համաձայն Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, 169-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ինչպես նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 40 և 74-րդ հոդվածների,

դռնբաց նիստում բանավոր ընթացակարգով քննեց «Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործը:

Կառավարությունն իր` 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ի N 1655-Ա որոշմամբ հավանություն է տվել «Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագծի վերաբերյալ Կառավարության օրենսդրական նախաձեռնությանը և որոշել է նշված համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու նպատակով դիմել Սահմանադրական դատարան:

Գործի քննության առիթը Կառավարության՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին Սահմանադրական դատարան մուտքագրված դիմումն է։

Ուսումնասիրելով դիմումը և կից ներկայացված, ինչպես նաև գործում առկա այլ փաստաթղթերը, սույն գործով Կառավարության ներկայացուցչի գրավոր և բանավոր բացատրությունները, պարզաբանումները, հետազոտելով վերոնշյալ համաձայնագիրը՝ Սահմանադրական դատարանը ՊԱՐԶԵՑ.

1. Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագիրը (ստորև՝ Վարկային համաձայնագիր) ստորագրվել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ Հայաստանում կայուն, դիմացկուն և ներառական բնակարանային համակարգ զարգացնելու նպատակով՝ աջակցելով փախստականների սոցիալ-տնտեսական ինտեգրմանը և բարեկեցությանը:

2. Դիմումին կից ներկայացված Վարկային համաձայնագրի վավերացման նպատակահարմարության վերաբերյալ տեղեկանք-հիմնավորման համաձայն՝ ««THRIVE» ծրագրի շրջանակներում նախատեսվում է ապահովել շուրջ 109,000 էթնիկ հայ փախստականների համար երկարաժամկետ բնակարանային լուծումներ, ինչը համահունչ է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2021–2026 թվականների ծրագրով նախատեսված միջոցառումներին»:

3. Վարկային համաձայնագրով սահմանված կարգով և բովանդակությամբ փոփոխություններ են կատարվում Ասիական զարգացման բանկի (ԱԶԲ)՝ 2022 թվականի հունվարի 1-ով թվագրված Սովորական գործառնությունների վարկավորման կանոններում (Վարկավորման կանոններ), որոնք կիրառելի են Վարկային համաձայնագրի նկատմամբ նույն ուժով և գործողությամբ այնպես, ինչպես դրանք ամբողջությամբ սահմանված կլինեին Վարկային համաձայնագրում:

4. Վարկային համաձայնագրի VII հոդվածի 7.01 բաժնի համաձայն՝ Վարկավորման կանոնների 12.02 բաժնի նպատակներով Հայաստանի Հանրապետության Ֆինանսների նախարարը նշանակվում է որպես Հայաստանի Հանրապետության ներկայացուցիչ։

5. Վարկային համաձայնագրով ԱԶԲ-ն համաձայնում է ԱԶԲ-ի սովորական կապիտալ միջոցներից Հայաստանի Հանրապետությանը տրամադրել երկու հարյուր հիսուն միլիոն ԱՄՆ դոլարի (250,000,000$) չափով վարկ. ընդ որում, նշված գումարը կարող է ըստ անհրաժեշտության փոփոխվել Արժույթի փոխարկման միջոցով` Վարկային համաձայնագրի 2.06 բաժնի դրույթներին համապատասխան:

Վարկային համաձայնագրի համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետության և ԱԶԲ միջև կնքված դրամաշնորհային համաձայնագրով Գլոբալ կոնցեսիոն ֆինանսավորման հիմնադրամից Հայաստանի Հանրապետությանը կտրամադրվի, ընդհանուր առմամբ, տասնվեց միլիոն չորս հարյուր հիսուն հազար ԱՄՆ դոլարի (16,450,000$) չափով դրամաշնորհ (Դրամաշնորհ)՝ Ծրագրի նպատակների համար:

6. Վարկի մայր գումարի մարման ժամկետը 17 տարի է, իսկ վճարման արտոնյալ ժամանակահատվածը մայր գումարի առաջին վճարման ամսաթվին՝ 2035 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, նախորդող ժամանակահատվածն է:

Վարկի փակման ամսաթիվ է համարվում 2030 թվականի դեկտեմբերի 31-ը կամ այլ ամսաթիվ, որի վերաբերյալ ԱԶԲ-ն և Հայաստանի Հանրապետությունը կարող են ըստ անհրաժեշտության համաձայնության գալ։

Ծրագրի իրականացումը նախատեսվում է ավարտել մինչև 2030 թվականի դեկտեմբերի 31-ը:

7. Վարկային համաձայնագիրն ունի չորս հավելվածներ՝ Հավելված 1. «Ծրագրի նկարագրությունը», Հավելված 2. «Մարման ժամանակացույցը», Հավելված 3. «Վարկային միջոցների հատկացումը և առհանումը» և Հավելված 4. «Ծրագրի իրականացումը»:

8. Ծրագրի նպատակը բռնի տեղահանված ընտանիքների բնակարանային ապահովման պետական աջակցության ծրագրի (ԲՏԸԲԱԾ) իրականացումը խթանելն է՝ էթնիկ հայ փախստականների՝ երկարաժամկետ բնակարանային պայմաններ ստանալու և սոցիալական ու տնտեսական բարելավված պայմաններ ունենալու հնարավորություններն ընդլայնելու համար:

Ծրագիրը ներառում է հետևյալ բաղադրիչները․

ա) Բարելավված սոցիալական բնակարանային կառավարման քաղաքականության շրջանակի ձևավորում,

բ) Դիմացկուն և ներառական բնակարանային ֆինանսավորման համակարգերի ձևավորում,

գ) Շուկայի կարգավորման և ֆինանսավորման մեխանիզմների բարելավում,

դ) Հաստատությունների հզորացում և շահառուների իրազեկվածության բարձրացում:

9. Վարկային համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելու կարգը սահմանվում է VI հոդվածով՝

«Բաժին 6.01. Վարկավորման կանոնների 10․01 բաժնի «զ» ենթաբաժնի նպատակով հետևյալ պայմանները սահմանվում են որպես լրացուցիչ նախապայմաններ՝ սույն Վարկային համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելու համար․

ա) Դրամաշնորհային համաձայնագիրը պետք է լինի պատշաճ կերպով կատարված և տրամադրված Վարկառուի անունից, և դա ուժի մեջ մտնելու համար սահմանված բոլոր նախապայմանները (բացառությամբ սույն Վարկային համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելը պահանջող նախապայմանի) պետք է լինեն կատարված, և

բ) Վարկառուն պարտավորվում է ապահովել, որ հիփոթեքային մարումների, տոկոսագումարների մարումների և դրամական աջակցությունների համար նախատեսված ծախսերը տարբերակելու համար սահմանվեն առանձին բյուջետային ծածկագրեր:

Բաժին 6.02. Վարկավորման կանոնների 10․02 բաժնի «դ» կետի նպատակով հետևյալը սահմանվում է որպես լրացուցիչ հարց, որը պետք է ընդգրկվի ԱԶԲ-ին տրամադրվելիք եզրակացության կամ եզրակացությունների մեջ, որ Դրամաշնորհի համաձայնագիրը պատշաճ հավանության է արժանացել կամ վավերացվել է Վարկառուի կողմից, կատարվել և հանձնվել է Վարկառուի անունից և համարվում է իրավաբանական ուժ ունեցող փաստաթուղթ Վարկառուի համար՝ ըստ դրա պայմանների բացառապես այն դեպքում, երբ սույն Վարկային համաձայնագիրը մտնում է ուժի մեջ:

Բաժին 6.03. Վարկավորման կանոնների 10.04 բաժնի նպատակներով սույն Վարկային համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվ է սահմանվում սույն Վարկային համաձայնագրի կնքման ամսաթվի 90-րդ օրվան հաջորդող օրը»:

10. Հայաստանի Հանրապետությունը Վարկային համաձայնագրով ստանձնում է, մասնավորապես, ներքոնշյալ պարտավորությունները.

10.1. կիսամյակային պարբերականությամբ՝ յուրաքանչյուր տարվա դեկտեմբերի 15-ին և հունիսի 15-ին, ԱԶԲ-ին վճարել տոկոսներ՝ Վարկի առհանված և չվճարված մայր գումարի նկատմամբ՝ տոկոսների հաշվեգրման յուրաքանչյուր ժամանակահատվածի համար սահմանված տոկոսադրույքով, որը հավասար է հետևյալ գումարին՝ ապահովված օվերնայթ ֆոնդային տոկոսադրույք (SOFR), 0.60%՝ Վարկավորման կանոնների 3.02 բաժնով նախատեսված կարգով, հանած 0.10%՝ Վարկավորման կանոնների 3.03 բաժնով նախատեսված կարգով, և մարման ժամկետի ռիսկի համար հավելավճար` 0․30%-ի չափով՝ Վարկավորման կանոնների 3.03 բաժնով նախատեսված կարգով (հոդված II, բաժիններ 2.02, 2.04).

10.2. վճարել տարեկան 0.15%-ի չափով պարտավորավճար, որը հաշվեգրվում է վարկի ամբողջ գումարի նկատմամբ (հանած պարբերաբար առհանվող գումարները)՝ սկսած Վարկային համաձայնագրի կնքման 60-րդ օրվանից (հոդված II, բաժին 2.03).

10.3. սկսած 2035 թվականի դեկտեմբերի 15-ից մինչև 2051 թվականի դեկտեմբերի 15-ը՝ կիսամյակային կտրվածքով՝ յուրաքանչյուր տարվա դեկտեմբերի 15-ին և հունիսի 15-ին վերադարձնել Վարկային հաշվից առհանված Վարկի մայր գումարը՝ 2.941176 մասնաբաժնով, իսկ 2052 թվականի հունիսի 15-ին՝ 2.941192 մասնաբաժնով (հոդված II, բաժիններ 2.04, 2.05, Հավելված 2, պարբերություն 1).

10.4. Վարկային միջոցներն օգտագործել Ծրագրի իրականացման համար կատարված ծախսերը ֆինանսավորելու համար՝ Վարկային համաձայնագրի դրույթներին համապատասխան (հոդված III, բաժին 3.01).

10.5. Վարկային միջոցները բաշխել և առհանել Վարկային համաձայնագրի 3-րդ հավելվածի դրույթներին համապատասխան, որը կարող է ըստ անհրաժեշտության փոփոխվել Հայաստանի Հանրապետության և ԱԶԲ-ի միջև ձեռք բերված համաձայնությամբ (հոդված III, բաժին 3.02).

10.6. Ծրագիրն իրականացնելիս կատարել Վարկային համաձայնագրի 4-րդ հավելվածով և Դրամաշնորհային համաձայնագրով սահմանված բոլոր պարտավորությունները կամ ապահովել դրանց կատարումը (հոդված IV, բաժին 4.01).

10.7. Ծրագրի համար վարել առանձին հաշիվներ և գրանցամատյաններ, կազմել Ծրագրի տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունները՝ ԱԶԲ-ի համար ընդունելի ֆինանսական հաշվետվությունների ստանդարտներին համապատասխան, ապահովել նշված ֆինանսական հաշվետվությունների տարեկան աուդիտ անկախ աուդիտորների կողմից, որոնց որակավորումը, փորձառությունը և հանձնարարականներն ընդունելի են ԱԶԲ-ի համար՝ ըստ ԱԶԲ-ի համար ընդունելի աուդիտորական չափանիշների, յուրաքանչյուր այդպիսի աուդիտի շրջանակում ապահովել աուդիտորների կողմից հաշվետվության պատրաստումը, որն ընդգրկում է ֆինանսական հաշվետվությունների վերաբերյալ նրանց եզրակացությունը (եզրակացությունները), ինչպես նաև նամակ ղեկավարությանը (որում ներկայացված են Ծրագրի ներքին վերահսկողության համակարգում աուդիտի ընթացքում հայտնաբերված թերությունները, եթե այդպիսիք առկա են) և յուրաքանչյուր դրամավարկային տարվա ավարտից ոչ ուշ, քան 6 ամիս հետո ԱԶԲ-ին տրամադրել նշված աուդիտավորված ֆինանսական հաշվետվությունների, աուդիտորական հաշվետվության և ղեկավարությանն ուղղված նամակի օրինակները՝ բոլորն անգլերենով, ինչպես նաև այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են այդ փաստաթղթերին և դրանց աուդիտին, որը ԱԶԲ-ն կարող է ժամանակ առ ժամանակ ողջամտորեն պահանջել (հոդված IV, բաժին 4.02, ենթաբաժին «ա»).

10.8. հնարավորություն տալ ԱԶԲ-ին ԱԶԲ-ի պահանջով քննարկելու Ծրագրի ֆինանսական հաշվետվությունները և Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական հարցերը, որքանով դրանք առնչվում են Ծրագրին, այն աուդիտորների հետ, որոնք նշանակվել են Վարկային համաձայնագրի հոդված IV-ի, բաժին 4.02-ի «ա» ենթաբաժնի (iii) ենթակետի համաձայն, ինչպես նաև այդ աուդիտորների ցանկացած ներկայացուցչի լիազորել և պարտավորեցնել մասնակցել ԱԶԲ-ի կողմից նախաձեռնված այդպիսի քննարկումներին (հոդված IV, բաժին 4.02, ենթաբաժին «գ»).

10.9. Վարկավորման կանոնների 7.01 և 7.04 բաժիններում նշված հաշվետվությունների և տեղեկատվության շրջանակներում ԱԶԲ-ին տրամադրել կամ ապահովել, որ տրամադրվեն՝ կիսամյակային հաշվետվություններ, որոնք վերաբերում են Ծրագրի իրականացմանը, այդ թվում՝ հատկացումների հետ կապված յուրաքանչյուր ցուցանիշի (ՀՀԿՑ) իրագործմանը, Ծրագրային գործողությունների իրականացմանն ու Ողջամիտ ծախսերին, և ԱԶԲ-ի ողջամիտ պահանջով՝ լրացուցիչ տեղեկություններ՝ Վարկային համաձայնագրի հոդված IV-ի 4.03 բաժնի «ա» ենթապարբերության մեջ նկարագրված գրանցամատյանների վերաբերյալ, և այլ տեղեկություններ՝ Ծրագրի իրականացման վերաբերյալ (հոդված IV, բաժին 4.03).

10.10. ԱԶԲ-ի ներկայացուցիչներին հնարավորություն տալ ուսումնասիրելու Ծրագիրը և ցանկացած համապատասխան գրանցամատյան ու փաստաթուղթ (հոդված IV, բաժին 4.04).

10.11. Վարկի մայր գումարի առաջին մարման օրվա դրությամբ վարկային միջոցներն ամբողջությամբ առհանված չլինելու դեպքում` վերադարձնել այդ օրվա դրությամբ առհանված և չվճարված գումարը՝ Վարկային համաձայնագրիՀավելված 2-ի 1-ին պարբերությանը համապատասխան (Հավելված 2, պարբերություն 2, ենթապարբերություն «ա»).

10.12. Վարկի մայր գումարի առաջին մարման օրվա դրությամբ վարկային միջոցներն ամբողջությամբ առհանված չլինելու դեպքում` Վարկի մայր գումարի առաջին մարման օրվանից հետո ցանկացած առհանման դեպքում գումարները վերադարձնել այդ առհանմանը հաջորդող՝ Վարկի մայր գումարի մարման յուրաքանչյուր օր՝ ԱԶԲ-ի կողմից սահմանված գումարի չափով՝ այդպիսի յուրաքանչյուր առհանման գումարը բազմապատկելով կոտորակով, որի համարիչը Վարկային համաձայնագրի Հավելված 2-ի 1-ին պարբերության աղյուսակում նշված՝ մայր գումարի տվյալ մարման օրվա դրությամբ սկզբնական վճարման մասնաբաժինն է (Սկզբնական վճարման մասնաբաժին), իսկ հայտարարը՝ այդ օրը կամ դրանից հետո ընկնող մայր գումարի մարման օրերի մնացած բոլոր Սկզբնական վճարման մասնաբաժինների ընդհանուր գումարը. մարման ենթակա այդ գումարներն ըստ անհրաժեշտության ճշգրտվում են Վարկային համաձայնագրի Հավելված 2-ի 4-րդ պարբերության մեջ նշված ցանկացած այնպիսի գումար նվազեցնելու նպատակով, որի նկատմամբ կիրառվում է Արժույթի փոխարկումը (Հավելված 2, պարբերություն 2, ենթապարբերություն «բ»).

10.13. Մայր գումարի մարման յուրաքանչյուր օրվա դրությամբ միայն վճարման ենթակա մայր գումարները հաշվարկելու նպատակներով մայր գումարի մարման յուրաքանչյուր օրվա նախորդող 2 օրացուցային ամսվա ընթացքում կատարված առհանումները համարել որպես առհանված և չվճարված՝ առհանման օրվան հաջորդող՝ մայր գումարի մարման երկրորդ օրվա դրությամբ, և վճարել առհանման օրվան հաջորդող՝ մայր գումարի մարման երկրորդ օրվանից սկսած՝ մայր գումարի մարման յուրաքանչյուր օր (Հավելված 2, պարբերություն 3).

10.14. բացառությամբ Վարկային համաձայնագրի 3-րդ հավելվածում սահմանված ձևի կամ ԱԶԲ-ի հետ այլ համաձայնություն ձեռք բերելու դեպքերի՝ մասհանել Վարկային միջոցները Վարկային մասհանումների ձեռնարկին համապատասխան (Հավելված 3, պարբերություն 1).

10.15. Վարկային հաշվից առհանում կատարելու վերաբերյալ առաջին դիմումը ԱԶԲ ներկայացնելուց առաջ Պետական գանձապետարանում Ծրագրի համար որպես Դեպոզիտային հաշիվ նշել Ծրագրի իրականացման մարմնի անունով հաշիվ (Դեպոզիտային հաշիվ), որին մուտքագրվում են Հայաստանի Կենտրոնական բանկում Հայաստանի Հանրապետության՝ Գանձապետական միասնական հաշվի միջոցով Վարկային հաշվից կատարվող բոլոր առհանումները (որի վերաբերյալ մանրամասները Հայաստանի Հանրապետությունը պատշաճ կերպով ներկայացնում է ԱԶԲ առհանման պահանջի ժամանակ) (Հավելված 3, պարբերություն 2).

10.16. Դեպոզիտային հաշվի հետ կապված՝ վարել առանձին գրանցամատյաններ՝ ԱԶԲ-ի համար ընդունելի հաշվապահական սկզբունքներին համապատասխան (Հավելված 3, պարբերություն 3).

10.17. նախքան ՀՀԿՑ-ի մասով Վարկային հաշվից առհանում կատարելու որևէ հայտ ներկայացնելը ԱԶԲ ներկայացնել ՀՀԿՑ ստուգման արձանագրությանը համապատասխան բավարար ապացույցներ, որոնք վկայում են, որ տվյալ ՀՀԿՑ-ն ամբողջությամբ իրականացվել է, կամ այն ՀՀԿՑ-ի դեպքում, որի համար մասնակի առհանում է թույլատրվում (ինչպես նշված է ՀՀԿՑ մատրիցում), տվյալ ՀՀԿՑ-ն իրականացվել է այն ծավալով, որը պահանջվում է ՀՀԿՑ ստուգման արձանագրությամբ սահմանված մասնակի առհանման համար (Հավելված 3, պարբերություն 5).

10.18. ապահովել, որ Վարկային համաձայնագրի Հավելված 3-ի 6-րդ պարբերության «ա» և «բ» ենթապարբերությունների՝ նախնական ֆինանսավորման չմարված գումարի և նախորդ արդյունքների ֆինանսավորման համար առհանված գումարների համախառն գումարը որևէ պահի չգերազանցի Վարկի ընդհանուր գումարի 30 տոկոսը (Հավելված 3, պարբերություն 6, ենթապարբերություն «գ»).

10.19. մինչև Ծրագրի ավարտի ամսաթիվը որևէ ՀՀԿՑ չիրականացվելու դեպքում, Ծրագրի ավարտի ամսաթվից ոչ ուշ, քան 6 ամսվա ընթացքում ԱԶԲ-ին վերադարձնել այդ ՀՀԿՑ-ի համար տրամադրված նախնական ֆինանսավորման չմարված գումարը կամ դրա համապատասխան մասը (Հավելված 3, պարբերություն 7).

10.20. Ողջամիտ ծախսերի ընդհանուր գումարը Վարկից առհանված գումարից պակաս լինելու դեպքում, Ծրագրի ավարտի ամսաթվից ոչ ուշ, քան 6 ամսվա ընթացքում ԱԶԲ-ին վերադարձնել այնքան գումար, որը համարժեք է առաջացած տարբերությանը (Հավելված 3, պարբերություն 8).

10.21. Ծրագիրն իրականացնող մարմնի հետ միասին ապահովել, որ Ծրագիրն իրականացվի համաձայն ԾԻՓ-ով (ծրագրի իրականացման փաստաթուղթ) սահմանված մանրամասն կարգավորումների (Հավելված 4, պարբերություն 1).

10.22. ապահովել, որ Ծրագրի շրջանակում Ողջամիտ ծախսերի գումարը համարժեք լինի Հայաստանի Հանրապետության կողմից Ծրագրի համար առհանված Վարկային և Դրամաշնորհային միջոցների ընդհանուր չափին կամ գերազանցի այն (Հավելված 4, պարբերություն 2).

10.23. ապահովել, որ Ծրագրի շրջանակներում արդեն իսկ իրագործված բոլոր ՀՀԿՑ-ներին համապատասխանությունը շարունակի պահպանվել Հայաստանի Հանրապետության Ծրագրի ամբողջ ընթացքում (Հավելված 4, պարբերություն 3).

10.24. ԱԶԲ-ին տեղեկացնել այն բազմակողմ կամ երկկողմ աջակցություն ցուցաբերող մարմինների հետ ընթացող քննարկումների մասին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ Հայաստանի Հանրապետության ծրագրի և Ծրագրի իրականացման վրա, ինչպես նաև ԱԶԲ-ին ընձեռել դրանից բխող առաջարկների վերաբերյալ կարծիք հայտնելու հնարավորություն ու նախքան այդպիսի որևէ առաջարկի վերջնական տարբերակի մշակումը և իրականացումը հաշվի առնել ԱԶԲ-ի տեսակետները (Հավելված 4, պարբերություն 4).

10.25. ապահովել, որ Ծրագրի շրջանակում տեխնիկական և գործառնական պահանջներին (ներառյալ՝ ԱՍՄ-ն, ԴԳ-ն*, հակակոռուպցիոն միջոցառումները) և Ծրագրի ֆինանսական կառավարմանը վերաբերող բոլոր գործողություններն իրականացվեն ժամանակին և արդյունավետ (Հավելված 4, պարբերություններ 5, 6).

10.26. ապահովել, որ Ծրագրի շրջանակում յուրաքանչյուր պայմանագիր կնքվի Ծրագրի գնումների համակարգի համաձայն՝ պահպանելով մրցակցության, արդյունավետության, թափանցիկության, արդարության և հավասար հնարավորությունների ապահովման սկզբունքները, և Ծրագրի գնումներին, Ծրագրի բնապահպանական և սոցիալական երաշխիքներին վերաբերող բոլոր գործողություններն իրականացվեն ժամանակին և արդյունավետ (Հավելված 4, պարբերություններ 7-9).

10.27. ապահովել, որ Ծրագիրը չներառի որևէ բնապահպանական ռիսկեր կամ ազդեցություն՝ երաշխիքների քաղաքականության փաստաթղթի (ԵՔՓ) իմաստով, իսկ Ծրագրի՝ չնախատեսված հանգամանքներով պայմանավորված, այդպիսի ազդեցություններ պարունակելու դեպքում՝ ապահովել համապատասխանություն Հայաստանի Հանրապետության բոլոր կիրառելի օրենքներին և կանոնակարգերին, որոնք վերաբերում են շրջակա միջավայրին, առողջությանը և անվտանգությանը, բնապահպանական երաշխիքներին, և բոլոր միջոցառումներին ու պահանջներին, ներառյալ՝ Ծրագրի գործողությունների ծրագրում սահմանված մշտադիտարկման պահանջները (Հավելված 4, պարբերություն 10, ենթապարբերություն «ա»).

10.28. չհակասելով Վարկային համաձայնագրի Հավելված 4-ի 10-րդ պարբերության «ա» ենթապարբերությանը՝ ապահովել, որ Ծրագրի շրջանակում որևէ շինարարական կամ վերանորոգման աշխատանք էական բացասական ազդեցություն չունենա շրջակա միջավայրի վրա, որը կարող է դասակարգվել որպես Ա կատեգորիայի՝ ըստ ԵՔՓ-ի, իսկ Ծրագրի շրջանակներում որևէ շինարարական կամ վերանորոգման աշխատանքներ սկսելուց առաջ անցկացնել ստուգում՝ համոզվելու համար, որ ԵՔՓ-ի համաձայն շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության առումով Ա կատեգորիայի դասակարգված ցանկացած աշխատանք բացառվում է Ծրագրից (Հավելված 4, պարբերություն 10, ենթապարբերություն «բ»).

10.29. ապահովել, որ Ծրագիրը չներառի վերաբնակեցման, բնիկ ժողովուրդներին սպառնացող որևէ ռիսկ կամ ազդեցություն՝ ԵՔՓ-ի իմաստով, իսկ Ծրագրի՝ չնախատեսված հանգամանքներով պայմանավորված, այդպիսի ազդեցություններ պարունակելու դեպքում ապահովել համապատասխանություն Հայաստանի Հանրապետության բոլոր կիրառելի օրենքներին և կանոնակարգերին, որոնք վերաբերում են վերաբնակեցմանը և բնիկ ժողովուրդներին, հարկադիր վերաբնակեցման և բնիկ ժողովուրդների երաշխիքներին, և բոլոր միջոցառումներին ու պահանջներին, ներառյալ՝ Ծրագրի գործողությունների ծրագրում սահմանված մշտադիտարկման պահանջները (Հավելված 4, պարբերություններ 11, 12).

10.30. ապահովել, որ Ծրագրի՝ գենդերային և սոցիալական հավասարությանը վերաբերող բոլոր գործողություններն իրականացվեն ժամանակին և արդյունավետ (Հավելված 4, պարբերություն 13).

10.31. ապահովել կամ Ծրագրի իրականացնող մարմնից պահանջել ապահովել Ծրագրի համապատասխանությունը Կոռուպցիայի դեմ պայքարի հարցերով ուղեցույցներին և իրականացնել անհրաժեշտ և ժամանակին իրականացվող բոլոր միջոցառումները՝ կանխելու, բացահայտելու համար բոլոր հնարավոր կոռուպցիոն կամ արգելված գործողությունները և արձագանքելու այդ գործողություններին (Հավելված 4, պարբերություն 14).

10.32. տեղեկացնել կամ պահանջել Ծրագիրն իրականացնող մարմնից և իրականացման հարցերով պատասխանատու մարմիններից՝ անհապաղ տեղեկացնել ԱԶԲ-ին Ծրագրին վերաբերող խարդախության, կոռուպցիայի կամ որևէ այլ արգելված գործունեության մասով ցանկացած մեղադրանքի մասին և լիովին համագործակցել կամ պահանջել Ծրագիրն իրականացնող մարմնից և իրականացման հարցերով պատասխանատու մարմիններից՝ լիովին համագործակցել ԱԶԲ-ի կողմից նման մեղադրանքների վերաբերյալ ցանկացած հետաքննության և տրամադրել անհրաժեշտ ողջ օգնությունը, ներառյալ՝ բոլոր համապատասխան գրանցամատյաններին հասանելիություն տրամադրելը՝ այդպիսի հետաքննությունը բավարար ձևով ավարտելու համար (Հավելված 4, պարբերություն 15).

10.33. ուժի մեջ մտնելու ամսաթվից հետո 90 օրվա ընթացքում թարմացնել Հայաստանի Հանրապետության հանրային կայքը կամ պարտավորեցնել Ծրագիրն իրականացնող մարմնին և իրականացման համար պատասխանատու մարմիններին թարմացնել այն, որ տեղեկություններ տրամադրի Ծրագրի առաջընթացի վերաբերյալ, հրապարակի Ծրագրի տարեկան աուդիտի ենթարկված ֆինանսական հաշվետվությունները, հենց դրանք հասանելի դառնան, և տարածի Ծրագրի իրականացման վերաբերյալ այլ համապատասխան տեղեկություններ (Հավելված 4, պարբերություն 16):

11. Վարկային համաձայնագրի հայերեն պաշտոնական տեքստի և անգլերեն բնօրինակի միջև առկա են որոշ անհամապատասխանություններ և թերություններ, (մասնավորապես՝ Համաձայնագրի I հոդվածի 1.02 բաժնի «զ» կետում հղում է կատարվում Վարկային համաձայնագրի 4-րդ հավելվածի 2-րդ առդիրին, սակայն պետք է լինի 2-րդ պարբերություն, II հոդվածի 2.01 բաժնի «գ» ենթաբաժնում հղում է կատարվում նույն բաժնի «բ» ենթաբաժնին՝ նշելով «ներքոհիշյալ «բ» ենթաբաժնում» բառակապակցությունը, մինչդեռ պետք է լինի «վերոհիշյալ «բ» ենթաբաժնում» բառակապակցությունը, Հավելված 4-ը նշված է որպես «Ժամանակացույց 4»), որոնք թեև Վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների սահմանադրականության բացահայտման համատեքստում բովանդակային առումով խնդիրներ չեն հարուցում, այդուհանդերձ, կարող են խնդրահարույց լինել Համաձայնագրի մեկնաբանման և կիրառման ընթացքում։

Սահմանադրական դատարանը նաև փաստում է, որ Վարկային համաձայնագրի վավերացման նպատակահարմարության հարցը Կառավարության և Ազգային ժողովի իրավասության տիրույթում է:

12. Սահմանադրական դատարանը կարևորում է վարկային միջոցների նպատակային և արդյունավետ օգտագործումը, ինչպես նաև այդ համատեքստում պատշաճ վերահսկողության անհրաժեշտությունը:

Ելնելով գործի քննության արդյունքներից և ղեկավարվելով Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետով, 170-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով, ինչպես նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 63, 64 և 74-րդ հոդվածներով՝ Սահմանադրական դատարանը ՈՐՈՇԵՑ.

1. Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

2. Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

______________________

* Նշված հապավումների ամբողջական արտահայտությունները բացակայում են Վարկային համաձայնագրի տեքստում:

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 9 դեկտեմբերի 2025 թվական:

Սահմանադրական դատարանը, դռնբաց նիստում բանավոր ընթացակարգով քննելով «Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործը, 2025 թվականի դեկտեմբերի 5-ի ՍԴՈ-1805 որոշմամբ որոշել է, որ Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

Համաձայն չլինելով Սահմանադրական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 5-ի ՍԴՈ-1805 որոշմանը՝ Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ե. Խունդկարյանս շարադրում եմ դրա վերաբերյալ իմ հատուկ կարծիքը։

Նախքան հատուկ կարծիքի պատճառաբանություններին անդրադառնալը՝ հարկ եմ համարում նշել, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակությունից հետևում է, որ Սահմանադրական դատարանի կողմից որոշումներ և եզրակացություններն ընդունելիս քվեարկությանը մասնակցելը և Սահմանադրական դատարանի համապատասխան որոշման կամ եզրակացության ընդունմանը կողմ կամ դեմ քվեարկելը Սահմանադրական դատարանի դատավորի պարտականությունն է։

Հաշվի առնելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերի քննության արդյունքում Սահմանադրական դատարանի կողմից ընդունվող որոշումների (դրանցում արտահայտվող իրավական դիրքորոշումների) նշանակությունը միջազգային պայմանագրերի վավերացման գործընթացի, ինչպես նաև իրավաստեղծ և իրավակիրառ պրակտիկայի համար՝ հանրությանը պետք է հասանելի լինեն այդպիսի գործով ընդունված որոշմանը Սահմանադրական դատարանի դատավորի անհամաձայնության պատճառները, իսկ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 62-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված է Սահմանադրական դատարանի դատավորի՝ ընդունված որոշումից տարբերվող դիրքորոշումը պաշտոնապես ներկայացնելու մեկ եղանակ՝ հատուկ կարծիք շարադրելը։ Հետևաբար կարծում եմ, որ նշված գործերի քննության արդյունքում համապատասխան որոշման ընդունմանը դեմ քվեարկելու փաստից ուղղակիորեն բխում է հատուկ կարծիք ներկայացնելու՝ իմ՝ որպես Սահմանադրական դատարանի դատավորի պարտականությունը, ինչով էլ պայմանավորված ներկայացնում եմ իմ հատուկ կարծիքը։

Հարկ եմ համարում նշել, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի՝ «Միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության որոշումը» վերտառությամբ 74-րդ հոդվածի 6-րդ մասում նշված որոշումներից որևէ մեկն ընդունելու համար անհրաժեշտ է օրենքով սահմանված կարգով Սահմանադրական դատարան ներկայացված դիմում։ Հակառակ դեպքում, եթե առկա չէ թույլատրելի եղանակով ներկայացված դիմում կամ այն չի համապատասխանում օրենքով սահմանված պահանջներին, ապա Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէ ըստ էության որոշում ընդունել միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցի վերաբերյալ։

Ինչպես վերը նշվեց, Սահմանադրական դատարանն իր ՍԴՈ-1805 որոշմամբ Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները ճանաչել է Սահմանադրությանը համապատասխանող։ Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ սույն հատուկ կարծիքի շրջանակներում նշված որոշմանը բովանդակային առումով անդրադառնալն անհրաժեշտ չեմ համարում, քանի որ այդ որոշմանն իմ անհամաձայնության հիմքում ընկած է թույլատրելի եղանակով ներկայացված, «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին բավարարող դիմումի բացակայությունը, որպիսի պայմաններում կարծում եմ, որ Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէր սույն գործով ըստ էության որոշում ընդունել՝ անկախ այդ որոշման բովանդակությունից։

Այսպես՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքը սահմանում է դիմումին ներկայացվող պահանջները և Սահմանադրական դատարան դիմումի ներկայացման եղանակը։ Միաժամանակ նշված օրենքում ամրագրված իրավանորմերի բովանդակությունից հետևում է, որ Սահմանադրական դատարանում գործերի քննության միակ հնարավոր առիթը դիմումն է, որը պետք է ներկայացվի իրավասու անձի կողմից, համապատասխանի «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին և ներկայացված լինի թույլատրելի եղանակով։

Սահմանադրության (152-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասեր, 168-րդ հոդվածի 3-րդ կետ, 169-րդ հոդվածի 3-րդ մաս) և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի իրավակարգավորումները (22-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 24-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 46-րդ հոդվածի 2-րդ մաս, 74-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 88-րդ հոդվածի 6-րդ մաս) թույլ են տալիս կատարել հետևյալ դատողությունները.

- մինչև Ազգային ժողովի կողմից միջազգային պայմանագրի վավերացումը դրանում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու իրավասությունը վերապահված է Կառավարությանը.

- այդ հարցով Սահմանադրական դատարան ներկայացվող դիմումը պետք է լինի իրավասու անձի կողմից ստորագրված։ Ընդ որում, վերը նշված կարգավորումները հնարավոր են համարում այդ հարցով դիմումի ստորագրումը նաև վարչապետի բացակայության ժամանակ վերջինիս փոխարինող փոխվարչապետի կողմից։ Միաժամանակ իմ գնահատմամբ, եթե դիմումը ստորագրվում է ոչ թե վարչապետի, այլ վերջինիս փոխարինող փոխվարչապետի կողմից, Սահմանադրական դատարան ներկայացվող դիմումին պետք է կցվի այդ փոխվարչապետի կողմից վարչապետին փոխարինելու հանգամանքը հավաստող փաստաթուղթը (դրա պատճենը), քանի որ միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի փաստել նրա՝ որպես վարչապետին փոխարինող անձի՝ Սահմանադրական դատարանում Կառավարությանն ի պաշտոնե ներկայացնելու լիազորության առկայությունը.

- այդ հարցով դիմումը կարող է թղթային եղանակով ներկայացվել Սահմանադրական դատարան առանց նախապայմանների.

- այդ հարցով դիմումը կարող է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվել Սահմանադրական դատարան միայն այն դեպքում, երբ Սահմանադրական դատարանում առկա են համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ։

Տվյալ դեպքում սույն գործի նյութերում առկա է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի գրության ձևաթղթի վրա կազմված, Տիգրան Խաչատրյանի կողմից Սահմանադրական դատարանին հասցեագրված գրություն1, որով նա, ղեկավարվելով Սահմանադրության 169-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, դիմել է Սահմանադրական դատարան՝ Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու համար։

Մինչդեռ սույն գործի նյութերը հնարավորություն չեն տալիս եզրահանգում կատարել այն մասին, որ Սահմանադրական դատարան դիմած անձն իրավասու էր միջազգային պայմանագրում ամրագված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու հարցով ՀՀ կառավարության (այսուհետ նաև՝ Կառավարություն) անունից դիմում ներկայացնել Սահմանադրական դատարան։ Մասնավորապես՝ գործի նյութերից պարզ չէ, թե Սահմանադրական դատարան դիմած անձն ինչ կարգավիճակով է Սահմանադրության 169-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն դիմել Սահմանադրական դատարան, արդյոք նա եղել է վարչապետի բացակայության ժամանակ վերջինիս փոխարինող փոխվարչապետ, թե՝ ոչ, այն դեպքում, երբ ըստ սույն գործի նյութերի՝ նշված դիմումը ներկայացվել է «Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Տիգրան Խաչատրյան»-ի կողմից։

Ավելին՝ սույն գործի քննության շրջանակում հրավիրված դռնբաց նիստի ընթացքում Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ե. Խունդկարյանի կողմից բարձրացված այն հարցին, թե արդյո՞ք առկա է որևէ իրավական ակտ, որ սույն գործի հարուցման հիմք հանդիսացող դիմումը ստորագրելիս Տիգրան Խաչատրյանը հանդիսացել է որպես ՀՀ վարչապետի պարտականությունները կատարող կամ ժամանակավոր պաշտոնակատար, Կառավարության ներկայացուցիչ՝ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Դավիթ Խաչատրյանի կողմից տրվել է հետևյալ բացատրությունը՝ «Ես չունեմ ձեռքիս տակ այդ ակտը, որով պարտականությունները դրվել է փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանի վրա, բայց, որպես կանոն, դա այդպես է տեղի ունենում» (հիմք՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 5-ի բանավոր նիստի արձանագրություն)։

Փաստորեն, ոչ միայն գործի նյութերում առկա չէ, այլ նաև դռնբաց նիստի ընթացքում Կառավարության ներկայացուցչի կողմից չներկայացվեց որևէ փաստաթուղթ առ այն, որ սույն գործով ներկայացված դիմումը ստորագրվել է իրավասու անձի, այն է՝ վարչապետի կամ վարչապետի պարտականությունները կատարող անձի կողմից։ Ավելին՝ Կառավարության ներկայացուցիչը նշված հանգամանքը փորձեց հաստատել բացառապես ենթադրությունների հիման վրա։

Բացի նշվածից, գործի նյութերից նաև հետևում է, որ «Հայաստանի Հանրապետության և Ասիական զարգացման բանկի միջև «Կենսունակության բարելավման և հզորացման համար բնակարանային բարեփոխումներ» (THRIVE) ծրագրի վարկային համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծին ՀՀ կառավարության օրենսդրական նախաձեռնությանը հավանություն տալու և նշված միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու նպատակով Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին հարցով Կառավարության նիստը, հարցի քննարկումը և ըստ այդմ որոշման կայացումը տեղի է ունեցել 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ին, մինչդեռ այդ հարցերի վերաբերյալ կայացված որոշման «ստորագրումը» տեղի է ունեցել ՀՀ փովարչապետ Տիգրան Խաչատրյանի կողմից նույն թվականի նոյեմբերի 21-ին։

Նշվածի առնչությամբ դռնբաց նիստի ընթացքում Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ե. Խունդկարյանի կողմից Կառավարության ներկայացուցչին տրվեց հարց առ այն, թե Սահմանադրական դատարան դիմելու համար հիմք հանդիսացող Կառավարության որոշումը ե՞րբ է ըստ էության կայացվել՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ին, թե՞ նույն թվականի նոյեմբերի 21-ին՝ նկատի ունենալով, որ Կառավարության որոշումը թվագրված է 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ով, այնինչ՝ որոշման վրա առկա է նշում, թե իբր այն էլեկտրոնային ստորագրությամբ հաստատվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին: Եվ եթե, Կառավարության որոշումը ստորագրությամբ ստեղծվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին, ապա 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ի Կառավարության նիստը ո՞վ է վարել, Կառավարության ղեկավարը, թե՝ ոչ՝ նկատի ունենալով, որ Կառավարության որոշումն իբրև թե էլեկտրոնային ստորագրությամբ հաստատվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ փոխվարչապետ Տ. Խաչատրյանի կողմից:

Ըստ 2025 թվականի դեկտեմբերի 5-ի դռնբաց նիստի արձանագրության՝ վերոնշյալ հարցի առնչությամբ Կառավարության ներկայացուցչի կողմից տրված բացատրությամբ նշվել է հետևյալը. «2025 թվականի նոյեմբերի 20-ի Կառավարության նիստը վարել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ինչպես նշեցիք, ստորագրել է փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանը: Ենթադրում եմ, որ այդ պահին վարչապետը չի գտնվել Հայաստանում, հետևաբար, իր գործառույթները այդ պահին իրականացրել է փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանը, հետևաբար, ինքը պետք է ստորագրեր»։

Վերոնշյալի արդյունքում ստացվում է, որ ոչ միայն գործի նյութերից է հետևում, այլև հենց Կառավարության ներկայացուցչի կողմից տրված բացատրությամբ հաստատվեց այն հանգամանքը, որ միջազգային պայմանագրում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու նպատակով Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին Կառավարության որոշումը կայացվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից Կառավարության նիստի վարման արդյունքում, և թեև այդ որոշումը թվագրված է 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ով, բայց այն չի ստեղծվել այդ օրը, այլ այդ հարցի վերաբերյալ կայացված որոշումը ստեղծվել է ՀՀ փովարչապետ Տիգրան Խաչատրյանի կողմից նույն թվականի նոյեմբերի 21-ին։

Ելնելով վերոնշյալ հանգամանքներից՝ գտնում եմ, որ նման պայմաններում դիմումը պետք է համարվեր իրավասու անձի կողմից չստորագրված, ինչը հիմք էր «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 26-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքների առաջացման, այն է՝ եռօրյա ժամկետում Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից դիմումի՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 24-րդ հոդվածին անհամապատասխանության մասին դիմողին տեղեկացնելու համար։

Վերահաստատելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերով Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշումների (օրինակ՝ ՍԴՈ-1581, ՍԴՈ-1620, ՍԴՈ-1622, ՍԴՈ-1674, ՍԴՈ-1676, ՍԴՈ-1706, ՍԴՈ-1734, ՍԴՈ-1746 և այլն) կապակցությամբ իմ կողմից ներկայացված՝ հատուկ կարծիքներում արտահայտված դիրքորոշումները՝ գտնում եմ, որ գործող իրավակարգավորումների պայմաններում Սահմանադրական դատարանում համապատասխան տեխնիկական հնարավորությունների առկայությունը և դրանով պայմանավորված՝ էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու, դրանց հիման վրա գործեր քննելու Սահմանադրական դատարանի իրավասությունը պետք է հավաստվեն Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտով։ Այսինքն՝ Սահմանադրական դատարան դիմող հնարավոր սուբյեկտները (դրա իրավունքն ունեցող անձինք) Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտից պետք է իրազեկվեն, որ Սահմանադրական դատարանում առկա են էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ, ինչպես նաև տեղեկանան էլեկտրոնային այն հարթակի մասին, որով Սահմանադրական դատարանն ընդունելու է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվող դիմումները, և միայն այդ պայմաններում անձինք կարող են էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ներկայացնել Սահմանադրական դատարան։

Ասվածի հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ առանց համապատասխան իրավական հիմքի հնարավոր չէ միանշանակ եզրահանգում կատարել այն մասին, թե Սահմանադրական դատարանում առկա են արդյոք էլեկտրոնային եղանակով դիմումներ ընդունելու համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններ, իսկ նման եզրահանգման հիմքում պետք է ընկած լինի Սահմանադրական դատարանի համապատասխան իրավական ակտը, որում պետք է նշված լինի էլեկտրոնային այն հարթակը, որի միջոցով դիմումների ներկայացումը Սահմանադրական դատարանը համարելու է ընդունելի, ինչպես նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնիկական միջոցների այն գործիքակազմը, որի միջոցով Սահմանադրական դատարանում իրականացվելու է էլեկտրոնային փաստաթղթում առկա էլեկտրոնային ստորագրության իսկության ստուգումը։ Դրա միջոցով Սահմանադրական դատարան դիմող անձանց համար հստակ և կանխատեսելի կլինի ոչ միայն այն, թե Սահմանադրական դատարանի կողմից որ հարթակի միջոցով են ընդունվում էլեկտրոնային եղանակով ներկայացվող դիմումները, այլև այն, թե տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնիկական միջոցների ինչ գործիքակազմով է Սահմանադրական դատարանում պարզվում ստացված դիմումի՝ իրավասու անձի կողմից ստորագրված լինելու հանգամանքը։

Քննարկվող դեպքում սույն գործի նյութերում առկա է թղթային տարբերակով դիմում, որի վրա առկա չէ դիմողի ստորագրություն։

Նկատի ունենալով, որ սույն գործի նյութերում առկա դիմումի թղթային օրինակում բացակայում է որևէ ստորագրություն և Սահմանադրական դատարանի կողմից գործի քննության առիթ համարված դիմումի վրա առկա է միայն նշում՝ էլեկտրոնային ստորագրությամբ հաստատված լինելու մասին, հարկ եմ համարում անդրադառնալ նաև Սահմանադրական դատարան էլեկտրոնային փաստաթղթի ձևով դիմում ներկայացնելու հարցին։

Ելնելով միջազգային պայմանագրերում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերով Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշումների (օրինակ՝ ՍԴՈ-1581, ՍԴՈ-1620, ՍԴՈ-1622, ՍԴՈ-1674, ՍԴՈ-1676, ՍԴՈ-1706, ՍԴՈ-1734, ՍԴՈ-1746 և այլն) կապակցությամբ իմ կողմից ներկայացված՝ հատուկ կարծիքներում վկայակոչված՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի և «Էլեկտրոնային փաստաթղթի և էլեկտրոնային թվային ստորագրության մասին» օրենքի վկայակոչված իրավական նորմերի վերլուծությունից՝ կարելի է արձանագրել, որ էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված, էլեկտրոնային փաստաթուղթ համարվող դիմումն ունի նույն իրավական նշանակությունը, ինչն ունի իրավասու անձի կողմից ձեռագիր ստորագրված դիմումը հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում.

- հաստատվել է էլեկտրոնային թվային ստորագրության իսկությունը, այսինքն՝ առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստուգման տվյալների և միջոցների կիրառման հնարավորություն և կիրառման դրական արդյունք, որը նույնականացնում է ստորագրող անձին.

- չկան բավարար ապացույցներ այն մասին, որ փաստաթուղթը փոփոխվել կամ կեղծվել է այն պահից, երբ այն հաղորդվել և (կամ) տրվել է պահպանության, բացառությամբ այն դարձունակ փոփոխությունների, որոնք անհրաժեշտ և անխուսափելի են այդ էլեկտրոնային փաստաթղթի հաղորդման և (կամ) պահպանման համար:

Ընդ որում, էլեկտրոնային ստորագրությունը կարող է էլեկտրոնային փաստաթղթին տալ իրավական նշանակություն այն դեպքում, երբ էլեկտրոնային ստորագրությունը տեսողական դիտման համար մատչելի տեսքով և ընկալման համար հասկանալի ձևով արտահայտվում է ցուցասարքի (դիսփլեյի) էկրանին, թղթի կամ էլեկտրոնային կրիչից տարբերվող որևէ այլ նյութական առարկայի վրա։

Վերոգրյալի հաշվառմամբ կարծում եմ, որ էլեկտրոնային փաստաթղթաշարժի համակարգի միջոցով դիմումների ներկայացումն ընդունելի համարելու պայմաններում անգամ սույն դեպքում գործի քննության առիթ համարված դիմումին կարող էր տրվել դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթղթի նշանակություն միայն վերը նշված պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում, քանի որ միայն այդ դեպքում հնարավոր կլիներ արձանագրել, որ դիմումն իսկապես ստորագրվել է դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) կողմից։ Մինչդեռ Սահմանադրական դատարանում էլեկտրոնային թվային ստորագրության իսկությունը ստուգելու տեխնիկական հնարավորությունների առկայության մասին իրավական ակտի բացակայության պայմաններում, ինչպես նաև սույն գործի նյութերում առկա դիմումի վրա որևէ ստորագրության բացակայության պայմաններում, կարծում եմ, որ ներկայացված դիմումը պետք է համարվեր իրավասու անձի կողմից չստորագրված, ուստի պետք է վրա հասնեին «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 26-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքները, այն է՝ դիմողը պետք է եռօրյա ժամկետում Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից տեղեկացվեր դիմումի՝ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 24-րդ հոդվածին անհամապատասխանության մասին, ինչի արդյունքում դիմողը նաև կկարողանար օգտվել դիմումը «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի պահանջներին համապատասխանեցնելու օրենսդրական հնարավորությունից։

Միաժամանակ, եթե Սահմանադրական դատարանը համարել է, որ սույն դեպքում առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված էլեկտրոնային փաստաթուղթ, որն ունի նույն իրավական նշանակությունը, ինչն ունի անձի ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթուղթը, ապա կարծում եմ, որ նման եզրահանգում կատարելու համար սույն գործում առնվազն պետք է առկա լիներ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից կազմված փաստաթուղթ այն մասին, որ տվյալ դեպքում իսկապես առկա է էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ պաշտպանված էլեկտրոնային փաստաթուղթ, և Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմը ստուգել է ստորագրության իսկությունը՝ պարզելով, որ այդ փաստաթուղթը ստորագրվել է դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) կողմից։ Մինչդեռ սույն գործում նման փաստաթղթի բացակայության պայմաններում անհասկանալի է, թե ինչպես է սույն գործի քննության առիթ համարված դիմումին տրվել դիմողի («Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով նրա անունից հանդես եկող իրավասու անձի) ձեռագիր ստորագրությամբ ամրագրված փաստաթղթի նշանակություն, այլ կերպ՝ ներկայացված փաստաթուղթն ինչ հիմքով է համարվել իրավասու անձի կողմից ստորագրված։

Ողջ վերոգրյալից զատ գտնում եմ, որ անհրաժեշտ է ամփոփիչ արձանագրում կատարել հետևյալ հանգամանքների վերաբերյալ՝

- 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին թիվ ՄՊ-1338 համարով Սահմանադրական դատարան մուտքագրված դիմումը ներկայացված է ոչ թե ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից, այլ «ՀՀ վարչապետ Տիգրան Խաչատրյան»-ի կողմից, որի ՀՀ վարչապետ հանդիսանալու հանգամանքը հաստատող որևէ ապացույց, այդ թվում նաև՝ դիմումը ներկայացնելու պահին ՀՀ վարչապետի պարտականությունների կատարող անձ հանդիսանալու հանգամանքը հաստատող որևէ ապացույց ոչ դիմումին կից և ոչ էլ գործի բանավոր դատաքննության ընթացքում չի ներկայացվել,

- 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին թիվ ՄՊ-1338 համարով Սահմանադրական դատարան մուտքագրված դիմումի թղթային օրինակի վրա առկա չէ որևէ ստորագրություն,

- սույն գործով դիմումին կից ներկայացված՝ Կառավարության 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ի թիվ 1655-Ա որոշումը թեև թվագրված է 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ով, թեև ըստ Կառավարության ներկայացուցիչ՝ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Դավիթ Խաչատրյանի բացատրության՝ այն ընդունվել է Կառավարության 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ին հրավիրված նիստի ընթացքում, որը վարել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, սակայն այն ստորագրված չէ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից, այլ իբրև թե ստորագրված է ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանի կողմից, այն էլ ոչ թե որոշման ընդունման ամսաթվով, այլ «2025 թվականի նոյեմբերի 21» ամսաթվով։

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ կարծում եմ, որ սույն գործով առկա չէ թույլատրելի եղանակով ներկայացված, «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով դիմումին ներկայացվող պահանջներին բավարարող դիմում, որպիսի պայմաններում Սահմանադրական դատարանն իրավասու չէր սույն գործով ընդունել ըստ էության որոշում։ Միաժամանակ հարկ եմ համարում ընդգծել, որ տվյալ դեպքում նաև առկա չէին ինչպես գործի քննությունը մերժելու, այնպես էլ գործի վարույթը կարճելու հիմքեր։ Կարծում եմ, որ տվյալ դեպքում սահմանադրական դատավարության կողմը չի կարող զրկվել սահմանադրական արդարադատություն ստանալու իրավունքից, քանի որ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի կողմից նրան պետք է տրամադրվեր օրենքով սահմանված ժամկետը (թեև Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի ղեկավարի կողմից 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին ներկայացված դիմումի թերությունները շտկելու համար ժամանակ է տրամադրվել, բայց նշված գրության մեջ մատնանշվել են բոլորովին այլ թերություններ, և որևէ խոսք չի եղել սույն հատուկ կարծիքում արձանագրված խախտումների մասին)՝ առկա թերությունները շտկելու և դիմումը «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի պահանջներին համապատասխանեցնելու համար։

___________________

1 Ինչպես 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին Սահմանադրական դատարան մուտքագրված գրության, այնպես էլ դրան կից ներկայացված՝ Կառավարության 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ի թիվ 1655-Ա որոշման վրա առկա չէ ստորագրություն։

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 11 դեկտեմբերի 2025 թվական: