ՀՀ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ ՏՈՒԲԵՐԿՈՒԼՈԶԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ԲՈՒԺՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ՄԱՐԴՈՒ ԻՄՈՒՆԱՅԻՆ ԱՆԲԱՎԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՎԻՐՈՒՍՈՎ ՀԱՐՈՒՑՎԱԾ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՄԲ ՊԱՑԻԵՆՏԻ ՎԱՐՄԱՆ ԳՈՐԾԵԼԱԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐ

«03» սեպտեմբեր 2025 թ.

N 116-Ն

ՏՈՒԲԵՐԿՈՒԼՈԶԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ԲՈՒԺՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ՄԱՐԴՈՒ ԻՄՈՒՆԱՅԻՆ ԱՆԲԱՎԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՎԻՐՈՒՍՈՎ ՀԱՐՈՒՑՎԱԾ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՄԲ ՊԱՑԻԵՆՏԻ ՎԱՐՄԱՆ ԳՈՐԾԵԼԱԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Հիմք ընդունելով «Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 31-րդ կետը`

Հրամայում եմ

1. Հաստատել տուբերկուլոզի կանխարգելիչ բուժման նպատակով մարդու իմունային անբավարարության վիրուսով հարուցված հիվանդությամբ պացիենտի վարման գործելակարգը՝ համաձայն hավելվածի:

2. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը:

03.09.2025

Ա. ԱվանեսՅԱՆ

Հավելված ՀՀ առողջապահության նախարարի «03» սեպտեմբեր 2025 թվականի N 116-Ն հրամանի

ԳՈՐԾԵԼԱԿԱՐԳ

ՏՈՒԲԵՐԿՈՒԼՈԶԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ԲՈՒԺՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ՄԱՐԴՈՒ ԻՄՈՒՆԱՅԻՆ ԱՆԲԱՎԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՎԻՐՈՒՍՈՎ ՀԱՐՈՒՑՎԱԾ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՄԲ ՊԱՑԻԵՆՏԻ ՎԱՐՄԱՆ

1. Նոզոլոգիաների խումբ` ըստ հիվանդությունների և առողջության հետ կապված խնդիրների վիճակագրական 10–րդ վերանայման դասակարգչի․

2․ Նոզոլոգիաների խումբը կիրառելի է՝ ըստ սույն հավելվածով սահմանված Ձև 1–ի․

Ձև 1

3. ՏԿԲ-ն սահմանվում է որպես ակտիվ տուբերկուլոզի զարգացումը կանխելու միջոց՝ ՄԻԱՎ-ով ապրող երեխաների, դեռահասների և մեծահասակների շրջանում:

4. ՏԿԲ-ն ներառում է միջամտությունների ամբողջական փաթեթ՝ բացահայտել և թեստավորել այն անձանց, ովքեր պետք է թեստավորվեն, որից հետո գնահատել և արդյունավետ ու անվտանգ բուժում տրամադրել այնպես, որ բուժումը սկսողների մեծամասնությունն այն ավարտի առանց անցանկալի երևույթների կամ դրանց նվազագույն ռիսկով: ՏԿԲ-ն ներառում է նաև գործընթացի մշտադիտարկում և գնահատում:

5. ՏԿԲ-ն իրականացվում է.

1) ՄԻԱՎ-ով ապրող չափահասներին և դեռահասներին, ովքեր ունեն անհայտ կամ ՏՄԹ-ի կամ ԳԻԱՓ-ի դրական արդյունք և ակտիվ տուբերկուլոզը բացառված է: Նման անձանց պետք է տրամադրվի ՏԿԲ՝ անկախ իմունային ճնշվածության աստիճանից։ Այն տրամադրվում է նաև ՀՌՎ բուժում ստացող պացիենտներին և ՄԻԱՎ-ով ապրող հղիներին:

2) ՄԻԱՎ-ով ապրող անձանց, ովքեր սերտ շփում են ունեցել թոքային դեղազգայուն տուբերկուլոզի դեպքի հետ, բայց ակտիվ տուբերկուլոզը բացառված է: Նման դեպքերում անհրաժեշտ է բուժումը ստանալ տուբերկուլոզի վարակի դեմ՝ անկախ ՏՄԹ-ի կամ ԳԻԱՓ-ի արդյունքներից.

3) ՄԻԱՎ-ով ապրող 12 ամսականից բարձր տարիքի երեխաներին, որոնց մոտ բացառված է ակտիվ տուբերկուլոզի առկայությունը: Նման դեպքում անհրաժեշտ է իրականացնել ՏԿԲ անկախ տուբերկուլոզով դեպքի հետ շփումներից.

4) ՄԻԱՎ-ով ապրող մինչև 12 ամսական երեխաներին, որոնց մոտ բացառված է ակտիվ տուբերկուլոզի առկայությունը, Նման դեպքում անհրաժեշտ է իրականացնել ՏԿԲ, եթե առկա է դեղազգայուն տուբերկուլոզով դեպքի հետ շփում:

6․ Բժիշկ-մասնագետի կողմից պացիենտի զննումը, խորհրդատվությունը իրականացվում է ըստ Ձև 2–ի.

Ձև 2

7․ Սույն հավելվածի Ձև 2–ում նշված՝

1) տրամադրվող քանակների համար նշվում է միջինացված ցուցանիշ, նկատի ունենալով տվյալ զննման, խորհրդատվության իրականացման հաճախականությունը։ Հաճախականության հաշվարկման միավորը պետք է լինի 0-ից 1 միջակայքում և հաշվի առնի նմանատիպ 100 դեպքերում տվյալ զննման, խորհրդատվության իրականացման հաճախականությունը.

2) ուղեկցող հիվանդությունների կամ բարդությունների զարգացման կամ կասկածի դեպքում անհրաժեշտ է կազմակերպել համապատասխան մասնագետի խորհրդատվություն կամ ուղղորդել համապատասխան մասնագետի խորհրդատվության:

8․ Լաբորատոր-գործիքային ախտորոշիչ հետազոտություններն իրականացվում են՝ ըստ Ձև 3–ի․

Ձև 3

9․ Սույն հավելվածի Ձև 3–ում սահմանված`

1) տրամադրվող քանակների համար նշվում է միջինացված ցուցանիշ, նկատի ունենալով տվյալ հետազոտության իրականացման հաճախականությունը։ Հաճախականության հաշվարկման միավորը պետք է լինի 0-ից 1 միջակայքում և հաշվի առնի նմանատիպ 100 դեպքերում տվյալ հետազոտության իրականացման հաճախականությունը.

2) * նշանակվում և իրականացվում է CD4+≤200 բջիջ/մլ (հիվանդանոցային), կամ≤100 բջիջ/մլ (արտահիվանդանոցային) պացիենտներին կամ ցանկացած CD4 բջիջների քանակ կամ անհայտ քանակ՝ ծանր վիճակով պացիենտներին:

10․ Օգտագործվող դեղերի ցանկը սահմանվում է ըստ Ձև 4–ի (անհրաժեշտության դեպքում նշել հիվանդության փուլերը)․

Ձև 4

11․ Սույն հավելվածի Ձև 4–ում սահմանված`

1) նշանակված դեղի նկատմամբ անհատական անտանելիության դեպքում ավագ բուժաշխատողը իրավասու է նշանակել այլ դեղ.

2) տրամադրվող քանակների համար նշվում է միջինացված ցուցանիշ, նկատի ունենալով տվյալ դեղի օգտագործման հաճախականությունը։ Հաճախականության հաշվարկման միավորը պետք է լինի 0-ից 1 միջակայքում և հաշվի առնի նմանատիպ 100 դեպքերում տվյալ դեղի օգտագործման հաճախականությունը.

3) hակատուբերկուլոզային դեղերի դեղաչափերը որոշվում են ըստ կգ/քաշի ` ԱՀԿ ստանդարտներին համապատասխան:

12․ Սույն հավելվածի Ձև 5–ով սահմանվում են ՏԿԲ ռեժիմները․

Ձև 5

ԳՈՐԾԵԼԱԿԱՐԳԻ ՄՇԱԿՄԱՆ ԱՂԲՅՈՒՐԸ

1. Առողջապահության նախարարի 2019 թվականի օգոստոսի 19-ի թիվ 2278-Ա հրամանով հաստատված տուբերկուլոզի վարման կլինիկական ուղեցույց` https://moh.am/uploads/2278.pdf:

2. Առողջապահության նախարարի 2025 թվականի մարտի 20-ի թիվ 34-Ն հրամանով հաստատված Հայաստանի Հանրապետությունում տուբերկուլոզ հիվանդության համաճարակաբանական դիտարկմանը և կանխարգելմանը ներկայացվող պահանջներ» հանրային առողջապահական նորմատիվ` https://www.arlis.am/hy/acts/204730/latest:

3. Առողջապահության նախարարի 2023 մարտի 21-ի թիվ 1421-Լ հրամանով հաստատված մարդու իմունային անբավարարության վիրուս/տուբերկուլոզ համակցված վարակով պացիենտների վարման կլինիկական ուղեցույց` https://moh.am/uploads/1421%20(002).pdf:

4. WHO consolidated guidelines on tuberculosis, Module 1: prevention – tuberculosis preventive treatment, second edition. Geneva: World Health Organization; 2024 /ԱՀԿ համակցված ուղեցույցներ տուբերկուլյոզի վերաբերյալ, Մոդուլ 1․ կանխարգելում – տուբերկուլյոզի կանխարգելիչ բուժում, երկրորդ հրատարակություն։ Ժնև՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն, 2024թ։

5. Swindells S, Ramchandani R, Gupta A, Benson CA, Leon-Cruz J et al. One month of rifapentine plusisoniazid to prevent HIV-related tuberculosis, N Engl J Med. 2019;380(11):1001–11. doi:10.1056/NEJMoa1806808./Սվինդելս Ս․, Ռամչանդանի Ռ․, Գուպտա Ա․, Բենսոն Կ․Ա․, Լեոն-Կրուս Ջ․ և այլք։ Մեկամսյա ռիֆապենտինի և իզոնիազիդի համակցված կիրառումը՝ ՄԻԱՎ-ի հետ կապված տուբերկուլյոզի կանխարգելման համար։ Նյու Անգլիային բժշկական ամսագիր (N Engl J Med), 2019; 380(11):1001–1011։ doi:10.1056/NEJMoa1806808։

6. Martinson NA, Barnes GL, Moulton LH, Msandiwa R, Hausler H, Ram M et al. New regimens to prevent tuberculosis in adults with HIV infection. N Engl J Med. 2011;365(1):11–20. doi:10.1056/NEJMoa1005136./Մարտինսոն Ն․Ա․, Բարնս Գ․Լ․, Մոուլթոն Լ․Հ․, Մսանդիվա Ռ․, Հաուսլեր Հ․, Ռամ Մ․ և այլք։ Նոր սխեմաներ՝ ՄԻԱՎ վարակ ունեցող մեծահասակների մոտ տուբերկուլյոզի կանխարգելման համար։ Նյու Անգլիային բժշկական ամսագիր (N Engl J Med), 2011; 365(1):11–20։ doi:10.1056/NEJMoa1005136։

7. Sterling TR, Scott NA, Miro JM, Calvet G, La Rosa A, Infante R et al. Three months of weekly rifapentine and isoniazid for treatment of Mycobacterium tuberculosis infection in HIV-coinfected persons. AIDS. 2016;30(10):1607–15. doi:10.1097/QAD.0000000000001098. /Ստերլինգ Տ․Ռ․, Սքոթ Ն․Ա․, Միրո Խ․Մ․, Կալվետ Գ․, Լա Ռոսա Ա․, Ինֆանտե Ռ․ և այլք։ Երեք ամիս՝ շաբաթական ռիֆապենտին և իզոնիազիդ՝ Mycobacterium tuberculosis-ի վարակի բուժման համար ՄԻԱՎ-ով համավարակված անձանց շրջանում։ AIDS (ՁԻԱՀ), 2016; 30(10):1607–1615։ doi:10.1097/QAD.0000000000001098։

8. Gupta A, Montepiedra G, Aaron L, Theron G, McCarthy K, Bradford S et al. Isoniazid preventive therapy in HIV-infected pregnant and postpartum women. N Engl J Med. 2019;381(14):1333–46. doi:10.1056/NEJMoa1813060./Գուպտա Ա․, Մոնտեպիեդրա Գ․, Աարոն Լ․, Տերոն Գ․, ՄքՔարթի Կ․, Բրեդֆորդ Ս․ և այլք։ Իզոնիազիդի կանխարգելիչ բուժում՝ ՄԻԱՎ վարակված հղի և հետծննդյան կանանց մոտ։ Նյու Անգլիային բժշկական ամսագիր (N Engl J Med), 2019; 381(14):1333–1346։ doi:10.1056/NEJMoa1813060։

9. Kalk EK, Heekes A, Mehta U, de Waal R, Jacob N, Cohen K et al. Programmatic review of safety and effectiveness of isoniazid preventive therapy in HIV-infected pregnant women on ART in routine care. Reprod Toxicol. 2018;80:155. doi:10.1093/cid/ciz1224./Կալկ Ե․Կ․, Հիքս Ա․, Մեհթա Ու․, դե Վաալ Ռ․, Ջեյքոբ Ն․, Քոհեն Ք․ և այլք։ Ծրագրային վերանայում՝ իզոնիազիդի կանխարգելիչ բուժման անվտանգությունն ու արդյունավետությունը՝ ՄԻԱՎ վարակված հղի կանանց շրջանում, ովքեր ստանում են ԱԲԹ սովորական պայմաններում։ Վերարտադրողական թունաբանություն (Reprod Toxicol), 2018; 80:155։ doi:10.1093/cid/ciz1224։

10. Salazar-Austin N, Cohn S, Lala S, Waja Z, Dooley KE, Hoffmann CJ et al. Isoniazid preventive therapy and pregnancy outcomes in HIV-infected women in the Tshepiso cohort. Clin Infect Dis. 2019;ciz1024. doi:10.1093/cid/ciz1024./Սալազար-Օսթին Ն․, Կոեն Ս․, Լալա Ս․, Վաջա Զ․, Դուլեյ Ք․Ե․, Հոֆման Ս․Ջ․ և այլք։ Իզոնիազիդի կանխարգելիչ բուժումը և հղիության ելքերը՝ ՄԻԱՎ վարակված կանանց մոտ Tshepiso խմբում։ Վարակիչ հիվանդություններ կլինիկական ամսագիր (Clin Infect Dis), 2019; ciz1024։ doi:10.1093/cid/ciz1024։

11. Taylor AW, Mosimaneotsile B, Mathebula U, Mathoma A, Moathlodi R, Theebetsile I et al. Pregnancy outcomes in HIV-infected women receiving long-term isoniazid prophylaxis for tuberculosis and antiretroviral therapy. Infect Dis Obstet Gynecol. 2013;2013:1–5. doi:10.1155/2013/195637./Թեյլոր Ա․Վ․, Մոսիմանեոցիլե Բ․, Մատեբուլա Ու․, Մաթոմա Ա․, Մոաթլոդի Ռ․, Թիբեցիլե Ի․ և այլք։ Հղիության ելքերը՝ ՄԻԱՎ վարակված կանանց մոտ, ովքեր երկարաժամկետ ստանում են իզոնիազիդի կանխարգելիչ բուժում տուբերկուլյոզի և հակառետրովիրուսային թերապիայի համակցմամբ։ Վարակիչ հիվանդություններ՝ մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա (Infect Dis Obstet Gynecol), 2013; 2013:1–5։ doi:10.1155/2013/195637։

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 10 սեպտեմբերի 2025 թվական: