ մասի ուժով նույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը դատապարտյալի վրա դնելու:

Ինչ վերաբերում է Դատավորի այն փաստարկին, թե վերը նշված դրույթը միանշանակ չի պարտավորեցնում դատարանին սահմանել պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը, այլ ուղղակի սահմանում է պարտականությունների ցանկ, որը դատարանը կարող է սահմանել, ինչը հաստատվում է նաև նույն հոդվածով՝ դատարանի կողմից սեփական նախաձեռնությամբ նաև այլ պարտականություններ սահմանելու հնարավորությամբ, ապա Խորհրդի գնահատմամբ այն հերքվում է հոդվածի պարզ ուսումնասիրությամբ և տառացի մեկնաբանությամբ:

«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝ նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը՝ ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից:

Այսպես, օրենսդիրը Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածում դատարանի համար հայեցողություն սահմանել է՝ օգտագործելով «կարող է» բառերը, ինչով նախատեսել է բոլոր այն դեպքերը, երբ դատարանը կարող է կայացնել այս կամ այն որոշումը, օրինակ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց (Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 8-րդ մաս): Մինչդեռ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ և 6-րդ մասերի իմպերատիվ բնույթը հաստատվում է նրանով, որ օրենսդիրը կիրառել է «Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան», «Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը» ձևակերպումները, ուստի Դատարանն այս իրավադրույթների ուժով կաշկանդված է առաջնորդվելու բացառապես պահանջի հրամայականով, քանի որ կիրառելի իրավական դրույթը հայեցողության հնարավորություն չի վերապահում: Այսինքն՝ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 6-րդ մասը որևէ ողջամիտ տրամաբանությամբ և մեկնաբանության որևէ կանոնի կիրառմամբ չէր կարող ընկալվել և կիրառվել որպես փորձաշրջանի ընթացքում որոշակի պարտականություն դնելու դատարանի հայեցողական լիազորություն։ Նշված պատճառաբանությամբ հերքվում է Դատավորի այն պնդումը, որ Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշմամբ է արձանագրվել, որ փորձաշրջանի ընթացքում պարտականություն դնելը պարտադիր է և նշված նախադեպային դիրքորոշումն իսկ պայմանավորված է եղել օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման անհրաժեշտությամբ։

Ինչ վերաբերում է Դատավորի ներկայացրած այն փաստարկին, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ևս սահմանված չի եղել դատարանի՝ դատապարտյալի վրա որևէ պարտականություն դնելու պարտականությունը, ապա Խորհրդի գնահատմամբ հիշյալ փաստարկը ոչ թե հերքում, այլ հաստատում է գործող Քրեական օրենսգրքով պարտականություններ սահմանելու իմպերատիվ պահանջի առկայությունը, քանի որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված և ներկայումս ուժը կորցրած Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված կարգավորման համաձայն՝ «5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը դատապարտյալի վրա կարող է դնել որոշակի պարտականություններ՝ չփոխել մշտական բնակության վայրը, բուժման կուրս անցնել ալկոհոլամոլությունից, թմրամոլությունից, վեներական հիվանդությունից կամ թունամոլությունից, նյութական օգնություն ցույց տալ ընտանիքին: (…)»:

Խորհուրդը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ դատարանի կողմից սահմանված փորձաշրջանի և դրա ընթացքում դատապարտյալի վրա դրվող պարտականությունների կատարման նկատմամբ վերահսկողությունը էական նշանակություն ունի ոչ միայն նրա վերասոցիալականացման, այլ նաև դրանք խախտելու դեպքում անձի իրավական կարգավիճակի և վրա հասնող հետևանքները որոշելու համար:

Միաժամանակ Խորհուրդը փաստում է, որ Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 9-րդ մասի համաձայն՝ փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալի կողմից դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց խուսափելու հետևանքը պետք է լիներ դատարանի կողմից անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու որոշումը վերացնելը, ինչը Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված պարտականությունները կայացված դատավճռով չսահմանելու պարագայում հնարավոր չէր լինի ապահովել:

Խորհուրդը կարևոր է համարում արձանագրել նաև, որ կայացված դատավճռով Դատավորը անձի նկատմամբ կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը թողել էր անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, ինչից օրինաչափորեն կարելի է հանգել հետևության, որ չսահմանելով Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու պարտականությունը, դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, հնարավորություն էր ապահովվել անձին անխոչընդոտ լքելու ՀՀ տարածքը, ինչով անհնարին կդառնար Պրոբացիայի ծառայության կողմից վերահսկողություն իրականացնելու գործառույթը՝ Դատավորի կողմից նշանակված փորձաշրջանը դարձնելով ինքնանպատակ:

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Խորհուրդը գտնում է, որ Դատավորը տվյալ դեպքում անձի նկատմամբ փորձաշրջանի ընթացքում որևէ պարտականություն չսահմանելով, խախտել է Քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջը:

Քննարկելով վարույթ հարուցած մարմնի կողմից ներկայացված՝ թիվ ԱՐԴ/0017/08/23 դատական գործով Դատավորի կողմից խախտում թույլ տալու հանգամանքը՝ Խորհուրդն արձանագրում է հետևյալը.

Քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Քննչական գործողություն կարող է կատարվել միայն այն դեպքում, երբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ դրա արդյունքում կարող է ձեռք բերվել տվյալ վարույթի համար նշանակություն ունեցող ապացույց1:

2. Բացառապես քննիչի որոշման հիման վրա են կատարվում՝

1) դեպքի վայր հանդիսացող բնակարանում սկզբնական զննումը.

2) արտաշիրմումը.

3) խուզարկությունը, բացառությամբ բնակարանի խուզարկության, թվային խուզարկության և սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` անձնական խուզարկության.

4) առգրավումը, բացառությամբ բնակարանում կատարվող առգրավման, նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի առգրավման, էլեկտրոնային սարքերում կամ կրիչներում պարունակվող թվային տվյալների առգրավման, բժշկական, նոտարական, բանկային կամ հարակից գաղտնիք պարունակող փաստաթղթերի և առարկաների առգրավման.

5) քննումը:

3. Բացառապես դատախազի թույլտվությամբ են կատարվում՝

1) սույն օրենսգրքի 232-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված տվյալներ պարունակող տեղեկատվության պահանջը.

2) պետական գաղտնիք պարունակող փաստաթղթերի առգրավումը:

4. Բացառապես դատարանի որոշման հիման վրա են կատարվում՝

1) բնակարանում խուզարկությունը և առգրավումը.

2) դեպքի վայր չհանդիսացող բնակարանում զննումը և դեպքի վայր հանդիսացող բնակարանում հետագա զննումը.

3) թվային խուզարկությունը.

4) նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի առգրավումը.

5) բժշկական, նոտարական, բանկային կամ հարակից գաղտնիք պարունակող փաստաթղթերի և առարկաների առգրավումը.

6) էլեկտրոնային սարքերում կամ կրիչներում պարունակվող թվային տվյալների առգրավումը.

7) սույն օրենսգրքի 232-րդ հոդվածի 3.1-ին մասով սահմանված տվյալներ պարունակող տեղեկատվության պահանջը։»:

Քրեական դատավարության օրենսգրքի 291-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Սույն օրենսգրքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատարանը քննում է՝ սույն օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված որևէ քննչական գործողություն կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունը․»:

Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ապացուցողական գործողություն կատարելու, ինչպես նաև գաղտնի քննչական գործողության ժամկետը երկարաձգելու վարույթը հարուցվում է քննիչի միջնորդության հիման վրա:

2. Քննիչի միջնորդությունը պարունակում է՝

1) իրավասու դատարանի անվանումը.

2) քննիչի անունը, ազգանունը և պաշտոնը.

3) միջնորդությունը դատարան ներկայացնելու տարին, ամիսը, օրը, ժամը և րոպեն.

4) վարույթի համարը.

5) այն անձի վերաբերելի տվյալները, որի սահմանադրական իրավունքը միջնորդվում է սահմանափակել.

6) միջնորդվող ապացուցողական գործողությունը, ինչպես նաև դրա կատարման վերաբերելի պայմանները, այդ թվում՝ ժամկետները.

7) միջնորդվող ապացուցողական գործողությունից ակնկալվող արդյունքը.

8) գաղտնի քննչական գործողության ժամկետի երկարաձգման միջնորդության դեպքում` գաղտնի քննչական գործողության կատարման ընթացքում ստացված արդյունքը.

9) այն փաստարկները, որոնք հիմնավորում են անձի սահմանադրական իրավունքի սահմանափակման անհրաժեշտությունը և համաչափությունը, այդ թվում՝ միջնորդվող ապացուցողական գործողությունից ակնկալվող արդյունքն այլ եղանակով ստանալու ողջամիտ անհնարինությունը.

10) միջնորդությանը կցվող նյութերի ցանկը։

3. Միջնորդությանը կցվում է քրեական վարույթ նախաձեռնելու մասին արձանագրության պատճենը, ինչպես նաև միջնորդության հիմնավորվածությունը հաստատող անհրաժեշտ նյութերի պատճենները, իսկ նույն քրեական վարույթով նույն միջնորդությունը մերժելու մասին որոշում կայացված լինելու դեպքում՝ նաև դատարանի համապատասխան որոշման պատճենը։

(…)

9. Ապացուցողական գործողություն կատարելու միջնորդությունն ստանալուց հետո անհապաղ, բայց ոչ ուշ, քան 3 ժամվա ընթացքում, իսկ գաղտնի քննչական գործողության ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունն ստանալուց հետո՝ ոչ ուշ, քան հաջորդ օրը դատարանը կայացնում է համապատասխան վարույթ հարուցելու կամ վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշում:

10. Վարույթ հարուցելու մասին որոշման մեջ նշվում է այն գրավոր, իսկ սույն օրենսգրքի 264-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված դեպքում՝ բանավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին: Բանավոր ընթացակարգով վարույթ իրականացնելու դեպքում որոշման մեջ նշվում են դատական նիստի անցկացման վայրը, տարին, ամիսը, օրը և ժամը: Դատական նիստը նշանակվում է հնարավոր ամենակարճ ժամկետում: Դատական նիստի ժամանակը որոշելիս հաշվի է առնվում միջնորդվող ապացուցողական գործողությունից ակնկալվող արդյունքի կորստի կամ վնասման հավանականությունը:

11. Վարույթի հարուցումը հիմնավորված մերժվում է, եթե պահպանված չէ սույն հոդվածի 2-8-րդ մասերով սահմանված որևէ պայման։ Վարույթի հարուցման մերժումը խոչընդոտ չէ նոր միջնորդություն ներկայացնելու համար։

(…)»:

Թիվ ԱՐԴ/0017/08/23 դատական գործով 09․03․2023 թվականին Դատավորը կայացրել է «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» որոշում այն պատճառաբանությամբ, որ ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզի քննչական վարչության քննիչի պաշտոնակատարի ներկայացրած միջնորդությունն ընդգրկված չէ դատարանի կողմից քննության ենթակա գործողություններ կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունների շրջանակում:

Մինչդեռ Խորհրդի գնահատմամբ ապացուցողական գործողություն կատարելու վարույթի հարուցման փուլում դատարանն իրավասու է անդրադառնալու միայն քննիչի միջնորդության բովանդակությանը և դրան կցվող փաստաթղթերին օրենքով ներկայացվող պայմանների պահպանվածության հարցին, և ըստ այդմ՝ կայացնելու վարույթ հարուցելու կամ այն մերժելու մասին որոշում։

Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն փաստարկին, որ միջնորդությունը չի պարունակել Քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված որևէ ապացուցողական գործողություն, ապա Խորհուրդը փաստում է, որ այն անհիմն է, քանի որ «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» որոշումը չի պարունակել Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի 2-րդ մասով միջնորդությանը վերաբերող ձևական պահանջներից որևէ մեկը չկատարելու հիմնավորում:

Խորհուրդն արձանագրում է, որ հիշյալ որոշումը կայացվել է՝ հիմք ընդունելով այն, որ քննիչի միջնորդությամբ չի ներկայացվել Քրեական դատավության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված՝ բացառապես դատարանի որոշման հիման վրա կատարվող քննչական գործողությունների շրջանակում կատարվելիք գործողություն՝ մատնանշելով նույն օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որի համաձայն՝ Օրենսգրքի 232-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված տվյալներ պարունակող տեղեկատվություն ստանալու պահանջը կատարվում է բացառապես դատախազի թույլտվությամբ:

Խորհրդի գնահատմամբ Դատավորի ենթադրություններն առ այն, որ «(…) կարճ հաղորդագրությունների (SMS) վերծանումները» եզրույթը Քրեական դատավորության օրենսգրքում ամրագրված չէ և չունի քրեաիրավական բովանդակություն, հերքվում են այն հիմնավորմամբ, որ դրանք բխում են Քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 4-րդ կետի իրավակարգավորումից, որի համաձայն՝ բացառապես դատարանի որոշման հիման վրա կատարվում է նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի առգրավումը:

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Խորհուրդը փաստում է, որ Դատավորի կողմից 09․03․2023 թվականին կայացված «Վարույթ հարուցելը մերժելու մասին» որոշումը չի վերաբերել վարույթի հարուցման փուլում քննարկման ենթակա հարցերին, դրանում ստուգման չի ենթարկվել Քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածով սահմանված պահանջների պահպանվածության հարցը, այլ քննարկման առարկա է դարձվել քննիչի կողմից խնդրարկվող գործողության բնույթին վերաբերող հարցեր՝ խախտելով Քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 292-րդ հոդվածի պահանջները:

Քննարկելով վարույթ հարուցած մարմնի կողմից ներկայացված՝ թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 քրեական գործով Դատավորի կողմից խախտում թույլ տալու հանգամանքը՝ Խորհուրդն արձանագրում է հետևյալը.Քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:

2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:

3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել`

1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը.

2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը.

3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս:

4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ:

5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:»:

Քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։

2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`

1) տնային կալանքը.

2) վարչական հսկողությունը.

3) գրավը.

4) պաշտոնավարման կասեցումը.

5) բացակայելու արգելքը.

6) երաշխավորությունը.

7) դաստիարակչական հսկողությունը.

8) զինվորական հսկողությունը:»:

Քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդության քննության արդյունքով դատարանը կայացնում է հետևյալ երեք որոշումներից մեկը․

1) միջնորդությունը մերժելու մասին.

2) միջնորդությունը մասնակի բավարարելու մասին.

3) միջնորդությունն ամբողջությամբ բավարարելու մասին։

2. Դատարանը կայացնում է սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված որոշումը, եթե՝

1) հայտնաբերում է սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածով նախատեսված որևէ հանգամանք.

2) չի հաստատվում մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածը.

3) հանգում է հետևության, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար միջնորդվող խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը բացակայում է, իսկ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցը ենթակա է լուծման վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցների կողմից` իրենց իրավասության սահմաններում.(…)»:

Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԴ/1194/06/21 դատական գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ին կայացված որոշմամբ, անդրադառնալով խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդության վերաբերյալ որոշմանը, նշել է, մասնավորապես, «(…) կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին միջնորդության քննության արդյունքում, Առաջին ատյանի դատարանը, հանգելով հետևության, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառմամբ, իրավասու չէր կիրառել խափանման միջոց գրավը, քանի որ դրա կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցի լուծումը դուրս է խափանման միջոցների դատական երաշխիքների շրջանակից: (…) … այն դեպքերում, երբ դատարանը միջնորդության քննության արդյունքում գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար ոչ միայն միջնորդվող կալանքի, այլև իր իրավասությանը վերապահված խափանման միջոցի ընտրության անհրաժեշտությունը բացակայում է, ապա դատարանը պետք է մերժի քննիչի միջնորդությունը՝ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառման հարցի լուծումը թողնելով վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցների հայեցողությանը:»:

Տվյալ դեպքում, թիվ ԱՐԴ/0018/06/23 դատական գործով Դատարանի կողմից 08․06․2023 թվականին կայացված «Մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին» որոշմամբ թիվ 48124723 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հ․Մ․-ին կալանքի տակ պահելու վերաբերյալ քննիչի միջնորդությունը մերժվել է, պաշտպանի միջնորդությունը՝ բավարարվել և մեղադրյալի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն կիրառվել է գրավ՝ 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելք։

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Խորհուրդն արձանագրում է, որ քննարկվող դատավարական փուլում` մինչդատական վարույթում, մեղադրյալի նկատմամբ որպես համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ գրավը և բացակայելու արգելքը կիրառելով, Դատարանը խախտել է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ և 288-րդ հոդվածների պահանջները:

Վերոգրյալը հաստատվում է նաև Դատավորի կողմից կայացված որոշումից շուրջ 6 (վեց) ամիս առաջ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ԵԴ/1194/06/21 դատական գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ին որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշմամբ, ըստ որի՝ «(…) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ կալանք կիրառելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը քննելիս, դատարանը գտնելով, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ, իրավասու է կալանքի փոխարեն կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց կամ դրանց համակցություն միայն այն դեպքում, երբ այդպիսի խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառման դեպքում դրա մեջ ներառված խափանման միջոցների առնվազն մեկի ընտրության լիազորությունը վերապահված է դատարանին: (…)»:

Նման պայմաններում, գնահատելով Դատավորի կողմից թույլ տրված նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտման ակնհայտությունը, Խորհուրդն արձանագրում է, որ Դատավորին մեղսագրվող նյութական և դատավարական նորմերի խախտման առկայությունը չի կարող կասկածի տակ դրվել որևէ ողջամիտ իրավական ենթադրությամբ կամ փաստարկով, և Խորհրդի գնահատմամբ իրենց ամբողջության մեջ Դատավորի ոչ իրավաչափ գործողությունները հեղինակազրկել են դատական իշխանությունը՝ նվազեցնելով դատական իշխանության նկատմամբ հանրության վստահությունը և վնասելով դատավորի բարձր պաշտոնի հանրային ընկալումը:

Խորհուրդն արձանագրում է նաև, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված Քրեական օրենսգիրքը և 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված Քրեական դատավարության օրենսգիրքը գործողության մեջ են դրվել 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո, իսկ Դատավորի կողմից թույլ տրված նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի վերագրվող խախտումները ներառում են 2023 թվականի մարտ-հունիս ամիսների ժամանակահատվածը, ուստի այս հանգամանքը կարող էր որոշակի առումով Դատավորի ծանրաբեռնվածության պայմաններում հանգեցնել կիրառելի նորմերի տարընկալման, սակայն Խորհուրդը գտնում է, որ վերոգրյալը չի կարող նվազեցնել Դատավորի մասնագիտական պատրաստավածությունը բարձր պահելու, դատական իշխանության առջև դրված խնդիրները բարձր որակով և պատշաճ լուծելու, որակյալ արդարադատություն իրականացնելու և դրանով իսկ դատական իշխանության հեղինակությունը բարձր պահելու հրամայականն ու անհրաժեշտությունը:

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Խորհուրդը փաստում է, որ վերը վկայակոչված նյութական և դատավարական նորմերի խախտումները հանգեցրել են Օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի, 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 6-րդ և 10-րդ կետերի համապատասխան վարքագծի կանոնների խախտման․ արդյունքում Դատավորը չի լուծել իրեն վերապահված հարցերը, չի ապահովել անհրաժեշտ ու բավարար մասնագիտական պատրաստվածություն, չի ապահովել գործի ողջամիտ ժամկետում քննություն, և անձինք այդ գործերով ստիպված են եղել իրենց իրավունքները պաշտպանել վերադասության կարգով՝ դատական ակտերի բողոքարկման միջոցով:

Գնահատման առարկա դարձնելով Դատավորի կողմից թույլ տրված արարքում մեղքի առկայության հարցը՝ Խորհուրդն արձանագրում է հետևյալը.

Օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ սույն գլխի իմաստով՝ արարքը համարվում է դիտավորությամբ կատարված, եթե դատավորը գիտակցել է իր վարքագծի ոչ իրավաչափ բնույթը: Նույն հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ սույն գլխի իմաստով՝ արարքը համարվում է կոպիտ անփութությամբ կատարված, եթե դատավորը չի գիտակցել իր վարքագծի ոչ իրավաչափ բնույթը, թեև տվյալ իրադրությունում ակնհայտորեն կարող էր և պարտավոր էր դա անել:

Վերը նշված իրավանորմերի տրամաբանությունից բխում է, որ օրենսդրի կողմից արդարադատություն կամ որպես դատարան՝ օրենքով նախատեսված այլ լիազորություններ իրականացնելիս նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմի խախտման վարքագծի առումով առանձնացվել են մեղքի դրսևորման երկու ձևեր՝ դիտավորություն և կոպիտ անփութություն:

Խորհուրդը փաստում է, որ դատավորի կարգապահական պատասխանատվության տեսանկյունից մեղքը դատավորի վերաբերմունքն է իր կողմից կատարված արարքի նկատմամբ:

Անդրադառնալով Դատավորի կողմից թույլ տրված կարգապահական խախտումների մեղքի ձևին և հաշվի առնելով Դատավորի կողմից թույլ տրված կարգապահական խախտումներին իրավական գնահատականի վերաբերյալ ներկայացված փաստարկները, դատավարական հենք չունեցող ենթադրությունների վրա հիմնված գործողությունները, թույլ տրված կարգապահական խախտման նկատմամբ հոգեբանական վերաբերմունքը և բացատրությամբ ներկայացված տեղեկությունները, ինչպես նաև վարույթ հարուցած մարմնի կողմից խախտումները դիտավորությամբ կատարելու վերաբերյալ ապացույցներ չներկայացվելու հանգամանքը՝ Խորհուրդն արձանագրում է, որ Դատավորն իրեն վերագրվող խախտումները թույլ է տվել կոպիտ անփութությամբ, չի գիտակցել իր վարքագծի ոչ իրավաչափ բնույթը, թեև տվյալ իրադրությունում ակնհայտորեն կարող էր և պարտավոր էր դա անել։

Խորհուրդը հավելում է, որ Օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ դատավորի նկատմամբ կիրառվող կարգապահական տույժը պետք է համաչափ լինի կատարված խախտմանը: Կարգապահական տույժ կիրառելիս Բարձրագույն դատական խորհուրդը հաշվի է առնում խախտման բնույթը և հետևանքները, դատավորի անձը, առկա տույժերը և ուշադրության արժանի այլ հանգամանքներ:

Խորհուրդը հաշվի է առնում, որ սույն կարգապահական պատասխանատվության հարցի քննության պահին Դատավորը չի ունեցել կարգապահական տույժ:

Միաժամանակ, Դատավորի նկատմամբ կիրառման ենթակա կարգապահական տույժի համաչափության տեսանկյունից, Խորհուրդն էական է համարում սույն գործի փաստերն ու խախտումների բնույթը, մարդու իրավունքների խախտման տեսանկյունից՝ հետևանքների փաստացի բացակայությունը:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 94-րդ հոդվածի 6-րդ մասով, 142-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, 149-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով, 154-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 1-ին կետով և 155-րդ հոդվածով՝ Խորհուրդը,

1․ Դատավորների ընդհանուր ժողովի էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի միջնորդությունը՝ Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Արթուր Ադամյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ, բավարարել: Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Արթուր Ադամյանին հայտարարել խիստ նկատողություն:

2․ Որոշումն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից և վերջնական է:

______________________

1 Մեջբերումը՝ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածից, քանի որ ենթադրյալ կարգապահական խախտումը կատարելու ժամանակահատվածի խմբագրությամբ վերաբերելի դրույթները որևէ փոփոխության չեն ենթարկվել, իսկ 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ԱԺ կողմից ընդունված ՀՕ-393-Ն որոշմամբ հիշյալ հոդվածը լրացվել է 7-րդ կետով, որը ենթադրայլ կարգապահական խախտման հետ առնչություն չունի:

Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ	Ա. Աթաբեկյան
Անդամներ` Հատուկ կարծիք Հատուկ կարծիք	Ա. ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ Կ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ Ե. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆՑ Մ. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ Ա. ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ Ա. Հարությունյան Էդ. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ Ք. ՄԿՈՅԱՆ

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 23 դեկտեմբերի 2025 թվական: